Valpolicella – DOC, Classico, Superiore

Posted on juli 6, 2025 by Bottle Case

Wie Valpolicella zegt, zegt keuze. En soms net iets té veel keuze. Want geef toe, er is wel degelijk een grote verscheidenheid onder de Valpolicella-wijnen. Als ik een gok mag wagen, dan zal Amarone bij een groot publiek wel een belletje doen rinkelen. Weinigen weten echter dat de gewone Valpolicella aan de basis ligt. Zelfde druivenblend, vaak dezelfde terroir zelfs, enkel de productiemethode verschilt.

In dit artikel brengen we helderheid over de basis van de familie: de Valpolicella DOC. En terwijl we toch bezig zijn, nemen we ook de Valpolicella Classico, Valpolicella Superiore, Valpolicella Classico Superiore en Valpolicella Valpantena mee onder de loep. (Bestaat daar trouwens ook een Superiore van? Of zelfs een Riserva?)

Je voelt het al aankomen: het is tijd om structuur te brengen in de wirwar van namen, zodat we weten wat we mogen verwachten in het glas.

Valpolicella DOC: De basiswijn

De benaming Valpolicella DOC bestaat sinds 1968 als een wettelijk beschermde herkomstbenaming voor rode wijnen afkomstig uit een specifieke zone in de provincie Verona. Dit is de thuisbasis van enkele van de meest herkenbare Italiaanse wijnen en tegelijk de meest toegankelijke expressie van wat Valpolicella te bieden heeft.

De productiezone beslaat een breed uitwaaierend gebied dat zich uitstrekt over 19 gemeenten in het noorden van Verona. Het gaat om:
Marano di Valpolicella, Fumane, Negrar di Valpolicella, Sant’Ambrogio di Valpolicella, San Pietro in Cariano, Dolcè, Verona, San Martino Buon Albergo, Lavagno, Mezzane di Sotto, Tregnago, Illasi, Colognola ai Colli, Cazzano di Tramigna, Grezzana, Pescantina, Cerro Veronese, San Mauro di Saline en Montecchia di Crosara.

Binnen deze gemeenten liggen talloze kleinere gehuchten of frazioni die een belangrijke rol spelen in de wijnbouw. Denk aan namen als Mizzole, Pian di Castagne, Quinzano, Poiano, Avesa, Montorio, Novaglie, Turano of Vigo. Deze en andere frazioni maken integraal deel uit van het productiegebied.

De DOC-regelgeving werkt met uiterste precisie en tekent de productiezone uit aan de hand van geografische coördinaten, veldwegen, beekdalen en hoogtecurves. Zo kan het gebeuren dat een wijngaard in Mizzole wél erkend is, terwijl een ander perceel even verderop buiten de zone valt. De exacte ligging binnen de officieel afgebakende percelen is bepalend. Enkel wijn die daar wordt geproduceerd, mag de naam Valpolicella DOC dragen.

Het DOC-gebied is allesbehalve homogeen. Van de steile hellingen in Fumane tot de zacht glooiende uitlopers bij San Martino Buon Albergo, van de kalkrijke bodems in Marano tot vulkanische invloeden in Mezzane: elke wijngaard draagt bij aan het mozaïek dat Valpolicella vormt. Toch is er een gemeenschappelijke stijl herkenbaar. Valpolicella DOC staat voor frisse, fruitige, elegante rode wijn met sappige zuren, fijne tannine en vooral veel drinkplezier.

Welke druiven zijn er toegelaten om een Valpolicella wijn te maken?

Valpolicella-wijnen danken hun karakter aan een zorgvuldig samengestelde blend van diverse druivenrassen, die wettelijk zijn vastgelegd, ook al gaat die regelgeving opmerkelijk ver. Deze samenstelling is van toepassing op alle types Valpolicella: van de eenvoudige Valpolicella DOC, tot Classico, Superiore, Ripasso, Amarone en Recioto. De druivenkeuze vormt dus het fundament voor de hele familie.

Het hart van elke Valpolicella-wijn wordt gevormd door Corvina Veronese en/of Corvinone. Deze twee druiven mogen samen tussen 45% en 95% van de blend uitmaken. Vaak ligt de nadruk op Corvina vanwege haar structuur en aromatische finesse, maar ook Corvinone wordt steeds meer op waarde geschat dankzij haar kracht en diepe kleur.

Daarnaast is Rondinella verplicht aanwezig in een aandeel tussen 5% en 30%. Rondinella is minder expressief op zichzelf, maar biedt kleurstabiliteit en een zekere frisheid in de assemblage.

Tot 25% van de blend mag bestaan uit andere toegelaten, niet-aromatische rode druivenrassen die erkend zijn binnen de provincie Verona. Dat zijn niet alleen lokale variëteiten zoals Molinara, Oseleta, Croatina of Dindarella, maar ook enkele nationale en internationale rassen die verrassend genoeg wettelijk zijn toegestaan. Denk aan Sangiovese, Nebbiolo, Cabernet Sauvignon, Cabernet Franc of Merlot. Deze worden zelden in grote hoeveelheden gebruikt, maar kunnen, indien zorgvuldig toegepast, finesse, structuur of een extra laag karakter toevoegen.

Deze ruime toelating laat aan wijnmakers de mogelijkheid om hun eigen stempel te drukken. Naast de vinificatiestijl kunnen ze ook via hun druivenkeuze andere accenten leggen. Dat verklaart waarom de ene Valpolicella heel klassiek en soepel kan zijn, terwijl de andere meer structuur, kruidigheid of fruitintensiteit toont.

Wat met de eigenschappen van die druiven? Daar duiken we in dit artikel nog niet diep in. Al deze elementen komen aan bod in een aparte reeks artikels waarin we elke druif onder de loep nemen. Voor nu volstaat het om te weten dat de kracht van Valpolicella niet in één druif zit, maar in het geheel. Het zijn de combinatie en balans van deze rassen die het karakter van de wijn bepalen.

Regeltjes waaraan de wijnboer moet voldoen.

Wie een Valpolicella wijn onder deze benaming wil bottelen, moet zich houden aan een hele lijst van regels die de kwaliteit, herkomst en stijl van de wijn moeten waarborgen.

Zoals reeds gemeld moeten de druiven afkomstig zijn uit aangewezen percelen binnen de erkende productiezone, met uitsluiting van vlakke, drassige bodems in de valleien. De ligging van de wijngaard, de oriëntatie en het microklimaat zijn bepalend, maar ook de manier waarop de wijnstokken worden geleid. De traditionele pergola veronese is nog altijd courant, al is ook de spalliera (een rijstructuur met verticale opbinding) toegestaan. Elke plantmethode heeft zijn eigen voorschriften qua snoei en opbrengstbeperking. Zo wordt er bijvoorbeeld nadruk gelegd op een traditionele snoeiwijze die de vegetatieve balans van de plant respecteert.

Elke nieuwe wijngaard moet een minimale dichtheid hebben van 3.300 stokken per hectare. In heuvelachtige zones met historische terrassen kan hiervan worden afgeweken, zolang het terrein een gelijkwaardige productie garandeert. Noodirrigatie mag in uitzonderlijke gevallen, maar elke vorm van kunstmatige groeistimulatie wordt uitgesloten.

Ook over de opbrengst laat de regelgeving weinig ruimte voor interpretatie: maximaal 12.000 kilogram druiven per hectare bij gespecialiseerde aanplant. Daarnaast moeten de geoogste druiven een natuurlijk alcoholgehalte halen van minstens 10%. In jaren met uitzonderlijk ongunstige weersomstandigheden kan dat minimum licht worden verlaagd, maar enkel bij expliciete toestemming.

Vinificatie en botteling moeten plaatsvinden binnen de afgebakende zone. Alleen onder voorwaarden mogen wijnen gebotteld worden buiten het gebied, en dan enkel binnen de provincie Verona. Deze bepaling is er om controle te houden over elke stap van het productieproces.

Wat de rijping betreft, stelt de regelgeving voor Valpolicella DOC zich opvallend soepel op. Er is geen verplichte minimumrijping. Dat betekent dat de wijn, zodra hij klaar is na de fermentatie, in principe meteen gebotteld mag worden. Veel producenten brengen hun wijn dan ook al binnen het jaar na de oogst op de markt (officieel mag dit vanaf 1 december van het oogstjaar).

Houtgebruik is evenmin verplicht. De meeste Valpolicella DOC-wijnen worden bewust niet op hout gelagerd om het fruitige, frisse karakter te behouden. Als een wijnmaker toch voor eiken vaten kiest, dan gebeurt dat meestal op grotere foeders en niet met het oog op uitgesproken houtinvloed. Dat laat men liever over aan wijnen met meer extractie en structuur zoals Ripasso of Amarone.

De stijl van Valpolicella DOC

Een klassieke Valpolicella DOC is de verpersoonlijking van jeugdige charme en directe drinkbaarheid. De wijn wordt vrijwel altijd jong op de markt gebracht, meestal zonder houtlagering of lange rijping. Hierdoor staat hij garant voor een frisse, levendige stijl die het fruit vooropstelt.

De officiële regelgeving, jawel, die bepaalt zelfs hoe de wijn moet ruiken en smaken, schrijft voor dat Valpolicella DOC van kleur helder robijnrood is, soms met een paarse schittering als hij piepjong is. Het aroma is herkenbaar en toegankelijk: rood fruit voert de boventoon, met sappige kersen, rode bessen en soms een vleugje viooltjes of gedroogde kruiden. In de mond is hij droog tot licht soepel, met een opvallende frisheid die gedragen wordt door levendige zuren en een zachte tanninestructuur.

Hoewel deze wijn vaak wordt beschouwd als de basis van de Valpolicella-familie, is ‘basis’ hier geen synoniem voor banaal. De eenvoud zit niet in een gebrek aan karakter, maar in de rechtlijnige, pure expressie van het druivenmateriaal en de streek. Sommige wijnmakers kiezen voor vinificatie in inox of cement om het fruit maximaal te behouden, anderen laten de wijn kort rusten op grote houten vaten voor wat extra diepte, zolang het eindresultaat maar binnen het opgelegde stijlprofiel blijft.

Valpolicella Classico: het historische hart van Valpolicella

Wanneer er ‘Classico’ op het etiket staat, betekent dat dat de druiven afkomstig zijn uit het oorspronkelijke, historisch erkende kerngebied van Valpolicella. Dit deel, gelegen ten westen van Verona, is niet alleen ouder als wijnbouwgebied, maar ook kleiner en strikter afgebakend dan de ruimere DOC-zone.

Het Classico-gebied omvat slechts vijf gemeenten: Negrar di Valpolicella, Marano di Valpolicella, Fumane, Sant’Ambrogio di Valpolicella en San Pietro in Cariano. Dit is het oude hart van de Valpolicella, waar al eeuwenlang wijn wordt gemaakt. In tegenstelling tot de uitbreiding van de DOC in de jaren ’60 naar vlakker en oostelijker gelegen gebieden, bleef de Classico-zone beperkt tot haar oorspronkelijke heuvelachtig terrein.

Regelgevingstechnisch gelden voor Valpolicella Classico dezelfde basisvoorschriften als voor een gewone Valpolicella DOC. Hetzelfde aandeel Corvina, Corvinone, Rondinella en aanvullende druiven, dezelfde toegelaten opbrengst per hectare, en dezelfde minimale alcoholgraad van 10%. Wat de wijn ‘Classico’ maakt, is dus niet een ander recept, maar wáár dat recept wordt uitgevoerd.

Dat betekent echter niet dat het eindresultaat identiek is. De natuurlijke omstandigheden in het Classico-gebied, van bodemsamenstelling tot dag-nachttemperaturen en hellingsgraad, zorgen doorgaans voor meer geconcentreerd fruit, iets meer structuur en vaak een verfijndere balans. In het glas vertaalt zich dat in Valpolicella’s die nét wat dieper geuren, met rijpere kersen, meer florale tonen of zelfs een vleugje kruiden, en een mondgevoel dat tegelijk soepel én karaktervol is.

Betekent dit dat Classico per definitie beter is dan gewone Valpolicella DOC? Niet noodzakelijk. Er zijn uitstekende producenten buiten het Classico-gebied die prachtige wijnen maken, en er zijn ook mindere flessen met het label ‘Classico’. Maar het label is wél een aanwijzing van herkomst, en in Valpolicella betekent herkomst vaak ook karakter.

Superiore: een stap hoger op de ladder

De term ‘Superiore’ staat voor een hoger kwaliteitsniveau binnen dezelfde herkomstbenaming. Het is als het ware een verdieping van de klassieke Valpolicella-stijl, met meer nadruk op concentratie, rijping en complexiteit.

Om het label ‘Superiore’ te mogen dragen, moet een Valpolicella-wijn aan strengere eisen voldoen. Zo moet het natuurlijke alcoholgehalte van de wijn minstens 11% bedragen (tegenover 10% voor de gewone Valpolicella DOC), en is een verplichte rijping van ten minste één jaar vereist. Die rijping mag plaatsvinden in inox, beton of hout, zolang het eindresultaat de nodige ontwikkeling heeft doorgemaakt. Veel producenten kiezen bewust voor grote houten vaten (botte) of gebruikte barriques, die structuur geven zonder het fruit te overheersen.

De gebruikte druiven zijn doorgaans afkomstig van beter gelegen wijngaarden, met lagere opbrengsten en rijper fruit. Hoewel het disciplinare geen specifieke droogtechniek oplegt, wordt bij sommige Superiore-wijnen een (beperkte) appassimento toegepast, waarbij de druiven enkele weken licht indrogen voor extra concentratie. Dit zorgt voor meer diepgang, een voller mondgevoel en zachtere tannine, zonder de intensiteit van een Ripasso of Amarone te benaderen.

Wat de herkomst betreft: het productiegebied voor Valpolicella Superiore is hetzelfde als dat voor de gewone Valpolicella DOC. Dit betekent dat ook een Superiore kan afkomstig zijn uit het bredere DOC-gebied. Er bestaat ook een Valpolicella Classico Superiore, wat aanduidt dat de wijn zowel uit het historische kerngebied komt als beantwoordt aan de Superiore-voorwaarden. Het is perfect mogelijk dat op het etiket zowel ‘Classico’ als ‘Superiore’ staat vermeld, mits aan beide sets regels wordt voldaan.

Valpantena: de andere Valpolicella

Naast het historische Classico-gebied bestaat er binnen de Valpolicella DOC nog een tweede officieel erkende subzone: Valpantena. Deze naam mag op het etiket worden vermeld wanneer de druiven afkomstig zijn uit deze specifieke vallei, die zich ten noordoosten van Verona uitstrekt tussen de Monte Lessini en de stad zelf.

Valpantena betekent letterlijk ‘vallei van alle goden’, een naam die niet bepaald bescheiden overkomt. Toch doet het landschap de eer aan zijn naam: glooiende heuvels, afgewisseld met olijfbomen, cipressen en goed georiënteerde wijngaarden die profiteren van ventilatie uit het noorden en zoninval vanuit het zuiden.

Het productiegebied van Valpantena is beperkt tot de vallei en omvat onder meer wijngaarden in de dorpen Poiano, Avesa, Quinto, Grezzana, Rosaro, Nesente, Novaglie en andere frazioni binnen deze vallei.

De wijn mag de aanduiding Valpantena dragen wanneer de gebruikte druiven volledig afkomstig zijn uit deze vallei. En wie nog een stap verder gaat in kwaliteit, kan ook kiezen voor Valpolicella Valpantena Superiore. Daarbij gelden dezelfde regels als voor elke Superiore: de wijn moet minstens één jaar rijpen, en de druiven moeten een natuurlijke alcoholgraad van minstens 11% bereiken.

Hoewel de druivenrassen en de basisregels dezelfde zijn als elders in de Valpolicella DOC, vertonen Valpantena-wijnen vaak subtiele verschillen in stijl. Ze worden doorgaans omschreven als iets strakker, frisser en eleganter dan hun tegenhangers uit het Classico-gebied. De kalkrijke en vulkanische bodems in de vallei, gecombineerd met het microklimaat, zorgen voor een levendige zuurgraad en een precieze fruitexpressie.

De wijnen uit Valpantena hebben misschien minder naam en faam dan die uit het Classico-gebied, maar ze winnen snel aan reputatie en worden steeds vaker als volwaardig alternatief gezien. Meer zelfs: sommige producenten uit Valpantena staan vandaag in de top van wat Valpolicella te bieden heeft.

Geen Riserva!

Wie gewend is aan termen als Riserva zal op zijn honger blijven zitten bij de basis Valpolicella wijnen. Want hoe lang je ook zoekt: een Valpolicella Riserva ga je niet vinden. Niet als gewone DOC, niet als Classico, niet als Valpantena, zelfs niet in Superiore-vorm. De reden is simpel: het mag niet.

De term Riserva is binnen de Valpolicella DOC strikt gereguleerd en is niet toegestaan voor de standaard Valpolicella-wijnen. Ook niet als de wijn extra lang rijpt, of als hij kwalitatief ruimschoots aan de eisen voldoet. Een producent kan dus wel degelijk een Valpolicella Superiore maken die drie jaar op hout heeft gelegen en daarna nog twee jaar op fles, maar hij mag die niet als Riserva op de markt brengen.

De enige Valpolicella-wijnen waarvoor een Riserva-vermelding wél is erkend, is Amarone della Valpolicella Riserva.

Producenten met naam en faam

Een regio is maar zo sterk als haar wijnmakers. En in Valpolicella vind je een indrukwekkende waaier aan producenten die elk op hun manier de identiteit van de streek hebben mee vormgegeven. Van iconische domeinen tot vernieuwende wijnmakers die traditie herinterpreteren, Valpolicella is vandaag een boeiende lappendeken van stijlen, filosofieën en persoonlijkheden.

Aan de absolute top prijkt zonder discussie de naam Giuseppe Quintarelli. Voor velen belichaamt hij het summum van wat Valpolicella kan zijn: minutieus vakmanschap, eindeloos geduld in de kelder, een eigenzinnige visie en een haast mystieke aura rond elke fles. De etiketten worden nog met de hand geschreven, de wijnen soms pas jaren na de oogst vrijgegeven. Zijn Valpolicella Classico Superiore en Amarone della Valpolicella zijn cultwijnen, geliefd om hun diepte, evenwicht en indrukwekkend bewaarpotentieel.

Maar Quintarelli staat niet alleen op het podium. De regio telt meerdere zwaargewichten die elk op hun manier geschiedenis schrijven. Enkele klinkende namen:

  • Dal Forno Romano: de moderne tegenhanger van Quintarelli, beroemd om zijn ongeziene concentratie, rigoureuze selectie en krachtige stijl. Niet voor de zwakke lever.
  • Tommasi: een van de grotere familiebedrijven in de streek, met een breed gamma en een grote internationale aanwezigheid. Betrouwbare kwaliteit en terroirgetrouw werk.
  • Tedeschi: sterke vertegenwoordiger van de Classico-stijl, met elegante, fijn gestructureerde wijnen en een scherp oog voor duurzaamheid.
  • Allegrini: innovatief en invloedrijk, met een mix van traditie en moderniteit. Bekend voor hun evenwichtige Amarone en frisse, goed gemaakte Valpolicella’s.
  • Masi: pioniers van de appassimento-techniek, groot in volume maar ook met aandacht voor kwaliteit. Hun Campofiorin was lang de brug tussen Ripasso en Amarone.
  • Speri: een familiebedrijf dat zich volledig toelegt op biologische wijnbouw en een voortrekker is in terroir-expressie binnen het Classico-gebied.
  • Bertani: een van de oudste huizen in de regio, met een klassieke stijl en een indrukwekkend archief aan gerijpte wijnen die bewijzen hoe goed Valpolicella kan ouderen.

En dan zijn er nog talloze kleinere domeinen die in stilte uitzonderlijk werk leveren: Monte dall’Ora, Zymè, Stefano Accorini, Corte Sant’Alda, Viviani, Tenuta Sant’Antonio, Secondo Marco… het loont om ze te ontdekken.

Om zin in te krijgen!

Valpolicella DOC is de fundering waarop de hele Valpolicella-wijndriehoek rust. Het is de wijn die je toelaat de regio te proeven zoals ze is: met haar heuvels, haar wisselende bodems, haar frisse bries uit de bergen en haar eeuwenoude wijntraditie.

Dat maakt de eenvoudige Valpolicella niet minder boeiend, integendeel. De finesse van Corvina, het nerveuze van Rondinella, het vakmanschap van de wijnmaker: ze komen allemaal samen in een wijn die soms ondergewaardeerd wordt, maar eigenlijk alles in zich heeft. Fris, elegant, drinkbaar en verrassend veelzijdig aan tafel.

In het volgende artikel ontdekken we hoe die mysterieuze hergisting op de Amarone-droesem een brug slaat tussen frisheid en kracht. Hoe de eenvoudige Valpolicella een tweede leven krijgt, met meer body, complexiteit en lengte. Of met andere woorden: hoe Ripasso het midden houdt tussen lichtvoetigheid en ernst. En waarom het een van de meest geliefde stijlen uit de regio is geworden.

Maar eerst nog één keer klinken op de zuivere charme van de Valpolicella DOC want wie alleen Amarone kent, mist het fundament.

Reeds verschenen in deze reeks:

  1. Valpolicella – een wijnreis in twaalf etappes
  2. Valpolicella – De vallei van de vele kelders

Filed under: Vini Italiani | Tagged: , , , , , , , , , , , , | 10 Comments »

Valpolicella – De vallei van de vele kelders

Posted on juni 29, 2025 by Bottle Case

De eerste keer dat ik Valpolicella bezocht, kan ik me nog perfect voorstellen. De vlucht van Zaventem of Eindhoven naar Bergamo, een wagen huren en dan via de serenissima, de A4-snelweg, richting Verona rijden. Steeds wat vroeger de afrit nemen om een aperitief te drinken in Bardolino, dan verder de Valpolicella-heuvels in. Fumane en Negrar waren toen de bestemmingen, recht in het hart van het wijngebied. Elk bezoek werd toen steevast gecombineerd met het aanpalende Soave, daar waar rood en wit op een natuurlijke manier in elkaar overvloeien.

Vandaag is Valpolicella onze vaste uitvalsbasis geworden bij ons jaarlijks bezoek aan Vinitaly, de grootste Italiaanse wijnbeurs. Professionals van over de hele wereld zakken af naar Verona om er Italiaanse wijnen te proeven en wijnmakers persoonlijk te ontmoeten. Wij hebben er intussen ook onze vaste stek gevonden, in Mezzane di Sotto bij de familie Brusco op het relais I Tamasotti. Alessandro, Giacomo en Sabina zijn vrienden geworden, en we genieten er telkens van de echt wel buitengewone kookkunsten van moeder Louisa.

Waar exact ligt Valpolicella?

Valpolicella ligt in het noordoosten van Italië, in de regio Veneto, net ten noorden van Verona. Het gebied vormt een natuurlijke overgangszone tussen de uitlopers van de Alpen en de vlakkere landschappen van de Po-vlakte. In het westen stroomt de rivier de Adige richting Adriatische Zee, terwijl het Gardameer niet veraf ligt en zijn milde invloed laat voelen. In het noorden rijzen de eerste heuvels van het Lessina-gebergte op, met kalkrijke rotsen en bossen die een natuurlijke grens vormen.

Het landschap is allesbehalve uniform: Valpolicella bestaat uit een netwerk van kleinere valleien, glooiende heuvelruggen, plateaus en terrassen. Riviertjes en beken snijden zich een weg door de heuvels en voeden zowel de bodem als het microklimaat. Die geografische variatie is essentieel, want ze zorgt ervoor dat wijnbouwers kunnen spelen met hoogte, oriëntatie en bodemsamenstelling om druiven tot hun recht te laten komen.

Valpolicella is dus geen strak afgelijnd wijngebied, maar een levendig landschap waar wijnbouw al eeuwenlang verweven is met de natuur. Die geografische complexiteit vormt de basis van de diversiteit in stijl en expressie waarvoor het gebied vandaag zo gewaardeerd wordt.

Een geschiedenis vol gedichten

Lang voor er in Valpolicella sprake was van wijnbouw, lag de basis al in de bodem. De streek rust op een geologisch fundament dat tientallen miljoenen jaren oud is. In Bolca, aan de rand van het wijngebied, werden fossielen gevonden van Ampelophyllum noeticum, een oerplant verwant aan de wijnstok, daterend uit het Midden-Eoceen, zo’n 40 miljoen jaar geleden. Deze vondst bewijst dat de wortels van de wijn hier niet alleen cultureel, maar ook letterlijk geologisch verankerd zijn.

De introductie van wijnbouw kwam met de Etrusken, die zich tussen de 7e en 5e eeuw voor Christus in deze regio vestigden. Ze brachten Vitis vinifera sativa mee, de gecultiveerde wijnstok, samen met technieken voor wijnproductie. Bij Castelrotto zijn sporen gevonden van druivenpitten en gebruiksvoorwerpen zoals rituele lepels (simpulum), die wijzen op een vroege en goed georganiseerde wijncultuur. In dezelfde periode leefden hier de Arusnati, een lokale bevolking van vermoedelijk Rhaeto-Etruskische oorsprong. Zij organiseerden hun dorpen in zogeheten vici, kleine gemeenschappen die later als voorbeeld dienden voor de Romeinse rurale structuur.

De Romeinen erkenden het belang van het gebied en gaven het de naam Vallis Polis-cellae, wat “vallei van de vele kelders” betekent. Het was een streek waar wijn niet alleen gemaakt werd, maar ook bewaard en verhandeld. De wijnen uit Valpolicella, zoals de befaamde vinum Raeticum, afkomstig van de eerste berghellingen tussen Verona en het Comomeer, werden alom geprezen. Vergilius schreef erover, Strabo vermeldde ze, en Cassiodorus, minister van de Ostrogotische koning Theodorik, beschreef in de 6e eeuw een wijn uit de streek, Acinatico, als “koninklijk van kleur, vlezig en ongelooflijk zoet”. De benaming Acinatico is tot op vandaag nog steeds in gebruik.

De groei van de wijnbouw ging gepaard met juridische en maatschappelijke structuren. In 1276 vaardigde Alberto I della Scala regels uit over de wijnproductie. De oogsttijd mocht alleen in overleg bepaald worden, en het was verboden om druiven thuis op te slaan. Een aanwijzing dat het drogen van druiven toen al voorkwam, al was het formeel nog niet toegestaan. Die praktijk, aanvankelijk verdacht, zou later uitgroeien tot het fundament van Valpolicella’s iconen: Recioto en Amarone.

Maar Valpolicella is meer dan bodem en regelgeving. Vanaf de 14e eeuw bouwden adellijke families hun villa’s tussen de wijngaarden. Deze landhuizen werden verzamelplaatsen voor dichters, geleerden en humanisten. Dankzij die kruisbestuiving van wijn en cultuur kreeg het gebied de bijnaam The valley of the poems, een term die later werd gepopulariseerd door de dichter Aleardo Aleardi. In de 18e eeuw roemde Scipione Maffei de wijnen uit de streek als “wijn van een bijzondere gratie” in zijn Verona Illustrata.

De vijf gezichten van Valpolicella

Het wijngebied Valpolicella laat zich niet vatten in één profiel. Het ontvouwt zich als een waaier van valleien die noord-zuid lopen en zich vanaf Verona richting de Lessini-bergen uitstrekken. Die waaierstructuur is niet enkel geografisch opvallend, maar ook bepalend voor de wijnbouw. Het landschap varieert van vlakke, alluviale bodems in het zuiden tot steile kalkhellingen en vulkanisch gesteente hogerop. Dit reliëf, samen met een uitgesproken geologische variatie en microklimaten, vormt de basis voor de opdeling in vijf hoofdzones.

1. Valpolicella Classico
De Classico-zone is het historische hart van Valpolicella en omvat de gemeenten Negrar, Fumane, Marano, San Pietro in Cariano en Sant’Ambrogio di Valpolicella. Hier begon alles, en hier liggen ook de oudste wijngaarden.

In Sant’Ambrogio, aan de westelijke rand van het gebied, verzachten milde winden van het Gardameer het klimaat. De sedimentaire, kalkrijke bodems zorgen voor elegante en verfijnde wijnen. San Pietro in Cariano sluit het zuiden van de zone af, met alluviale gronden en een relatief vlak landschap dat vooral zachte, fruitige wijnen oplevert. Toch zorgen enkele heuvels, zoals bij Castelrotto, voor reliëf en nuance.

Verder noordwaarts klimt de Fumane-vallei steil omhoog richting de Corno d’Aquilino. Dit is een van de koelste zones, met uitgesproken kalkbodems die zorgen voor levendige zuren en trage rijping. In de Marano-vallei komen de bodems voornamelijk uit basalt, lokaal toari genoemd, wat resulteert in krachtigere en gestructureerde wijnen. Deze vallei vormt een natuurlijk amfitheater met terrassen in droge stenen muren (marogne). Negrar ligt centraal en kent een breed scala aan bodems en microklimaten. De vallei vernauwt zich geleidelijk, waardoor koude winden uit de bergen sterker voelbaar worden. Negrar produceert complexe wijnen die balans weten te vinden tussen finesse en kracht.

2. Valpantena
Tussen de Valpolicella Classico en de oostelijke valleien ligt de Valpantena, een vallei met een uitgesproken eigen karakter. De naam betekent letterlijk “vallei van alle goden”. De Valpantena strekt zich uit van de noordelijke rand van Verona tot diep in het Lessinia-gebergte, en wordt steeds smaller naarmate men hoger klimt richting het dorp Grezzana. Deze natuurlijke trechtervorm zorgt voor een constante luchtcirculatie, wat de wijngaarden beschermt tegen vocht en ziektes, en tegelijk een optimale rijping van de druiven ondersteunt.

Valpantena biedt een combinatie van hoogteverschillen, microklimaten en een grote variatie aan bodems. In de lager gelegen zones nabij Verona vind je voornamelijk kalkrijke sedimenten, terwijl hogerop meer klei, mergel en zelfs vulkanisch gesteente voorkomt. Die geologische schakering vertaalt zich rechtstreeks in het profiel van de wijn: enerzijds fris, floraal en elegant, anderzijds gestructureerd en kruidig, met een zekere spanning in het mondgevoel. De Valpantena subzone mag als enige buiten de Classico de naam “Valpantena” vermelden op het etiket.

3. Val di Mezzane
De Val di Mezzane vormt het westelijk deel van de oostelijke Valpolicella zone en ligt als het ware ingebed tussen de stad Verona en de hogere uitlopers van de Monti Lessini. De vallei strekt zich uit van het dorp Lavagno, in het zuiden, tot aan San Mauro di Saline in het noorden, waar de heuvels overgaan in ruiger berggebied. De vallei heeft een uitgesproken lineair karakter en wordt gekenmerkt door een smalle maar diepe insnijding in het landschap, waardoor luchtstromen vrij spel hebben.

Geologisch is Val di Mezzane vrij complex. In het zuidelijke deel van de vallei overheersen kalkrijke bodems, vaak gemengd met klei en grind. Naarmate men noordwaarts klimt, komen er meer mergellagen en zwaardere, compacte gronden voor. Hier en daar komen ook sporen van basalt voor, wat extra warmte vasthoudt en structuur geeft aan de wijn. Die bodemsamenstelling biedt wijnbouwers een breed palet aan mogelijkheden, van lichtere, elegante stijlen tot krachtigere wijnen met bewaarpotentieel.

De wijngaarden liggen vaak op steile hellingen of in half-terrassen, met een oostelijke of zuidelijke oriëntatie. Hierdoor vangen ze voldoende zon, maar worden ze nooit oververhit. Corvina gedijt hier bijzonder goed, net als Corvinone en in toenemende mate Oseleta, dat in de hogere zones opvalt door zijn aromatische intensiteit.

4. Val d’Illasi
De Val d’Illasi is een van de meest karaktervolle valleien in de oostelijke Valpolicella, gelegen ten oosten van de Val di Mezzane. De vallei begint bij het dorp Illasi en klimt snel noordwaarts richting de bergdorpen Tregnago en Badia Calavena. Kenmerkend is de steile opbouw in hoogte: binnen een relatief korte afstand stijgt het landschap van ongeveer 100 tot ruim 600 meter boven zeeniveau. Dit hoogteverloop creëert uitgesproken microklimaten en maakt een verfijnde selectie van druivenpercelen mogelijk.

De bodemstructuur van de Val d’Illasi is net zo gevarieerd als het reliëf. In het zuiden domineren klei- en kalklagen met een goede waterretentie, ideaal voor jonge stokken en frissere wijnstijlen. Hogerop komen diepere lagen mergel en kalksteen voor, vaak afgewisseld met zand en basaltfragmenten. Deze minerale, goed drainerende bodems zijn uitermate geschikt voor het produceren van geconcentreerde druiven met veel structuur. Een ideale basis voor Amarone en Ripasso met lengte en kracht, maar zonder log te worden.

De vallei is bovendien cultuurhistorisch van belang. De aanwezigheid van oude villa’s, terrassen en marogne (droge stenen muurtjes) getuigt van eeuwen wijnbouw. Vele wijngaarden liggen op oude, door mensenhand aangelegde plateaus die de erosie tegenhouden en de zon maximaal laten invallen.

Steeds meer wijnmakers zetten in op kwaliteit in deze vallei. Moderne vinificatietechnieken worden gecombineerd met traditioneel respect voor bodem en klimaat. Illasi wordt daardoor steeds vaker genoemd als een van de nieuwe topzones binnen Valpolicella.

5. Val di Cazzano di Tramigna
De Val di Cazzano di Tramigna vormt het oostelijke sluitstuk van Valpolicella en grenst aan de wittewijnstreek van Soave. Geografisch sluit deze aan op de Val d’Alpone, die zelf buiten Valpolicella valt maar geologisch verwant is. De vallei is korter, smaller en meer gebald dan haar westelijke buren, met een compacter microklimaat en een opvallende terroirvariatie die steeds meer producenten aantrekt die op zoek zijn naar zuiverheid, typiciteit en concentratie.

Val di Cazzano di Tramigna heeft een uitgesproken vulkanisch karakter. Basalt en tufsteen domineren hier de hogere flanken, afgewisseld met kalkrijke mergel en zwaardere, kleiige bodems in de lagere zones. Deze vulkanische component geeft de wijnen vaak een donkere, minerale ondertoon en draagt bij aan hun kracht en structuur. De wortels van de wijnstokken moeten hier vaak diep zoeken naar voeding, wat leidt tot geconcentreerde druiven met dikke schillen en uitgesproken aromatische intensiteit.

De wijngaarden liggen verspreid over steile heuvels, vlaktes en oude terrassen. Dankzij de natuurlijke expositie op het zuiden en zuidoosten genieten veel percelen van een lange zoninval, wat rijping en fenolische concentratie bevordert. De meeste aanplant bestaat uit Corvina en Corvinone, maar ook Molinara, Oseleta en zelfs experimentele aanplanten komen meer en meer voor.

Zijn er cru’s te bespeuren?
Naast deze geografische onderverdeling kennen kenners ook de zogenaamde cru’s van Valpolicella. Het gaat hier niet om officieel afgebakende gebieden zoals in Bourgogne, maar om wijngaarden of zones die door hun ligging, bodem en historiek als uitzonderlijk worden beschouwd. Denk aan Monte Lodoletta in de buurt van Illasi, beroemd door Dal Forno Romano, of La Groletta in Negrar. Deze cru’s overstijgen vaak de grenzen van de vijf zones en illustreren het potentieel van Valpolicella als mozaïek van unieke microterroirs.

Klimaat tussen continentaal en mediterraan

Het klimaat van Valpolicella is een subtiele evenwichtsoefening tussen verschillende krachten van de natuur. Enerzijds is er de invloed van het Gardameer, dat als een groot warmtebufferend bassin fungeert en de winters milder houdt. Anderzijds zijn er de uitlopers van de Alpen en de Monti Lessini in het noorden, die ’s avonds en ’s nachts koele lucht aanvoeren. Die dubbele invloed creëert een uniek microklimaat dat nergens in de regio exact wordt gerepliceerd.

De ligging van Valpolicella, tussen de Povlakte en de bergen, zorgt voor een duidelijke klimatologische overgangszone. Overdag profiteren de wijngaarden van veel zonlicht, vooral op de zuid- en zuidoostgerichte hellingen. Die oriëntatie bevordert een gelijkmatige rijping van de druiven, essentieel voor de ontwikkeling van suikers, kleurstoffen en aroma’s. De temperatuur kan in de zomer vlot oplopen, maar dankzij de berglucht die ’s avonds via de valleien naar beneden stroomt, daalt de temperatuur ’s nachts sterk. Dat verschil tussen dag en nacht, soms tot 15 graden, is cruciaal voor het behoud van zuren, frisheid en aromatische precisie.

Waarom de druiven hier wél gelukkig zijn

Wat Valpolicella zo boeiend maakt is het eigenzinnige druivenarsenaal: Corvina, Corvinone, Rondinella, Molinara, Oseleta, Croatina, Spigamonti… druiven die je nauwelijks buiten dit gebied aantreft, zelfs niet elders in Veneto. Ze zijn stuk voor stuk inheems en vormen samen een uniek ecosysteem dat nergens anders op deze manier voorkomt.

Centraal staat Corvina, de ruggengraat van vrijwel elke Valpolicella-wijn. De andere rassen vervullen elk een ondersteunende rol, maar geen enkele is toevallig of inwisselbaar. Sommige, zoals Oseleta, zijn pas recent herontdekt, andere zijn generaties lang doorgegeven omdat ze keer op keer bleken te presteren onder de lokale omstandigheden.

Die omstandigheden zijn geen detail: het microklimaat van Valpolicella, met warme dagen, frisse nachten en constante luchtstromen, biedt precies wat deze druiven nodig hebben. Ze zijn aangepast aan het landschap, bestand tegen schimmels, en perfect geschikt voor technieken als appassimento, waarbij druiven na de oogst worden ingedroogd. Vooral Corvina, met haar losse trossen en dikke schil, lijkt daarvoor uitgevonden.

De geologische rijkdom van de streek, van kalksteen en mergel tot basalt, zorgt ervoor dat elk druivenras zijn ideale niche vindt. Door eeuwenlange observatie en selectie kozen wijnbouwers telkens voor wat het beste werkte op hun stuk grond. Er was nooit reden om druiven van elders te importeren, want het beste stond al in eigen wijngaard. De rassen van Valpolicella zijn hier dus niet toevallig beland, ze zijn hier ontstaan én gebleven. Wat hier groeit, groeit dankzij deze plek.

Het startschot is gegeven!

Met deze verkenning is het startschot gegeven voor een reeks die Valpolicella laag voor laag zal ontleden. We hebben het gebied in kaart gebracht: van de geografische structuur tot de klimatologische invloeden, van de bodemsamenstelling tot het unieke druivenbestand. Valpolicella toont zich hier al als een regio vol nuance, met een sterk eigen karakter dat nergens anders te reproduceren valt.

In het volgende artikel zoomen we in op de eerste stappen in het glas: de wijnen die simpelweg ‘Valpolicella’ heten. We nemen je mee in de herkomstbenamingen zoals Valpolicella DOC, Valpolicella Classico DOC en de toevoeging Superiore.

Filed under: Vini Italiani | Tagged: , , , , , , , , , , , , , , , , | 7 Comments »

Valpolicella – een wijnreis in twaalf etappes

Posted on juni 22, 2025 by Bottle Case

De bestemming is bekend, de koffers worden gepakt, de goesting groeit: wijnclub Amici trekt naar Valpolicella. Het nieuws werd met veel enthousiasme onthaald, en terecht. Want deze wijnregio in het noordoosten van Italië heeft meer te bieden dan alleen Amarone. Valpolicella is een schatkamer van druivenrassen, stijlen en persoonlijkheid die in elke fles iets nieuws onthullen.

Tussen het romantische Verona en het glinsterende Gardameer ontvouwt zich een landschap van glooiende heuvels, oude wijngaarden en pittoreske dorpjes. Het is een streek met een lange wijnbouwgeschiedenis, maar ook met een opvallende dynamiek. Producenten combineren vakmanschap en vernieuwing, waardoor het gebied blijft verrassen.

In de komende weken duiken we met jullie in de wereld van Valpolicella. In twaalf artikels nemen we je mee door het kloppend hart van de regio. Hieronder alvast een voorsmaakje van wat je mag verwachten.

1. Valpolicella geografisch
Waar ligt Valpolicella precies en wat maakt de ligging zo bijzonder? We duiken in de geschiedenis, verkennen de diversiteit van het wijngebied en ontdekken waarom de druiven hier zo goed gedijen tussen bergen en meer.

2. Valpolicella DOC & Valpolicella Classico / Superiore DOC
Wat is het verschil tussen een gewone Valpolicella en een Superiore? En wat betekent “Classico”? Deze aflevering brengt helderheid in het doolhof van regelgeving en kwaliteit.

3. Valpolicella Ripasso DOC
De Ripasso is de charmante brug tussen fris en krachtig. Hoe komt hij tot stand, waarom smaakt hij voller dan een gewone Valpolicella en waarom hij vaak de toegankelijke broer van Amarone wordt genoemd? Je ontdekt het hier.

4. Amarone della Valpolicella DOCG (Classico + Riserva)
Koninklijk, krachtig en complex: Amarone heeft een reputatie om jaloers op te zijn. Maar hoe wordt deze wijn precies gemaakt en waarom is hij zo geliefd bij zowel kenners als genieters?

5. Recioto della Valpolicella DOCG
Zoet, maar met stijl. De Recioto is de vergeten parel van de regio. Een dessertwijn met eeuwenoude roots die charmeert zonder te kleven.

6. Corvina – De belangrijkste schakel
Corvina is het ruggengraat van Valpolicella. We ontdekken wat deze druif zo typisch maakt, hoe ze zich gedraagt in verschillende stijlen en waarom je haar nooit mag onderschatten.

7. Corvinone – Een snelle opmars
Lang werd ze als variant van Corvina gezien, maar Corvinone heeft een eigen stem. Groter, krachtiger en met een verrassend zachte kant.

8. Rondinella – De stille kracht
Bescheiden, maar onmisbaar. Rondinella brengt frisheid, kleur en structuur. Geen hoofdrolspeler, wel een betrouwbare compagnon.

9. Molinara – In het verdomhoekje
Een druif met een identiteitscrisis. Ooit alomtegenwoordig, nu vaak weggelaten. Maar heeft Molinara misschien toch meer te bieden dan gedacht?

10. Oseleta – Grote vooruitzichten
Een kleine rebel die terug is van weggeweest. Tanninerijk, krachtig en intens. Ideaal voor wie durft.

11. Croatina – Het buitenbeentje
Een buitenbeentje dat soms opduikt in blends. Croatina is sappig, gul en net dat tikkeltje eigenzinnig.

12. De overige druiven
Dindarella, Spigamonti en andere zeldzame namen komen aan bod. Druiven met karakter die kleur geven aan de wijnwereld van Valpolicella.

Of je nu al jarenlang gepassioneerd bent door Valpolicella of enkel Amarone van naam kent, deze reeks belooft een ontdekkingstocht te worden. Voor sommigen wordt het een reis door vertrouwd terrein, voor anderen een eerste kennismaking met een gebied dat veel meer te bieden heeft dan verwacht. Maar één ding staat vast: boeiend wordt het zeker. We gaan de Valpolicella-blend laag per laag ontleden, zodat je straks niet kan wachten om de regio zelf in levende lijve te ontdekken.

Filed under: Vini Italiani | Tagged: , , , , , , , , , , , , , , , , , | 7 Comments »

De decadentie van een wijnclub 2025 – Grenzenloos genieten

Posted on mei 27, 2025 by Bottle Case

Wat ooit begon als een eigenzinnige uitspatting, is intussen uitgegroeid tot een jaarlijks hoogtepunt binnen onze wijnclubs Het Negende Vat en ODK. Eens per jaar trekken we alle registers open voor een superdegustatie. De wijnen zijn van een hoger kaliber, de sfeer mag uitbundiger, en de gastronomische hapjes zouden niet misstaan op het menu van een sterrenzaak.

Zoals de traditie het wil, ligt de focus ook dit jaar resoluut op Italië. Andere landen worden vriendelijk maar beslist naar de achtergrond verwezen. Met dank aan mijn hardnekkige liefde voor la bella Italia. Ik heb dit jaar zelfs geen zucht van mompelend bezwaar mogen vaststellen. Much appreciated!

Trouwe lezers van de Bottle Case blog weten ondertussen wat volgt: een verslag van wat in de glazen kwam en een hint van wat er in het bord verscheen. Want de combinatie van wijn en spijs blijft de essentie van onze decadentie.

In het bord:

  1. Fish & Chips met stijl
  2. Gegrilde tongfilet met jonge prei, bloemkool en garnaal
  3. Niet zomaar met mosterd gevulde kipfilet
  4. Speenvarken op trage wijze gegaard met crumble spek risotto
  5. Gerijpte haas van Simmental rund met een mix van wortel en bloemkool
  6. Asperges, doperwten met een door vadouvanjus overgoten lamsfilet

In het glas:

Il Colombaio di Santachiara L’Albereta Riserva 2021 – Vernaccia di San Gimignano DOCG
100% Vernaccia. 12 maanden rijping in foeders.
Heldere strogele kleur met een zweem van goud. De neus is meteen raak: alles zit in harmonie. Appel en peer vormen het fruit samen met kruisbes, perzik en abrikoos, terwijl bloesems een elegante florale touch geven. Daar tussendoor zweeft een subtiele hint van anijs en munt, gevolgd door een vleugje peper en vanille. Amandel en een lichte groene plantaardige geur zorgen voor extra aanvulling, en die minerale toets? Die brengt het geheel helemaal in balans. In de mond toont deze Riserva zich levendig en energiek. De zuren zijn fris, terwijl de textuur zacht en rond aanvoelt. Het fruit blijft mooi overeind en wordt ondersteund door een extra lange lengte die een verfijnde indruk achterlaat tot lang na de slok. Deze wijn brengt je meteen in de juiste stemming. Een geweldige opener van de avond, en vooral een wijn die je niet snel vergeet.
Punten: 92/100 – Prijs: 35,00 € (te koop bij Licata)

Tenuta di Tavignano Misco Riserva 2019 – Verdicchio di Castelli di Jesi Classico Riserva DOCG
100% Verdicchio. Geen houtlagering.
Heldere en zuivere goudgele kleur. De neus is onmiddellijk open: zonnig fris en mineraal, met een rijke schakering aan aroma’s. Peer, ananas en perzik spelen het fruitige openingsakkoord, gevolgd door citrusvruchten en voorjaarsbloemen. Maar daar stopt het niet. Een kruidige onderstroom van munt, peper en salie voegt diepte toe, terwijl hazelnoot en een vleug buxus voor extra complexiteit zorgen. Tenslotte is er een zekere aardsheid, vuursteen, een aangename ziltigheid. Ook in de mond blijft deze Verdicchio indruk maken. De zuren zijn levendig tot pittig en geven structuur en spanning. Dit is helemaal geen schrale wijn, integendeel, hij blijft droog en zacht, vol en toch fris, perfect in balans. De lange afdronk is een waar spel van kruiden en mineraliteit, met dat onmiskenbare zilte karakter dat de wijn nog meer dynamiek geeft. Zeer mooie wijn en subliem gemaakt.
Punten: 90/100 – Prijs 39,00 € (Te koop bij Vinesse)

Feudo Maccari Firraru Family & Friends Single Vineyard 2021 – IGT Terre Sicilliane
100% Grillo – Lagering: 6 maanden houtlagering.
In de neus is complexiteit troef. Steenfruit voert de hoofdrol: peer, perzik, abrikoos, een vleugje mango, vergezeld van citrus en sappige meloen. Daaronder kruipt een kruidige laag van anijs, munt en salie, met een toets van vanille. Amandel en hazelnoot voegen zich subtiel in het koor, samen met minerale en aardse accenten die alles diepgang geven. In de mond zet de complexiteit zich moeiteloos door. De wijn is levendig en krachtig, met frisse aanzet en zachte textuur. Vol en rond zonder zich te bezondigen aan een ‘tè gevoel’, fruitig en kruidig tegelijk. De mineraliteit blijft aanwezig, en het droge karakter (droger dan een non met stalen principes) draagt bij aan de lange, evenwichtige afdronk. Alles blijft mooi in balans, tot de laatste slok.
Punten: 89/100 Prijs 59,90 € (Te koop bij Carleone)

Livio Felluga Terre Alte Bianco 2021 – DOCG Rosazzo
Mix van Friulano, Pinot Bianco & Sauvignon Blanc – Houtlagering: 9 maanden.
Intense, heldere strogele kleur. Het aroma is zó mooi dat je bijna vergeet te proeven. Je zou kunnen blijven ruiken en telkens komt er weer wel iets nieuws tevoorschijn. Appel, kruisbes, perzik, abrikoos, citrus, bloesems, roos, jasmijn… Vervolgens een flits van anijs, munt en peper. Er zit een fijne vanilletoets in verweven, een tikje amandel, wat buxus en vers gras, plus die minerale en licht aardse kant. Het is een geur die intens binnenkomt, maar tegelijk ook iets uiterst verfijnds heeft. En dan proef je, eindelijk, en heb je meteen spijt dat je zo lang in dat glas hebt zitten snuffelen. Want de smaak is… ja, scary fine. Krachtige intensiteit, levendige zuren die droog en rechtlijnig zijn, en een mondgevoel dat bol staat van het rijpe fruit. Vol en rond, met een frisheid die blijft doortrekken tot in de afdronk. En die afdronk is een indrukwekkend slotakkoord van fruit, kruiden en mineraliteit dat maar blijft aanhouden. Er zit zelfs een oxidatief toefje in, maar dan in de meest positieve zin denkbaar. Fris, levendig, spannend. Dit is een wijn die onze Amerikaanse vrienden waarschijnlijk 100 keer amazing zou laten roepen. Wij houden het bij: Wat een topglas!
Punten: 95/100 – Prijs 105,00 € (Te Koop bij Licata)

Duemani CiFRA 2022 – IGT Costa Toscana
100% Cabernet Franc, opgevoed in betonnen cuves.
Cabernet Franc uit Toscane? Absoluut, en op z’n puurst. Hier geen houtlagering om het fruit te maskeren, maar een glas vol ongebreidelde energie en karakter. Robijnrood, tranend. De neus is een feest voor kruidenliefhebbers: een explosie van peper, kaneel en tijm, verweven met fris rood fruit zoals kers, framboos en aalbes met een licht snoeperige toets. Daarnaast duiken diepere aroma’s op: chocolade, mokka, laurier, thee en zelfs een vleugje potloodslijpsel en humus, wat het geheel een zekere complexiteit geeft. In de mond toont de wijn zijn ware kracht. De intensiteit is indrukwekkend, maar blijft soepel en speels dankzij de aanstekelijke zuren en fluweelzachte tannine. Droog, maar nooit streng. Rond en evenwichtig, met een sappige kern vol fruit en een kruidige finale die lang nazindert. Dit is een wijn met pit, zonder zwaar of log over te komen.
Punten: 89/100 – Prijs 34,00 € (Niet te koop in België)

Conte Vistarino Pernice 2018 – DOC Pinot Nero dell’Oltrepo Pavese
100% Pinot Nero – Lagering: 12 maanden in barriques.
Kers tot granaat rood, helder en licht tranend. In de neus meteen een gelaagde verfijning: rijp rood fruit zoals aardbei, kers en aalbes dartelt rond tussen florale toetsen van viooltjes en roos. Daarbovenop: munt, peper, nootmuskaat, een streepje sinaasappelzeste, cederhout, mokka en een vleug laurier. Alles rust op een aardse ondertoon die tegelijk krachtig en fijnzinnig blijft. In de mond is de wijn mineraal en kruidig, met een zekere beheersing. En smaak die vol en rond is, met sappig fruit, levendige zuren en soepele, rijke tannine die helemaal niet schuren. De intensiteit is precies aanwezig zonder te forceren. De afdronk is lang en houdt de balans feilloos vast tussen frisheid, fruit en kruidigheid. Het geheel voelt aan als een ingetogen punch: zacht, maar wel raak.
Punten: 89/100 – Prijs: 36,00 € (Niet te koop in België)

Cantina Adrian Anrar Riserva 2020 – DOC Südtirol/Alto Adige
Druif: Pinot Nero- Lagering: 12 maanden in barriques.
In het glas toont de wijn zich met een uiterst zuivere robijnrode kleur. De neus is zeer mooi en zonder twijfel complex te noemen. Hij geeft zijn volledige verhaal wel niet in één keer prijs. Je moet er wat mee werken en dan kan je laag na laag zijn totale bouquet ontdekken. Rijpe aardbei, kers, framboos en aalbes zetten de toon, florale toetsen van roos zorgen voor een verfijnde lift. Kruidigheid en houttonen vullen het geheel aan: munt, peper, kaneel, ceder, zoethout, mokka en tabak. Een geurpalet dat moeiteloos blijft evolueren met elke walsbeweging. En dan, diep in de achtergrond, een vleugje laurier, paddenstoel en sousbois, waardoor hij zich duidelijk als Pinot Noir bekend maakt. In de mond blijft de wijn het hoge niveau moeiteloos vasthouden. Dit is een krachtig smaakprofiel waarin tannine en zuren de ruggengraat vormen, zonder ooit overheersend te worden. Soepel en fris, droog maar toch zacht, met een lange finale die fruitig en kruidig blijft nazinderen. Super mooi in balans, vol en heerlijk fris. Jawel, een toonbeeld van elegantie en verfijning. Ook de finale is gewoonweg geweldig. Het soort afdronk dat je doet glimlachen en je meteen zin geeft je glas bij te vullen. Dit is een fantastisch lekkere wijn die finesse koppelt aan kracht.
Punten: 93/100 – Prijs 37,50 € (Niet te koop in België)

Azienda Gulfi 2019 – DOCG Cerasuolo di Vittoria Classico

70% Nero d’Avola & 30% Frappato. Opgevoed gedurende 12 maanden in botti van Slavonisch eiken.
De robijnrode kleur fonkelt verleidelijk in het glas. De geur is super geparfumeerd, bijna bedwelmend zelfs. Rijpe kers, braam en framboos dansen samen met rode bes en viooltjes, terwijl peper en anijs voor een kruidige spanning zorgen. Tijm en laurier brengen een vleugje mediterrane frisheid, terwijl ceder, tabak en een aardse toets van sousbois het geheel extra diepte geven. Afronden doen we met een zweem van chocolade. Dat maakt het geheel verleidelijk genoeg om over te gaan naar de proeffase. In de mond is de wijn net zo veelbelovend als in de neus. De eerste slok onthult een voldoende krachtige intensiteit en een rijke stijl, zonder ook maar een moment log of vermoeiend te worden. Levendig en fris, met een zijdezachte textuur en een harmonie die blijft boeien. Het rijpe rode fruit wordt ondersteund door kruidige nuances en een lichte, verfijnde bitterheid die voor extra spanning in de afdronk zorgt. Deze is trouwens voldoende lang, vol en perfect in balans, met een aangenaam vleugje chocolade dat zich als een laatste kus op de lippen nestelt. Zeer mooie, smakelijke en sappige wijn.
Punten: 89/100 – Prijs 32,00 € (Niet te koop in België)

Di Majo Norante Don Luigi Riserva 2019 – DOC Molise Rosso
100% Montepulciano – 12 maanden rijping op barriques.
Helder donkerrood in het glas, met een opvallend gekleurde traanvorming. Het bouquet komt meteen op je af met een lichtjes gestoofd aroma van donker zwart fruit zoals pruim, kers, braam en cassis met een kruidige mix die de hele zuiderse kruidenkast lijkt open te trekken: peper, kruidnagel, tijm, laurier. Daarbij komen toetsen van chocolade, cederhout, zoethout, een vleugje tabak, wat leder en humus. In de mond toont hij zich fors: een stevige body, krachtige intensiteit, met een sappige stroom van donker fruit en kruidigheid. De tannine zijn soepel maar rijk, de zuren levendig en fris. Alvast een combinatie die voor spanning en balans zorgt. De smaak is vol, rond en rijk aan sappig fruit, maar het zijn vooral de kruidige en frisgroene toetsen die het laatste woord nemen in de lange afdronk. Hoewel hij technisch meer dan correct is, komt hij in deze context wat minder verfijnd over. Het kneusje van de proeverij dus, maar wel eentje dat stevig in zijn schoenen staat.
Punten: 86/100 – Prijs 45,00 € (Te koop op diverse plaatsen in België)

Illuminati Zanna Riserva 2018 – DOCG Colline Teramane Montepulciano d’Abruzzo
100% Montepulciano, 24 maanden rijping in Slavonische eiken botti.
Stevig, rijk en zonder schroom, de Illuminati Zanna Riserva 2018 maakt meteen duidelijk dat hij er is. Donkerrood met kleurende tranen. De neus opent uitbundig met een explosie van zwart fruit: pruimen, kersen en bramen, begeleid door een zweem van alcohol die nét aanwezig genoeg is zonder te storen. In de achtergrond ontwikkelt zich een fascinerend spel van aroma’s: viooltjes en munt wervelen samen met peper, kruidnagel en tijm, terwijl cacao, cederhout, koffie en tabak voor een serieuze ondertoon zorgen. Een vleugje paprika, laurier en zelfs iets dierlijks voegen extra complexiteit toe. In de mond zet de wijn zich krachtig neer, zonder overdreven intensiteit, maar wel met een stevige structuur. De tannine zijn rijk en aanwezig, maar omhuld door verfrissende, levendige en broodnodige zuren. Rijkdom en balans gaan hier hand in hand: het fruit blijft overeind tussen de kruidige tonen, en in de lange, zachte afdronk komt pure chocolade subtiel om de hoek kijken. Dit is een Montepulciano met bravoure, een wijn die zowel krachtig als gelaagd is, kruidig en gul, maar altijd beheerst. Hij vraagt om geduld maar vooral om een volgend glas.
Punten: 90/100 – Prijs: 27,50 € ( Niet te koop in België)

Giuseppe Quintarelli 2017 – DOC Valpolicella Classico Superiore
Druiven: Corvina, Corvinone, Rondinella, plus een vleugje Croatina en Molinara. Lagering: 84 maanden in grote Slavonische botti.
We ruiken, we proeven, we genieten en beseffende de complexiteit om na dit geproefd te hebben nog objectief te kunnen beschrijven. De kleur, dat gaat nog net lukken: helder blinkend robijnrood met traanvorming. Om het vervolg neer te pennen heb ik me meerdere malen op de vingers moeten tikken om niet als een ‘groupie’ over te komen! Wauw, wat een heerlijk uitnodigende geur! Dit is Valpolicella op zijn meest expressieve en verfijnde manier. De neus opent met een explosie van kers, rode en blauwe bes, pruim en florale tonen van viooltje en roos. Maar daar stopt het niet, munt, peper, tijm en rozemarijn voegen een frisse kruidigheid toe, terwijl cacao, ceder en mokka voor diepgang zorgen. Een vleugje tabak, laurier, thee en een subtiele hint van champignon en humus geven de wijn een aards randje. Er zweeft zelfs een lichte zweem van alcohol doorheen, zonder ook maar iets te overheersen. Ik absorbeer, ruik opnieuw en glimlach. Ik weet dat ik kan en mag gaan proeven! En dan de smaak beschrijven! Alles staat hier in superlatieven uitgedrukt! De intensiteit is krachtig, de tannine zijn rijk en stevig, de zuren levendig en fris. De subtiele zoetheid geeft een mooie zachtheid, terwijl de alcohol perfect in balans blijft. Dit is een volle, frisse en fruitige Valpolicella met een geweldige lengte en een afdronk die heerlijk blijft nazinderen, zowel fruitig als kruidig. Supercomplex en toch verfijnd en fris. Een wijn die moeiteloos charme en kracht combineert. Dit is Mr. Valpolicella op zijn best, een meesterwerk van geduld en precisie. Quintarelli doet het weer, met een wijn die met recht en rede zijn punten verdient.
Punten: 97/100 – Prijs 169,40 € (Te koop bij Alcavino)

Kellerei Bozen Taber Riserva 2021 – DOC Südtirol/Alto Adige
100% Lagrein – 12 maanden barrique.
Helder en diep donkerrood met een bijna paars hart en een gekleurde traanvorming die meteen iets veelbelovends verraadt. In de neus ontvouwt zich een heerlijk, gelaagd bouquet dat geen moment verveelt: pruim, kers, braam en cassis openen, gevolgd door viooltjes, zwarte peper en een zweem kruidnagel. Het aromatische palet wordt verder aangevuld met tijm, eucalyptus, rozemarijn en een aanzet van sigarenkistje, koffie en vlezigheid. En net als je denkt alles gehad te hebben, komen daar nog tabak, leder, laurier, grafiet, en sousbois bij . Dat alles met een minerale backbone. In de mond een stevige body met krachtige intensiteit: de wijn vult de mond royaal, maar zonder overdaad. Rijke tannine geven structuur, frisse zuren houden het geheel levendig en zorgen voor een verrassende dynamiek. Sappigheid is hier geen bijzaak, maar een volwaardig onderdeel van het karakter. De smaak is vol, rond en breed uitgesmeerd over het gehemelte, met een afdronk die zowel fruitige elementen als kruidige chocolade laat nazinderen. Extra lange lengte, en alles blijft in balans. Een Lagrein met overtuiging, zelfvertrouwen en een uitgesproken gevoel voor stijl.
Punten: 92/100 – Prijs 52,50 € (Te koop bij Van Eccelpoel)

San Giovenale Habemus Etichetta Bianca 2021 – IGT Lazio Rosso
Niet alledaagse blend van Grenache, Syrah, Carignano en Tempranillo. Lagering: 20 maanden in barriques.
Kleur: helder, paars, bijna zwart met gekleurde traanvorming. De intensiteit druipt haast letterlijk van het glas. De neus is een ware mokerslag van donker fruit: pruim, kers, braam, cassis, Mon Chéri bonbons zelfs, met dat licht snoeperige randje. Daaroverheen een bedwelmend boeket van viooltjes, jeneverbes, peper, kruidnagel, tijm, eucalyptus, rozemarijn. Met enige zin voor overdrijving lijkt het wel alsof iemand een kruidenkast over een fruitmand heeft uitgestrooid. De wijn is niet bang om een stevig statement te maken. Vlezig en rokerig, met tonen van chocolade, cederhout, zoethout, tabak, leder, laurier, grafiet en zelfs een hint van paddenstoel. Alles zit erin, zonder dat het uit de bocht vliegt. In de mond presenteert hij zich met een medium tot stevige body, krachtige en rijke tannine, frisse tot droge zuren en een volle, ronde smaak. Wat vooral opvalt is de balans: de fruitige sappigheid blijft prominent, maar krijgt een onmiskenbare ondersteuning van kruidige diepgang en die typisch chocolade toets in de aanhoudende afdronk. Geproefd een dag na de bekendmaking van een nieuwe paus, en tja, Habemus papam, maar vooral Habemus vinum. Een onverwachte ster in de line-up, goed!
Punten: 92/100 – Prijs: 80,00 € (Niet te koop in België)

Tenuta Sette Ponti Vigna dell’Impero 2016 – DOC Valdarno di Sopra
100% Sangiovese – 24 maanden rijping in botti.
Helder en vol kersenrood in het glas, met een licht gekleurde traan. De neus is een waar festijn voor wie houdt van gelaagde aroma’s: klein sappig rood en zwart fruit (kers, braam, framboos, aalbes), omkranst door florale toetsen van viooltjes en roos, een zweem van munt en een likje peper, kaneel en ceder. Voeg daar nog koffie, vlezigheid, tabak, laurier, grafiet en een toets sousbois aan toe, en je zit met een geurpallet dat gerust als aromatisch geparfumeerd mag worden omschreven. De aanzet in de mond is zelfverzekerd. Stevige body, met krachtige maar verrassend soepele tannine. De zuren zijn droog tot levendig, de smaak is vol en rond maar houdt een frisse kern vast die de wijn spannend houdt tot de laatste druppel. Wat volgt is een afdronk die lang blijft nazinderen met fruit, kruiden, chocolade én een ziltige mineraliteit. Een combinatie die zowel rijk als subtiel weet te zijnen dat maakt hem echt ‘wowy lekker’.
Punten: 92/100 – Prijs: 135,00 € (Te Koop bij Young Charly)

Tenute Le Colonne 2019 – DOC Bolgheri Superiore
70% Cabernet Sauvignon en 30% Cabernet Franc – 24 maanden in botti.
Helder robijn tot karmijn in kleur, met een opvallend licht gekleurde traanvorming. De neus opent met een bijzonder evenwichtig geurpallet: van pruim, braam en cassis over bessen en winegums tot een florale toets van viooltje. Daarna wordt het donkerder en boeiender: jeneverbes, munt, nootmuskaat, cederhout en sigarenkistje maken hun opwachting, gevolgd door koffie, een balsamico hint, tabak, leder, paprika, laurier, grafiet, champignon en zelfs een ondeugend vleugje meststal. In de mond toont de wijn zijn ware gestalte: stevige body, krachtige en rijke tannine die zich meteen laten voelen, maar netjes geïntegreerd blijven binnen een vol en rond geheel. De zuren zijn droog tot gematigd en precies genoeg om balans te brengen. De finale is lang en gelaagd, met fruit, kruiden en chocolade die samen een afdronk bouwen om U tegen te zeggen. Een smakelijke, rijke wijn met chirurgisch uitgevoerde rondingen.
Punten: 91/100 – Prijs: 45,00 € (Niet te koop in België)

Proprieta Sperino Uvaggio 2020 – DOC Costa della Sesia
80% Nebbiolo, 15% Vespolina, 5% Croatina. 22 maanden houtlagering.
Volle, kersenrode kleur. De neus is prachtig gelaagd en bijzonder uitnodigend, met een speels samenspel van bosaardbei, kers en framboos, omlijst door viooltjes en een pittige toets van peper en venkel. Dieper in het glas duiken ook ceder, koffie, tabak en leder op, samen met laurier, thee en een lichte toets van grafiet en paddenstoel. Een geur die blijft boeien en je telkens iets nieuws laat ontdekken. In de mond is de intensiteit krachtig, met rijpe, aanwezige tannine die de structuur stevig neerzetten zonder te domineren. De frisse zuren houden alles levendig en zorgen ervoor dat de wijn, ondanks zijn gelaagdheid, heerlijk zacht en verteerbaar blijft. De balans is voorbeeldig: rond en soepel, met een mooie wisselwerking tussen frisheid en rijp fruit. De afdronk blijft lang hangen, fruitig en kruidig tegelijk. Dit is een wijn die subtiel en complex in elkaar steekt.
Punten: 90/100 – Prijs: 33,00 € (Te koop bij Licata)

Enrico Serafino Briccolina Riserva 2016 – DOCG Barolo Riserva
100% Nebbiolo – Lagering: 36 maanden in grote botti van Sloveens eiken, gevolgd door flesrijping. Helder in het glas, met een kersenkleur die richting granaat neigt, en trage, elegante tranen. De neus is ronduit verleidelijk, eentje waar je met gemak kan aan blijven snuiven. Rijpe pruim, kers, framboos en aalbes geven een sappige opening, gevolgd door jeneverbes, munt, peper, laurier en salie die voor de kruidigheid zorgen. In de tweede golf komt het houtregister binnen: ceder, sigarenkistje, koffie en tabak, afgerond met aardse tonen paddenstoel en een witte truffel. In de mond gebeurt er iets bijzonders. Alles is aanwezig en er dwaalt een soort van geluk over je neer. De wijn heeft een stevige body, krachtige en rijke tannine, droge tot levendige zuren en een aanhoudende lengte. In de afdronk gaan fruit, kruiden én mineralen vrolijk samen, zonder dat iemand de leiding wil nemen. Vol, rond en fris, met een finesse die zich niet laat opdringen maar volledig overtuigt. Ja, dit is krachtig, maar wat een zuurtjes om dat geweld in toom te houden! Briccolina 2016 is een Barolo met een serieuze spierbundel die strak in het pak zit en uiterst elegant overkomt.
Punten: 95/100 – Prijs 139,00 € (Niet te koop in België)

Tenuta di Santa Maria 2016 – DOCG Amarone della Valpolicella Classico Riserva
75% Corvina, 15% Corvinone, 10% Rondinella. 66 maanden rijping in fust.
Heerlijk tranend en intense rode kleur. De neus is alvast een weelderig landschap: bosaardbei en pruim openen het spel, gevolgd door bloedsinaasappel en framboos, terwijl viooltjes en kruidige accenten van peper, kaneel en kruidnagel de compositie verfijnen. Na enige tijd en flink walsen duikt er een verrassende hint van mandarijn op, subtiel verweven tussen tonen van rozemarijn, melkchocolade, ceder, mokka en een vleugje tabak. Er zit zelfs een vlezig en vegetaal randje aan, terwijl de alcohol zijn rol niet onder stoelen of banken steekt. Rijk en mondvullend, met krachtige maar goed gedoseerde tannine en zuren die de boel mooi in balans houden. De smaak blijft zacht, maar vermijdt het soms té fluwelige karakter dat Amarone kan hebben. De finale is lang en meeslepend, met rijp fruit, kruiden en cacao die nog lang blijven nazinderen. Dit is een wijn die zijn kracht met stijl draagt.
Punten: 91/100 – Prijs 79,00 € (Te koop bij Burgio)

Filed under: Wijnclub relaas | Tagged: , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , | 2 Comments »

Fruttaio – Cruciaal bij appassimento wijnen

Posted on januari 12, 2025 by Bottle Case

Ben je ooit al eens op bezoek geweest op een wijndomein waar ze een appassimento wijn maken? Zeker wel als je tijdens je vakantie aan het gardameer, langs Valpolicella zijde, een stop hebt gedaan bij één van de vele wijnhuizen die Amarone produceren. Deze wijnbouwers zullen je vol trots hun ‘fruttaio’ tonen. En dat is met reden! Immers, wanneer je geniet van een glas Amarone della Valpolicella of Sforzato di Valtellina, proef je een wijn die diep geworteld is in een eeuwenoude traditie en die verbonden is met een bijzondere plek: de fruttaio. Deze onmisbare ruimte speelt een cruciale rol in het maken van enkele van Italië’s meest prestigieuze wijnen.

Wat is een Fruttaio?

De fruttaio is een speciaal ontworpen ruimte waar druiven worden gedroogd voordat ze worden verwerkt tot wijn. Het woord zelf komt van het Italiaanse frutta, wat “fruit” betekent, omdat deze ruimtes oorspronkelijk bedoeld waren voor de opslag en droging van fruit zoals appels en peren. In de wijnwereld heeft de fruttaio echter een unieke functie gekregen: het is de plek waar het appassimento-proces plaatsvindt. Hier worden druiven met zorg gedehydrateerd om hun smaken te concentreren en een unieke basis te creëren voor enkele van de meest gewaardeerde Italiaanse wijnen.

De geschiedenis van de Fruttaio

Het gebruik van een fruttaio om druiven te drogen gaat terug tot in de oudheid. Er zijn aanwijzingen dat de Romeinen, bekend om hun innovatieve vinificatiemethodes, een vorm van druivendroging toepasten om zoete wijnen te maken. Door de eeuwen heen werd deze methode verfijnd en groeide het gebruik van fruttai in specifieke regio’s in Noord-Italië, met name in Valpolicella en Valtellina, uit tot een essentieel onderdeel van de wijnproductie.

De fruttaio evolueerde van eenvoudige droogruimtes tot verfijnde omgevingen die geoptimaliseerd zijn voor luchtcirculatie, temperatuurregeling en vochtbeheersing. In de middeleeuwen waren appassimento-wijnen zeer gewild en gewaardeerd om hun diepgang en rijpingspotentieel. Deze traditie leeft vandaag voort, waarbij de fruttai symbool staan voor de perfecte harmonie tussen natuur en menselijk vakmanschap.

Traditionele vs. moderne Fruttaio

Een traditionele fruttaio bevindt zich vaak op zolders of in goed geventileerde ruimtes op heuvels, waar natuurlijke luchtstromen en de koele, droge herfst- en wintermaanden het ideale klimaat creëren voor een gelijkmatige en langzame droging. De druiven worden met de hand geoogst en op een specifieke manier in de fruttaio geplaatst: ofwel aan rekken gehangen, ofwel uitgespreid op strooien matten, houten rekken, of plastic kratten. De manier waarop de druiven worden gerangschikt, is cruciaal. Er moet voldoende ruimte zijn tussen de trossen om ervoor te zorgen dat de lucht vrij kan circuleren, zodat schimmel en bederf worden voorkomen.

In moderne wijnmakerijen worden fruttaio steeds vaker uitgerust met technologie om de ideale omstandigheden te creëren. Denk hierbij aan gecontroleerde ventilatiesystemen, luchtontvochtigers, en temperatuurregelaars. Deze innovaties bieden meer controle en consistentie, maar veel traditionele producenten blijven vasthouden aan het gebruik van natuurlijke methoden. In sommige regio’s, zoals Valpolicella en Valtellina, speelt de plaatselijke wind een sleutelrol: de Ora del Garda (in Veneto) en de Breva (in Lombardije) zijn beroemde winden die zorgen voor een optimale droging.

Hoe gebruik je een Fruttaio correct?

Het gebruik van een fruttaio vereist precisie en zorg, omdat de omstandigheden binnen de ruimte direct van invloed zijn op de kwaliteit van de gedroogde druiven. Belangrijke factoren die beheerd moeten worden zijn:

  • Ventilatie: Goede luchtcirculatie voorkomt schimmel en zorgt voor gelijkmatige droging. Ramen, ventilatoren en ventilatieopeningen worden strategisch geplaatst om luchtstroming te bevorderen.
  • Temperatuur: Druiven drogen het best bij koele, constante temperaturen, meestal tussen 10°C en 15°C.
  • Vochtigheid: Overmatige vochtigheid kan leiden tot rot, dus een lage luchtvochtigheid is essentieel. Traditionele fruttai maken gebruik van natuurlijke, droge winden, terwijl moderne versies soms luchtontvochtigers gebruiken voor meer controle.
  • Ruimte: Druiven worden uitgestald op rekken, stro matten of houten kisten, met voldoende ruimte tussen de trossen om een gelijkmatige droging te garanderen.

Dit proces kan twee tot vier maanden duren, afhankelijk van de druivensoort, de weersomstandigheden en de gewenste wijnstijl.

Waarom gebruik maken van een Fruttaio?

De fruttaio speelt een cruciale rol in het verbeteren van het smaakprofiel en de structurele complexiteit van de wijn. Door de druiven langzaam te dehydrateren, bereikt het appassimento-proces het volgende:

  • Concentratie van smaken: Het waterverlies versterkt de natuurlijke suikers, zuren en aromatische verbindingen in de druiven, wat resulteert in een wijn met ongeëvenaarde rijkdom.
  • Verbeterde textuur: Het droogproces verhoogt het glycerolgehalte, wat de wijn een fluweelzacht mondgevoel geeft.
  • Betere rijpingspotentie: Appassimento-wijnen profiteren van een hogere concentratie aan tannine en suikers, waardoor ze decennia lang elegant kunnen rijpen.
  • Kenmerkende stijl: De fruttaio geeft een typische gedroogd-fruit karakter aan wijnen, vaak met tonen van rozijnen, vijgen en gekonfijte sinaasappelschil.

Wijnen gemaakt via een Fruttaio

Wat de fruttaio uniek maakt, is dat deze ruimte niet alleen praktisch is, maar ook invloed heeft op het karakter van de wijn. Tijdens het drogen ondergaan de druiven een reeks chemische en fysieke veranderingen. Terwijl het water verdampt, worden de suikers, zuren en aroma’s in de druiven geconcentreerd. Daarnaast kunnen enzymatische reacties in de druiven zorgen voor complexe smaakontwikkelingen, zoals hints van gedroogd fruit, kruiden en honing. Dit proces, hoewel technisch eenvoudig, vereist veel ervaring en precisie om te zorgen dat de druiven in perfecte staat blijven.

De fruttaio is onlosmakelijk verbonden met de productie van enkele van Italië’s meest geliefde wijnen, waaronder:

  • Amarone della Valpolicella: Geproduceerd in de regio Veneto, is Amarone een volle, droge rode wijn met weelderige tonen van gedroogde kersen, chocolade en kruiden. Het begint zijn reis in de fruttaio, waar Corvina-, Corvinone-, Rondinella- en Molinara-druiven tot vier maanden worden gedroogd.
  • Recioto della Valpolicella: Een zoete, dessertachtige variant van Amarone, eveneens afkomstig uit Valpolicella, maar met een hoger restsuikergehalte.
  • Sforzato di Valtellina (Sfursat): Afkomstig uit Lombardije, wordt deze krachtige rode wijn gemaakt van Nebbiolo-druiven (lokaal bekend als Chiavennasca) die in fruttaio worden gedroogd. Sfursat biedt intense smaken van gedroogde bloemen, donkere vruchten en leer.
  • Vin Santo: Hoewel niet strikt een fruttaio-wijn, ondergaat deze beroemde dessertwijn uit Toscane een vergelijkbaar droogproces in zolderruimtes die bekend staan als vinsantaie.
  • Torcolato: Geproduceerd in de regio Veneto met Vespaiola-druiven, kenmerkt deze zoete wijn zich door zijn honingachtige, nootachtige tonen en lange afdronk, bereikt door appassimento in fruttaio.

Conclusie

De fruttaio is meer dan alleen een droogruimte; het is de ziel van het appassimento-wijnmaken. De invloed ervan reikt verder dan een technische functie en belichaamt eeuwen van traditie, innovatie en vakmanschap. Of het nu gaat om de weelderige Amarone of de krachtige Sfursat, elke slok van een wijn gemaakt met een fruttaio is een reis naar het hart van de Italiaanse wijntraditie.

Filed under: oenologie | Tagged: , , , , , , , , , , , , | 1 Comment »

De decadentie van een wijnclub – Lekker hé!

Posted on november 23, 2023 by Bottle Case

Het is een traditie geworden bij Het Negende Vat en ODK, wijnclubs waar ik lid van ben, om één keer per jaar een superdegustatie in te lassen. We degusteren die avond wijnen waarvan het budget hoger ligt dan tijdens een klassieke maandelijkse proefavond en bovendien serveren we een 6-tal gastronomische hapjes hierbij. Gezien ik die avonden de touwtjes in handen heb komen er enkel Italiaanse wijnen op de proeftafel. Er durft wel eens een licht protest hiertegen optreden maar die vegen we dan vakkundig van de tafel. Koppig hou ik me vast aan de keuze voor Italië als wijnland.

Dit is geen nieuw verhaal voor de volgers van de Bottle Case blog. Vanaf de start van deze superdegustatie dagen brengen we immers verslag uit. Hieronder volgen dan ook de proefnotities van de gepresenteerde wijnen in 2022:

In het bord:

  1. Kortgebakken heilbot met asperges
  2. Poussin met dragonsaus
  3. Varkenshaasje met paddenstoelrisotto en salie- pepersaus
  4. Kalfs, gestoofde little gem harten en aardappelroosjes
  5. Jonge hoeveduif, bonen, pijnboompitten, katenspek
  6. Holsteinrund, geroosterd merg, zwarte look, zoetzure sjalot

In het glas:

  1. Azienda Agricola Inama I Palchi Foscarino Grande Cuvée 2019 – Soave Classico DOC – Veneto
    100% Garganega. Vergisting en rijping voor 60% in eiken barriques en 40% in grote fusten met battonage gedurende 6 maanden. Nadien nog enkele maanden rijping in inox kuipen.
    Zuivere, heldere bleekgouden kleur en tranend. Zeer mooie volle en rijke neus die zeer veel prijsgeeft. Een waaier aan citrusfruit met limoen, pompelmoes, mandarijn en zeste. Perzik en abrikoos vullen de fruitkorf. Oranjebloesem, dragon, peper, anijs, vanille, geroosterde noten, hooi, honing en boter zijn na walsen mee waar te nemen. Het smaakprofiel is intens aangenaam, krachtig, lang en zeer mineraal. Deze prachtige, rijke wijn komt nog te jong over maar toont zijn enorm potentieel!
    Punten: 88/100 – Niet te koop in België (richtprijs 45,00 à 50,00 €)
  2.  Tiefenbrunner Vigna Rachtl Riserva 2015 – Alto Adige DOC – Alto Adige
    100% Sauvignon Blanc. 50% vergist en rijpt in tonneaux, 50% in grote fusten gedurende 12 maanden. Nadien rijpt de wijn nog 6 maanden in inox kuipen.
    Intens bleekgoud van kleur en tranend. Wat een fantastisch mooi neus! Een genot van het allerbeste citrusfruit met roze pompelmoes en bergamot. Ook de typische Sauvignon Blanc geuren zijn aanwezig met knoesels, appel, amandelen, buxus en varens. Het florale van jasmijn, munt en salie zorgen voor de kruiden. Lichte aanwezigheid van honing en vanille. Het mondgevoel is een sensatie voor witte wijnliefhebbers die zelfs de niet Sauvignon Blanc liefhebbers overstag doen gaan. Levendig, krachtig, uiterst gebalanceerd en fris. Het is die mooie aciditeit die samen met het mollige een hoogstaand duel aangaat dat wel oneindig lang lijkt aan te houden. Wat mij betreft is dit waanzinnig lekker!
    Punten: 95/100 – Niet te koop in België (richtprijs 65,00 à 70,00 €)
  3. Benanti Pietra Marina 2014 – Etna Bianco Superiore DOC – Sicilia
    Carricante van stokken die meer dan 80 jaar oud zijn. De wijn blijft maar liefst 3 jaar rusten in de roestvrijstalen vaten. Overrompelende fijne neus! Heerlijk is alvast die subtiel overheersende vuursteentoets doorheen het totale aromabouquet. Het fruit is alvast divers te noemen met peer (boomfruit), perzik (steenfruit), klassieke citrus en zeste van mandarijn. Bloesems van jasmijn, het friskruidige van munt en salie, stro, notig en licht animaal. Het verlangen tot proeven is alleszins fel aangewakkerd. Dit is zeer bevestigend met een sublieme mineraliteit die het geheel nog boeiender maakt. Prachtige zuren, voldoende mollig, rond en rijk. Een lange lengte en een zeer mooi kruidig accent. Het is een zeer stevige, evenwichtige en prachtige wijn waar ik ten volle heb genoten van het zeer mooie bittertje in de afdronk.
    Punten: 93/100 – Te koop bij Swaffou (Richtprijs 132,50 €)
  4. Garolfoli La Selezione Giocchino Garolfoli 2008 – Verdicchio dei Castelli di Jesi Classico Superiore Riserva DOCG – Marche
    100% Verdicchio met klassieke vinificatie en een rijping van 18 maanden in inox kuipen, gevolgd door 6 tot 12 maanden flessenrust. Volle, goudgele kleur. De neus is op het randje! Hij is zeer geëvolueerd en op het oxidatieve af. Rijpe appel dus. Maar beperkt het fruit zich niet toe, neen, we hebben ook banaan, rozijn, kweepeer, meloen, gekonfijte abrikoos en rijpe ananas. Verder ruiken we anijs, munt, amandel, toast, vanille, bijenwas en honing. Voldoende mooie aanvullende accenten dus. De mond vult zich met een romige vettigheid en biedt een stevig mondprofiel. De wijn is absoluut op dronk maar bevindt zich niet in de ‘versleten’ toestand waar even voor werd gevreesd. Mineraal profiel bovendien.
    Punten: 83/100 – Te koop bij Wineplus (richtprijs 33,00 €)
  5. Velenosi Vini Verso Sera 2018 – Colline Teramane Montepulciano Abruzzo DOCG – Abruzzo
    100% Montepulciano die gedurende 10 maanden rijpt in 30HL fusten.
    Zuiver donkerrood van kleur met gekleurde tranen. Alsof je aan een specerijenkraampje staat zo haalt de kruidigheid (jeneverbes, munt, kruidnagel, peper, tijm, laurier) de bovenhand in deze wijn. Niet dat het donkere zwarte fruit (pruim, zwarte kers, braam, cassis) veel moet onderdoen hoor. Mooie aanwezigheid van de grafiet, tabak, leder en paprika met een licht aardse toets. Krachtig en breed van smaak met sappige tannine en de kruiden en het fruit dat overvloedig terugkomt. De alcohol prikkelt net een tikkeltje te fel zonder de balans al te fel te verstoren.
    Punten: 87/100 – Te koop bij Wijnen Declerck (prijs 50,84 €)
  6. Oasi Degli Angeli Kurni 2016 – Marche IGT – Marche
    Montepulciano druiven die gedurende 22 maanden heeft gerijpt in barriques. Vinificatie voor 60% in deze barriques en 40% in inox kuipen. Rijke uitbundige neus met stevig, donker fruit (pruim, braam, cassis, zwarte kers), vele specerijen, schimmels, humus, paprika, grafiet, vleesjus en een doorlopend gevoel van de branderige houtlageringstoetsen (eik, ceder, karamel, chocolade, koffie, tabak, leder). Je moet van stevige wijnen houden anders gaat dit compleet aan je voorbij! Krachtige, rijke tannine, voldoende levendige zuren die de frisheid op peil houden. Het geheel is doorspekt met dezelfde fruitvariaties die we in de neus ontdekten en die op het randje van overrijp balanceren. Een krachtige boy is het minste dat je kan zeggen!
    Punten: 91/100 – Te koop bij Touch wijnen (richtprijs 120,00 €)
  7. Cascina Valle Asinari 2018 – Nizza DOCG – Piemonte
    100% Barbera met 12 maanden rijping in eiken vaten.
    Heldere, kersenrode kleur. We genieten van een complexe, mooie, fruitige neus met een goede integratie van het hout. Zowel het rode (aardbei, kers), het blauwe met de aalbes als het zwarte fruit van de bramen zijn aanwezig. Mooi geparfumeerd met zowel rozen als viooltjes. Positieve animale invloed en de branderige aroma’s van ceder, karamel, koffie en tabak. Licht vlezig. Die vlezige toets zet zich absoluut door in de smaak. Een smaak die bovendien mooie en krachtige tannine als hoge zuurtjes bevat. De afdronk mocht wat langer dragen en de alcohol stoort lichtjes. We hadden net iets meer verwacht van deze wijn.
    Punten: 85/100 – Te koop bij Vyvin (prijs 30,00 €)
  8. Conte Vistarino Bertone 2015 – Provincia di Pavia IGT – Lombardia
    Pinot Noir in purezza die een jaartje houtlagering heeft gekregen in Franse eiken vaten. Gematigd volle, heldere kersenrode kleur. Het is noodzakelijk even te werken, walsen, met het glas om de aanwezige aroma’s wakker te schudden. De typische Pinot Noir aroma’s komen dan wel degelijk opzetten. Rijpe bosaardbei, rijpe kers, myrtilles. Het fruit is op het snoeperige af. Heel duidelijk komt het floraal accent opzetten met een samenspel tussen viool en roos. Munt, laurier, thee, mokka sousbois en een vleugje rokerige tabak ronden het bouquet af. Die tabak is bij het proeven ook zeer duidelijk waar te nemen. Het fruit is sappig aanwezig. De tannine zijn niet te krachtig en lekker. De zuren zijn gelukkig (we hadden twijfels door het snoeperige neusje) optimaal present. De niet te zware, kruidige afdronk maakt dit een prettig glas Pinot Noir.
    Punten: 86/100 – Niet te koop in België (richtprijs 32,00 tot 38,00 €)
  9. Markus Prackwieser (Gump Hof) Renaissance Pinot Noir Riserva 2016 – Alto Adige DOC – Alto Adige
    100% Pinot Noir met vergisting en rijping in 50% nieuwe barriques en een verdere rijping gedurende 5 maanden in groten fusten. Lichte, heldere kersenrode kleur en tranend. Dit is wel een zeer aantrekkelijke neus die doet dromen van de meest heerlijke, sappige geneugtes! Het typische klein rood fruit en de florale accenten springen ervan in den beginne uit… framboos, aardbei, kers en roosjes. Ceder, sigaar, tabak, paddenstoel volgen niet veel later en geven samen met de laurier en pepermunt een bedwelmend effect. Helemaal in een roes raken we echter wanneer we deze Pinot Noir proeven! Dit is zo verfijnd en versmolten met sappige, smakelijke tannine met kaatsende zuurtjes. Eenvoudigweg heerlijk genieten waarbij het geheel blijft door zinderen.
    Punten: 94/100 – Te koop bij Wijnkennis (prijs 65,60 €)
  10. Cesari Jema 2013 – Corvina Veronese IGT – Veneto
    Enkel en alleen maar Corvina van voor 20 dagen ingedroogde druiven. Houtlagering in Franse barriques gedurende 18 maanden + 6 maanden in foeders en 12 maanden op fles. Het resultaat is een tranende, intens volle, heldere robijnrode kleur. Complexe uitgesproken neus met enorm vele geurcomponenten. Hel vlezige, balsamico gevoel samen met het naar het overrijpe neigende fruit van kers, braam en bessen geeft alvast een weelderig bouquet. De viooltjes springen hierbij uit maar evenzeer het zoethout, de vanille en de chocolade. Aardse toetsen, vegetaal met grafiet, paprika en laurier vervolledigen samen met de tijm en peper het geurgeheel. In de mond is dat naar wat overrijp fruit neigende gevoel zeer zeker terug. Uiteraard zijn de ingedroogde druiven hiervoor medeverantwoordelijk. Ik noem dit een Rubens wijn! Hij proeft rijk en weelderig maar het geheel is te volumineus.
    Punten: 87/100 – Te koop in Hanos (richtprijs 23,00 à 30,00 €)
  11. Casa Brancaia 2017 – Chianti Classico Riserva DOCG – Toscana
    80% Sangiovese en 20% Merlot. Rijping gedurende 16 maanden in tonneaux voor de Sangiovese en in barriques voor de Merlot. Helder en kersenrood van kleur. Veel belovende neus en dit reeds zonder walsen. Het klassieke rode fruit van kers met aardbei is aanwezig samen met zwarte braam. De kruidigheid is aanstekelijk met peper, oregano en salie. Een vleugje vegetaal (paprika, laurier), wat sousbois en een verwevenheid van de houtrijping met ceder, cacao, mokka, tabak en leder. Het proeven van de wijn laat je kennis maken met de prachtige zuren die doorheen de wijn walsen. Het lichte rode fruit blijft tot diep in de finale aanwezig die door de aanwezigheid van bittere chocolade een extra facet krijgt. De Riserva 2017 van Brancaia is zonder twijfel een mooie wijn maar doet toch onder tegen de 2015 die complexer is in zijn geheel.
    Punten: 90/100 – Te koop bij Leirovins (prijs 33,00 €)
  12. Riecine di Riecine 2013 – Toscana IGT – Toscana
    Enkel maar Sangiovese druiven die een opvoeding krijgen voor 36 maanden in betonnen eivormige tank. De neus is frivool, verfijnd mooi floraal en bulkend van de verse kersjes. Vele aparte geuren zijn er niet onmiddellijk in de aanvulling hiervan (munt, peper, koffie, thee, paddenstoel en sousbois), maar het geheel komt zo bedwelmend mooi over en vloeit zo in elkaar dat dit helemaal geen gemis is. De smaak is eenvoudigweg hopeloos, betoverend lekker! Zo fragiel, zo verfijnd, zo fris zonder in te boeten aan de nodige kracht. Dit blijft gelukkig ook nog eens zeer lang aanwezig. Dat kunnen we enkel maar extra toejuichen!
    Punten: 93/100 – Te koop bij Portovino (Richtprijs 59,00 €)
  13. Podere Salicutti Piaggone 2017 – Brunello di Montalcino DOCG – Toscana
    Pure Sangiovese (Brunello). Rijping van 3 jaar in grote eiken fusten van 10, 20 en 40 hectoliter. Nadien verdere rijping in de fles gedurende 12 maanden. Volle, heldere kersenrode kleur met traanvorming. De neus is op zijn minst aanstekelijk te noemen met een veelvoud aan fruit. Vooral de rijke, donkere kersen komen mooi door samen met aardbei en braam. Op het licht snoeperige af… Verder is het een waar geurfestijn in het glas. Rozen, munt, peper, oregano, salie, tijm, laurier, cederhout, vanille, mokka, balsamico, tabak, paddenstoel en humus. Ze passeren allemaal de revue. In de mond zet die rijkdom zich onverminderd verder. Krachtig mondgevoel met de nodige zuurtegraad en een kruidige, chocolade geladen lange afdronk. Wat me enorm pleziert is dat dit een Brunello is die niet ‘té’ overkomt.
    Punten: 91/100 – Niet te koop in België (Richtprijs 90,00 à 100,00 €)
  14. Rocca di Frassinello 2015 – Maremma Toscana DOC – Toscana
    Blend van 60% Sangiovese met 20% Cabernet Sauvignon en 20% Merlot. Rijping voor 80% in nieuwe Franse eiken vaten en 11 maanden in de fles. Intens robijnrood, helder en tranend. Stevige neus met veel houtaroma’s (ceder, tabak, leder, chocolade) en zwart fruit. Daarnaast de nodige kruiden en op de achtergrond licht aanwezige florale toets, paprika en dierlijke accenten van voornamelijk potgrond. Pfoeh, de stevige zware tannine verraden duidelijk een wijn met pit en kracht. Fruit en kruiden zitten er in overvloed in deze krachtpatser die duidelijk nog nood heeft aan extra kelderrust.
    Punten: 90/100 – Te koop bij Vinesse (richtprijs 45,00 €)
  15. Le Piane 2015 – Boca DOC – Piemonte
    We zitten in Alto Piemonte en in dit geval krijgt de Nebbiolo (85%) het gezelschap van de lokaal vaak voorkomende Vespolina (15%). Het geheel krijgt een opvoeding in Slavonische eiken fusten gedurende 3 jaar. Nadien volgt nog een flessenrust van 1 jaar. Gematigde tot volle, heldere kersenrode kleur. Genietneusje! In eerste instantie blijf je reuken en genieten van het glas dat bomvol fijn rood fruit (Aardbei, kers, framboos, rode aalbes) zit. Uiteraard komen de branderige toetsen (ceder, sigarenkistje, tabak, koffie, leder) opzetten maar dit is zo aangenaam, subtiel! Bloemen (roos, viool), kruiden (peper, tijm, laurier), grafiet en humus vullen het ruime bouquet aan. In de mond is het genieten van de zeer fijne tannine die omringd worden met de beste zuren zoals dit enkel bij Nebbiolo het geval kan zijn. Vol, rond, kruidig, fruitig, evenwichtig en lang.
    Punten: 91/100 – Te koop bij Vintology (Richtprijs 75,00 €)
  16. Pira & Figli Mosconi 2011 – Barolo DOCG – Piemonte
    De Nebbiolo druiven rijpen gedurende 24 maanden in Franse eiken vaten van 2000 liter terwijl de vinificatie plaats vond in inox kuipen. Gematigde, heldere kersenrode kleur met evolutie. Ruiken = gelukkig zijn! Het is een zeer getemperde maar uiterst mooie neus waarbij de geuren alen uiterst subtiel hun best doen om onze geurhersenen te prikkelen. Naast kers en braam ook het leuke framboostoetsje, rozengeur alsof je pas bij de bloemist bent gepasseerd, subtiele kruiden met het speelse en frisse van munt naast de witte peper. Tabak, koffie, thee, truffel en de bompa die rondkomt met het oeroude echte sigarenkistje! De smaak is… tja, zo mooi… De krachtige tannine die samen met het hout als een Siamese tweeling in elkaar verstrengeld zitten en zich zachtjes geven in het jarenlange verzet. De hoge zuurtjes die de wijn ragfijn fris laten overkomen. Een net geijkte weegschaal die daardoor de optimale balans vormt. Perfecte afsluiter van een hoogstaande sterrenmaaltijd!
    Punten: 95/1000 – Te koop op diverse plaatsen in België (Richtprijs tussen de 70,00 en 90,00 €)
  17. Mamete Prevostini Albareda – Sforsato di Valtellina DOCG – Lombardia
    100% Sciavenasca (Nebbiolo) van ingedroogde druiven die gedurende 20 maanden rijpen in houten vaten en nadien nog 10 maanden flessenrust ondergaat. Intense robijnrode kleur met gekleurde tranen. Je waant je bijna in een parfumerie, zo stuiven de rozen en viooltjes geuren het glas uit. Weliswaar overgoten door een flinke portie donker fruit en de nodige specerijen. Uiteraard is de houtlagering duidelijk waarneembaar maar is het voornamelijk de mokka en cacao die het winnen van de tabak en ceder. Een truffelgeurtje rond het geheel af. De smaak is vooral zeer rond en zoals één van de proevers het sappig verwoordde: Lekker hé! Krachtige, rijke tannine met voldoende zuren en een optimale balans. Amarone gevoel zonder de daad van overvloed!
    Punten: 94/100 – Te koop bij De Fijne Wijnshop (richtprijs 50,00 €)
  18. Tenuta Santa Maria 2015 – Amarone delle Valpolicella Classico Riserva DOCG – Veneto
    Uiteraard de klassieke Amarone blend met 75% Corvina, 15% Corvinone en 10% Rondinella. De druiven worden gedurende 4 tot 5 maanden ingedroogd alvorens de vinificatie te starten. Nadien volgt er een rijpingsperiode van 48 maanden in eiken foeders en 6 maanden in de fles. Helder, intense, donkerrode kleur met gekleurde traanvorming. De weelderige rijkdom aan aroma’s geven zich onmiddellijk prijs. Braam, vijg, pruim, zwarte kers maar ook een vleugje aardbei vullen het fruitaccent. Dit komt wel snoeperig, licht geconfituurd over. Verder vinden we heel veel kruidige en branderige accenten. Gaande van kruidnagel, munt, peper en tijm tot chocolade, vanille, koffie, balsamico, tabak en leder. Een licht aards accent is aanwezig. De neus triggert absoluut tot proeven en daar stellen we vast dat die overvloedige weelde absoluut terugkomt. Het geheel komt zeer rijk en rijp over waar de tannine fluweel zijn en de zuren de nodige moeite hebben om weerstand te kunnen bieden aan al deze rijkdom. Positief is alvast dat de hoge alcoholgraad niet dominant of storend is. Toch, persoonlijk, vind ik deze wijn net iets te vermoeiend. Een glas met veel plezier, een fles zou moeilijker zijn…
    Punten: 90/100 – Op diverse plaatsen te koop in België (Richtprijs 75,00 à 80,00 €)

Filed under: Wijnclub relaas | Tagged: , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , | Leave a comment »

Valtellina – Nebbiolo delle Alpi

Posted on januari 27, 2023 by Bottle Case

Niets dan goede herinneringen! Dit zou zowat het antwoord zijn naar mijn mening over Valtellina. Hoewel de bekendheid van het wijngebied Valtellina de laatste jaren wel crescendo gaat zullen er bij velen toch nog de nodige vraagtekens verschijnen in de ogen. Het is immers één van die Italiaanse verborgen pareltjes waarvan je gelukkig van wordt eens ze je pad kruisen. De wijngaarden liggen dan ook ietwat verscholen in wat je niet onmiddellijk als de meest sexy omgeving van Italië zal bestempelen. Deze uithoek in het noorden van Lombardia bij Sondrio (wat zowat het meest saaie Italiaanse stadje moet zijn) ligt tussen de bergen aan de Zwitserse grens en zal voornamelijk bezocht worden door liefhebbers van outdoorsporten. Het wijntourisme draait er nog steeds op een laag pitje.
Ik ben even in mijn archief gaan grasduinen en het is van in de beginjaren van de Bottle-Case blog (2010) dat ik melding maakte over Valtellina. Over mijn eerste bezoek aan de wijngaarden en regio schreef ik toen al een waardige blog. Mijn liefde voor deze heerlijke noordelijke wijnen heb ik dus nooit kunnen wegsteken.

Bij de Amici wijngilde zijn de Valtellina wijnen gelukkig al gedurende lange tijd een trouwe partner op de proeverijen. Onze recentste tasting was dan ook helemaal gewijd aan dit kleine wijngebied. De focus lag meer bepaald op de twee DOCG wijnen waarmee het wijngebied bekroond werd: Valtellina Superiore DOCG en Sforsato di Valtellina DOCG. Voorwaar een mooie proefavond, het moge gezegd zijn…

Valtellina – Enkele weetjes:

  • Valtellina ligt in Lombardia. In de (Rhetische) Alpen, tegen de Zwitserse grens aan het stadje Sondrio. De wijngaarden kan je gaan ontdekken tussen Morbegno en Tirano.
    Je bent trouwens vlugger in Sankt Mortiz (80 km), dan in Milaan (135 km)! De ideale uitvalsbasis met enig vertier zal waarschijnlijk het Comomeer zijn dat ten westen van het gebied op zo’n 40 kilometer ligt.
  • Hoewel Valtellina met zijn 835 hectare aan wijngaarden niet het grootste wijngebied is, staat het toch 2x vermeld in het Italiaanse Winebook of Records: Het is namelijk het meest uitgestrekte verticale wijngebied van Italië en bovendien zullen we nergens in Italië meer terrassenbouw tegenkomen dan in Valtellina. Het zijn de granieten rotsbodems op uitermate steile hellingen die deze terrassenbouw noodzakelijk maken.
  • De hellingen zijn er vaak zo steil dat oogsten per helikopter geen uitzondering is! Bekijk video
  • De opdeling naar appellaties is naar Italiaanse normen simpel in Valtellina!
    We hebben er 2 DOCG gebieden – Valtellina Superiore (1998) en Sforsato of Sfursat di Valtellina (2003), 1 DOC – Rosso di Valtellina en 1 IGT – Alpe Retiche (al hou ik meer van de oudere benaming Terazze Retiche di Sondrio).
  • Er zijn 5 subzones die mee op het etiket vermeld mogen worden voor de DOCG Valtellina Superiore!
    1. Maroggia (270 tot 550 meter hoogte)
      Dit is de laatst toegewezen subzone (2002) met de meest westelijk gelegen wijngaarden. Maroggia is slechts 25 ha groot en bestaat enkel uit terrassenbouw. De wijngaarden zijn bijna allen ouder dan 40 jaar.
    2. Sassella (270 tot 600 meter hoogte)
      Ongetwijfeld de meest prestigieuze subzone die ten westen van Sondrio (tussen Triasso en San Lorenzo) ligt. De benaming Sassella komt van ‘Sasso’ de rotsige stenen muurtjes die je er ziet en die ingebed zijn in de oorspronkelijk rots. Ze omvat 116 hectare.
    3. Grumello (350 tot 600 meter hoogte)
      De Grumello wijngaarden liggen aan de Dossi Salati (the salted hills) en bestrijken een 80 hectare. Deze subzone is makkellijk te herkennen omwille van zijn ligging aan het kasteel van Grumello.
    4. Inferno (300 tot 500 meter hoogte)
      Inferno is de meest ontoegankelijke subzone. De 55 ha aan wijngaarden liggen op de meest steile hellingen. Het ligt tussen Poggiridenti en Tresivio. Inferno betekent de hel en de naam is waarschijnlijk afgeleid van de oneffenheid van het landschap en de terrassen samen met de broeiende temperaturen in de zomer.
    5. Valgella (350 tot 650 meter)
      Met zijn 140 hectare meteen de grootste subzone en de meest oostelijke. We vinden hier onder andere de geroemde Fracia wijngaard.
  • Het is een rood wijngebied waar de hoofdrol is weggelegd voor de Chiavennasca druif. Dit is de lokale benaming voor de Nebbiolo. Hoewel Jancis Robinson met geen woord rept over Chiavennasca in haar Wine Grapes bijbel maakt de Guida ai Vitigni d’Italia van Slowfood wel ruimte aan de druif. Hier leren we dat het een kloon is van de beroemde Nebbiolo en het dezelfde variant zou zijn die we in Alba en Langhe vinden.
  • De productievoorschriften voor Valtellina Superiore DOCG schrijven onder andere voor dat de wijn uit 90% Nebbiolo moet bestaan. De overige 10% mogen uitsluitend rode rassen zijn waarbij we Rossola, Prugnola en Pignola wel eens zien verschijnen.
    De wijn moet een minimale rijping ondergaan van 24 maanden, waarvan 12 op hout (vaak op grote fusten. Er is geen verplichting tot eiken barriques). Je kan ook een Riserva hebben en dan verhoogt de rijpingsperiode tot 36 maanden. Er is een rendementsbeperking van 56 hl/ha. Hallelujah want hier wringt vaak het Italiaanse schoentje en zien we eindelijk iets wat neigt naar een serieuze rendementsbeperking. Het minimale potentieel van het alcoholgehalte ligt op 12%.
  • Sforsato di Valtellina DOCG, ook wel gekend als Sfursat is een aparte stijl van wijnmaken. Hoewel de stijl wereldwijd beter gekend zal zijn door de Amarone is de Sforsato di Valtellina de eerste wijn die de DOCG status kreeg voor het produceren van droge wijnen van passito, ingedroogde, druiven. De intacte Nebbiolo druiven (minimaal 90%) moeten tot tenminste 1 december te drogen gelegd worden in bakjes in de traditionele, goed geventileerde droogkamers. Het drogen van de druiven in deze ruimtes wordt ‘Fruttaio‘ genoemd. Door deze droogtechniek is er een 40% aan gewichtsverlies van de bessen en krijgt hierdoor het sap een toename aan concentratie.
    Er wordt een minimale rijpingsperiode van 20 maanden voorgeschreven, waarvan 12 in hout. Het minimale potentiele alcoholpercentage ligt op 14% al zullen de wijnen vaak 15,5% bevatten.
  • Tot slot wil ik eindigen met volgende wijsheid: Vergeet de vaak overgeconcentreerde en peperdure Amarone wijnen! Met een Sforsato di Valtellina heb je hetzelfde productieproces gecombineerd met de eigenschappen van de Nebbiolo druif die de wijn een broodnodige frisheid zal bezorgen. Met een Sforsato geniet je van het beste van deze twee werelden!

De proeverij! Acht wijnen werden er ons gepresenteerd. Hieronder volgen mijn proefnotities:

  1. Nino Negri Le Tense 2016 – Valtellina Superiore Sassella DOCG
    100% Chiavennasca met rijping gedurende twee jaar, waarvan 12 maanden in grote fusten en barriques.
    Heldere, geëvolueerde granaatrode kleur en tranend. Mooie neus waar vooral de tertiaire (ceder, mokka, thee), florale (rozen), animale (sousbois, humus) en kruidige aroma’s (peper, salie, laurier) zich manifesteren. Het fruit zit op het 2e plan en komt, naast wat puntjes framboos, vooral in de gedroogde fase opzetten met pruim en vijg. Ook in de smaak is het op ontdekking gaan naar het fruit. Hierdoor komen de tannine op de voorgrond te zitten al zijn er wel de zuren ter ondersteuning evenals een puntje mineraliteit. Dit was een correct glas wijn, maar ik heb betere herinneringen aan deze Le Tense!
    Punten: 82/100 (Te koop op diverse plaatsen in België – Invoerder Buensenso – Prijs 20,50 €).
  2. Sandro Fay Cateria 2015 – Valtellina Superiore Valgella Riserva DOCG
    100% Chiavennasca die naast een rijping van 12 maanden in deels 30 hl fusten en deels tonneaux een flessenrust van 18 maanden krijgt.
    Heldere, zuivere kersenrode kleur met een licht evolutie, tranend. Zeer aanstekelijke en vooral geparfumeerde neus waar de rozenaroma’s het glas uit stuiven. Mooie fruitvariatie met kers, framboos en pruim. Wat animaal en bosrijk met humus en champignon. Het hout laat zich gelden en geeft branderige toetsen van ceder, tabak en leder. Verder is er de nodige kruidige en vegetale aanvulling. Het aanstekelijke van de neus zet zich onverminderd verder in de mond. Aangename, mooie en sappige zuurtjes die omringd worden door fijne tannine waardoor de kracht van de tannine wat verborgen lijkt. Heerlijk glas, nooit vermoeiend en uiterst genietbaar!
    Punten: 87/100 (Te koop bij Licata – Prijs 37,00 €)
  3. Rainoldi 2012 – Valtellina Superiore Sassella Riserva DOCG
    Pure Chiavennasca met 24 maanden rijping in 25 en 56 hl eiken vaten.
    Helder, kersenrood met wat evolutie en tranend. Het animale aroma drukt de rest van de geuren vooral in de aanzet van de geurfase naar de achtergrond. Stal, boerenerf, schimmel, potgrond… De rest volgt wel gedwee in het spoor met toch in eerste instantie de kruiden (peper, tijm, laurier) en het branderige van mokka, gebruikt hout en drop. Het fruit is zowel vers met kers als gedroogd met pruim en vijg. In de mond komen de tannine licht schurend en het geheel wat hoekig over. Maar totaal niet negatief… de puzzelstukjes vallen wonderwel in elkaar. De wijn laat zijn potentieel duidelijk merken. Dit is absoluut geen crowdpleaser maar ik zie er vooral enkel gastronomische opportuniteiten bij.
    Punten: 86/100 (Te koop bij Wine Art – Prijs 28,50 €)
  4. Rainoldi 2016 – Valtellina Superiore Inferno Riserva DOCG
    Ook hier pure Chiavennasca maar met een rijping van 18 maanden in barriques.
    Zuivere granaatrode neus met lichte evolutie. De wijn staat te springen om zich te tonen! Zijn uitbundig karakter toont hij voornamelijk in de geurfase waarbij het rozen-florale accent en de aanwezigheid van de vele kruiden/specerijen (peper, jeneverbes, salie, tijm, laurier, munt) opvalt. Het fruit dat zowel gedroogd als vers is houdt goed stand en de rijping in barriques geven tabak, sigarenkistje, cederhout, mokka en thee. Dierlijke aroma’s vervolledigen het bouquet. Afgeronde tannine met mooie zuren & sappig fruit en een correcte lengte. Hoewel de wijn toegankelijk overkomt is hij nog verre van versleten. In tegenstelling tot de Sassella Riserva zal deze wijn wel een groter publiek kunnen bekoren.
    Punten: 87/100 (Te koop bij Wine Art – Prijs 28,50 €)
  5. Mamete Prevostini San Lorenzo 2016 – Valtellina Superiore Sassella DOCG
    Chiavennasca met 10 maanden houtrijping en aanvullende flessenrust.
    Granaatrood van kleur, lichte evolutie, helder, zuiver en tranend.
    Gelukzalige, aantrekkelijke en vooral complexe neus! Stuivend fruit van framboos, granaatappel en kers. De onvermijdelijke roosjes zijn present. Oregano, salie en peper kleuren het kruidenpallet. Mooie tabaksexpressies tot een heerlijke geurende sigarendoosje. Mokka, koffie, sousbois, puntje chocolade… Uitnodigend tot en met! Zeer fijne smaak met de meest aanstekelijke zuurtjes die met momenten, de toch krachtige tannine, wat naar de achtergrond duwen. Zalig sappig en mineraal zodat de neiging om het glas te hervullen nooit afneemt. Zacht, lang, in balans en… doodzonde!! Doodzonde dat de jaargang 2017 de laatste was dat deze wijn gemaakt werd.
    Punten: 90/100 (Nog te koop bij Vinesse – Prijs 30,00 €)
  6. Rainoldi Fruttaio Ca’Riggieri 2011 – Sfursat di Valtellina DOCG
    Gedurende 2 maanden worden de Chiavennasca druiven gedroogd. Opvoeding in barriques gedurende 18 maanden.
    Tranend, kersenrood, op het randje van helder en zuiver. De neus komt licht overdone over met een alcoholoverheersing. Geconfituurd tot gedroogd fruit (dadel, vijg, pruim…) met aardse en branderige chocolade toetsen. De mond kan enkel de geurfase maar bevestigen. Overdone, vermoeiend, op de terugweg of er zelfs al over.
    Helaas moeten we kort zijn over de eerste Sforsato. Onze verwachtingen waren hoger.
    Punten: 79/100 (Te koop bij Wine Art – Prijs 41,15 €)
  7. Nino Negri Sfursat Carlo Negri 2012 – Sforsato di Valtellina DOCG
    De Chiavennasca druiven drogen tot halverwege december, begin januari. Tot ze ongeveer 30% gewichtsverlies hebben. Rijping gedurende 2 jaar waarvan 1 op eiken vaten.
    We beleven hier een zeer knap geurenpallet met een grote verscheidenheid aan fruit. Gaande van fris rood fruit à la framboos tot de zwarte cassis en braam over het gedroogde van pruim, vijg en rozijn. Zowel rozen als viool vullen het bloemenboeket. Tijm, salie, rozemarijn, laurier, sigarenkist, mokka, chocolade, tabak, paddenstoel, thee, humus… We mogen de stempel complex zeker gebruiken. Drinken, euh proeven maar! en jawel, dit is wel degelijk Sforsato met een Hoofdletter. Prachtig fruit, mooie zuren, aanstekelijke maar krachtige tannine, lang uitgesponnen finale, rijk, rijp, vol en rond.
    Punten: 91/100 (Te koop op diverse plaatsen in België – Invoerder Buensenso – Prijs 31,90 €)
  8. Nino Negri 5 Stelle 2013 – Sforsato di Valtellina DOCG
    De Chiavennasca druiven drogen tot halverwege december, begin januari. Tot ze ongeveer 30% gewichtsverlies hebben. Rijping gedurende 2 jaar waarvan 1 op eiken vaten.
    Helder robijnrood, intens met een licht gekleurde traanvorming. Rijkelijk is het juiste woord om het geurenpallet te omschrijven. Een samenvoeging ook van alle aroma’s die we bij de andere wijnen al opgesomd hebben. Rijk aan fruit (pruim, kers, braam, framboos, aalbes, vijg), rijk aan kruiden (peper, oregano, tijm, salie, laurier), rijke branderige accenten (ceder, sigaar, zoethout, chocolade, mokka, tabak, vlezig) en rijk aan aardse, florale en etherische geuren. Deze weelde zet zich naadloos verder in het glas! De stevige, prachtige tannine vinden ogenschijnlijk makkelijk de aanstekelijke zuurtjes en het sappige fruit. Op geen enkel moment oogt deze wijn vermoeiend en ondanks zijn 10-tal jaren op de teller komt hij over als een jong veulen.
    Zoals eerder gemeld; vergeet Amarone maar ga voor de Nebbiolo getypeerde versie uit Valtellina! Kunnen we dat afspreken? 😉
    Punten 93/100 (Te koop op diverse plaatsen in België – Invoerder Buensenso – Prijs 60,00 €)

Filed under: Wijnclub relaas | Tagged: , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , | 1 Comment »

De decadentie van een wijnclub – Italiaanse topeditie

Posted on januari 20, 2021 by Bottle Case

Mijmerend kijken we terug op de tijden dat we nog actief konden zijn in onze diverse wijnclubs. Verlangen doen we alvast naar de tijden die komen en we opnieuw heerlijke degustaties kunnen verzorgen waar we met z’n allen proeven, discussiëren, herproeven en concluderen… Dit is het relaas van zo’n avond uit het verleden!
Degenen die mijn schrijfsels een beetje volgen weten dat er elk jaar wel een speciale proeverij wordt gehouden bij zowel wijnclub ‘Het Negende Vat’, als bij wijnclub ‘Op de Klippen’. We noemen dat onze superproeverij van het jaar omdat er dan net iets meer kan. We proeven een aantal van de meest heerlijke Italiaanse wijnen en laten er een aantal gastronomische gerechtjes bij serveren. Dat heet dan het beleven van een unieke avond.

De gerechtjes die onze chef uit zijn pan of pot mocht toveren zullen u alvast laten watertanden… Het relaas van de wijnen doet u hollen naar de wijnkelder om er sitopresto uw allerbeste fles boven te halen en deze te ontkurken!

In het bord:

  1. Carpaccio van zwaardvis / tapijtschelpen / krokante sla
  2. Wijting / topinamboer / specerijen uit Martinique
  3. Rundsbavette / wortel / pastinaak / rozenval
  4. Eend uit de Landes / venkelzaal
  5. Duo van Lamsnek / Lamscarré
  6. Varkenswang / kernhem / bospaddenstoel

In het glas:

  1. Ca’del Bosco – Franciacorta Vintage collection Satèn 2014 (Lombardia) – 42,40 €
    Franciacorta van 85% Chardonnay en 15% Pinot Bianco die 48 maand kelderrust kreeg. De basiswijn kreeg een houtlagering van 5 maanden. Bleekgouden kleur, intense en fijne belletjes. Verfijnde neus van limoen, witte peer, witte perzik. Mineraal, brioche, toasty en floraal. Helemaal niet agressief in de mond, zacht en lang aanwezig. Dit is lekker zonder superlatieven.
    Score: 88/100
  2. Ca’del Bosco – Franciacorta Vintage collection dosage zero 2014 (Lombardia) – 42,40 €
    Franciacorta van 65% Chardonnay, 22% Pinot Nero en 13% Pinot Bianco die 48 maand kelderrust kreeg. De basiswijn kreeg een houtlagering van 7 maanden. Opvallend zijn de vele en fijne belletjes en de mooie goudgele kleur. De neus toont zich onmiddellijk met brioche, broodkruim, gegrilde nootjes en gekonfijt fruit van sinaas en ananas. Verfijnd van smaak, zacht en mineraal. De rijpe en rijke smaak maakt het zeer aangenaam en enorm lekker.
    Score: 91/100
  3. Mastroberardino More Maiorum 2014 – Fiano di Avellino DOCG (Campania) – 21,20 €
    Wijn van de Fiano druif met 6 maanden houtrijping. Zuivere goudgele kleur en tranend. Spannende neus met honing, noot, stro, gele perzik, ananas en mandarijn. Verder mineraal, kruidig en de geur van geklaarde boter. De mond is vullend, rijk en lang tot makkelijk 7 seconden. Naar het einde toe komt de frisheid opzetten. De afdronk geeft naast de honing ook een zesty toets. Zeer lekkere en dragende wijn!
    Score 90/100
  4. Grattamacco Bianco 2013 – Bolgheri DOC (Toscana) – 33,00 €
    100% Vermentino die 8 maanden houtlagering kreeg. Rijke, goudgele kleur en tranend. Een wat rijpere neus met een waaier aan verschillend fruit. Gaande van tropisch fruit over citrus tot gekonfijt fruit. Daarbij nog een keer de geroosterde noten en de kweepeer(honing). Verder munt, vanille, stro en florale accenten. Zeer vol van smaak met een gigantische frisheid. Breed smakend met rijp geel fruit, een kruidenmix en honing. De lange afdronk geeft nog munt en gekonfijte citrus als extra. De mineraliteit is er van start tot einde. Een ongelooflijke smakelijke Vermentino!
    Score: 92/100
  5. Librandi Gravello 2016 – Rosso val di Neto IGT (Calabria) – 17,00 €
    Samenstelling van 60% Gaglioppo en 40% Cabernet Sauvignon. Rijping in Franse eiken vaten gedurende 12 maanden. De kleur is kersenrood en tranend (niet gekleurd). De neus geeft naast de kersen ook rozen, viooltjes, snoepjes, laurier, oregano, drop, tabak, paprika en een animale toets. De smaak is vol van zwart rijp fruit met niet te zware tannine. Er mocht iets meer frisheid tegenover staan. Het geheel draagt een 6-tal seconden en geeft naast kruiden ook chocolade in de finale. Samengevat toch een voldoende smakelijke, volle, rijpe wijn.
    Score 84/100
  6. Fattoria Zerbina Pietramora Riserva 2015 – Romagna Superiore DOC (Emilia Romagna) – 24,90 €
    Wijn van bijna uitsluitend Sangiovese 98% die aangevuld wordt met de lokale variëteit Ancelotta. 12 maanden rijping in eiken vaten. Gematigde kersenrode kleur en tranend. Het aroma verraadt de kers van bij de aanzet maar ook de blauwe aalbes tekent present. Verder zijn er rozen, peper, tijm, laurier, humus, hout, geroosterde toetsen en munt. Zeer fijn van smaak. Tanninevol weliswaar maar fragiel met zeer verfrissende zuren en naast de sappigheid een enorme aanwezigheid van specerijen en kruiden. De lengte draagt tot 7 à 8 seconden. Het geheel is perfect verweven met het hout. Sangiovese zoals het hoort!
    Score: 90/100
  7. Leone de Castris Per Lui Riserva 2014 – Salice Salentino DOC (Puglia) – 27,90 €
    Wijn van oude Negroamaro stokken met 12 maanden opvoeding op hout. Gekleurde traanvorming en kersenrood. Heerlijke kruidige neus met naast de kruiden ook mooi zwart en rood fruit. Granaatappel valt op net als de mokka, ceder, koffie en de florale accenten. De smaak zit naast ze zeer smakelijke en sappige tannine bomvol fruit! Aanhoudende lengte die rijk is aan kruiden naast het fruit. Heerlijke lekkere wijn van de onderschatte Negroamaro.
    Score: 90/100
  8. Cantine del Notaio La Firma 2012 – Aglianico del Vulture DOC (Basilicata) – 26,00 €
    Een volle Aglianico met 12 maanden rijping in eiken vaten. Gekleurde kersenrode kleur! Aglianico biedt doorgaans een heerlijk complexe waaier aan geuren, deze is niet anders. We sommen op: specerijen, braam, kers, tabak, inkt, tabak, ceder, bittere chocolade, leder, paddenstoel, violetjes… Een wijn met zuivere, stevige tannine doorspekt met sappig fruit en perfecte zuren in de aanvulling. Heerlijke aanwezigheid van de kruiden, een lange finale en gezegend met een excellente afdronk. Een finesserijk pareltje!
    Score 94/100
  9. La Valentina Binomio 2014 – Montepulciano d’Abruzzo DOC (Abruzzo) – 28,90 €
    Montepulciano die 18 maanden houtopvoeding genoot. Karmijnrood en gekleurde traanvorming. De prachtige, wat rijpere neus is heel typisch Montepulciano met die mooie vegetale toon van voornamelijk paprika en laurier. Verder vooral zwart fruit dat aanwezig is naast de mooie houttoets, cacao en tabak. Bij de eerste slok valt het supersappige van de wijn op samen met de kruiden de zwarte braambes en de rijpere kersen. Perfecte verwevenheid met smakelijke tannine en een lengte die een 8-tal seconden draagt. De vegetale frisheid doet de wijn opnieuw opveren!
    Score: 92/100
  10. Palari – Faro DOC (Sicilia) – 38,60 €
    Niet alledaagse blend van 60% Nerello Mascalese aangevuld met Nerello Cappuccio, Nocera, Acitana, Jacché en Cor’e Palumba. Het geheel krijgt een houtopvoeding van 24 maanden. Granaatorde kleur en traanvormend. Wat een fantastische neus! Klein rood fruit haalt de boventoon. Verder roosjes, mineraal, mokka, koffie, ceder, oranjebloesems, leder. Alles is zeer finesserijk aanwezig. de mond vult zich met joeperdepoeper heerlijke tannine/zuren. Het kleine rode sappige fruit krijgt de nodige aanvulling van blauw en zwart fruit samen met elegante kruiden. Alles is lang en verfrissend aanwezig. Eenvoudigweg top is deze wijn!
    Score: 96/100
  11. Braida di Giacomo Bologna Bricco dell’ Uccellone 2015 – Barbera d’Asti DOCG (Piemonte) – 48,20 €
    Unieke Barbera die 15 maanden houtopvoeding mee krijgt. Donkere, kersenrode kleur en schone traanvorming. Complexiteit troef qua neus! Starten doen we met de heerlijke chocolade waarmee de neus geprikkeld wordt. De zwarte kersen volgen al zeer snel. Diepe kruiden met veel peper, tabak, munt, leder, gedroogde pruim, rozen en champignon. Zwoele tannine vullen de mond. Dan de frisse zuren die onmiddellijk tegenspel geven. Fijn zwart fruit vult bij aan. Rijk van smaak en het geheel is dominant hangend aanwezig met vooral chocolade, kruiden en gedroogd fruit in de afdronk. Hoeft het nog betoog dat ik dit wel smullen kan!!
    Score: 95/100
  12. Collemassari Poggio Lombrone Riserva 2012 – Montecucco DOCG (Toscana) – 36,70 €
    Sangiovese – 18 maanden houtrijping. Kersenrood van kleur en tranend. Onmiskenbaar Sangiovese in de neus! Verschillende soorten kersen tot kriek in combinatie met zwart fruit, rozen, prachtige groene kruiden, jeneverbes, peper, grafiet, cacao, koffie, tabak, ceder, paddenstoel… enfin heerlijk complex dus! Ook een diversiteit aan smaken met toch een kersendominantie. Een sublieme verwevenheid van het geheel en een lengte die jaloers maakt. De afdronk is smachtend naar een heerlijk stukje gegrild vlees (dat gelukkig ook nog vlug kwam). Wat een heerlijke wijn alweer!
    Score 93/100
  13. San Felice Poggio Rosso 2013 – Chianti Classico Gran Selezione DOCG (Toscana) – 33,40 €
    100% Sangiovese met 20 maanden rijping in eiken vaten. Kersenrood en tranend van kleur. Een bouquet dat zeer mooie fruit geeft van zowel kers als braam. Fijnkruidig, vlezig, kreupelhout, mooie tabak, koffie, lichte grafiet en animaal. Een neus om van te houden. De smaak doet een beetje duizelen! Hij is in de eerste plaats zeer breed en heerlijk fris. Sappig met niet té rijp fruit. De lengte gaat lang door en de afdronk is vooral rijk & heerlijk. En bovenal… dit gaat verdorie nog beter worden!
    Score: 94/100
  14. Tenuta Fontodi Flaccianello della Pieve 2015 – Colli Toscana Centrale IGT (Toscana) – 71,40 €
    Sangiovese die 24 maanden rijpt in Franse eiken vaten. Zuivere kersenrode kleur met gekleurde traanvorming. De neus is uiterst verwachtingsvol! Hij bezit alleszins een mooie toasting van tabak, ceder en koffie. Verder laurier, viooltjes, kers, kriek, braam, framboos, sousbois, humus, munt en grafiet. De smaak is enkel maar bevestigend te noemen. Verfijnde en heerlijke smakende tannine dansen in de mond samen met de zeer prettige zuren. Samen bieden ze een subliem evenwicht aan deze toch wel zeer complete wijn die lang aanwezig blijft.
    Score: 96/100
  15. Altesino Riserva 2012 – Brunello di Montalcino DOCG (Toscana) – 70,50 €
    Heldere granaatrode kleur en gekleurde tranen. De neus is op zijn minst uitbundig te noemen! Naast pruim is er rijk fruit, kers in alcohol, viool, peper, braam, cassis, chocolade, tabak, tijm, munt, eucalyptus… Rijp & rijk van smaak maar niet overdone. Soepele, doch stevige tannine en een lange smaakpresentie. Dit is een zeer mooie wijn die vooral een zeer groot publiek zal bereiken.
    Score: 93/100
  16. Donnachiara Riserva 2008 – Taurasi DOCG (Campania) – 36,30 €
    Taurasi staat synoniem voor Aglianico. Deze heeft 18 maanden houtrijping gekregen. Ondanks zijn leeftijd is de wijn nog steeds diep doorkleurd en traant hij zalig. Wat een heerlijke neus geeft ook deze wijn. Jeugdig aroma nog met jong zwart fruit, grafiet, laurier, vulkanische rokerigheid, specerijen, sublieme cederhout, tabak, cacao, viool & roosjes, leder en tenslotte nog wat humus. Een wijn met een ronde sappigheid een een heerlijk verfrissende toets maar voornamelijk met krachtpatsende tannine. Superlang in lengte waarbij de enorme kruidigheid opvalt. Dit is niet allen smullen, dit is superheerlijk!
    Score 95/100
  17. Luciano Sandrone Le Vigne 2011 – Barolo DOCG (Piemonte) – 75,30 €
    100 % Nebbiolo met 24 maanden houtlagering. Ondanks zijn mooie traanvorming is de wijn vrij licht van kleur. De eerste geur al brengt een smile op je gelaat. Zulke veelbelovende neus! Fris, klein rood fruit (aardbei, rode aalbes), verfijnde houttoetsen, ceder, koffie, tabak, aards, leder, teer en roosjes die ik aan mijn vrouw zou schenken! Mijn excuses aan al de voorgaande wijnen, maar wat je ook proeft… alles verbleekt bij een perfecte Nebbiolo! Zo verfijnd, zo fris en zintuigprikkelend met een lengte die, gelukkig maar, blijkbaar geen einde kent.
    Score: 99/100
  18. Guerrieri Rizzardi Calcarole 2009 – Amarone della Valpolicella DOCG (Veneto) – 76,80 €
    Blend van Corvina, Corvinone, Rondinella, Barbera en Sangiovese met 36 maanden houtrijping. Donkerrood en volle gekleurde tranen. Een neus die rijk fruit toont van vijg, pruim, dadel en zwarte kers. Naast het fruit is er alcohol, zoethout, viool, mokka en chocolade aanwezig. De smaak is rijk, rijp en toch niet te vermoeiend. Dit moet één van de meest aangename Amarone wijnen zijn die ik ooit proefde. Het geheel is lang en smakelijk aanwezig zonder in het TE te vervallen!
    Score: 93/100

Dit waren weer eens twee schaamteloos decadente wijnavonden waarbij we mochten genieten van de waaier aan diversiteit die Italië ons te bieden heeft met toch een klein dominant rolletje voor de Sangiovese!

Heb jij ook zo’n zin in een heerlijk glas wijn gekregen?

Filed under: Wijnclub relaas | Tagged: , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , | Leave a comment »

De decadentie van een wijnclub – Editie 2017

Posted on september 17, 2017 by Bottle Case

Terwijl de aftrap van de nieuwe jaren van zowel Wijnclub ‘Het Negende Vat’ als Wijnclub ‘Op De Klippen’ reeds is gegeven kijk ik nog een keertje achterom naar het einde van het vorige seizoen. Meer bepaald naar onze super degustaties. Het concept is poepsimpel: We openen een aantal ‘grootse’ wijnen, laten er een hapje bij komen en… Genieten!! Zo eenvoudig kan het wijnclub leven zijn. Ik kijk er steeds weer naar uit de organisatie in handen te nemen en de selectie van de wijnen doet me vaak, reeds maanden op voorhand, watertanden. Voor de laatste editie had ik voor een nieuwigheid gezorgd. Tussen alle Italiaanse wijnen had ik bij elke club een ‘mol’ gestoken. Zeg maar een niet-Italiaanse wijn.

Graag laat ik julli mee genieten van onze decadentie op de proeftafel. De commentaren zijn mijn eigen proefnotities alsook de punten. Zoals het hoort op een wijnclub is alles voor discussie vatbaar.

De wijnen:

  1. Montenisa Brut Saten 2009 – Franciacorta – 39,50 €
    Deze pure Chardonnay heeft 48 maanden kelderrijping achter de rug alvorens hij in de fles gaat. Het is een correcte smaakvolle Franciacorta maar niet de allergrootste. 87/100
  2. Antica Fratta Quintessence Riserva Extra Brut – Franciacorta – 39,50 €
    Blend van 80% Chardonnay en 20% Pinot Nero met een periode van 60 maanden sur lattes. Vele, fijne bubbels, Mooie zuivere neus. Nazinderend en mineralig. Opnieuw zeer correct. 85/100
  3. Podere Caiarossa Bianco 2014 – Toscana IGT – 35,20 €
    Blend van Chardonnay met Viognier. Houtlagering van 9 maanden.
    Sublieme, complex, zeer rijke witte wijn. Enige tijd in het glas komt de wijn nog beter uit. Heerlijk! 89/100
  4. Silvio Jermann Vintage Tunina 2014 – Venezia Giulia IGT – 36,60 €
    Sauvignon Blanc + Chardonnay + Ribola Giallo + Malvasia + Picolit. Rijping in deels foeders, deels barriques. Heldere, zuivere, verfijnde, mineralige, versmolten, dragende wijn. I just LOVE IT. 94/100
  5. Marina Cvetic Iskra 2009 – Montepulciano D’Abruzzo DOC – 23,00 €
    Oorspronkelijk had ik hier de Gianfranco Fino ES Primitivo hier voorzien. Helaas bracht de kurkduivel roet in het eten. Back up was voorzien en dus ging de Iskra, een 100% Montepulciano van Marina Cvetic open.
    Deze wijn koppelt op een sublieme wijze de groenkruidigheid aan het rijke rijpe fruit zonder zijn sublieme frisheid in te boeten. 92/100
  6. Punica Barrau 2012 – Isola dei Nuraghi IGT – 28,90 €
    Samengesteld uit 85% Carignan, 10% Cabernet Sauvignon en 5% Merlot met 18 maanden houtlagering. Een dot van een wijn. Zeer rijke, complexe neus. Zeer smakelijke krachtige tannine. Kruidig en verdomd zeer lekker. Quasi perfectie. 98/100
  7. Oasi Degli Angeli Kurni Rosso 2012 – Marche IGT – 72,35 €
    Pure Montepulciano met 20 tot 22 maanden vatrijping. Dansende framboosjes in combinatie met Cassis en pruim. Redelijk zoet overkomend. 90/100
  8. Macchialupa Le Surte 2008 – Taurasi DOCG – 28,80€
    Volbloed Aglianico met 12 maanden vatlagering. 2008 en ondertussen heeft de wijn zich een beetje gegeven en begint hij mooi op dronk te komen. Hij toont voornamelijk wat Aglianico te bieden heeft in het glas. Een klepper van formaat met de nodige kracht gekoppeld aan verfijning. 92/100
  9. Weingut Duijn Bühlerthaler Engelsfelsen 2008 – Baden – 39,50 €
    De mol bij Wijnclub Op De Klippen. Een Duitse Pinot Noir, gemaakt door een Nederlander die 24 maanden houtrijping krijgt (De wijn, niet de Nederlander). Hoewel deze wijn door de meeste deelnemers niet gesmaakt werd blijf ikzelf dit een buitengewoon subliemen Pinot Noir vinden. Dit heeft voor mij alles wat ik zoek bij deze druif. 96/100
  10. Valderiz Tomas Esteban 2009 – Ribera del Duero – 63,95 €
    De mol bij Wijnclub Het Negende Vat. Pure Tempranillo die 24 maanden op eiken vaten heeft gerijpt. Complextieti troef bij deze stevige knaap. Heerlijk krachtig in het glas. Juweeltje! 93/100
  11. Fattoria Le Pupille Saffredi 2013 – Maremma Toscana IGT – 57,90 €
    60% Cabernet Sauvignon, 30% Merlot, 10% Petit Verdot. 18 maanden vatrijping. Zelden zulke concentratie gezien in een wijn. Anyway… vergeet Bordeaux wanneer je deze wijnen kan drinken van hun druiven. Onbestaand ginds in Frankrijk. 94/100
  12. Albino Rocca Vigneti Brich Ronchi Riserva 2004 – Barbaresco DOCG – 54,60 €
    Nebbiolo dus met enkele jaren op zijn teller. De wijn rust gedurende 27 maanden in Grandi Botti. Merkbaar dat de tand des tijds de wijn een beetje heeft aangetast. 88/100
  13. Gomba Boschetti Sori 2006 – Barolo DOCG – 36,40 €
    Pure Nebbiolo met een rijping van 24 maanden. In het bezit van een sublieme neus en een ongelooflijk finesse. Een ware lekkernij. 95/100
  14. Gualdo del Re Cabraia 2009 – Toscana IGT – 56,80 €
    De Cabraia is een Cabernet Franc die 18 maanden rijpt op eiken vaten. Hij is zo ongevoorstelbaar complex. Zo smaakvol en nog een en al pit. 96/100
  15. Podere Caiarossa Rosso 2011 – Toscana IGT – 51,60 €
    Samenspel tussen Merlot, Cabernet Franc, Cabernet Sauvignon, Syrah, Sangiovese, Petit Verdot en Alicante Bouschet. 20 maanden in eiken vaten. De gekleurde tranen in het glas is de aanzet tot wat ons tot tranens toe brengt. MamaMia, bedankt om dit tot ons te laten komen! 99/100
  16. Felsina Colonia 2010 – Chianti Classico DOCG – 94,00 €
    Sangiovese met 36 maanden rijping in eiken vaten. Deze topper van Felsina is eenvoudigweg meesterlijk. De neus smijt zich volledig en de mond doet je snakken en uiteindelijk snikken omdat het glas leeg is. 96/100
  17. Podere Giodo 2011 – Brunello di Montalcino DOCG – 94,50 €
    Sangiovese Grosso dus met 36 maand rijping in het vat. Brunello zoals we Brunello kennen. Overvloedig maar smakelijk. Eén van de betere Brunello’s die ik mocht proeven. 94/100
  18. Stefano Accordini Il Fornetto 2007 – Amarone delle Valpolicella DOCG – 103 €
    75% Corvina en 25% Corvinone met 36 maand rijping in eiken vaten. Helaas vervalt deze Amarone en de fout waarin de meeste Amarone’s vervallen. Té, té, té… Te veel overvloed, overdaad is zelden goed. Meer frisheid ware wenselijk geweest. Te log voor mij. 86/100

En ondertussen, ondertussen ben ik alweer bezig aan het verzamelen van de flessen voor onze 2018 editie. Een ware opgave die ik met een zeer grote overgave tot zijn goed recht wens te brengen.
Heb je trouwens suggesties, laat ze maar komen! Voorwaarde is het moet aan de decadentie-tradities voldoen. En welk land is er meer decadent dan ons geliefde italië?

untitled

Filed under: Wijnclub relaas | Tagged: , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , | Leave a comment »

Sforza Italia – De decadentie van een wijnclub

Posted on maart 5, 2014 by Bottle Case

Een vraagstelling die je jezelf als doorwinterde wijnliefhebber af en toe moet opleggen! Val ik niet ten prooi aan decadentie, snobisme of andere overdreven verwennerij toestanden? Vandaag stel ik me die vraag een zoveelste maal. Aanleiding hiervan is de afgelopen bijeenkomst van ‘Op De Klippen’, één van de wijnclubs waarin ik actief ben. Het thema van deze proefavond was immers ‘Top uit Italië’ en bovendien zouden we er geen klassieke avond van maken maar onze avond laten begeleiden door allerlei kleine hapjes. Het werd een memorabele avond!

Vooraleer ik het antwoord geef op mijn spiegel-vraagstelling schets ik even de proeftafel. De ragfijnste kleppers uit de laars passeerden de revue. De één nog beter dan de andere maar steeds weer die verscheidenheid. De voorbereiding ervan had enkele maanden nodig. Eenvoudig was het immers allerminst om deze wijnen te verzamelen!

De avond zelf was ik dan ook behoorlijk wijn-opgewonden. Het moest immers de climax worden van deze intensieve voorbereiding. Het moeilijkste aan het geheel was de flessetting. Hoe moest ik godsnaam nu toch de juiste volgorde bepalen van deze grootheden? Ik heb er dan maar mijn Wim-logica op losgelaten:

  • Alle flessen gingen een karaf in
  • Ik wilde absoluut vermijden dat enige voorkennis of vooroordelen een invloed zouden hebben op het proeven en dus wisten mijn proefgenoten niet welke wijn er in hun glas zou verschijnen
  • De meest zoete & alcoholrijke flessen – Amarone & Sforsato – zouden de reeks afsluiten
  • De 2 oudere Barolo’s moesten naast elkaar geproefd worden en zou ik ook achteraan plaatsen
  • Wat de rest betrof heb ik naar a) de jaargang van de wijn b) de houtlagering van de wijn gekeken. Van ons huidige jaar (2014) heb ik het aantal maanden vatrijping afgetrokken en vervolgens met deze uitkomst het verschil gemaakt met de jaargang van de wijn. Zo kwamen de hoogste cijfers vooraan in de proeverij te staan en de laagste cijfers achteraan. Ik trachtte dus op te bouwen naar kracht.
  • Uiteraard werd de prijs van de wijn pas na de proeverij mee gegeven!

WP_20140303_001

De proeverij zelf dan:

  1. Franciacorta DOCG – Guido Berlucchi Palazza Lana Extrême Riserva 2006 (Lombardia) – 44,30 €
    Dit was onmiddellijk een gigantische opener natuurlijk. Extreem fijn, extreem rijk, extreem zacht en vol fruitig met een overheerlijke aciditeit. Deze bubbel laat 90% van het Champagne geweld haar poepje ruiken! Het werd onmiddellijk stil aan de tafel. De toon was duidelijk gezet.
    Score: 92/100
  2. Etna Rosso IGT – Passopisciaro Contrada Sciaranuova 2008 (Sicilia) – 43,00 €
    De kleur zette menig proever op het verkeerde been. Af en toe werd er zelfs Barolo geopperd. Maar deze Nerello Mascalese is reeds in de neus zó heerlijk!Jong rood fruit zingt en danst in het rond, sousbois, zachte kruidigheid, violetjes, toetsje vegetaliteit en dan de mineralen. Je kan er aan blijven snuiven, de variatie is zo gigantisch. De mond doet je echt in extase gaan. Ragfijn, tot in de perfectie verweven en aanhoudend. Dit is gewoonweg subliem en zo uitgesponnen!
    Score: 95/100
  3. Rosso Piceno DOC – Le Caniette Nero di Vite 2005 (Marche) – 52,30 €
    Ondanks zijn leeftijd nog viriel gekleurd tranend met een volle karmijnrode kleur. Ceder, tabak en bittere cacaobonen worden aangevuld met het donkerste gerijpte en licht gedroogde (vijg) fruit. Stevig, gul, krachtig en aanhoudend zonder ook maar aan fruit ingeboet te hebben. Wat een verrassing was deze wijn!
    Quote van een proever: Wat een tabak expressie, het is alsof je een sigaar aan het roken bent en na een trekje uitblaast in je wijnglas.
    Score: 93/100
  4. Toscana IGT – Querciabella Camartina 2007 (Toscana) – 83,80 €
    Querciabella werkt al sinds 2000 biodynamisch. Non believers raad ik steeds aan deze wijn eens te proeven. Het peperkoek accent valt door de kaneel op. Maar dit is complexiteit troef alweer. Adembenemend zacht en fluwelig!
    Score 94/100
  5. Brunello di Montalcino DOCG – Casanova di Neri Tenuta Nuova 2006 (Toscana) – 70,00 €
    Een ‘naam’ die uiteraard niet mocht ontbreken is Brunello. De keuze maken welke Brunello op te nemen is nooit eenvoudig. De Tenuta Nuova van Casanova di Neri viel meteen op door zijn branderige en stevige accenten. De smaak is als een kers in chocolade gedropt met een marinade van pepers omgeven met een sappige ronde volheid.
    Score 91/100
  6. Isola dei Naraghi IGT – Capichera Manténghja 2007 (Sardegna) – 65,00 €
    Hoewel Sardegna vooral bekend is om de rode Cannonau is dit een wijn van 100% Carignano.
    De zuiverheid van deze wijn valt je bij de kleur al op (prachtig tranend trouwens) en zet zich perfect door in het bouquet. Daar valt de complexiteit van deze wijn ook al onmiddellijk waar te nemen. Hey, alweer een ander aroma… En dan ga je proeven, en dan komt die geluksmakende glimlach op je gezicht.  Dit is fenomenaal, dit blijft zinderen, dit is onbeschrijfbaar, dit is perfectie!
    Score 97/100
  7. Sagrantino di Montefalco DOCG – Romanelli 2009 (Umbria) – 24,20 €
    Ondankbaar voor deze wijn om op deze plaats van de proeverij te komen.
    Een mengelmoes aan drop, zoethout, de typische jasmijngeurtjes, kruiden en fruit. Proef ik daar nu een vleugje pastis (anijs)? De afdronk is tot op heden het vlugst weg van alles wat we reeds proefden. Het is echter een mooie, niet eenvoudige, krachtige wijn.
    Score 87/100
  8. Alto Adige DOC – Muri Gries Abtei Lagrein Riserva 2010 (Süd Tirol) – 29,00 €
    Supergeconcentreerde wijn, inktzwart met prachtige kleuring. De neus is ‘black as hell’ met een mix aan specerijen en groene frisse kruiden. Het hout kan hij onmogelijk wegsteken. De smaak is zo sterk, zo stevig, vlezig en vol. Oh yeah baby, this is not for pussy’s!!! Power me…
    Score: 92/100
  9. Bolgheri DOC – Poderi Sapaio 2010 (Toscana) – 40,00 €
    Driewerf helaas maar deze wijn was gekurkt L
  10. Bolgheri Sassicaia DOC – Tenuta San Guido Sassicaia 2010 (Toscana) – 135,00 €
    Het merendeel van de leden keken reikhalzend uit om deze wijn te proeven. Enkelen onder hun waren er al heilig van overtuigd dat hij reeds de revue was gepasseerd. De neus is echt wel hemels. Zeer verfijnd ook. Fijn kruidigheid, zwarte kersen, chocolade, mokka, knapperig braadjus… enfin de hele cinema passeerde er in. Hoewel nog zeer jong, toch reeds verfijnd en versmolten van smaak en nooit vermoeiend. Krachtige, lichtjes droge tannine, lang aanhoudend met jong vers tot gedroogd fruit en een zeer mooie aciditeit.
    Score 94/100
  11. Barolo DOCG – Poderi Colla Bussia 2004 (Piemonte) – 72,00 €
    Ha eindelijk zijn we tot het hoofdstuk Nebbiolo gekomen. Je merkt het onmiddellijk. De omschakeling van de aroma’s en het fruit. De nog intensere aanwezige zuren naast de ragfijne krachtige  tannine. Geen spoor van evolutie in de smaak. Wat is dit een mooi tot zijn recht gekomen Barolo!
    Score 93/100
  12. Barolo DOCG – Poderi Colla Bussia 1997 (Piemonte) – 105,00 €
    Geef me een sigaar, verdomme ik rook niet maar geef me toch maar een sigaar!! Ondanks de 1997 alsnog een zoet/sappige geur met de nodige florale accenten en de kaneel. In de smaak zit die tabak wel heel opvallend. Maar dit is eenvoudigweg een fantastische wijn, blijvend en beklijvend.
    Score 93/100
  13. Valtellina Sforsato DOCG – Nino Negri 5 Stelle 2009 (Lombardia) – 48,40 €
    Fenomenaal is het enige ware woord dat hier van toepassing is! Hij blaast, ook door zijn jeugdigheid en zijn stijl van vinifiëren, de Barolo’s gewoon weg. Floep, verdwenen naar de achtergrond. Noem maar op… sappig, krachtig, kruidig, aanhoudend! Fris, zoet en kracht in één!
    Score 96/100
  14. Amarone della Valpolicella Riserva DOCG – Zýmé La Mattonara 2001 (Veneto) – 218,00 €
    De duurste uit het rijtje! Kersenjam met een vegetale frisheid (kruidigheid) en gitzwart fruit. Yeah, dit is vol & rond van smaak mét de nodige frisheid. Net dat waar het vele Amarones aan ontbreekt. Het mag ook wel gezien het prijskaartje maar dit is werkelijk een top Amarone en wat mezelf betreft de beste die ik ooit mocht proeven. Het is dé perfecte afsluiter van de avond!
    Score 97/100

Maar komen we dan even terug op mijn vraagstelling!
Val ik ten prooi aan decadentie, snobisme of andere overdreven verwennerij toestanden?
Mijn god neen, we hebben als groep, zeer intens gewerkt naar deze degustatie toe. Het is het resultaat van een prachtige avond werken (we hebben hiervoor een wijn quiz georganiseerd). Het zou pas van decadentie getuigen als mijn kelder niets dan zulke flessen zou bevatten en ik ’s avond s in mijn zeteltje niet meer content zou zijn met eender welk flesje wijn.
Bovendien, is het niet de bedoeling van een wijnclub, om net zulke niet alledaagse wijnen te kunnen proeven?

En dan laat ik graag aan jullie allemaal een ballonnetje los… Zijn de Italiaanse topwijnen duur????
Integendeel durf ik te zeggen. Ze behoren tot de goedkoopste van de wereld en zijn bovendien nog overheerlijk ook!!
Spreek me bewijsgrondelijk tegen aub.

WP_20140303_021 WP_20140303_019 WP_20140303_018 WP_20140303_017 WP_20140303_016 WP_20140303_015 WP_20140303_014 WP_20140303_013 WP_20140303_011 WP_20140303_010 WP_20140303_009 WP_20140303_008 WP_20140303_007 WP_20140303_006 WP_20140303_024 WP_20140303_023 WP_20140303_022 WP_20140303_005 WP_20140303_004 WP_20140303_003 WP_20140303_002

Filed under: Wijnclub relaas | Tagged: , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , | 3 Comments »

« Vorige pagina — Volgende pagina »