Ziti alla pugliese, een rijkgevulde ovenschotel

Posted on april 28, 2026 by Bottle Case

Soms kom je in een technische wijnfiche iets tegen dat je meteen doet glimlachen. Dat er foodpairingsuggesties worden gegeven, is niets nieuws. Maar wanneer die plots “banqueting companions” heten, kijk je toch even op. Zeker als je de aanbevelingen wat aandachtiger begint te lezen. Starten doen ze met enkele opvallende gastronomische aanraders: krokant spek met chips, daarna ziti alla pugliese, gevolgd door meatballs alla barese. Wil je daar ook nog een boek bij, dan wordt Gastronomic Tales, Racconti Gastronomici, van Laura Grandi en Stefano Tettamanti aangeraden. Meer zin in een film? Dan zou A Touch of Spice van Tassos Boulmetis een goede keuze zijn. Of hou je het liever bij wat muziek vanuit de zetel, dan kom je uit bij Roberto Cacciapaglia met Nuvole di Luce. Het is bijna alsof iemand niet zomaar een wijn wil voorstellen, maar meteen een hele avond voor je wil invullen.

Veel suggesties dus, maar tussen al die namen bleef ik vooral hangen bij één gerecht: ziti alla pugliese. Ik kende het tot nu toe niet en dus was mijn nieuwsgierigheid gewekt. Tijd om uit te pluizen wat ziti alla pugliese precies is. Dat de bereiding richting Puglia wees, maakte de naam alvast duidelijk.

De oorsprong van ziti ligt in Campania

Toch ligt de oorsprong niet in Puglia. Ziti komen uit Campania, meer bepaald uit de streek rond Napels. Het zijn lange, gedroogde en holle pastabuizen, een beetje te vergelijken met grote bucatini. Ze worden traditioneel gemaakt in staven van ongeveer 25 centimeter. Oorspronkelijk waren ze dus te lang om zomaar als korte pasta in de kookpot te verdwijnen. Daarom brak men ze thuis met de hand in stukken, meestal in vier delen, net voor ze werden gekookt.

In Napels was ziti een echte feestpasta. Op zondag, op feestdagen en bij familiegelegenheden kwam deze pasta op tafel. Er wordt zelfs verteld dat je op zondagmorgen in de steegjes van Napels het geluid kon horen van vrouwen die de ziti met de hand in stukken braken.

Over de naam bestaat geen volledige zekerheid. Vaak wordt die in verband gebracht met zita of zito, woorden uit het Zuid Italiaanse taalgebruik die met huwelijk, verloofden of jonggehuwden verbonden waren. Van daaruit zou ook de koppeling met feest en huwelijksmaaltijden zijn ontstaan. Helemaal sluitend is die etymologie niet, maar de link met de huwelijkssfeer keert wel geregeld terug.

Puglia vs Campania

Hoe kom je dan aan de benaming ziti alla pugliese? Het antwoord is eigenlijk vrij eenvoudig. Ziti hebben hun oorsprong in Campania, maar de pastavorm is ook in andere zuidelijke regio’s terechtgekomen, zoals Puglia en Basilicata. En zoals dat in Italië wel vaker gaat, geeft elke streek daar vervolgens haar eigen versie aan. De grote lijn blijft herkenbaar, want in beide gevallen kom je uit bij ziti al forno, een ovenschotel dus. Het verschil zit vooral in de vulling en in de accenten die elke keuken legt.

In Puglia gaat het meestal om een heel rijke versie. De ziti worden gecombineerd met een stevige vleessaus, vaak op basis van varkensvlees, salsiccia en rundvlees. Daar komen dan nog hardgekookte eieren, kleine gehaktballetjes, mozzarella of provola en soms ook salami bij. Het resultaat is een volle, hartige en behoorlijk machtige schotel.

In Campania kom je eerder uit bij ziti al forno, met de Napolitaanse ragù als basis. Ook daar kunnen gehaktballetjes bij komen, maar ricotta en mozzarella spelen vaak een belangrijkere rol. Daardoor krijgt de schotel een romiger karakter. De nadruk ligt meer op tomaat, ragù, ricotta en gesmolten kaas.

Die Campaanse versie kreeg later nog een opvallend tweede leven dankzij The Sopranos. In de serie stond baked ziti geregeld op tafel en eten speelde er sowieso een belangrijke rol. Het gerecht kreeg daardoor bijna een cultstatus, zeker in de Amerikaans Italiaanse keuken. Er verscheen uiteindelijk zelfs een Sopranos kookboek waarin ziti al forno een plaats kreeg.

De combinatie met meatballs alla barese, zoals vermeld in de technische wijnfiche, wordt na die ontleding meteen duidelijker. Die gehaktballetjes staan daar niet toevallig bij. Ze sluiten perfect aan bij de Pugliese versie van deze ovenschotel, waarin polpettine gewoon mee deel uitmaken van het gerecht.

Waarin verschillen ziti van penne en rigatoni?

Als je het nuchter bekijkt, lijken ziti sterk op bekendere pastavormen zoals penne en rigatoni. Het zijn alle drie holle pastavormen, gemaakt van harde tarwe, met voldoende ruimte om saus vast te houden. Toch zijn er wel degelijk verschillen tussen deze drie.

Penne herken je aan de schuin afgesneden uiteinden. Die snede doet denken aan een oude schrijfpen, vandaar ook de naam. Penne bestaan in een gladde versie en in een geribbelde versie. Vooral penne rigate houdt saus goed vast aan de buitenkant. Door die vorm werkt penne bijzonder goed met romige sauzen, tomatensauzen en bereidingen waarbij de saus mooi rond de pasta moet blijven hangen.

Rigatoni zijn korter en breder dan penne en ziti. Ze hebben rechte uiteinden en duidelijke ribbels aan de buitenkant. Die ribbels hebben een functie. Saus blijft er makkelijk aan kleven en door de brede opening kunnen ook rijkere sauzen met vlees of groenten goed in de pasta kruipen. Rigatoni zijn stevig en kunnen veel hebben. Daarom doen ze het zo goed in krachtige sauzen en in ovengerechten.

Ziti zitten daar wat tussenin, maar hebben toch hun eigen karakter. Ze zijn gladder, werden oorspronkelijk langer gemaakt en worden traditioneel met de hand in stukken gebroken. Daardoor krijg je geen perfect gelijkmatige pastavorm, en net dat geeft ziti hun charme. Ze zijn minder hoekig dan penne en minder robuust dan rigatoni, maar ze hebben wel die lange, holle structuur die ze bijzonder geschikt maakt voor rijke sauzen en ovenschotels.

Ziti alla pugliese in de praktijk (voor 6 personen)

Afsluiten doen we uiteraard door het gerecht echt vorm te geven. Dan merk je ook waarom ziti alla pugliese een rijk en stevig gerecht wordt genoemd. De pasta zelf vormt de basis, maar de ovenschotel krijgt vorm door de combinatie van ragù, salsiccia, polpettine, hardgekookt ei, mozzarella of provola en pecorino.

Ingrediënten

  • 300 gram ziti
  • 700 gram tomatenpulp
  • 200 gram varkenssalsiccia
  • 200 gram rundsgehakt of gemengd gehakt
  • 2 verse eieren
  • 2 hardgekookte eieren
  • 30 gram paneermeel
  • 100 gram pecorino om te raspen
  • 250 gram mozzarella of provola
  • half glas witte wijn
  • 1 teentje look
  • basilicum
  • peterselie
  • oregano
  • olijfolie
  • peper
  • zout

Bereiding

  • Verwarm wat olijfolie in een ruime pan en laat daarin de look licht kleuren.
  • Haal de look uit de pan zodra hij goudgeel is.
  • Voeg de verkruimelde salsiccia toe en bak ze kort aan.
  • Blus met de witte wijn en laat die gedeeltelijk verdampen.
  • Voeg de tomatenpulp toe, samen met een snufje oregano, peper en zout.
  • Laat de saus ongeveer 30 minuten zachtjes pruttelen met het deksel op de pan. Wie meer tijd heeft, mag ze gerust langer laten staan. Zoals zo vaak bij dit soort gerechten wordt de saus daar alleen maar beter van.
  • Maak intussen de polpettine. Meng het gehakt met de verse eieren, het paneermeel, ongeveer 50 gram geraspte pecorino, fijngehakte peterselie, peper en zout.
  • Rol hiervan kleine gehaktballetjes, ongeveer ter grootte van een hazelnoot.
  • Bak de polpettine in olijfolie tot ze mooi kleuren.
  • Laat ze daarna even uitlekken op keukenpapier.
  • Breek de ziti met de hand in stukken.
  • Kook ze in gezouten water, maar laat ze iets steviger dan beetgaar. Ze garen straks nog verder in de oven.
  • Giet de pasta af.
  • Neem een ovenschaal en bedek de bodem met wat saus.
  • Leg daarop een laag ziti.
  • Verdeel er een deel van de polpettine over, enkele stukjes hardgekookt ei, plakjes mozzarella of provola, wat geraspte pecorino en opnieuw saus.
  • Herhaal dit tot alle ingrediënten opgebruikt zijn.
  • Eindig met saus en kaas.
  • Schuif de schaal ongeveer 20 minuten in een voorverwarmde oven van 200 graden Celsius, tot de bovenkant mooi kleurt en de kaas gesmolten is.
  • Werk eventueel af met enkele blaadjes basilicum.
  • Laat de ziti al forno enkele minuten rusten voor je ze serveert.
  • Dat maakt het uitscheppen makkelijker en voorkomt dat de eerste hap meteen heter is dan je enthousiasme aankan.

Filed under: Cibo Italiano | Tagged: , , , , , , , , , , , , , | Leave a comment »

De kust van Marche: zee, sfeer en kustplaatsen met karakter

Posted on april 26, 2026 by Bottle Case

Als je op ontdekking bent in Marche, dan kan je niet zomaar aan de kustplaatsjes voorbij. Nochtans ben ik zelf niet meteen het type dat een hele reeks badplaatsen wil afvinken. Eén gezien, allemaal gezien, denk ik dan al snel. In Marche maakte ik toch een uitzondering. Ik had vooraf in de boekskes immers gelezen dat je de kuststeden van Marche zeker moest bezoeken, dat er wel degelijk verschil tussen zit en dat je er al helemaal geen toestanden à la Rimini zou tegenkomen. Al blijft een Italiaan een Italiaan. Als die een strand ziet, gaat die er graag uitgebreid liggen showen. In sommige gevallen is ook dat een leuke attractie.

En dus stond er een dag kustlijn volgen op onze planning. Dat bleek achteraf wat ambitieus. Alles in één dag doen is ons niet gelukt, waardoor we later nog enkele inhaalbewegingen hebben moeten maken. We gingen van noord naar zuid en reden dus eerst helemaal terug richting San Marino, om bij Pesaro de afrit te nemen, de wagen strategisch te parkeren en daarna langzaam verder te zakken richting Abruzzo.

Pesaro, een zachte start aan zee

Pesaro is een logische halte wanneer je vanuit het noorden Marche binnenrijdt. De stad ligt mooi ingeklemd tussen de Monte San Bartolo en de Colle Ardizio. Daartussen ligt een brede kuststrook met meer dan zeven kilometer zandstrand.

Van in de verte zagen we al iets blinken aan de boulevard. We werden er naartoe gezogen. Het bleek de grote bronzen bol van Arnaldo Pomodoro te zijn, door de locals simpelweg la palla genoemd. De bal dus. De aantrekkingskracht van deze bal was terecht, want je blijft er toch langer naar kijken dan je vooraf had gedacht. Voor een verdere verkenning van de stad is Piazza del Popolo een aangenaam vertrekpunt.

Pesaro heeft twee bijnamen: città della bicicletta en città della musica. Dat laatste dankt ze vooral aan Gioachino Rossini, die hier in 1792 werd geboren. Rossini kom je in Pesaro vanzelf tegen en zijn naam duikt overal op. Zelfs wie geen operakenner is, kent wellicht Il barbiere di Siviglia, of heeft minstens het galopperende slot uit Willem Tell al eens gehoord, al was het maar in een film of tekenfilm. Rossini verliet Pesaro op jonge leeftijd, maar bleef duidelijk met de stad verbonden. Bij zijn overlijden liet hij zijn fortuin na aan de gemeente. Dat verklaart meteen waarom Pesaro hem nog altijd stevig omarmt. Zelfs op het bord, want Pizza Rossini is hier een lokale specialiteit met tomaat, mozzarella, hardgekookt ei en mayonaise.

Die bijnaam als fietsstad komt ook niet uit de lucht vallen. De stad heeft met haar Bicipolitana een uitgebreid netwerk van fietsroutes, een soort metrolijnen voor fietsers. Je beweegt er vlot mee door de stad, langs de promenade en zelfs richting Fano, als je er een heuse fietstocht van wenst te maken.

Aan tafel zit je hier goed voor verse vis, zeevruchten en een eenvoudige kustkeuken. In het glas kan je kiezen voor de lokale Colli Pesaresi, al is een frisse Bianchello del Metauro misschien nog een betere keuze bij al dat lekkers uit de Adriatische Zee. Cozza Amara is een mooie tip voor wie dicht bij de haven vis wil eten, terwijl Lo Scudiero meer geschikt is voor wie de lokale keuken wat verzorgder op het bord wil krijgen.

Fano, vissersziel en brodetto

Na Pesaro reden we verder naar Fano, la città della fortuna. De stad draagt haar geluk niet toevallig in de bijnaam. De Romeinen noemden haar Fanum Fortunae, en op Piazza XX Settembre staat de Fontana della Fortuna nog altijd mooi te wezen alsof ze daar persoonlijk toezicht op houdt.

Fano heeft een aangenaam centrum waar je door kan flaneren, een terrasje op een zonovergoten pleintje kan meepikken en de lokale specialiteit Moretta kan proeven. Deze koffiedrank met rum, brandy, anijs en citroenschil hoort bij Fano en is bijna een verplichting bij een bezoek aan de stad. Ooit bedoeld als opkikker voor vissers die wel wat warmte konden gebruiken, vandaag vooral een goede reden om even aan de toog te blijven hangen. Dat doe je het best in Caffè del Porto, ook bekend als Il Ritrovo dei Lupi di Mare. Loop daarna zeker ook even door naar de vissershaven. Die ligt vlakbij en het zou zonde zijn om ze te missen.

Naast Moretta is Fano culinair vooral bekend om zijn brodetto. Deze lokale vissoep is een stevig kustgerecht waarin de vangst van de dag de hoofdrol speelt. Bij Il Bello e la Bestia, vlak bij de vismarkt, kan je die eens gaan proeven. Ook Osteria Al 26 is een fijne naam voor wie de lokale keuken in een warme, ongedwongen sfeer wil ontdekken.

Fano is ook bekend om zijn carnaval. Het Carnevale di Fano geldt als één van de oudste carnavals van Italië en vindt plaats in de weken vóór Vastenavond, met de grote optochten meestal op drie opeenvolgende zondagen. Tijdens die optochten vliegt er niet alleen confetti door de lucht, maar ook snoep en chocolade.

Senigallia, strand met stijl

Senigallia is een beetje het Oostende van Marche, de koningin der badsteden en dus een verplichte halte langs deze kustlijn. De stad dankt haar reputatie vooral aan la spiaggia di velluto, het fluwelen strand. Dat strand ligt er breed, zacht en uitnodigend bij. Je merkt ook meteen dat het drukker bezocht is dan elders, al is er ruimte genoeg. Dertien kilometer zand, een zee waar je eindeloos ver in kan stappen en een boulevard waar je vanzelf wat trager gaat wandelen. Al komt dat laatste niet alleen door de zee. Je wordt er ook vlot afgeleid door de pronkende macho’s die voorbij paraderen. En voor alle duidelijkheid: daar bedoel ik zowel mannen als vrouwen mee.

Het bekendste beeld van Senigallia is de Rotonda a Mare. Dat ronde gebouw op het water heeft iets nostalgisch. Je ziet het vaak op foto’s over Senigallia opduiken en je merkt ook meteen waarom. Het hoort gewoon bij de stad. Vroeger was het een plek voor ontspanning en vertier, vandaag blijft het vooral een herkenningspunt aan zee.

Senigallia heeft ook een aangenaam centrum. Het Foro Annonario, de oude marktplaats met zijn zuilengalerij, is een mooie plek om even binnen te lopen. Overdag is er markt, in de zomer komt er nog meer leven bij. De rivier Misa, de bruggetjes, de terrasjes en de promenade zorgen ervoor dat de stad meer is dan strand alleen.

Aan tafel zit je hier bijzonder goed. Senigallia heeft naam gemaakt als culinaire kuststad en dat merk je. Vis, pasta met vongole, passatelli, gegrilde zeevruchten, het past allemaal bij die Adriatische sfeer. L’Angolino sul Mare, vlak bij de Rotonda, is een mooie tip voor wie met zicht op zee wil eten. Ook Trattoria Vino e Cibo en Ristorante Pagaia zijn adressen voor wie van vis houdt. Wie eerst nog wat wijninspiratie wil opdoen, loopt binnen bij Galli Enoteca, onder de Portici Ercolani. Een betere plek om tussen Verdicchio en ander lekkers uit Marche te neuzen, ga je in Senigallia niet snel vinden. In het glas ligt Verdicchio hier voor de hand.

Interessant om weten voor de echte gastronomen: Marche heeft slechts één driesterrenrestaurant en dat ligt hier gewoon aan zee, tussen haven en strand. Wie stevig wil uitpakken, kan een tafeltje reserveren bij Uliassi. Je zal er wat dieper voor in de buidel moeten tasten, maar je zal het je wellicht niet beklagen. Reken voor een menu zonder dranken op minstens 260 euro. Wil je dit combineren met een aangepaste wijnselectie met enkel Italiaanse wijnen, dan komt daar nog 160 euro bovenop.

En dan is er nog het ijs. Ik weet wel dat je in principe overal in Italië wel een speciale gelateria kan vermelden, maar Paolo Brunelli is in Senigallia een naam om te onthouden. Je kan veel uitleg geven over chocolade, pistache of gekarameliseerde hazelnoot, maar soms volstaat één goed ijsje meer dan duizend woorden.

Kort na ons bezoek kreeg Senigallia een heel andere kant te zien. De stad werd, samen met verschillende plaatsen in het hinterland, getroffen door zware overstromingen. De Misa trad buiten haar oevers en de beelden van modder en water stonden in scherp contrast met de zonnige indruk die wij er net hadden opgedaan. Gelukkig leeft Senigallia vandaag opnieuw duidelijk als kuststad.

Porto Sant’Elpidio en Porto San Giorgio, de kust van Fermo

We schuiven meer en meer op richting het zuiden. Aan de Riviera del Conero hebben we een eigen artikel gewijd en Civitanova hebben we links laten liggen. We zijn meteen doorgereden naar de kustlijn in de provincie Fermo, waar we twee stops deden in Porto Sant’Elpidio en Porto San Giorgio.

Ze liggen niet ver van elkaar en waren dus perfect te combineren. Toch voelen deze plaatsen helemaal niet hetzelfde aan. Porto Sant’Elpidio is vooral een lange, ontspannen kuststrook. Brede stranden, een promenade, veel fietsers en wandelaars, strandbars en dat zomerse kustleven dat nergens veel uitleg nodig heeft. Dit is een plaats om even uit de wagen te stappen, de benen te strekken, naar zee te kijken en te beseffen dat reizen soms ook gewoon ontspanning is.

Porto San Giorgio heeft meer uitstraling. De stad ontstond als haven van Fermo, dat vijf kilometer landinwaarts op de heuvel ligt. Dit is een badplaats met palmbomen, mooie villa’s, rechte straten, een jachthaven en een zekere mondaine sfeer. Het massatoerisme heeft hier nooit echt de plak gezwaaid en dat is maar goed ook. Daardoor blijft Porto San Giorgio aangenaam om door te wandelen, langs de haven, door de winkelstraatjes of richting zee. Bovendien zijn er genoeg restaurants waar je je tegoed kan doen aan de lokale vis en zeevruchtenfestijnen.

Cupra Marittima, kleiner en rustiger

Verder naar het zuiden zakken we af richting de Riviera delle Palme en worden de plaatsjes wat kleiner en rustiger. Cupra Marittima hoort daar helemaal bij. Palmen langs de kust, een lang strand, een fietspad richting Porto d’Ascoli en een zee die hier rustig en geleidelijk dieper wordt. Dat maakt Cupra populair bij families en tegelijk ook een aangename halte onderweg.

Cupra heeft eigenlijk twee gezichten. Beneden ligt de kustplaats, ontstaan toen de vissers het op en af wandelen naar de heuvel beu waren en dichter bij zee gingen wonen. Boven ligt Marano, de oude kern op de heuvel, met smalle straatjes en een mooi uitzicht over de Adriatische Zee. Dat doet wat denken aan Grottammare, dat we al in het artikel over Offida hebben aangehaald.

Langs zee draait alles rond wandelen, fietsen en rustig kijken naar dat lange lint van palmen. Je kan je er eenvoudigweg lekker ontspannen, de tijd nemen om een aangenaam tafeltje uit te kiezen op een mooi terras en in een boek duiken terwijl je een fles Offida Pecorino soldaat maakt. Cupra Marittima past mooi in de route als je wat meer rust opzoekt. De palmbomen, het strand en Marano krijg je er gratis bovenop als extraatje.

San Benedetto del Tronto, de zuidelijke finale

Afsluiten met de kustplaatsjes doen we helemaal in het zuiden van Marche, in San Benedetto del Tronto. Hier zit je volop aan de Riviera delle Palme. Palmen langs de boulevard, een breed zandstrand, veel beweging, strandtenten en Abruzzo dat om de hoek ligt.

San Benedetto is duidelijk groter en levendiger dan Cupra Marittima. Dit is geen kleine rustige halte meer, wel een echte badstad waar het kustleven stevig draait. In de zomer is het hier druk, maar op een heel Italiaanse manier. Families huren hun vaste parasol, kinderen krijgen hun dagelijks ijsje, nonni houden alles in het oog en de vaders schuiven aan wanneer het werk het toelaat. Il mare fa bene alla salute, zeggen ze dan. En wie ben ik om daar tegenin te gaan.

De boulevard is een attractie op zich. Vier kilometer lang kan je hier wandelen tussen de duizenden palmen die de kust een bijna exotisch gevoel geven. Voor je de boulevard opgaat, merk je het kleurrijke beeld op met de tekst Lavorare, lavorare, lavorare, preferisco il rumore del mare. Werken, werken, werken, ik verkies het geluid van de zee.

De Molo Sud mag je zeker niet overslaan. De pier is ongeveer een kilometer lang en vormt tegelijk een openluchtmuseum. Grote blokken travertijn werden er door kunstenaars omgevormd tot beelden en muurschilderingen. Je wandelt dus letterlijk tussen kunst en zee, met aan het einde het rode lichtbaken en zicht op de open Adriatische Zee. Dat is een mooie plek om even te blijven staan, zeker als je onderweg al wat te veel strandstoelen en parasols hebt gezien.

San Benedetto heeft ook een echte vissershaven met zowel grote vissersboten als kleine kleurrijke bootjes. Op de kade is er bedrijvigheid genoeg en ’s nachts wordt de haven een echte vissersverzamelplaats, waar de vangst wordt verhandeld. Dat kan je de volgende dag gewoon proeven op je bord.

Frittura di paranza, gemarineerde ansjovis, pasta met zeevruchten en natuurlijk brodetto alla sambenedettese. Dat is de lokale versie van brodetto, met verschillende soorten vis, schelpdieren en schaaldieren. Paprika en azijn geven de versie van San Benedetto haar eigen karakter. Bestel je die in een restaurant, dan meld je dat best al bij de reservatie. Anders zou je wel eens achter het net kunnen vissen met je verlangen naar deze lekkernij.

We laten de kust nu achter ons en richten ons in de volgende artikels op de parels in het binnenland.

Reeds verschenen in deze reeks:

  1. Marche: tussen Adriatische kust, Apennijnen en Verdicchio
  2. Offida DOCG en de charme van zuidelijke Marche
  3. Monte Conero: waar natuur, zee en wijn elkaar vinden

Filed under: J(ust) F(or) F(un), Vini Italiani | Tagged: , , , , , , , , , , , , | Leave a comment »

10 Italiaanse wijnen die je ooit gedronken moet hebben

Posted on april 24, 2026 by Bottle Case

Jaarlijks geven we een diepgaande opleiding over Italiaanse wijnen, gespreid over zes avonden. Afgelopen woensdag werkten we de laatste sessie af en sindsdien is het alweer aftellen naar de volgende reeks. Als afsluiter van de lessenreeks deelde ik mijn eigen lijst van tien iconische Italiaanse wijnen die je ooit in je leven gedronken moet hebben. Wat de cursisten niet wisten, was dat ik er als afsluiter eentje van deze lijst had laten binnenkomen.

Zo’n lijst is natuurlijk persoonlijk en al zeker geen vaststaand gegeven. Hij kan er volgend jaar alweer helemaal anders uitzien. Of misschien moet ik de wijnen die ik reeds proefde van de lijst afhalen en vervangen door anderen. Want ondertussen heb ik toch al de helft ervan ooit in het glas gehad.

Misschien vinden jullie dat er best wel een of andere wijn ontbreekt op deze lijst of zou die voor jou er compleet anders uitzien. Zoals je weet staan we open voor alle suggesties en mag je me overladen met tips van Italiaanse wijnen die je zelf zou opnemen op de lijst.

Ik deel alvast mijn lijst. De wijnen zijn gewoon alfabetisch geplaatst zonder dat er een rangorde achter zit. Voor de goede orde, die heb ik wel degelijk.

Amarone della Valpolicella Classico DOCG: Giuseppe Quintarelli Riserva

Misschien zijn er velen verbaasd deze wijn op de lijst te zien staan, want ik ben niet onmiddellijk een grote liefhebber van Amarone. Maar over Amarone bestaan veel misverstanden. Te zwaar, te geconcentreerd, te veel alcohol, eigenlijk net allemaal te. En dan kom je bij Quintarelli uit, en dan valt dat hele simplistische praatje gewoon stil. Ik proefde reeds zijn basis Amarone en daar word je toch even stil van. Ik zou ook zijn Selezione Giuseppe Quintarelli op het lijstje kunnen plaatsen, maar zal al vrede nemen met de Riserva.

De Riserva wordt niet elk jaar gemaakt. Enkel in de beste jaren zal je deze zien verschijnen. Hij vertrekt vanuit een persoonlijke vatselectie. De druiven komen uit de heuvels rond Negrar, in het hart van de Valpolicella Classico. Corvina en Corvinone vormen de basis, aangevuld met Rondinella en een klein aandeel andere lokale rassen. De druiven worden tijdens de oogst streng geselecteerd en daarna in houten kistjes of op rieten matten gelegd. Daarbij wordt zelfs gelet op hoe de druiven precies liggen, zodat de appassimento op een natuurlijke manier kan verlopen. In november verschijnt de edele rotting, die zich vooral in januari verder ontwikkelt.

Eind januari worden de druiven geperst. Na een maceratie van ongeveer 20 dagen start de alcoholische gisting met inheemse gisten. Die gisting duurt ongeveer 45 dagen. Daarna verhuist de wijn naar grote Slavonische eiken vaten, waar hij zeven jaar rijpt.

Quintarelli heeft Amarone mee naar een niveau gebracht waarop de wijn niet langer alleen over kracht of concentratie gaat. Tijd is hierbij cruciaal. Vooral de wijn de nodige tijd gunnen om zich helemaal te ontplooien.

Om dit te kunnen proeven zal je net iets meer dan 700 € moeten betalen. Begin juni zijn we in Valpolicella en gaan we op bezoek bij Quintarelli. Ik moet je niet vertellen dat de hoop leeft om deze daar van het lijstje te kunnen afvinken.

Barbaresco DOCG: Gaja Sorì San Lorenzo

Neem ik Gaja mee op in de lijst of niet? Ik heb toch even geworsteld met die vraag, maar uiteindelijk volmondig ja geantwoord. Over een iconische naam in de Italiaanse wijnwereld gesproken. Ik vergeef het mezelf nog steeds niet dat ik ooit de kans had om deze wijn te proeven, maar de gelegenheid aan mij voorbij heb laten gaan. Met een air van: ik proef dit later wel een keer op mijn gemak in plaats van dit nu overhaast te doen. What a mistake to make!

De Nebbiolo wijngaard Sorì San Lorenzo ligt in Barbaresco en behoort tot de absolute referenties van het domein. De naam verwijst naar de ligging waar de zon mooi op de helling valt. Angelo Gaja bracht deze wijn voor het eerst apart op de markt in de jaren zestig en zette daarmee mee de toon voor een andere manier van denken in Piemonte. Niet alleen de appellatie was belangrijk, ook de specifieke wijngaard kreeg een gezicht.

De prijzen voor deze wijn die je online ziet circuleren variëren stevig. Ik ga ervan uit dat voor een goed jaar al vlug rond de 800 € betaald zal moeten worden.

Barolo Riserva DOCG: Giacomo Conterno Monfortino

Een Barolo mag uiteraard niet ontbreken, maar welke ga ik er nu opzetten. Ik kan moeilijk een lijst maken met enkel maar Barolo, al zou het zo maar kunnen. De uiteindelijke keuze valt op Monfortino van Giacomo Conterno. Hoewel ik al veel heb mogen proeven van deze producent, is de Monfortino tot op heden steeds door de mazen van het net geslipt. Nochtans heb ik er een meer dan gezonde interesse naar.

Monfortino is geen gewone Barolo Riserva. Dit is een wijn die enkel in de beste jaren wordt gemaakt. De Nebbiolo bessen komen uit de Cascina Francia wijngaard in Serralunga d’Alba. Nog voor de oogst wordt beslist welke druiven eventueel voor Monfortino in aanmerking komen. Dit doen ze door voortdurend de bessen te proeven in de wijngaard. Het spreekt voor zich dat alleen de beste druiven in aanmerking komen.

De wijn rijpt voor minstens zeven jaar op grote Slavonische eiken vaten. Pas na jaren rijping en verschillende proefsessies beslist men of er effectief een Monfortino komt. Voldoet het vat niet aan de verwachtingen, dan verdwijnt hij in de Barolo Cascina Francia. Zoals gezegd: geen gewone Barolo dus! In een normaal jaar worden er ongeveer 7.000 flessen gemaakt.

De prijzen volgen de mythe zonder verpinken. Voor een recente jaargang zit je al snel boven de 1.000 €. Dat zijn veel centen voor een fles wijn, maar hij hoort absoluut thuis op deze lijst. Misschien moeten we hier ooit een split cost doen en de wijn delen met enkele gelijkgestemden.

Bolgheri DOC: Ornellaia Bianco

Een witte wijn uit Bolgheri op deze lijst zetten lijkt misschien een vreemde keuze. Bij Bolgheri denken we spontaan aan rood, aan Ornellaia, Sassicaia, Masseto en al die andere flessen waarbij je kredietkaart al preventief begint te zweten. Ik wou niet enkel een lijst opbouwen met enkel maar rode wijnen, wat misschien wat meer voor de hand ligt. De keuze welke witte wijn te nemen was niet eenvoudig en ik geef toe dat het lopen op een slappe koord is met de keuze voor Ornellaia Bianco. Ik wou echter per se eentje nemen die ik nog niet heb geproefd. Vraag me binnen enkele maanden het lijstje te herbekijken en deze zal er misschien niet langer nog opstaan.

Ornellaia Bianco werd voor het eerst gemaakt met jaargang 2013. Sauvignon Blanc vormt de basis, aangevuld met Viognier. De Sauvignon Blanc komt van drie kleine wijngaarden binnen het domein, percelen die volgens Ornellaia bijzonder geschikt zijn om het terroir over te brengen in de wijn.

De druiven worden met de hand geoogst. Nadien worden ze onmiddellijk gekoeld om het aromatische potentieel te bewaren. Na selectie volgt een zachte persing van volledige trossen. De gisting gebeurt in barriques, waarvan 30 procent nieuw en 70 procent gebruikt. Malolactische gisting wordt niet uitgevoerd. Daarna rijpt de wijn 10 maanden op de fijne lies met bâtonnage, gevolgd door nog 2 maanden in inox en 6 maanden flesrijping voor hij op de markt komt.

De prijs zit al snel rond 250 tot 300 €.

Brunello di Montalcino Riserva DOCG: Case Basse di Gianfranco Soldera

Soldera opnemen in deze lijst voelt bijna verplicht, al weet je tegelijk dat je jezelf daarmee in woelig water begeeft en dat je haast moet maken om deze nog effectief onder de Brunello noemer te kunnen proeven. En dat is exact wat ik eigenlijk wens. Misschien slaag ik er niet in en behoud ik de wijn toch in de lijst, maar dan in zijn huidige vorm als IGT.

Gianfranco Soldera bouwde Case Basse uit tot een van de meest legendarische domeinen van Montalcino. Alles vertrok vanuit een bijna obsessieve visie op Sangiovese Grosso. De wijngaarden werden extreem zorgvuldig beheerd, rendementen bleven laag en in de kelder werd vooral niets overhaast. Lange rijping op grote Slavonische eiken vaten, geen toegevingen aan snelle drinkbaarheid en vooral een geloof dat grote Sangiovese tijd nodig heeft.

Het verhaal van wat er in het verleden is gebeurd en wat geleid heeft tot zijn breuk met Brunello is nice to know, maar doet niets af aan de kwaliteit van de wijn. Mocht er iemand zijn die nog een flesje 2006 in zijn bezit heeft en dit met me zou willen delen: ik hoor het graag.

Colli Orientali del Friuli DOC: Miani Calvari Refosco dal Peduncolo Rosso

Ik ben grote fan van de witte wijnen van Miani en heb deze reeds meermaals kunnen proeven. Nooit kwam de gedachte in me op om ook hun Refosco te proeven. Tot ik een inside tip kreeg dat ik absoluut Calvari Refosco dal Peduncolo Rosso moest proeven. Deze tip werd me zo smakelijk en waarheidsgetrouw gebracht dat ik hem prompt nomineerde voor deze lijst.

Enzo Pontoni is de man achter Miani en in Friuli heeft hij intussen een bijna mythische status opgebouwd. Hij werkt in de Colli Orientali del Friuli met oude stokken, lage rendementen en een zorg voor detail waar je bijna zenuwachtig van wordt. Calvari is een van zijn grote referentiepercelen en Refosco dal Peduncolo Rosso bereikt hier zijn hoogste piek.

De druiven komen van de heuvels van de Colli Orientali, waar kalkrijke bodems en een geschikt microklimaat Refosco bijzonder goed liggen. De oogst gebeurt met de hand, de selectie is streng en de gisting verloopt met inheemse gisten. Daarna rijpt de wijn op eikenhouten vaten. Alles aan deze wijn toont dat grootheid in Italië niet altijd uit de meest voor de hand liggende appellaties moet komen.

Als je ervan uitgaat dat Refosco een onbekende druif is, dan zit je juist. Link je daar om die reden misschien ook een lager prijskaartje aan? Think again: drie bruine en één blauw briefje zal je moeten bovenhalen.

Süd Tirol – Alto Adige DOC: Elena Walch Aton Pinot Nero Riserva

Pinot Nero en Südtirol – Alto Adige is wat mij betreft een zeer geslaagd huwelijk. Er zijn daar heel wat Pinot Nero wijnen te vinden die je perfect op het hoogste schavotje kan plaatsen. Aton van Elena Walch hoort daar zonder twijfel bij.

De wijngaarden liggen in Glen, bij Montagna, en in Barleith, een cru uit Caldaro. Beide zijn opgenomen in de lijst van de 86 UGA’s van Alto Adige. De stokken, die meer dan 60 jaar oud zijn, staan aangeplant op een hoogte van 400 tot 600 meter. Met amper 3.395 flessen die ervan gemaakt worden, creëren ze schaarste terwijl de vraag hoog is. Ik heb deze wijn ondertussen al enkele keren in het glas gehad en kan hem dus afvinken van het lijstje. Dat hij er nog steeds op staat, bewijst zijn waarde.

Voor deze fles zal je ongeveer 175 € betalen.

Trebbiano d’Abruzzo DOC: Valentini

Deze wijn is al lang afgevinkt, maar toch was het een no brainer om hem op te nemen in de lijst. Ik ben me bewust dat er wat wenkbrauwgefrons aan te pas zal komen bij het opnemen van een Trebbiano. Maar een verticale degustatie van deze wijn, met toch wel oudere jaargangen, verantwoordt deze keuze volledig.

Valentini werkt in Abruzzo met oude stokken van Trebbiano Abruzzese. De aanpak is eigenzinnig en allesbehalve gericht op volume. De druiven komen uit de heuvels rond Loreto Aprutino, waar de combinatie van hoogte, bodem en klimaat Trebbiano een heel ander gezicht geeft dan wat veel mensen verwachten.

In de kelder wordt er weinig geforceerd. Na het persen start de gisting spontaan in grote houten vaten, enkel met inheemse gisten. Daarna rijpt de wijn ongeveer één jaar in grote eiken vaten van 50 tot 70 hectoliter. Er wordt niet geklaard en niet gefilterd.

De prijzen zijn de voorbije jaren stevig gestegen. Voor een fles zit je al snel richting 150 € of meer. Dat maakt het geen evidente aankoop. Maar dit is zo’n wijn die je moet geproefd hebben om te begrijpen waarom sommige liefhebbers er zo eerbiedig over spreken.

Trento DOC: Fratelli Lunelli Giulio Ferrari Riserva del Fondatore Collezione Metodo Classico Extra Brut

We hadden oorspronkelijk geen bubbel opgenomen, maar Italië is ondertussen zo bubbelgek geworden dat ik alsnog overstag ben gegaan. Ik ga dan wel voor het serieuze werk en laat de Prosecco’s over aan zij die het graag drinken. Hoewel ik niet direct een fan ben van de basis spumante van Ferrari, is de Riserva del Fondatore toch wel een ander kaliber. Krijg ik de kans om een glas te nippen, dan zal ik nooit neen zeggen. Bij deze weet je dus al dat hij doorstreept is.

Giulio Ferrari was de man die begin vorige eeuw in Trentino het potentieel zag voor metodo classico. De familie Lunelli heeft dat werk verdergezet en uitgebouwd tot wat vandaag zonder discussie een van de referenties is voor mousserende wijn in Italië. De Riserva del Fondatore is daar het absolute uithangbord van. De tweede gisting gebeurt op fles en de wijn rijpt vervolgens maar liefst 120 maanden op de lie. Dat is tien jaar geduld, en dat voel je in alles.

Deze cuvée wordt enkel gemaakt in de beste jaren en de productie blijft beperkt. De prijs zit rond de 180 €, wat in deze lijst bijna bescheiden aanvoelt.

Vernaccia di Oristano Riserva DOC 1968: Silvio Carta

Deze wijn is wellicht de meest eigenzinnige keuze uit de hele lijst. Bovendien is hij ook de aanleiding geweest om deze lijst effectief op te maken. Met wat bevriende wijnliefhebbers rond de tafel, snuffelend en proevend van enkele mooie Italiaanse wijnen, bracht iemand deze wijn ter sprake. This one you really must have drunk before you die’, was zijn commentaar. En dus wilde ik hem er absoluut bij.

Het gaat hier niet om Vernaccia zoals we die elders in Italië kennen. De naam verwijst vooral naar een lokale druif, en op Sardinië krijgt die een heel aparte invulling. Na de gisting rijpt de wijn in vaten die niet volledig gevuld worden. Daardoor komt er zuurstof bij en kan er flor ontstaan, een laag gistcellen die de wijn beschermt en tegelijk zijn unieke karakter geeft. Dat plaatst Vernaccia di Oristano in het kleine clubje van oxidatieve wijnen met biologische rijping.

De productiezone ligt in de benedenvallei van de Tirso, rond Oristano, met onder meer San Vero Milis, Solarussa en Simaxis als belangrijke namen. De wijnen zijn volledig droog en hebben niets te maken met het zoete of logge beeld dat sommige mensen bij oude, krachtige wijnen voor ogen hebben. Zelf weigert men dan ook te spreken over een dessertwijn.

De Riserva 1968 van Silvio Carta is natuurlijk nog een ander verhaal. We spreken hier over een fles met meer dan een halve eeuw geschiedenis, die maar liefst gedurende 50 jaar op vat heeft liggen wachten om gebotteld te worden en uiteindelijk in ons glas te belanden. Jawel, dit was absoluut de afsluiter van onze Italiaanse wijnavonden en de wijn waarmee ik de cursisten verraste. De prijs van deze fles schommelt rond de 260 €.

Filed under: Vini Italiani | Tagged: , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , | Leave a comment »

VIA Verona 2026: 32 nieuwe Italian Wine Ambassadors erbij

Posted on april 21, 2026 by Bottle Case

Zondag 19 april 2026 rond de klok van 17 uur nestelde ik me bewust achter mijn computer om de pinning ceremony van de Vinitaly International Academy te volgen. In Verona draaide het immers opnieuw om kennis, proefvaardigheid en een stevige portie concentratie. Die dag vond bij VIA Verona 2026 het examen plaats, gevolgd door de aankondiging van de geslaagden met Stevie Kim en Sarah Heller MW. Voor de kandidaten was het dus eerst serieus blokken en presteren, om daarna hopelijk ook effectief die felbegeerde pin opgespeld te krijgen.

Sinds ik zelf in 2024, als eerste Belg, de titel binnenhaalde, volg ik het gebeuren van nabij. Het bevestigt telkens opnieuw hoe sterk die prestatie eigenlijk was: bij mijn eerste deelname meteen slagen voor deze test. Bij het afroepen van de nieuwe ambassadors bleek immers dat velen voor een tweede, derde, vierde of zelfs vijfde keer terugkeerden om die titel toch binnen te halen.

Voorlopig komt er ook nog geen extra Belgische Italian Wine Ambassador bij. Net als in 2025 deed ook nu een Belgische kandidaat mee, met als doel uiteraard te slagen voor het eindexamen. Het is hem helaas niet gelukt.

Een opleiding met reputatie

Wie VIA een beetje kent, weet dat dit niet zomaar een extra wijncursus is die je tussen twee degustaties door even meepikt. Het traject heeft intussen een stevige reputatie opgebouwd binnen de internationale wijnwereld. Niet alleen omdat de focus volledig op Italië ligt, maar vooral omdat de lat hoog wordt gelegd, zowel theoretisch als praktisch.

Die aanpak maakt VIA ook relevant. Italiaanse wijn is vandaag voor veel professionals nog altijd tegelijk fascinerend en complex. Je hebt uiteraard de grote namen en de bekende appellaties, maar daarnaast ook een haast eindeloze rijkdom aan autochtone druivenrassen, lokale stijlen, historische regio’s en heel eigen wijnculturen. Wie daar met enige ernst over wil spreken, moet dus meer kunnen dan wat regio’s opsommen en op goed geluk Nebbiolo van Sangiovese onderscheiden.

Verona als decor, Italië als onderwerp

Tijdens VIA Verona duiken de deelnemers enkele dagen lang diep in de Italiaanse wijnwereld. Dat gaat breed en tegelijk zeer gericht. Druivenrassen, herkomstgebieden, bodemtypes, geschiedenis, proeftechniek en communicatie komen allemaal aan bod. Sarah Heller MW speelde daarin opnieuw een belangrijke rol, met haar bekende scherpte en precisie. Stevie Kim bleef uiteraard de drijvende kracht achter het geheel en ook bij de ceremonie was haar aanwezigheid meer dan symbolisch.

Dat is trouwens een van de sterktes van VIA. Het blijft niet hangen in droge theorie. De opleiding probeert Italiaanse wijn ook echt in context te plaatsen. En dat is nodig, want Italië laat zich nu eenmaal moeilijk samenvatten in een paar grote noemers. Daarvoor is het land te eigenzinnig, te divers en soms ook te koppig. Gelukkig maar.

32 geslaagden, en dat is best veelzeggend

Dat 32 van de 62 kandidaten de titel van Italian Wine Ambassador behaalden, toont aan dat slagen hier geen formaliteit is. Tegelijk blijft het wel een titel die haalbaar is voor wie zich echt grondig voorbereidt. Maar vanzelf gaat het niet.

Nog opvallender is misschien dat er geen nieuwe Italian Wine Experts bijkwamen. Dat bevestigt nogmaals hoe streng het hoogste niveau binnen VIA bewaakt wordt.

Deze kandidaten mochten zich na afloop Italian Wine Ambassador noemen. Voor hen mag het applaus gerust wat langer duren.

Yanan Lee, Yaqi Shi, Joe Turnaturi, Daria Atonenko, Miki Yuzawa, Esmeralda Alborghetti, Camden Harley Riethman, Maryna Revkova, Xinhao Liu, Saloni Khanapurkar, Ryan Graber, Benjamin Ferrand, Victoria Vigliotti, Alper Apaydin, Miriam Nunez Martinez, Marco Fedele, Hitomi Tsutsui, Sarah Sutel Looper, Shane Stuart, Liza de Windt, Karin Horseling, Lucía Fragoso, Lindsey Young, Akiko Morimoto, Teofilo Molinelli, Maki Hirotani, Irina Karpukhina, Juhee Ryou, Jelisaveta Stanojevic en Britt Schroeder.

Daarnaast waagden ook Valentina Kirichkova IWA en Sabina Ping Yang IWA opnieuw hun kans in het experttraject. Een nieuwe Italian Wine Expert leverde dat deze keer niet op, maar beiden slaagden wel opnieuw als Italian Wine Ambassador, wat alleen maar bevestigt hoe sterk hun niveau blijft.

Filed under: J(ust) F(or) F(un) | Tagged: , , , , , | Leave a comment »

Monte Conero: waar natuur, zee en wijn elkaar vinden

Posted on april 19, 2026 by Bottle Case

In het rood aangeduid op mijn wishlist voor onze Marche reis stond een bezoek aan het Parco Naturale del Conero, de Conero Riviera en Le Due Sorelle. Hoewel het dus bovenaan mijn lijstje stond, heb ik het bezoek bewust niet tijdens de start van onze reis geplaatst. Je hebt dan altijd nog iets om naar uit te kijken. Het was één van de kortste verplaatsingen die we moesten maken. Monte Conero ligt immers net ten zuiden van Ancona.

Tussen Ancona en Numana rijst Monte Conero op als een markante witte kalkmassa, met kliffen, baaien, bos en dorpen die mooi in dat decor lijken te zijn neergelegd. Je merkt het vlug als je er naartoe rijdt. Het landschap krijgt al snel een ander gezicht. Alles wordt er ruwer en steiler zodra je de kaap nadert. Het Parco del Conero strekt zich uit over ruim 6.000 hectare in de zones van Ancona, Camerano, Numana en Sirolo, met een kustlijn van witte rotsen en een groen binnenland dat mee het karakter van dit gebied bepaalt.

Je kan hier gerust een volledige daguitstap van maken. Wie ten volle van de schoonheid wil genieten, inclusief wandeling en tijd op het strand van Le Due Sorelle, heeft er misschien wel twee dagen voor nodig.

Het ruwe gezicht van de kust

Ik vind het opmerkelijk hoe weinig bekend Monte Conero is wanneer je erover vertelt tegen mensen die zelf al in Marche geweest zijn. Dat is zonde natuurlijk, want het beeld van de kustlijn verandert hier helemaal. Plots krijg je steile kalkrotsen, bos, kliffen en wandelpaden, op een stuk Adriatische kust dat elders meestal veel vlakker oogt. Met zijn 572 meter is Monte Conero hier een unieke verschijning.

Geologisch ontstond Monte Conero uit mariene sedimentatie die al in het Jura begon. Pas in het Plioceen kwam de berg boven water. Het park zelf werd in 1987 opgericht om de rijkdom aan flora, fauna en cultureel erfgoed te beschermen, en dat voel je ook wanneer je er rondloopt. Wij waren er in juli en hoewel het er dan zeer warm kan zijn, is dit een heerlijke plek om rond te trekken. Er zijn verschillende goed aangeduide wandelroutes, ook voor mountainbike en paardrijden. Je merkt onderweg hoe sterk zee en landschap hier in elkaar grijpen. Achter bijna elke bocht verandert het uitzicht. Het ene moment wandel je tussen groen en kalksteen, wat later kijk je ineens uit over de Adriatische kust en sta je toch weer even stil bij die mooie vergezichten.

Passo del Lupo, volg het pad van de wolf

Als je er zin in hebt neem je best je wandelschoenen en wandelstokken mee. De Passo del Lupo is een van de bekendste wandelroutes van het park. Vanuit Sirolo, met start aan het kerkhof op ongeveer een kilometer van het centrale plein, wandel je hier over de zuidelijke kalkflanken van Monte Conero naar een uitzichtpunt dat je niet snel meer vergeet. De route volgt wandelpad 302 en is goed bewegwijzerd. De wandeling zelf is technisch niet bijzonder zwaar en het hoogteverschil blijft vrij beperkt, al vraagt het laatste stuk wel wat voorzichtigheid. Zeker wie last heeft van hoogtevrees blijft daar beter attent.

Onderweg wandel je door een afwisselend landschap van bos, kalkrotsen en mediterrane vegetatie. Geregeld trekt het uitzicht open en krijg je dat typische samenspel van groen, wit en blauw dat deze kust zo herkenbaar maakt. Na ongeveer een uur stappen bereik je het uitzichtpunt boven Le Due Sorelle. Dat is zo’n plek waar iedereen automatisch even stilvalt. Voor je ligt de besloten baai met het witte strand, het heldere water en natuurlijk de twee rotsen die als twee wachters uit zee oprijzen. Dat beeld is intussen zowat het icoon van de Conero Riviera geworden, en terecht. Het is gewoon indrukwekkend.

Sirolo en Numana, twee parels van de Riviera del Conero

Ben je niet zo’n liefhebber van avontuurlijke wandelingen, dan kan je hier ook gewoon heerlijk flaneren langs de Riviera del Conero. Hier liggen immers enkele van de mooiste kustplaatsen van Marche. Sirolo en Numana zijn dan de ideale haltes.

Sirolo is zonder twijfel een van de mooiste kustplaatsen van de Conero Riviera. Het oude middeleeuwse centrum ligt hoog boven zee en kijkt uit over een van de fraaiste stukken Adriatische kust van Marche. Je wandelt er door smalle straatjes en kleine steegjes die nog duidelijk de sfeer van het oude vestingdorp bewaren. Sirolo combineert dat historische karakter ook nog eens met de ligging aan enkele van de bekendste stranden van de streek, zoals Spiaggia Urbani, San Michele en natuurlijk Le Due Sorelle. De witte rotsen van Monte Conero duiken hier de zee in en vormen baaien en inhammen. Ook het centrale plein speelt een belangrijke rol. Dat is in de zomer echt een ontmoetingsplek, met zicht op zee, een ijsje of aperitief binnen handbereik en net genoeg leven om het gezellig te houden.

Amper een kilometer verder, en perfect te voet te doen, ligt Numana. Het hogere deel is Numana Alta. Hier voel je nog duidelijk de oorsprong van het oude vissersdorp. Alles oogt er kleiner, intiemer en wat rustiger. Van daaruit daal je via de Costarella, de oude trap die vissers vroeger gebruikten, af naar de haven. Beneden verandert de sfeer. Daar zit je dichter bij het strand, de bars, de promenade en dat typische kustleven dat in de zomer volop draait.

Le Due Sorelle, het beeld van Conero

We hebben al een paar keer verwezen naar Le Due Sorelle, het indrukwekkende visitekaartje van de regio. Die twee witte rotspunten die uit zee oprijzen voor de kust zijn intussen uitgegroeid tot een echt symbool van dit gebied. En eerlijk, dat is volkomen begrijpelijk.

Deze baai ligt voor de kust van Sirolo en officieel spreken we over Spiaggia delle Velare. Maar zowat iedereen kent ze gewoon als het strand van Le Due Sorelle. Het strand zelf bestaat uit witte kiezel, rotsachtige uitlopers en helder water. Je gaat online ongetwijfeld heel mooie foto’s van Le Due Sorelle vinden, maar in werkelijkheid maakt deze plek nog meer indruk. Vroeger kon je Le Due Sorelle ook te voet bereiken via de Passo del Lupo, maar deze toegangsweg is al geruime tijd afgesloten. Vandaag geraak je er enkel over zee, met een boot of shuttle. Je moet er dus wat moeite voor doen om deze schoonheid van dichtbij te bewonderen.

Rond Le Due Sorelle hangt ook een oude legende. Men vertelt dat in deze wateren ooit een verleidelijke sirene leefde die met haar gezang zeelieden lokte en hen vervolgens in een grot gevangen hield. Een zeedemon zou haar daarbij geholpen hebben. Volgens het verhaal werd dat monster door de goden gestraft en in steen veranderd, waarbij het in twee delen brak. Zo zouden de twee rotsen ontstaan zijn. Vergeet dus zeker je waterpistool niet om deze demonen af te schrikken.

De baai van Portonovo

Aan de noordkant van de Conero, op ongeveer 15 kilometer van Sirolo, richting Ancona, ligt Portonovo. Deze baai ligt verscholen in het groen van het Parco del Conero, helemaal tegen de flanken van Monte Conero aan, en heeft een heel eigen sfeer. Zodra je er aankomt voel je dat dit geen gewone badplaats is. Alles oogt hier natuurlijker, rustiger en ook net dat tikkeltje ruiger.

De baai zelf bestaat uit grind, stenen en helder water. Je hebt er publieke stukken strand en een aantal beach clubs, maar zelfs dan blijft het geheel vrij ongerept aanvoelen. Je zit hier midden in het groen, met de berg bijna in je rug en de zee vlak voor je. Veel dichter op elkaar kan natuur en kust bijna niet zitten.

Portonovo heeft ook nog wat extra’s. Het witte Fortino Napoleonico springt in het oog. Dat militaire verleden voel je hier nog wel een beetje. Verder ligt er ook nog de Torre Clementina, ooit gebouwd om de kust te bewaken. En uiteraard kom je in Portonovo ook voor wat er uit die zee op tafel belandt. Dan kom je automatisch uit bij een van de bekendste specialiteiten van de streek: de mosciolo di Portonovo.

Dit is een erkende en beschermde term die specifiek verwijst naar wilde mosselen die zich vasthechten aan de rotsen van Monte Conero. Ze worden niet gekweekt, maar groeien volledig natuurlijk in het heldere zeewater van dit natuurgebied. Dankzij de uitzonderlijke waterkwaliteit, die tot de zuiverste van Italië behoort, krijgen de moscioli het label ‘Categorie A’, de hoogste classificatie voor consumptieschelpdieren. In 2004 werden ze erkend als Slow Food Presidium, een eer die enkel is weggelegd voor producten met een uitgesproken identiteit en sterke regionale verankering.

We schreven er eerder al uitgebreid over. Wie er meer over wil weten, kan ook ons artikel ‘De wilde mossel van Portonovo‘ lezen.

Camerano, het kloppend hart van Rosso Conero

De wijnliefhebbers zijn misschien wat op hun honger blijven zitten maar als je ervan uitging dat er rond Monte Conero geen wijn te vinden is, dan heb je het goed fout. Camerano ligt tussen de heuvels van de Conero Riviera en wordt niet voor niets gezien als een van de echte wijnplaatsen van dit gebied. Dit is immers het hart van Rosso Conero, de rode wijn die hier al sinds 1967 een eigen DOC heeft. Sinds 2004 kreeg de riserva het DOCG statuut onder de naam Conero DOCG. Sinds 26 september 2024 zijn binnen die DOCG ook de rosé wijnen, inclusief een spumante, officieel toegelaten.

Die wijnen steunen in hoofdzaak op Montepulciano, goed voor minstens 85 procent van de blend. Voor de DOCG mag Sangiovese nog een aanvullende rol spelen, maar slechts tot maximaal 15 procent. Bij Rosso Conero DOC ligt dat iets ruimer. Ook daar moet Montepulciano minstens 85 procent halen, maar de resterende 15 procent mag bestaan uit andere niet aromatische blauwe druivenrassen die in Marche toegelaten zijn. In het glas levert dat rode wijnen op met kleur, kracht, rijp donker fruit, kruidigheid en duidelijke tannine.

Voor Rosso Conero DOC is geen verplichte rijping vastgelegd vooraleer de wijn op de markt komt. Bij Conero DOCG ligt dat anders: de riserva moet minstens twee jaar rijpen, te rekenen vanaf 1 november van het oogstjaar. De rosato binnen de DOCG mag dan weer pas vanaf 1 januari van het jaar na de oogst in de handel worden gebracht. Voor de rosato spumante ligt het nog strikter, want die moet via een verplichte tweede gisting op fles volgens de metodo classico worden gemaakt en minstens 18 maanden op de gisten rijpen.

Het productiegebied omvat onder meer Ancona, Offagna, Camerano, Sirolo en Numana, met ook delen van Castelfidardo en Osimo. De wijngaarden liggen op de heuvels rond de kaap, waar de Adriatische Zee nooit ver weg is. Dat samenspel van reliëf, zeebries en zon geeft deze wijnen hun eigen profiel.

Staat de wijn voor je centraal, dan kan je perfect de Strada del Rosso Conero volgen. Je kan onderweg niet alleen een stop maken bij een of meerdere van de 22 wijnbouwers die hier actief zijn. Je zal ook langs de meeste plaatsen komen die we in dit artikel beschreven. Inclusief Camerano zelf, want dit dorpje is evenzeer een bezoek waard. Het dorp heeft een eigen sfeer en staat ook bekend om zijn ondergrondse gangen en ruimtes. Ook geschiedenis en cultuur zijn hier nooit ver weg. Camerano kent een lange voorgeschiedenis die teruggaat tot de prehistorie en groeide in de middeleeuwen uit tot een onafhankelijk kasteel.

Culinaire tips

Tijdens je bezoek aan de Monte Conero, de Riviera del Conero of onderweg op de Strada del Rosso Conero zal je zonder moeite heel wat culinaire stops kunnen inlassen. Je kan er zelfs perfect een extra bezoek aan Ancona aan breien, waardoor de culinaire mogelijkheden nog breder gaan.

Graag geven we ter afronding van dit artikel nog enkele adressen mee waar het goed tafelen is.

In Portonovo springt Clandestino Susci Bar eruit als een van de meest uitgesproken adressen. Voor wie aan de baai een echt gastronomisch moment wil inbouwen, zit daar goed. Wie het liever iets minder uitgesproken maar nog altijd bijzonder smaakvol houdt, kan in Portonovo ook terecht bij Marcello. Iets verder van de kustdrukte, maar nog altijd helemaal in de sfeer van het gebied, is Trattoria Mafalda een adres om te onthouden.

In Sirolo is L’Officina een aanrader voor wie verfijnd wil eten in een hedendaagse setting. Wie daarnaast ook een meer verborgen adres zoekt, kan Da Silvio meenemen. Dat is zo’n plek die minder nadrukkelijk in de spotlights staat, maar net daarom extra interessant blijft.

In Numana zijn In Riva a Numana en Casa Rapisarda twee adressen om te onthouden. Het eerste mikt duidelijk op een meer gastronomische ervaring, het tweede voelt iets intiemer aan maar blijft culinair bijzonder interessant. Daarnaast zijn ook La Spiaggiola en La Torre twee mooie tips voor wie in Numana graag wat verder kijkt dan de meest voor de hand liggende namen.

Wie nog een kleine omweg wil maken buiten de directe kuststrook kan ook Andreina in Loreto meenemen. Dat is een mooie extra halte voor wie de regio graag ook via het bord verder verkent. En wil je je culinaire uitstap doortrekken tot in Ancona zelf, dan is Ginevra het Michelinsteradres van de stad. Wie liever wat minder formeel tafelt maar nog altijd bijzonder goed wil eten, kan in Ancona ook Sot’Ajarchi meenemen, dat met een Bib Gourmand in de Michelingids is opgenomen..

Reeds verschenen in deze reeks:

  1. Marche: tussen Adriatische kust, Apennijnen en Verdicchio
  2. Offida DOCG en de charme van zuidelijke Marche

Filed under: Vini Italiani | Tagged: , , , , , , , , , , , , , , , | Leave a comment »

Burato Wines in Verona: een vernieuwde kijk op Valpolicella

Posted on april 17, 2026 by Bottle Case

In de aanloop naar Vinitaly 2026 kreeg ik een mail binnen met de vraag of ik wou deelnemen aan een winemaker’s diner van Burato Wines. Normaal gezien klasseer ik deze uitnodigingen nogal vlug en ga ik er zelden op in. Deze keer trok ze wel degelijk mijn aandacht want de uitnodiging kwam van Mercuri Wine Club, het project van Master of Wine Cristina Mercuri. Dan weet je dat er kwaliteit achter schuilt en dus aanvaardde ik deze uitnodiging met veel plezier.

De setting was Ristorante Antica Torretta in Verona. Bij aankomst kreeg je een glas Champagne Tarlant Zero Brut Nature geserveerd. Eigenlijk weet je dan al dat je de goede keuze hebt gemaakt. Aanwezig, naast Cristina Mercuri MW, waren eigenaar Andrea Burato en oenoloog Damiano Peroni. Samen begeleidden ze de avond en vertelden ze over de duidelijke lijn die ze volgden. Terroir, geduld en visie waren daarbij de sleutelelementen. Ik voeg daar graag nog passie en gedrevenheid aan toe.

Een jong project met een duidelijke koers

Burato Wines werd tien jaar geleden opgericht met de betrokkenheid van de oenologen Flavio en Damiano Peroni, professionals met een diepgaande kennis van het Valpolicellagebied. Vanaf het begin werd het project gekenmerkt door een duidelijke aanpak: wijnen produceren van hoge kwaliteit die een directe en duidelijke uitdrukking zijn van hun plaats van herkomst.

Het domein bevindt zich in Valpolicella, meer bepaald in het historische hart van Marcellise, en werkt uitsluitend met inheemse druivenrassen. De basis van het project is een strenge selectie van de beste percelen, beoordeeld op bodem, ligging en aangeplante variëteiten. Het doel is duidelijk: elk perceel apart benaderen en het potentieel ervan maximaal tot uiting laten komen, alsof het om een eigen cru gaat.

Bewust kleinschalig werken

Het domein omvat ongeveer twintig hectare maar het wijnproject is bewust gericht op een veel kleiner deel: ongeveer twee hectare, geselecteerd uit de meest geschikte zones. Een bewuste keuze, zo stelt Andrea want enkel de beste percelen van het domein zijn geschikt om wijnen te leveren van de hoogste kwaliteit. Een benijdenswaardige visie, waarbij meteen duidelijk wordt dat kwantiteit hier niet het uitgangspunt is.

De wijngaard vertrekt vanuit de uiteindelijke wijn

Tijdens de avond werd ook uitgelegd waarom Burato met twee verschillende geleidingssystemen werkt: Guyot en Pergola. Dat gebeurt vanuit een agronomische redenering. De wijngaarden worden namelijk van bij de start ingericht in functie van het type wijn dat men wil maken.

Een deel van het fruit is bedoeld voor een frisse vinificatie voor Valpolicella Superiore. Een ander deel is bestemd voor indroging en dus voor Amarone. Daardoor verschilt ook de aanpak in de wijngaard in elke fase, van snoei tot uitdunning, van trosbelichting tot oogstmoment. Het doel is om de wijngaard van meet af aan te organiseren in functie van de uiteindelijke wijn.

Binnen dat geheel speelt Damiano Peroni een centrale rol. In de kelder wordt zo weinig mogelijk geforceerd. Geen overmatige sturing, geen zoektocht naar opgeblazen concentratie, geen drang om alles breder, rijper en zwaarder te maken dan nodig. Damiano benadrukt het herhaaldelijk: tijd is hier cruciaal. De wijnen moeten de nodige tijd krijgen zich te ontwikkelen.

Dat leidt tot een stijl die opvallend ver afstaat van het klassieke beeld van Amarone als rijke krachtpatser. Bij Burato draait het eerder om frisheid, spanning en precisie. Deze filosofie staat mijlenver van de doorsnee Amarone die we te drinken krijgen, deze waarbij je na één glas wijn het reeds voor bekeken houdt omwille van het te rijke, vermoeiende karakter.

Hun ambitie is ook expliciet. Burato wil zich meten met topspelers uit de regio. Dat bleek meer dan eens aan tafel. Ze willen zich profileren in het spoor van Giuseppe Quintarelli of Del Forno.

De wijnen en het menu van de avond

Tijdens het diner werden vier jaargangen voorgesteld, twee Valpolicella Superiore en twee Amarone della Valpolicella Riserva:

Valpolicella Superiore DOC 2019
Valpolicella Superiore DOC 2018
Amarone della Valpolicella DOCG Riserva 2017
Amarone della Valpolicella DOCG Riserva 2016

Het menu van de avond bestond uit:

Battuta di Black Angus, salsa al sottobosco, porcini, nocciole tostate e cialda di riso integrale
Foie gras d’anatra al miele e polline, Bruscandoli, Tête de Moine e pan brioche al pepe nero
Gnocchi di ricotta al tartufo nero e burro noisette
Carré d’agnello in crosta alle mandorle, cavolo nero, topinambur e chimichurri

Valpolicella Superiore DOC 2019

Deze wijn komt van een cru van 1,5 hectare op kalkrijke bodems, aangeplant in Guyot met een densiteit van 5.000 stokken per hectare en biologisch beheerd. De blend bestaat uit 50 procent Corvina, 45 procent Corvinone en 5 procent Rondinella. De oogst gebeurt manueel in de tweede helft van september, met een aparte pluk per druivenras. Daarna volgt vinificatie in eikenhouten, afgeknotte conische kuipen, met koude premaceratie en een lange schilweking. De wijn rijpt vervolgens 36 maanden op hout en nog eens 12 maanden op fles. Productie ligt rond 3.100 flessen, de prijs bedraagt 55 €.

Licht, helder robijnrood met mooie glans. Het aromatische profiel opent met fris zwart fruit, braambes, zwarte bes en pruim, verweven met kruidige tonen, rook en een hint van teer. De houtrijping zorgt voor goed geïntegreerde nuances en voegt balsamische toetsen en donkere specerijen toe zonder de fruitkern te overschaduwen.

In de mond is de textuur compact maar toch verheven: de aciditeit is hoog, levendig en lineair. De tannine is fijn, zijdezacht en gematigd in intensiteit. Het middenpalet is breed en geconcentreerd, gedragen door indringende frisheid en een ziltige lijn die doorloopt tot in de afdronk.

De kwaliteit is hoog, met mooi evenwicht en een aanzienlijke lengte. De algemene indruk is coherent en verfijnd, met een middellang tot lang bewaarpotentieel van 7 tot 10 jaar. Een stijl die densiteit verbindt met verticaliteit, diepgang met souplesse, in een Valpolicella Superiore die houtrijping perfect weet te integreren. Voor mij is dit een wijn die hun ambitie alvast eer aandoet.

Valpolicella Superiore DOC 2018

De 2018 komt van hetzelfde perceel en werd volgens dezelfde filosofie gemaakt. Toch liet deze jaargang zich duidelijk anders proeven. Meer ontwikkeld, iets kruidiger, iets vleziger ook, en met een steviger omkadering.

De neus ging eerder richting kruiden, balsamico en gekonfijte sinaaszeste, met zelfs een licht oxidatieve toets die de wijn extra karakter gaf. Alles bleef netjes binnen de lijnen. Ook hier was het hout goed geïntegreerd.

In de mond kwam 2018 wat gespierder over dan 2019, met een steviger middenstuk en een iets nadrukkelijkere structuur. Toch bleef ook hier de frisheid de wijn dragen. De zuren waren knapperig en bepalend. De tannine was zijdeachtig en mooi ingewerkt. De finale hield lang aan, met duidelijke spanning. Dit is een serieuzere, iets bredere interpretatie, maar nog steeds met voldoende precisie om overeind te blijven.

Amarone della Valpolicella DOCG Riserva 2017

Voor de Amarone 2017 gaat het om twee percelen samen, goed voor 1,4 hectare, geleid in Pergola. De blend bestaat uit 47,5 procent Corvina, 47,5 procent Corvinone en 5 procent Rondinella. De druiven worden ongeveer negentig dagen natuurlijk gedroogd in de fruttaio. Daarna volgt een lange maceratie en een opvoeding van 48 maanden op hout, gevolgd door nog eens 12 maanden flesrijping. De productie bedraagt ongeveer 2.650 flessen. Voor een fles betaal je 120 €.

Dit was een Amarone die meteen breed opende. Rijp zwart fruit, gedroogde pruim, zwarte bes, gedroogde kruiden, balsamische accenten en subtiele specerijen. De aromatische intensiteit was groot, maar mooi beheerst.

In de mond zat er uiteraard kracht in, dat kan ook moeilijk anders met 16,5 procent alcohol, maar de wijn bleef uitstekend in balans. Wat mij aansprak, was dat de wijn nooit zwaar werd. De zuren houden alles recht. De tannine is rijp en fluwelig. De restsuiker van 7 gram per liter vertaalt zich niet in zoetheid, wel in extra volume en ronding. De finale bleef droog en had zelfs iets krijtachtig en ziltig. Dit is een Amarone met inhoud en breedte, maar tegelijk met voldoende grip en fraîcheur om boeiend te blijven.

Amarone della Valpolicella DOCG Riserva 2016

De 2016 werd volgens dezelfde aanpak gemaakt, maar toonde zich nog een trapje serieuzer. Dieper, compacter, minder direct in zijn expressie, maar daardoor ook interessanter. Dit was duidelijk een wijn die zijn kaarten niet meteen volledig op tafel legt.

De neus begon vrij ingehouden, met tonen van geroosterde koffie, rijp zwart fruit, balsamico en specerijen. Alles was meer ingetogen. De aromatische intensiteit was er wel, maar verpakt in een donkerder, compactere stijl.

In de mond kreeg je dan een brede en rijke aanzet, met veel materie, maar opnieuw zonder enige vermoeidheid. De zuren zijn ook hier cruciaal. Ze zijn dragend en geven richting, spanning en lengte. De tannine is fluwelig en rijp. De alcohol is mooi opgenomen in het geheel. De finale was lang, met kruidige en ziltige accenten die voor extra fraîcheur zorgden.

Van de vier wijnen was dit voor mij wellicht de meest complete. Complexer en volwassener dan 2017, met nog meer diepgang.

Mijn indruk van de avond

Wat deze tasting vooral duidelijk maakte, is dat Burato Wines een heel eigen richting uit wil met Valpolicella. Men zoekt hier niet naar meer gewicht, meer extractie of meer monumentale kracht. Men creëert duidelijk een eigen identiteit.

De Valpolicella Superiore 2019 vond ik bijzonder knap omwille van zijn helderheid en energie. De 2018 had meer body en meer kruidige diepte. Bij de Amarone’s sprak de 2016 mij het meest aan, terwijl de 2017 misschien net iets sneller het grote publiek zal verleiden.

Een meer dan geslaagde avond en een bijzonder aangename kennismaking met Burato Wines. Dank aan Cristina Mercuri MW voor de introductie, de uitnodiging en de uitstekende begeleiding van de avond.

Filed under: Vini Italiani | Tagged: , , , , , , , , , | Leave a comment »

Offida DOCG en de charme van zuidelijke Marche

Posted on april 12, 2026 by Bottle Case

We zijn ondertussen gesetteld op onze basislocatie om Marche te verkennen. Een van de eerste zaken op onze agenda is het verzamelen van proviand. In ons geval is dat uiteraard lokale wijn. We zijn geen avondtoeristen, wat wil zeggen dat we er weliswaar voor zorgen dat we van la cena kunnen genieten in een leuk lokaal restaurantje, maar dat we ons nadien graag terugtrekken op het terras van onze kamer, gewapend met een stapel boeken. We openen dan een lekker flesje lokale wijn en genieten van de ondergaande zon, de rust, het lezen en uiteraard ook gewoon van het samenzijn. En dus moet er wat verscheidenheid aan wijn aanwezig zijn om, naargelang de goesting van de avond, een fles te kunnen openen.

Vermits we in Verdicchio land zitten en we van deze wijn al een mooie lokale aanvoer hebben, trekken we eropuit op zoek naar de nodige variatie. Die vinden we in Offida. Deze appellatie is voor velen een onbekende naam, en dat is toch een beetje zonde, want als ik in mijn geheugen graaf, dan kan ik me niet herinneren ooit ook maar één slechte wijn van Offida geproefd te hebben. De witte wijnen van Passerina of Pecorino, en de rode wijnen van Montepulciano, stellen dus zelden teleur.

Bovendien zitten we tegelijk in de buurt van Rosso Piceno, het grootste wijngebied van Marche, en dicht bij de zeer uitnodigende stad Ascoli Piceno. Rosso Piceno zullen we in een later artikel nog uitgebreider aan bod laten komen. Bijkomend pluspunt is dat we dit kunnen koppelen aan een bezoek bij een van onze wijndomeinen, Terra Fageto, waarvan we de wijnen al enkele jaren importeren.

We zitten met andere woorden gebeiteld voor een eerste leuke verkenningsdag in Marche. De navigatie aan en de tocht kan beginnen. Dat we de nodige kilometers zouden verrijden in Marche, was thuis tijdens de voorbereiding al duidelijk geworden. Voor vandaag betekent dat alvast een rit van een 120-tal kilometer om op onze bestemming te raken.

Offida DOCG, een kleine appellatie met veel gezichten

Zoals aangehaald zal Offida niet bij iedereen een belletje doen rinkelen, en in feite is het ook niet erg dat je dit wijngebied van 513 hectare niet meteen kent. Pas sinds 2011 hoort Offida officieel bij de DOCG gebieden. Toch is deze appellatie absoluut het ontdekken waard, want het is een van de interessantste denominaties langs de Adriatische kust. We zitten hier in het zuiden van Marche, op de grens van de provincies Ascoli Piceno en Fermo, in een landschap dat zich uitstrekt van de kuststrook tot de meer heuvelachtige zones landinwaarts. De wijngaarden liggen hier op een hoogte tussen 50 en 650 meter boven zeeniveau, en helemaal niet in één homogeen decor, maar in een gebied dat voortdurend schakelt tussen invloeden van zee en binnenland. Die invloed van de zee zal je vooral proeven in de witte wijnen, die vaak een typisch ziltig karakter vertonen.

Binnen Offida DOCG onderscheiden we drie types wijn: twee witte, Offida DOCG Pecorino en Offida DOCG Passerina, en een rode, Offida Rosso DOCG. Hoewel je hier in de praktijk meestal monocepage wijnen zal aantreffen, moet volgens de wet slechts minimum 85 procent van de vermelde druif aanwezig zijn. Pecorino en Passerina kennen een vrij beperkte verplichte rijping van een vijftal maanden en liggen dus ook vrij snel op de markt.

Dat is niet het geval voor Offida Rosso, die gemaakt wordt van Montepulciano. Deze wijn moet minstens 24 maanden rijpen, waarvan minstens 12 maanden op hout en nog eens 3 maanden op fles. Dat levert rode wijnen op met kleur, inhoud en structuur. Qua aroma’s zit je bij rood fruit, met daarnaast ook toetsen die wat rijper en dieper gaan, zoals zoethout en chocolade. In de mond heeft Offida Rosso volume, structuur en een lange afdronk.

Wijnen van Offida Passerina DOCG zijn doorgaans frisse, droge witte wijnen met een heldere strogele kleur en een profiel dat vlot toegankelijk is. Ze zijn zeer aangenaam, bijna speels, met een duidelijk floraal profiel. Ze mikken niet op kracht, wel op drinkplezier, frisheid en levendigheid. Je zal ze hier enkel in een droge en stille vorm vinden. Wil je de Passerina druif ook eens in een bruisende Spumante versie ontdekken, of kies je liever voor de zoete passito of Vin Santo kant, dan moet je vragen naar een Terre di Offida DOC.

Ook voor Offida Pecorino DOCG spreken we over droge witte wijnen. Die hebben een heel ander karakter dan de Passerina variant. Ze bezitten doorgaans net iets meer spanning en karakter. Deze druif geeft vaak wat meer body, wat meer inhoud en wat meer temperament in het glas. Bovendien heeft Pecorino iets bijzonder sympathieks, waardoor deze wijn voor een zeer breed publiek toegankelijk is.

De enoteca in Offida, verplichte halte

Je weet nu welke wijnen de appellatie te bieden heeft, maar dan volgt natuurlijk de volgende vraag: welke flessen neem je mee om er, zoals wij, later op de avond in alle rust van te genieten in de luie zetel of op het terras van de kamer? Gelukkig is er in Offida zelf een erg aangename enoteca. Je vindt die in het historische centrum, aan de Via Giuseppe Garibaldi, in een oud kloostergebouw vlak bij het hart van het dorp.

Verwacht hier geen strakke moderne wijnbar met hippe inrichting en flessen die als designobjecten staan uitgestald. Dit is eerder een charmante, wat klassieke enoteca die perfect aansluit bij het karakter van Offida zelf. Je kan er wijnen proeven, flessen kopen en je tegelijk ook wat beter oriënteren in het aanbod van de appellatie. Wie zin heeft, kan er ook iets kleins eten bij een glas wijn, eerder in de sfeer van een aperitivo of een lokale plank dan van een echte restaurantmaaltijd. Veel spectaculaire franjes hoef je er verder niet te verwachten, maar voor een wijnliefhebber is dit wel gewoon een verplichte halte.

Je kan natuurlijk ook een directe stop maken bij de lokale wijnboeren, zoals wij deden bij Terra Fageto. Ze hebben een zeer toegankelijke cantina die druk bezocht werd door zowel toeristen als lokale bewoners. Die komen er mee genieten van het brede aanbod aan wijnen dat het domein aanbiedt, waaronder ook Offida Pecorino DOCG.

Toeristische pareltjes rond Offida

De afstand die we moesten afleggen om naar de enoteca van Offida te rijden en Terra Fageto te bezoeken, is te groot om het daarbij te laten. Er valt in deze omgeving zoveel moois te ontdekken dat je er met gemak een volledige daguitstap van maakt.

Let wel, en dit geldt eigenlijk niet enkel voor Marche maar voor zowat heel Italië: tussen 14 en 16 uur valt alles er stil. Heel wat zaken zijn gesloten en veel beweging hoef je dan ook niet te verwachten. Die middagpauze wordt er bijzonder ernstig genomen en dat is toch iets anders dan wij in België gewoon zijn. Zorg dus gewoon dat je dan comfortabel in een goed restaurant zit te genieten van een lekkere pranzo.

Niet te missen ginds is alvast Ripatransone. Het is een klein dorpje dat ongeveer 15 kilometer van Offida ligt en dat overal wordt aangegeven als een van de aantrekkelijkste balkondorpjes van Marche. Wij kunnen dat enkel maar beamen. Het uitzicht is een groot deel van de aantrekkingskracht van het dorpje. Aan de ene kant kijk je richting Adriatische Zee, aan de andere kant richting de Monti Sibillini. Alleen daarvoor loont de omweg al. Geniet niet enkel van de weidse gezichten, maar slenter ook even door het dorpje, want naar het schijnt bevindt zich daar het smalste straatje van Italië. Of dat effectief overal wordt aanvaard, laat ik even in het midden, want in Italië zijn er wel meer dorpen die graag met zulke titels uitpakken.

Ook Acquaviva Picena is absoluut de moeite om nog eens 15 kilometer extra aan de trip te breien. Het dorp ligt op een heuvel, op een goede driehonderd meter hoogte, en op de weg ernaartoe zie je al van ver het indrukwekkende fort, dat zonder twijfel de grote blikvanger is van Acquaviva Picena. Het torent boven het dorp uit en bepaalt meteen ook de sfeer van de plek. Maar er is meer dan die imposante toren. In principe begint je bezoek al nog voor je echt het centrum inwandelt. Van aan de rand van het dorp krijg je al mooie zichten over de glooiende heuvels, met wijnranken en olijfbomen, en tegelijk merk je hoe dicht de Adriatische kust eigenlijk nog ligt. Het dorp zelf heeft die typische sfeer van een oude borgo waar het dagelijkse leven nog niet volledig is weggefilterd. Je wandelt er door smalle straatjes, langs stadspoorten en kleine pleinen, en je krijgt voortdurend het gevoel dat achter elke hoek weer een ander uitzicht of een nieuw detail opduikt.

En dan is er uiteraard Ascoli Piceno. Dit is de belangrijkste stad van de zuidelijke Marche en ze ligt pal op de grens met Abruzzo. Van zodra je er rondwandelt, snap je waarom deze plek zo vaak genoemd wordt als een van de mooiste steden van Marche. Het witte travertijn geeft de stad een heel eigen uitstraling, zeker op de grote pleinen, waar het licht voortdurend verandert en de gebouwen bijna lijken mee te kleuren met het moment van de dag. Piazza Arringo en Piazza del Popolo zijn daarbij de grote blikvangers. Maak zeker een stop bij Caffè Meletti, het historische café aan Piazza del Popolo. Je kan er meteen ook van de gelegenheid gebruik maken om de beroemde olive all’ascolana te proeven als aperitivo.

In de praktijk doe je de route wellicht beter anders dan we ze hierboven weergeven. Ascoli Piceno is immers de verste halte van de trip, en daar hou je dus best eerst stop. Daarna trek je naar Offida, vervolgens naar Acquaviva Picena en dan naar Ripatransone, om uiteindelijk via de kustsnelweg terug huiswaarts te keren.

Ik spreek hier bewust nog niet over de mooie kustplaatsjes die je er kan bezoeken, maar ik kan toch niet anders dan vermelden dat je op de terugweg zeker tijd moet maken om halt te houden in Grottammare. Dit is een piepklein, niet te missen kustplaatsje waar je onmiddellijk naar het hoger gelegen deel, Grottammare Alta, moet gaan. Het is onmogelijk om er urenlang in te verdwalen, want het heeft eerder een compacte oude kern van middeleeuwse straatjes en een handvol huizen. Maar precies die charme maakt het zo memorabel.

Wij hadden bovendien het geluk dat er net op het moment van ons bezoek Borgo diVino in Tour plaatsvond. Dat is een rondreizend wijnevenement dat halt houdt in verschillende mooie Italiaanse borghi. Het concept is eenvoudig: je wandelt door het historische centrum van zo’n dorp, waar verspreid stands van wijnproducenten staan opgesteld, vaak aangevuld met lokale specialiteiten, muziek en wat extra omkadering. Extra proeven en genieten was dus ook ons deel van de trip. Ga je dit jaar, in 2026, naar Marche, plan je stop in Grottammare dan van 17 tot 19 juli. Dan kan je dit evenement zelf meepikken.

Campofilone en nog een laatste weetje

Hoewel ik me moet realiseren dat ik een blog schrijf en geen boek, kan ik het toch niet laten nog wat extra’s mee te geven. Het zou zonde zijn om het niet te vermelden, want dit deel van zuidelijke Marche heeft ook nog een gastronomische troef achter de hand: Maccheroncini di Campofilone.

Campofilone ligt op een boogscheut van Pedaso, de thuisbasis van Terra Fageto. Tijdens ons bezoek nodigde Michele ons uit om samen te lunchen. Daarbij vertelde hij het verhaal van deze bijzonder fijne eierpasta, die in de omgeving een bijna iconische status heeft. De pasta is flinterdun, wordt traditioneel zonder toegevoegd water gemaakt en heeft een opvallend korte gaartijd. Bovendien heeft deze pasta een beschermde status. Maccheroncini di Campofilone IGP geldt als de enige eierpasta in Italië met een IGP erkenning, en de productiezone is strikt verbonden aan het grondgebied van Campofilone.

En of we benieuwd waren om deze pasta te proeven. Michele nam ons mee naar restaurant Cinque Ragazze in Campofilone, waar we voor onze neus Maccheroncini di Campofilone in een heerlijke cacio e pepe bereiding zagen klaarmaken. Onze borden werden flink gevuld en we hebben gesmuld van deze werkelijk subliem lekkere pasta. Noteer dus maar dat we, indien we opnieuw in de buurt zijn, daar zonder twijfel een verplichte stop zullen houden. Kleine tip voor de gastronomen onder jullie.

Om af te ronden nog een weetje dat niets met wijn of gastronomie te maken heeft, maar wel met de modewereld. De niet zo goedkope, maar zeer comfortabele Hogan schoenen, waar ik toch wel fan van ben, komen hier vandaan. Tod’s Group, het moederbedrijf van onder meer Hogan, is immers stevig verankerd in Marche. Dat ben ik pas nadien te weten gekomen, en maar goed ook. Anders hadden er misschien nog enkele extra paren van die schoenen mee in de valies huiswaarts gezeten.

Reeds verschenen in deze reeks:

  1. Marche: tussen Adriatische kust, Apennijnen en Verdicchio

Filed under: J(ust) F(or) F(un), Vini Italiani | Tagged: , , , , , , , , , , , , , , | Leave a comment »

Hagel in de wijngaard: schade, herstel en bescherming

Posted on april 10, 2026 by Bottle Case

Het is begin april wanneer we aan dit artikel beginnen. Binnen enkele weken kijken heel wat wijnbouwers opnieuw met argusogen naar de weerberichten. Niet zonder reden. De stevige hagelbuien waarmee we de voorbije jaren almaar vaker geconfronteerd worden, kunnen in enkele minuten een wijngaard zwaar toetakelen. Wie de berichten uit het voorjaar van de laatste jaren erbij neemt, merkt al snel dat de invloed van hagel op de wijnbouw veel groter is geworden en in sommige periodes echt cruciaal is.

Hagel blijft dan ook een van de meest gevreesde fenomenen in de wijngaard. Dat was vroeger al zo, en dat is vandaag niet anders. Alleen is de manier waarop wijnbouwers ermee omgaan grondig veranderd. Hagel ontstaat in krachtige onweerscellen waarin waterdruppels door opstijgende luchtstromen herhaaldelijk bevriezen en aangroeien, tot ze uiteindelijk als ijsklompen naar beneden vallen. Voor een wijngaard vol jong en kwetsbaar groen weefsel is dat zowat het laatste wat je wil zien aankomen.

Met de alsmaar grilligere weersomstandigheden van de voorbije jaren is dit onderwerp relevanter dan ooit. De wijnbouwer volgt de weersmodellen dan ook met de nodige onrust op, in de hoop dat zijn wijngaard bij dreigend noodweer buiten schot blijft.

Hagelschade, vandaag maar ook morgen

Wie hagel enkel bekijkt als een risico op wat beschadigde trossen, onderschat grondig wat er in de wijngaard kan gebeuren. De impact hangt sterk af van het moment waarop de bui toeslaat. Vroeg in het seizoen worden vooral jonge scheuten, bladeren en bloeiwijzen geraakt. Dat zorgt voor direct verlies van groen weefsel, voor wonden op de plant en voor een verzwakking van de hele vegetatieve opbouw. De wijnstok verliest bladoppervlak, wordt gevoeliger voor infecties en ziet zijn groeicyclus fors verstoord.

Op dat moment is er gelukkig wel nog een zeker herstelpotentieel. Gezonde volwassen wijnstokken kunnen zich verrassend goed herpakken, omdat secundaire of latente knoppen opnieuw kunnen uitlopen. Dat betekent dat een vroege hagelbui, hoe hard die ook aankomt, nog ruimte laat om opnieuw functioneel blad op te bouwen en een deel van het seizoen te redden.

Complexer wordt het tussen bloei en vruchtzetting, doorgaans van juni tot in juli. In die periode raakt hagel vaak tegelijk het bladerdek en de jonge trossen. De hergroei verloopt minder gelijkmatig en het opbrengstverlies loopt sneller op. Slaagt de plant erin opnieuw voldoende functioneel blad op te bouwen, dan kan zij nog reserves aanleggen die nodig zijn voor het volgende seizoen. Lukt dat onvoldoende, dan blijft de schade langer doorwerken dan alleen in het lopende jaar.

Nog gevoeliger wordt het na de verkleuring van de druiven, meestal vanaf augustus, en in de aanloop naar de oogst. Dan zijn de bladeren de motor van de rijping en van de reserveopbouw in stam en wortels. Als in die fase een groot deel van het bladerdek verloren gaat, vertraagt de rijping en komt ook de knopvruchtbaarheid van het volgende jaar onder druk te staan. Tegelijk zijn het dan vooral de trossen zelf die zwaar lijden. Bessen kunnen kneuzen, openscheuren, beginnen rotten of gewoon voortijdig afvallen.

Daar zit net de angel in de schade die hagel kan aanrichten. De schade is zichtbaar in volume, in kwaliteit en kan zelfs gevolgen hebben voor de volgende jaren. Zware schade kan de reserves van de plant aantasten en de basis leggen voor een zwakker volgend jaar. Wie meerdere jaren na elkaar met stevige hagelschade te maken krijgt, ziet soms ook de algemene veerkracht van een perceel afnemen.

De eerste dagen na de bui

Is de wijngaard getroffen door een hagelbui, weet dan dat de eerste 24 tot 48 uur nadien vaak doorslaggevend zijn. Net in dat korte tijdsvenster moet duidelijk worden hoe zwaar de schade werkelijk is, waar snel ingrijpen nodig is en welke delen van de plant nog levensvatbaar zijn. Bij warm en vochtig weer kan een wijnstok vrij snel opnieuw beginnen uitlopen, waardoor de schade aan scheuten, vaatweefsel of blijvend hout minder zichtbaar wordt dan ze werkelijk is. Tegelijk stijgt vanaf dat moment ook het risico op infecties via open wonden. Daarom volstaat een snelle blik op een gehavend perceel niet.

Voor een goede evaluatie moet de wijnbouwer kijken naar afgebroken toppen, beschadigde bladstelen, gekneusde of opengebarsten bessen en vooral ook naar letsels aan stam of dragende ranken. Net daar zit soms schade die op het eerste gezicht minder spectaculair oogt, maar later veel zwaarder kan doorwegen.

Wie voor dergelijke schade verzekerd is, weet bovendien dat ook de eerste foto’s cruciaal kunnen zijn om een mogelijk financieel verlies later nog te verhalen via die polis.

Dan is het heropbouwen geblazen. Beschadigde percelen vragen snelle wondzorg, opvolging van het bladerdek en een nuchtere inschatting van wat nog levensvatbaar is. Het doel is dubbel: zoveel mogelijk van de huidige oogst redden waar dat nog zinvol is, en tegelijk de architectuur en de reserves van de wijnstok beschermen voor het volgende seizoen.

Als dit fenomeen zich enkele jaren na elkaar herhaalt, is het trouwens niet alleen een technische en economische belasting, maar ook een mentale. Niet elke wijnbouwer is actief in een economisch bijzonder rendabel gebied zoals Barolo, Brunello, Bourgogne of Champagne, waar een deel van de schade makkelijker kan worden opgevangen via hogere prijzen. Voor veel andere wijnboeren ligt dat compleet anders. Daar kan herhaalde hagelschade het voortbestaan van het domein echt onder druk zetten.

Herstel vraagt gericht sturen

Dat de wijnstok een opmerkelijk stukje natuur is, weten we al langer. Bovendien beschikt hij over een sterk herstelvermogen. Zelfs na zware bladschade kan hij via nieuwe scheuten en lateralen opnieuw fotosynthese opbouwen. Daardoor kan bij een goede opvolging soms nog een deel van de productie gered worden en kan de plant opvallend veel van haar functie herstellen.

Toch leert de logica ons ook dat beschadigd vaatweefsel niet zomaar weer dichtgroeit alsof er niets gebeurd is. Wonden worden afgegrendeld en overgroeid, maar niet echt ongedaan gemaakt. Hoe goed dat proces verloopt, hangt af van de energiereserves van de plant, van de keuzes die de wijnbouwer maakt en van de omstandigheden na de bui.

Een belangrijk onderdeel van dat herstel is strategisch snoeien. Bij zwaar beschadigde groene scheuten is het vaak verstandiger om terug te snoeien tot dicht bij de basis van de scheut, zodat de energie naar sterke en goed geplaatste nieuwe uitloop gaat. Zulke hergroei is doorgaans veel bruikbaarder voor de opbouw van het volgende seizoen dan zwakke lateralen die ontstaan wanneer men half beschadigde scheuten ergens in het midden terugknipt.

Half beschadigde scheuten laten staan lijkt soms geruststellend, omdat er nog iets groen hangt, maar in de praktijk levert dat vaak rommelige en weinig bruikbare hergroei op. Doelgericht terugwerken naar een sterke basis geeft de wijnstok meer kans om opnieuw orde in zijn vegetatie te brengen. Wanneer ook ranken of stam schade vertonen, wordt het ernstiger. Zeker bij jonge wijnstokken kan het dan nodig zijn om een krachtige scheut van onderaan te selecteren en de plant opnieuw op te leiden. Dat is soms gewoon de verstandigste keuze op lange termijn, hoe ingrijpend die beslissing ook is.

Ook voeding en waterbeheer vragen na hagelschade meer finesse dan kracht. Er bestaat soms de neiging om de wijnstok na zulke schade te willen overbehandelen: veel voeding, veel stimulans, veel goede bedoelingen. Alleen werkt het zo niet helemaal. Overmatig gebruik van stikstof kan leiden tot te uitbundige vegetatieve groei, en daar is de plant lang niet altijd mee geholpen. Wat nodig is, is zoals steeds evenwicht. Een verzorgde ondersteuning van de plant, met aandacht voor weefselsterkte en wondheling, is meestal verstandiger dan een groeispurt proberen forceren.

Hetzelfde geldt voor waterbeheer. De wijnstok moet functioneel blijven, maar overmatige stimulering van laterale groei helpt niet altijd. De bedoeling is niet om zoveel mogelijk nieuw groen te produceren, wel om de plant opnieuw stabiel en werkbaar te krijgen.

Wonden, infecties en de invloed op kwaliteit

Hagelwonden vergroten het risico op infecties, en die hebben op hun beurt hun invloed op de uiteindelijke kwaliteit in het glas. Vooral bij beschadigde bessen kan rot zich snel ontwikkelen. Ernstig getroffen trossen verwijderen is dan vaak gewoon noodzakelijk, liefst zo snel mogelijk, zodat de kans op verdere aantasting niet toeneemt.

Zelfs wanneer rot uitblijft, blijft beschadigd fruit een risico voor de uiteindelijke wijnkwaliteit. Ongelijkmatige rijping, verlies aan frisheid of minder zuivere aroma’s kunnen later mee het gevolg zijn wanneer te veel geraakt fruit toch in de oogst terechtkomt. Extra frustrerend voor onze wijnbouwer uiteraard. Je bent dan al blij dat er nog iets te oogsten valt, om vervolgens te merken dat ook de homogeniteit van het fruit onder druk staat.

Daarnaast schuilt er nog een minder zichtbaar gevaar in houtwonden. Beschadigingen aan blijvend hout kunnen later toegangspoorten worden voor houtziekten (zoals eutypa, botryosphaeria of esca). Net daarom vraagt schade aan stam of blijvend hout een propere en doordachte aanpak. Loshangend of zwaar beschadigd weefsel moet netjes worden weggewerkt, gereedschap hoort ontsmet te zijn en ook in de wijngaard laat je beschadigd materiaal best niet zomaar liggen. Is de stam echt gespleten of lijkt het blijvende hout zwaar geraakt, dan is het op langere termijn vaak verstandiger om een krachtige scheut van onderaan te selecteren en de plant opnieuw op te leiden, dan te rekenen op volledig herstel van zwaar beschadigd hout.

Preventief beschermen?

Het hagelkanon spreekt nog altijd tot de verbeelding. Zo’n installatie oogt indrukwekkend en suggereert daadkracht. Alleen is de realiteit minder heroïsch. Het basisidee is bekend: via schokgolven probeert men de vorming of aangroei van hagel te verstoren. De werking blijft wetenschappelijk echter zwak onderbouwd en de kans op succes is hoogst onzeker. Met dit kanon moet je dus anticiperen op wat mogelijks komen gaat. Bovendien maakt het extreem veel lawaai, wat voor irritatie bij de omgeving zorgt. Populair is dit dus niet, of beter niet langer.

Veel vaker zie je vandaag anti hagelnetten. Die zijn de voorbije jaren uitgegroeid tot de meest geloofwaardige vorm van actieve bescherming in de wijngaard. Ze vormen een echte barrière tussen hagel en tros. Ze beïnvloeden het licht, de luchtcirculatie en soms ook de algemene werking van het perceel. Ze vragen bovendien een investering, onderhoud en aanpassing in de manier van werken. Toch wegen die nadelen in veel situaties niet op tegen het voordeel van daadwerkelijke bescherming. In risicovolle zones zijn ze steeds vaker een rationele keuze geworden.

De echte vernieuwing in het hagelverhaal zit misschien wel in de manier waarop wijnbouwers informatie gebruiken. Lokale radar, gerichte weerapps, waarschuwingen per perceel en snellere communicatie hebben de voorbereiding sterk verbeterd. Hagel blijft onvoorspelbaar, maar hij komt minder vaak volledig uit het niets dan vroeger. Daardoor kan de wijnbouwer sneller reageren, sneller mensen en materiaal inzetten en na de bui ook gerichter beslissen waar eerst moet worden ingegrepen.

Verzekering blijft daarnaast voor veel domeinen de laatste verdedigingslijn. Alleen is ook dat verhaal minder eenvoudig geworden. Schade door extreme weersomstandigheden weegt steeds zwaarder door, waardoor verzekeringen duurder, selectiever of complexer worden. Voor wijnbouwers betekent dat dat een polis belangrijk blijft, maar niet langer volstaat als enige antwoord.

Een weesgegroetje bidden zal dus niet helpen, evenmin als hopen dat je buiten schot blijft. Al blijft dat laatste, alle technologie ten spijt, nog altijd een stille wens van elke wijnbouwer.

Filed under: Second opinions? | Tagged: , , , , , , , , | Leave a comment »

Grissini, de krokante broodstengel uit Turijn

Posted on april 7, 2026 by Bottle Case

Mijn gedachten dwalen af terwijl ik bedenk waarover ik zou schrijven. Tegelijk loop ik in mijn hoofd al vooruit op onze komende kooksessie met kookclub De Kemphanen. Ik kijk daar eerlijk gezegd echt naar uit, want het wordt een Italiaanse avond waarop we met onze kookclub voor het eerst zelf grissini gaan maken. Wie van jullie heeft deze Italiaanse broodstengels trouwens al eens zelf gemaakt?

Iedereen kent ze natuurlijk. Grissini zijn vandaag bijna een vast onderdeel van de Italiaanse tafel. Je krijgt ze bij het aperitief, naast charcuterie of kaas, soms gewoon al op tafel nog voor je goed en wel in de kaart hebt gekeken. Voor mij wordt het vermoedelijk de derde keer dat ik ze zelf maak. Moeilijk is het op zich niet. Verfijnd werk wel, en dus vraagt het wat geduld. En zo was het onderwerp voor deze nieuwe blog meteen geboren: grissini.

Vandaag vind je ze overal: in ambachtelijke bakkerijen, op restauranttafels, in supermarkten en in talloze varianten. Klassiek, volkoren, met zaden, met kruiden of in een iets modernere uitvoering. Maar hoe breed dat aanbod intussen ook geworden is, de ziel van de grissino ligt nog altijd in Turijn.

Een vondst uit de Savoiaanse hoofdstad

Als je er even bij stilstaat, merk je dat Piemonte opvallend vaak de bakermat is van Italiaanse klassiekers. Dat is bij grissini niet anders. Hun oorsprong ligt onmiskenbaar in Turijn. Zelfs de naam verwijst naar de Piemontese traditie en zou afgeleid zijn van ghërsa, de benaming voor een langwerpig brood uit de streek. Over het precieze ontstaan van de grissino bestaan wel verschillende verhalen.

Volgens sommigen gaat de oorsprong al terug tot de veertiende eeuw in Turijn. Om de inflatie het hoofd te bieden, zouden bakkers het lokale brood kleiner en dunner zijn gaan maken. Zo zou stilaan een eerste vorm van de grissino zijn ontstaan.

Bekender is het verhaal van de jonge Vittorio Amedeo II, dat ons naar het einde van de zeventiende eeuw brengt. Als kind was hij zwak en had hij moeite om gewoon brood te verteren. Op vraag van de hofarts werkte bakker Antonio Brunero daarom een broodvorm uit zonder zachte kruim. Het resultaat was een droger, dunner en beter houdbaar brood dat lichter verteerbaar was. En zo kwam de grissino op de kaart te staan.

Of elk detail van dat verhaal historisch volledig sluitend is, valt moeilijk te zeggen. Wat wel overeind blijft, is de nauwe band tussen grissini en Turijn. Van daaruit groeiden ze uit tot een geliefd product aan het hof en later ook ver daarbuiten. Zelfs Napoleon was tuk op ‘les petits bâtons de Turin’, zoals hij ze liefkozend noemde. Naar het schijnt gebruikte hij ze ook om maagzweren te verlichten. De eerste grissini zagen er trouwens nog anders uit dan vandaag: langer, breder en minder fijn dan de broodstengels die we nu kennen. Sommige hadden zelfs een spiraalvorm.

Van lokale specialiteit tot nationaal succes

Al snel reikte het succes van grissini veel verder dan Piemonte en raakten ze in heel Italië ingeburgerd. Dat is ergens ook logisch. Ze waren lichter verteerbaar dan gewoon brood en bleven bovendien veel langer goed. Twee eigenschappen die in die tijd natuurlijk erg handig waren.

Ze doken zowat op elk moment van de dag op. Bij het ontbijt werden ze soms in melk gedoopt. Tijdens de lunch gingen ze mee in de bouillon. Tussendoor werden ze gewoon gegeten als snack. Er waren zelfs zoete bereidingen op basis van geplette grissini, melk en eieren, maar daar hoor je vandaag nog zelden iets over.

Ondertussen zijn grissini natuurlijk al lang niet meer alleen iets van Turijn of Piemonte. Je vindt ze vandaag in heel Italië, zowel ambachtelijk gemaakt als industrieel geproduceerd. En dat heeft het aanbod natuurlijk flink verbreed, iets waar wij alleen maar blij om kunnen zijn. Je kan ze gedachteloos wegknabbelen bij een glas wijn, maar evengoed bewust op tafel zetten bij charcuterie, kaas of andere hapjes.

Eenvoudig deeg, gespecialiseerd vakwerk

Eenvoud siert in de Italiaanse keuken, en dat is bij grissini niet anders. In essentie stelt het allemaal niet zo veel voor. Een eenvoudig deeg, wat basisproducten en klaar. Zo lijkt het toch, maar dat is net iets te kort door de bocht. Er schuilt best wel wat meer achter een echt lekkere grissini.

Historisch steunt de Piemontese baktraditie op een heel eenvoudige basis: tarwebloem, water, gist en zout. In sommige versies werden ook boter, reuzel of een combinatie van olie en reuzel gebruikt. Meer moet dat eigenlijk niet zijn. Doorheen de jaren is de familie van de grissini natuurlijk wel flink uitgebreid. Volkoren grissini, versies met sesam, venkelzaad, peperoncino, olijven, noten of andere granen zijn al lang geen curiositeit meer. Vandaag zien veel consumenten liever olijfolie op het etiket, maar ook die oudere werkwijze maakt gewoon deel uit van de culinaire geschiedenis van het product.

Vroeger was de bereiding trouwens allesbehalve een klus voor één persoon. In de klassieke werkwijze waren er liefst vier gespecialiseerde rollen. De stiror trok het deeg uit. De tajor sneed het daarna in stukken van ongeveer drie centimeter. De coureur legde telkens twee stengels op een lange, smalle schep en schoof die in een Piemontese houtoven, meestal verwarmd met populierenhout. Daarna was het aan de gavor om de gebakken staven uit de oven te halen en in twee te breken.

Je waant je misschien wel in een wielerpeloton, maar het toont vooral hoe elk detail minutieus werd behandeld. De juiste droogte, de juiste broosheid en de juiste lengte ontstaan nu eenmaal niet toevallig. Wie ooit echt goede grissini heeft gegeten, weet hoe belangrijk die textuur is. Ze moeten mooi breken, licht aanvoelen en tegelijk genoeg smaak hebben. Te droog en ze worden saai. Te vet en ze verliezen hun luchtigheid. Te dik en dan ben je eigenlijk een stuk van de finesse kwijt.

Robatà en stirato: twee gezichten van een klassieker

Voor de meesten onder ons vormen grissini gewoon één grote familie. In het vakwereldje wordt dat toch wat anders bekeken. Daar gaat het vooral over twee duidelijke vormen: de robatà en de stirato.

De oudste en meest traditionele vorm is de robatà, uitgesproken als rubatà. Die naam verwijst naar het rollen van het deeg. Het gaat om lange grissini van veertig tot tachtig centimeter, herkenbaar aan hun onregelmatige, knoestige vorm. Die oneffen vorm is gewoon het rechtstreekse gevolg van het handwerk. Ze ogen wat rustieker, wat robuuster en hebben iets heel ambachtelijks.

De grissino stirato is van recentere datum, maar groeide uiteindelijk uit tot de bekendste vorm. Stirato betekent uitgetrokken, en precies daar zit het verschil. Het deeg wordt hier niet opgerold, maar aan de uiteinden uitgetrokken, ongeveer over de lengte van de armen van de bakker. Dat zorgt voor een dunnere, lichtere en brozere structuur.

Het is ook precies die grotere broosheid die de stirato zo populair heeft gemaakt. Bovendien maakte deze manier van werken het al vanaf de achttiende eeuw makkelijker om de productie te mechaniseren. Daardoor kon de grissino zich sneller over Italië en later ook internationaal verspreiden.

Die verspreiding heeft er ook voor gezorgd dat grissini in verschillende regio’s hun eigen invulling kregen. Zo ontstonden doorheen de tijd ook andere vormen en varianten, al blijven robatà en stirato binnen de Piemontese traditie de twee grote referenties.

Meer dan een tafelknabbeltje

Grissini zijn makkelijk te gebruiken en ze vullen de tafel al direct prachtig mee op, maar je kan ze natuurlijk veel breder inzetten dan iets wat er zomaar wat bij ligt op tafel. Ze brengen beet, zorgen voor wat extra textuur en doen het bijzonder goed naast alles wat zachter, vetter of romiger is. Ideaal bij een dip, maar evenzeer dankbaar bij charcuterie en kaas. Ook bij een kom soep of bouillon kan je een beroep doen op grissini.

Wil je goede grissini kopen, dan loont het om even verder te kijken dan de standaardverpakking uit de supermarkt. Ga dus liefst even langs bij een goede Italiaanse delicatessenzaak. Het is vooral de gebruikte vetstof die een verschil zal maken, net zoals het zoutgehalte. Let bijkomend zeker op de lengte van de ingrediëntenlijst: hoe eenvoudiger en duidelijker, hoe beter.

Ambachtelijke grissini hebben vaak wat meer karakter en een mooier, wat onregelmatig uitzicht. Industriële versies zijn dan weer constanter en meestal langer houdbaar. Ze ogen ook lichter dan ze in werkelijkheid zijn. Door hun droge en luchtige structuur eet je ze bijzonder makkelijk weg, en voor je het weet heb je er al een heel pak van op. Ook dat hou je dus best een beetje in het achterhoofd.

Zelf grissini maken: drie smaakvolle versies

Zelf grissini maken is absoluut haalbaar. Moeilijk is het niet, maar je moet er wel wat geduld voor hebben. We kiezen hier voor drie varianten: met rozemarijn, met tomaat en met olijven. Drie mediterrane smaken die perfect werken bij een aperitief, maar evengoed gewoon tussendoor.

Ingrediënten voor het deeg

500 g bloem
300 ml lauw water
7 g droge gist
10 g zout
40 ml extra vergine olijfolie

Voor de afwerking

Voor de versie met rozemarijn
extra vergine olijfolie
fijngehakte rozemarijn

Voor de versie met tomaat
zongedroogde tomaten, fijngehakt
een beetje tomatenconcentraat
extra vergine olijfolie
een snuifje chili of wat fijngehakte verse peper

Voor de versie met olijven
zwarte olijventapenade of een zelfgemaakte puree van zwarte olijven

Bereiding

  • Meng de bloem met de droge gist.
  • Voeg het lauwe water en de olijfolie toe en begin te kneden.
  • Voeg daarna het zout toe en kneed verder tot je een soepel en elastisch deeg hebt.
  • Dek het af en laat het ongeveer een uur rijzen, tot het mooi in volume is toegenomen.
  • Rol het deeg daarna uit tot een rechthoek. Verdeel het in drie gelijke delen, zodat je voor elke smaak een aparte basis hebt.
  • Besmeer het eerste deel gewoon met wat extra vergine olijfolie en strooi er fijngehakte rozemarijn over.
  • Op het tweede deel smeer je een mengeling van fijngehakte zongedroogde tomaten, wat tomatenconcentraat, olijfolie en een klein beetje chili.
  • Het derde deel bestrijk je met olijventapenade of met fijngepureerde zwarte olijven.
  • Snij het deeg daarna in repen.
  • Draai elke reep een paar keer op zodat je die mooie, licht gedraaide vorm krijgt en de vulling mooi mee in het deeg zit.
  • Leg ze op een met bakpapier beklede bakplaat.
  • Bak de grissini in een voorverwarmde oven op 190 à 200 graden tot ze goudbruin en krokant zijn.
  • Reken op ongeveer 20 tot 25 minuten, afhankelijk van hoe dik je ze hebt gemaakt.
  • Laat ze daarna volledig afkoelen op een rooster. Pas dan krijgen ze echt die droge, krokante beet waar het allemaal om draait.

Van de drie is de rozemarijnversie wellicht de meest toegankelijke. Die met tomaat heeft net wat meer karakter en een licht pittige toets, terwijl de versie met olijven vooral in de smaak zal vallen bij wie graag wat meer mediterrane diepgang op tafel zet. Zet hier een glas TrentoDoc, Franciacorta of Classese naast, en je aperitief is helemaal vertrokken.

Filed under: Cibo Italiano | Tagged: , , , , , , , , | Leave a comment »

Marche: tussen Adriatische kust, Apennijnen en Verdicchio

Posted on april 5, 2026 by Bottle Case

Met de situering van Marche trappen we onze nieuwe zondagse reeks officieel op gang. Beetje bij beetje pellen we deze regio verder af en duiken we dieper in een werkelijk fascinerend stuk Italië. Hoewel het ondertussen al enige tijd geleden is dat we zelf op ontdekkingstocht trokken door Marche, staan de beelden me nog scherp voor de geest. Het was een instant crush, die intussen is uitgegroeid tot een diepe genegenheid voor deze minder toeristische, maar ronduit bloedmooie regio.

En waar het hart van vol is, daar komen vroeg of laat vragen van. Zo wilden goede vrienden van ons weten wat ze absoluut moeten bezoeken wanneer ze hun jaarlijkse vakantie in Marche doorbrengen. Vermits ik beter schrijf dan spreek, kom ik op deze wijze graag tegemoet aan hun verzoek.

Sommige regio’s in Italië zijn zo bekend dat je er nauwelijks nog iets over hoeft te zeggen. Marche hoort daar niet bij. Gelukkig maar. Wie hierheen reist, krijgt niet het gevoel in een decor terecht te komen dat al eindeloos is opgevoerd. Marche voelt echt. Menselijk ook. Eens je er bent, kom je ogen tekort, proef je gulzig van al het goede dat de regio te bieden heeft, rijd je van de ene bestemming naar de andere, trek je de natuur in en neem je af en toe bewust de tijd om alles rustig te laten bezinken.

Maak je dus klaar voor veel Marche. Tegen het einde van deze reeks heb je wellicht al een vliegticket geboekt en een verblijf vastgelegd. Gewoon, omdat je het met eigen ogen wilt zien. Marche: een parel tussen de Adriatische kust en de Apennijnen.

Eerst even de kaart erbij

We openen met saaie geografische kost. Marche ligt aan de oostkant van Midden Italië, aan de Adriatische Zee. Ten noorden grenst de regio aan Emilia Romagna en San Marino. Ten westen liggen Toscane en Umbrië. In het zuiden sluiten Lazio en Abruzzo aan. Op de kaart oogt Marche misschien niet als de grootste regio van Italië, maar ze heeft wel een indrukwekkende rijkdom aan landschappen. Dat heeft alles te maken met haar langgerekte vorm tussen zee en bergketen. De Adriatische kust tekent de oostelijke grens. De Apennijnen vormen in het westen een stevige ruggengraat. Daartussen ligt een golvend heuvelland dat traag reizen als de normaalste zaak van de wereld beschouwt. Na enige tijd pas je je vanzelf aan dat ritme aan en lijkt de ratrace van bij ons plots heel ver weg.

Vanuit België heb je in de praktijk twee logische opties om naar Marche te reizen: met de wagen of met het vliegtuig. Die keuze is vooral persoonlijk en hangt af van het soort reis dat je wilt maken. Wij kozen voor het vliegtuig. Hoewel Ancona wel degelijk een luchthaven heeft, bleek die voor ons niet de meest evidente optie. Bologna werd uiteindelijk ons aankomstpunt, en dat was allerminst een slechte keuze. Daar huurden we een wagen, die tijdens onze veertiendaagse ontdekkingsreis een onmisbare compagnon werd.

Vanuit Bologna reden we richting Rimini en vervolgens de snelweg op die langs de Adriatische kust loopt, helemaal zuidwaarts, tot diep in Puglia. Aanvankelijk zijn dat brede, vlot berijdbare wegen. Hoe verder je zuidwaarts trekt, hoe minder ruim alles aanvoelt. De snelweg wordt smaller, het traject bochtiger en het comfort wat minder vanzelfsprekend. Echt onveilig wordt het gelukkig nooit. Zelf moesten we niet zo ver doorrijden, want vlak voor Ancona gaf onze gps aan dat we de snelweg moesten verlaten.

Voor wie wil rondtrekken, blijft een wagen ter plaatse echt wel onmisbaar. Op de kaart lijken veel afstanden best mee te vallen, maar in werkelijkheid ben je vaak langer onderweg dan je zou denken. Voor heel wat verplaatsingen rij je eerst richting de snelweg langs de Adriatische kust, om daarna opnieuw landinwaarts te trekken.

Federico II, Stupor Mundi

Wat doet de geschiedenis van Marche ter zake, zal je je misschien wel afvragen. Dit heeft toch weinig te maken met wat er vandaag te bezoeken valt in de regio. Toch wel. Zoals in haast elke Italiaanse regio is het verleden ook hier een blijvend hangijzer. Marche vormt daarop geen uitzondering. Zeker niet wanneer we later ook nog wat dieper in de wijnen willen duiken.

De aanwezigheid van de Picenen, de Romeinen en de ontwikkeling van handelsroutes hebben allemaal hun belang gehad, maar voor ons verhaal moeten we vrij snel richting middeleeuwen kijken. Daar begint Marche zich echt te tonen als een gebied met sterke steden, lokale machtscentra en een ingewikkeld kluwen van pauselijke, keizerlijke en regionale invloeden. Precies in die context duikt Federico II op, een van de meest fascinerende figuren uit de middeleeuwse Europese geschiedenis, geboren in 1194 in Jesi. Jawel, Jesi, het hart van de Verdicchio.

Dat we net hem hier extra in de verf zetten, is geen toeval. Als keizer van het Heilige Roomse Rijk en koning van Sicilië combineerde Federico II politieke macht met een opvallende intellectuele nieuwsgierigheid. Hij hield zich bezig met recht, wetenschap, talen, filosofie en natuurstudie. Die zeldzame combinatie bezorgde hem de bijnaam Stupor Mundi, verwondering van de wereld. Laat ons zeggen dat de man zijn tijd op veel vlakken vooruit was en in heel Italië zijn sporen heeft nagelaten. Als valkenier trok hij er geregeld op uit, en volgens de overlevering zou ook Montefalco in het naburige Umbrië zijn naam aan die passie te danken hebben. Of dat historisch tot op de letter waterdicht is, laten we hier even in het midden.

Helemaal tastbaar wordt Federico II in het noorden van Puglia, bij Castel del Monte. Dat kasteel, hoog op een heuvel bij Andria gelegen en uitkijkend over het landschap richting Adriatische kust, is een van de meest markante bouwwerken die met zijn naam verbonden zijn. De strakke, achthoekige vorm was voor die tijd bijzonder vernieuwend. Vandaag is het een van de meest bezochte plaatsen van Puglia en nog altijd een indrukwekkende herinnering aan de visionaire kant van Federico II.

De eenmaking van Italië werd pas in 1861 werkelijkheid, met Victor Emmanuel II, Cavour en Garibaldi als de grote namen. Naar persoonlijke interpretatie en met enige zin voor overdrijving zou je kunnen stellen dat Federico II al veel eerder een soort voorgevoel belichaamde van wat Italië ooit zou kunnen worden. Als keizer van het Heilige Roomse Rijk en als koning van Sicilië had hij macht over een enorm gebied en stond hij dichter bij een politieke samenhang op het Italiaanse schiereiland dan veel anderen voor hem. Dat is uiteraard geen letterlijke voorafname op het latere Italië, maar het zegt wel iets over de reikwijdte van zijn ambitie en zijn historische gewicht.

En hier raken we stilaan ook aan de band tussen Federico II en de wijn van Marche. De verwijzing naar de Castelli di Jesi roept niet alleen een geografische zone op, maar ook een historisch verhaal. Die castelli, de versterkte nederzettingen rond Jesi, zouden onder zijn invloed, of minstens binnen die bredere keizerlijke context, mee zijn uitgegroeid als bescherming van de stad en haar territorium. Vandaag zijn die plaatsen nog altijd zichtbaar aanwezig in het landschap.

Ancona, de hoofdstad van Marche

Ancona is de hoofdstad van Marche, en veel reizigers beschouwen de stad vooral als toegangspoort, als plek van aankomst of vertrek. Dat is begrijpelijk, want Ancona is een havenstad en speelt logistiek een belangrijke rol.

De stad ligt prachtig aan de Adriatische kust en heeft van oudsher een sterke band met de zee. Dat voel je nog altijd. Ancona kijkt niet alleen landinwaarts naar de regio, maar ook over het water naar de bredere wereld. Die maritieme gerichtheid gaf haar doorheen de geschiedenis een heel eigen karakter. Ze was een handelsstad, een strategisch punt en een plek waar invloeden samenkwamen. Daardoor heeft Ancona een ander profiel dan veel charmante binnenlandse steden van Marche. Ze is levendiger en voelt mondialer aan.

Ancona is zeker de moeite om te bezoeken, maar het is wellicht niet de stad die het langst nazindert na een verblijf in Marche. Dat neemt niet weg dat ze cultureel wel degelijk haar waarde heeft. Voor reizigers die net dat culturele willen opzoeken, is Ancona zeker een bezoek waard. Tijdens onze reis bleef de stad zelf uiteindelijk eerder een voetnoot.

De omgeving van Jesi als ideale uitvalsbasis

Op de Verdicchio wijngebieden rond Jesi en Matelica komen we in het slotartikel van deze reeks, naar aanleiding van onze masterclass, uitgebreid terug. Hier willen we het vooral hebben over de omgeving van Jesi, die voor ons tijdens deze reis een ideale uitvalsbasis bleek om Marche te verkennen.

De zone rond Jesi ligt centraal in Marche, op een half uurtje rijden van Ancona en de kust. Het is dus een bijzonder geschikte uitvalsbasis om zowel de noordelijke als de zuidelijke Marche te verkennen. Je zit er bovendien in een aantrekkelijk heuvellandschap met wijngaarden, charmante dorpjes en, voor de sportievelingen, een sterke aanwezigheid van strade bianche. Dat betekent dat je hier gemakkelijk dagen kunt afwisselen tussen wijndomeinen, stadsbezoek, lunches in het binnenland en uitstappen naar zee. Dat soort evenwicht maakt reizen gewoon aangenaam.

Wij verbleven tijdens onze reis in San Marcello en kozen, zoals we bijna altijd doen, voor een rustig wine resort. Filodivino is veel meer dan zomaar een verblijfplaats. Je vindt er rust, er is slechts een beperkt aantal kamers en dat is voor ons ideaal. Tijdens onze vakantie zijn we niet meteen op zoek naar sociaal contact. Je vindt er alle luxe en comfort, met een vriendelijke gastheer en gastvrouw. Je verblijft er midden in een wine resort, wat betekent dat de wijn, Verdicchio in dit geval, altijd aanwezig is. Voor ons was het de perfecte plek om de dag af te sluiten met een spannend boek en een lekker glas wijn, gewoon met zicht op de weidse wijngaarden terwijl de zon stilaan onderging.

Uitkijken naar wat komen gaat

Met deze eerste situering hebben we Marche eigenlijk nog maar amper aangeraakt. De regio ligt nu op tafel, de grote lijnen zijn uitgezet, maar het echte werk moet nog beginnen. In het verdere verloop van de reeks gaan we op zoek naar de vele gezichten, de vele mooie hoeken, de verrassende diversiteit op wijngebied en veel te veel plekken waar je net iets langer wilt blijven hangen dan je vooraf had gepland.

Voor onze vrienden is hiermee hopelijk een eerste aanzet gegeven. Voor ons, en vooral voor mezelf, is dit een terugblik op onze beleving ginds. Eentje die nog altijd helder voor de geest staat en die me tijdens het schrijven constant een smile bezorgde. Memories like they were only from yesterday!

Filed under: Vini Italiani | Tagged: , , , , , , , , , , , | 2 Comments »

Volgende pagina »