Lambrusco Grasparossa: donker, krachtig en tanninerijk

Posted on maart 1, 2026 by Bottle Case

Na Sorbara en Salamino komt Grasparossa. Dit is de Lambrusco die meteen ernst op tafel zet: donkerder van kleur, meer extract, meer tannine en een afdronk met duidelijke grip. Zelfs de naam verraadt het karakter. Grasparossa verwijst naar de rood verkleurende trossteel en de kleine bessensteeltjes, een wijngaarddetail dat je eens gezien niet snel vergeet.

In een proeverij is dit voor mij het glas dat mensen het meest zullen associëren met Lambrusco. De kleur voldoet aan het verwachte beeld. De stevig opkomende schuimkraag versterkt dat nog. Misschien heb je in je gedachten dat je een lichte en speelse Lambrusco hebt, maar de realiteit is een sprankelende rode met drive en structuur. Het hardnekkige cliché van goedkoop en simpel zal je heel zeker treffen, maar je kan het snel doorbreken door een glas amabile naast een glas secco te presenteren. Je merkt direct het verschil, terwijl het Lambrusco beeld wel degelijk overeind blijft.

Persoonlijk zal je me minder vaak naar een Grasparossa zien grijpen en zal ik bijna steeds het lichtere en frivolere van een Sorbara verkiezen. Uiteraard is dit een persoonlijke voorkeur en is het iedereen toegestaan om hierin zijn eigen weg te kiezen. Toch merken we dat er de voorbije jaren in Castelvetro zichtbaar iets verschoven is. Er wordt minder over volume gesproken en meer over percelen, oogstmoment en precisie. Die beweging levert flessen op die ook buiten de regio erkenning krijgen en ze trekt de stijl mee richting droger, met een groeiende aandacht voor Metodo Classico.

Castelvetro, waar de druif haar kracht vindt

Lambrusco Grasparossa di Castelvetro DOC hoort bij de provincie Modena, met Castelvetro als kern. Je zit net ten zuiden van de stad Modena, op de overgang van de vlakkere Po omgeving naar de eerste heuvelruggen van de Apennijnen. Het gebied is dus geen klein postzegeltje rond één dorp. Het omvat het volledige grondgebied van dertien gemeenten in Modena en ook een deel van de gemeente Modena zelf. Denk aan plaatsen als Castelvetro, Maranello, Sassuolo, Formigine, Fiorano, Vignola en Spilamberto, naast nog een reeks omliggende gemeenten.

Het disciplinare beschrijft de afbakening bijna alsof je er te voet omheen kan lopen. Binnen die contouren zit net de overgang die voor Grasparossa zo bepalend is. Beneden vind je bredere, zachtere zones die sneller naar rijp fruit en rondeur sturen. Hogerop, richting de eerste heuvels, krijg je meer reliëf, meer expositie en vaker betere afwatering. Dat vertaalt zich in de wijn naar donkerder fruit, meer kruidigheid en een compacter mondgevoel.

Bodem speelt mee. In en rond Castelvetro wordt vaak gewezen op klei en kleileem. Klei houdt water vast en kan in warme zomers tegelijk buffering en stress geven, wat concentratie ondersteunt. Grasparossa profiteert daarvan, mede door zijn dikke schil, die bijdraagt aan kleurintensiteit, structuur en tannine. Voeg daar de lokale keuken aan toe en de logica wordt compleet. Prosciutto di Parma, Parmigiano Reggiano, ragù en balsamico uit Modena vragen om wijn die fris genoeg blijft, maar tegelijk structuur genoeg heeft. Castelvetro levert precies dat soort Lambrusco.

De spelregels voor Lambrusco Grasparossa di Castelvetro DOC

De vastgelegde spelregels voor Lambrusco Grasparossa di Castelvetro zijn er met een duidelijke bedoeling: ervoor zorgen dat je in het glas altijd Castelvetro herkent, ook wanneer producenten andere keuzes maken in vinificatie en restsuiker. Je krijgt marge voor stijl, maar binnen vaste krijtlijnen.

Voor de wijngaard vertrekt men van de lokale realiteit. De omstandigheden en teeltwijze moeten passen bij wat in de zone gebruikelijk is en moeten kwaliteit ondersteunen. Irrigatie is niet verboden, wel beperkt tot noodsituaties. Aanplant, geleidingssysteem en snoei moeten aansluiten bij wat in de streek gangbaar is.

Opbrengst is strak afgelijnd. Zowel voor frizzante als spumante ligt de maximale opbrengst op 18 ton druiven per hectare. In zeer gunstige jaren bestaat er een beperkte tolerantie.

In de kelder hanteert men het principe van toegelaten en gangbare praktijken. Traditionele hergisting hoort daarbij en is zelfs essentieel voor het profiel. Belangrijk is ook de geografische verankering. Vinificatie, prise de mousse, stabilisatie, dosage, botteling en conditionering moeten in de provincie Modena gebeuren.

Wat de stijl betreft is de DOC expliciet gebouwd rond twee families. Frizzante en spumante, in rosso en rosato. Beide mogen verschillende zoetheidsniveaus hebben. Bij frizzante loopt dat van secco tot dolce, bij spumante van brut nature tot dolce. Het disciplinare legt daarnaast minimale potentiële alcoholwaarden vast bij vrijgave, 10,5 procent voor frizzante en 11 procent voor spumante, en het bewaakt basisparameters zoals minimale zuren en minimale extractwaarden. De vermelding van het restsuikerprofiel is verplicht, zowel bij frizzante en bij spumante volgens de wettelijke categorieën.

De herkenningspunten in het veld

Grasparossa heeft een sterke visuele handtekening door de link met de rood verkleurende takjes en steeltjes. Vooral later in het seizoen vallen deze rode tinten visueel heel duidelijk op. In de herfst kleurt het blad immers opvallend roodachtig, een mooi detail dat opnieuw bij de naam aansluit.

Ook de jonge groei heeft typische kenmerken. De scheuttop oogt bleekgroen met een donzige indruk en krijgt later vaak een bronsachtige schijn. Ranken zijn meestal tweedelig en keren in een regelmatig patroon terug. De bloemen zijn normaal en zelfbestuivend, wat een stabiele vruchtzetting ondersteunt.

Het blad is middelgroot en meestal rond tot vijfhoekig, vaak drielobbig. De bladsteelinsnijding is doorgaans smal en V-vormig, met beperkte laterale insnijdingen. De bovenzijde oogt donkerder en mat, de onderzijde toont lichte beharing, met kleine haarplukjes bij de nerven.

De tros is middelgroot en piramidaal, geregeld met een schouder of vleugeltje. In percelen waar men op kwaliteit mikt, zie je vaak graag een wat lossere tros, omdat dat de rijping gelijkmatiger maakt en de druiven beter laat ventileren. De bessen zijn middelgroot en eerder subovaal. De schil is dik en stevig, met een blauwzwarte kleur en een duidelijke waslaag. Dat schilmateriaal is cruciaal. Het levert kleurintensiteit, fenolen en dus tannine, precies de bouwstenen die Grasparossa in het glas zijn stevige profiel geven.

Hij rijpt meestal laat, vaak eind september tot begin oktober. De plant is vitaal en kan overvloedig en vrij constant produceren. Dat maakt selectie, snoei, groenwerk en opbrengstbeheersing extra belangrijk wanneer men mikt op een wijn met meer complexiteit en een verfijnde structuur.

Een herkenbaar glas

Begin bij het visuele. Grasparossa schenkt robijnrood tot diep robijn, vaak met violette reflectie wanneer hij jong is. Bij frizzante zie je een levendige pareling met een vlotte, schuimige indruk. Bij spumante is de mousse doorgaans fijner en aanhoudender, afhankelijk van de gekozen methode.

Ga dan naar de neus. Verwacht donker fruit, braam en zwarte kers staan vaak vooraan, met pruim en soms ook zwarte bes. Kruidigheid duikt geregeld op, denk aan zwarte peper of gedroogde kruiden. Bij rijpere versies kan ook een lichte aardse toets opduiken, terwijl de fruitkern mooi overeind blijft.

In de mond is de herkenning het duidelijkst. Tannine is merkbaar en geeft grip, vaak met een licht bittertje in de finale dat de afdronk strakker maakt. Zuren zorgen voor spanning en houden de wijn verteerbaar. Het evenwicht tussen bubbels, fruit, tannine en eventuele restsuiker is de plek waar producenten hun stijl tonen. Droge versies proeven compacter en strakker, zachtere versies tonen meer ronding, en laten die typische coca cola indruk na.

Een praktische proefstap helpt. Proef meteen na het inschenken en proef opnieuw na vijf minuten. Vaak worden fruit en kruidigheid opener, de mousse rustiger, de tannine beter geïntegreerd. Dat tweede moment toont meestal het echte evenwicht. Grasparossa is dus echt herkenbaar in het glas, op kleur en structuur.

Proef en vergelijk

Grasparossa maakt de reeks over de drie belangrijkste Lambrusco variëteiten compleet. Sorbara zet in op spanning en finesse, Salamino brengt sappigheid en balans, Grasparossa voegt structuur en karakter toe. Je proeft het meteen in kleur en fruitdruk, en vooral in tannine, die het glas grip geeft tot in de finale.

De beste manier om dit te begrijpen is vergelijken. Schenk de drie naast elkaar, het liefst in dezelfde stijl. Neem bijvoorbeeld een spumante brut volgens de metodo Martinotti. Proef in korte stappen. Kijk eerst naar kleur en schuim, ga dan naar het fruitregister, en eindig bij mondgevoel en afdronk.

Zet er vervolgens eten bij en het kwartje valt nog sneller. Parmigiano Reggiano met een paar druppels balsamico, Prosciutto di Parma, of tagliatelle al ragù, maakt meteen duidelijk waarom deze wijnen zo goed aan tafel passen. De bubbels maken het vet lichter, het fruit blijft aanwezig, de structuur draagt het geheel.

Of het nu Grasparossa, Salamino of Sorbara is, serieuze Lambrusco is gemaakt om te plezieren, tijdens een aperitivo met lekkernijen uit Emilia.

Reeds verschenen in deze reeks:

  1. Inleiding – Lambrusco op zondag – Tien weken lang schaven aan het imago
  2. Wat is Lambrusco? De comeback van een vergeten icoon
  3. Lambrusco – Van wilde wijnstok tot klassieker
  4. Emilia-Romagna en Mantova: het decor waar Lambrusco zijn karakter vindt
  5. Lambrusco vandaag: hoe vinificatie de stijl bepaalt
  6. Lambrusco en zijn twaalf apostelen
  7. Sorbara: de verfijnde, florale expressie van Lambrusco
  8. Salamino, de fruitige evenwichtskunstenaar van Lambrusco

Filed under: Uva Italia, Vini Italiani | Tagged: , , , , , , , , , , | Leave a comment »

Beyond the decline: wine isn’t losing a generation — wine is losing moments

Posted on februari 27, 2026 by Bottle Case

Before you continue: please take part in the polls in this article. They’re short (just a few minutes), but they matter and it’s completely anonymous. I want to test whether what is already measurable in the U.S. is also becoming noticeable here in Europe, and, above all, where wine is losing ground and why.

There’s no denying that, in recent years, the wine world has been increasingly concerned about its future. The topic comes up in almost every conversation, with the same recurring question: younger consumers drink differently, and for many people wine is no longer the default choice.

That concern was also the reason for episode 2589 of the Italian Wine Podcast, which I listened to recently. The focus was on the U.S. market, but what emerges there often echoes in Europe. The podcast was an eye-opener because it finally put into words what many of us here have been “feeling” for a while. Backed by data, and with a a clear-eyed analysis of what is shifting.

And it raised one question for me: what does this look like here, in today’s European market? Because something is shifting here too. Not in the cellar, but in the shopping basket. In Europe it still feels (for now) less dramatic than in America, but the undercurrent is familiar: younger drinkers are building different routines, alternatives have grown rapidly, the health narrative carries more weight, and the “entry point” into wine is less straightforward than we like to think.

That’s why this opinion piece deliberately starts from the American research (Wine Opinions, discussed at Wine2Wine/Vinitaly in Chicago), but with a European goal: what can we in Belgium, the Netherlands, and the rest of Europe learn before we end up playing catch-up. I’m writing this to sharpen the conversation, to look for answers, and to get a more realistic view of what may be coming our way. For consumers, wine retailers, importers, and the on-trade (bars and restaurants).

The American wake-up call, read through a European lens

For this research, a broad group, a broad group of 21–39-year-olds was surveyed. People who drink beer, wine, and/or spirits. Not only wine drinkers, and that’s exactly what makes the research useful. It shows the real competition in the glass, not just the opinions of regular wine lovers.

The key signals are threefold:

  • For many under-40s, wine is no longer the automatic choice.
  • Some are shifting to other categories (beer, spirits, ready-to-drink (RTDs)).
  • Even among those who still drink wine, value perception is a major issue: “the wines I like have become too expensive.”

Now, Europe is not America. You won’t get a one-to-one copy of those figures here, simply because our drinking culture, taxation, retail landscape, and wine traditions are structured differently. But the pattern is still recognisable.

Many European countries have always had a strong beer culture (and that culture has evolved enormously: specialty and craft beers, craft, low-alcohol). At the same time, in cities and tourist hotspots, cocktail and aperitif culture is growing: spritz variants, long drinks, bars that deliberately sell ‘the moment. And then there’s another category that is normalising in Europe faster than we sometimes admit: ready-to-drink beverages and premixes, from canned cocktails and canned spritz to light, sparkling alcohol mixes and low-alcohol alternatives.

That’s exactly why this research matters for Belgium and the Netherlands: it forces us to look at wine as a choice within a crowded set of occasions. But before we dig into that choice, we need to ask one basic question: do we even drink the same amount of alcohol today as we did a few years ago?

Vote in the polls below. These are the two anchor points the rest of this opinion piece builds on.

From here it gets interesting: once we know whether we drink less and what our default choice is, we can look much more sharply at where wine is losing ground and where it still holds its place.

Wine isn’t losing people, wine is losing moments

The core question in the rest of the podcast isn’t “which generation?” but “which moment?” When do people drink what? In marketing, these are called “occasions,” but in real life it’s simple: Friday night, a terrace, aperitif time, the park, dinner at home, a party.

If you look at categories through that lens, it becomes clear why wine is finding it harder to be chosen “by default” today.

Beer is social and spontaneous: low barrier to entry, little decision fatigue, and suitable almost anywhere.
Cocktails and spirits more often feel like a treat: experience, bar culture, mixability and often a clear “I want this now” moment.
Ready-to-drinks and premixes (canned cocktails, canned spritz) win on convenience: single-serve, predictable flavour, hardly any thinking required.
Wine is still strongly linked to food, knowledge, choice, and context. That’s both its strength and its handicap.

In Europe, you increasingly see that mechanism at work. Many young people still drink alcohol, but less according to classic patterns. A bottle of wine requires planning: you need to open it, you need glasses, you have to choose. A can or premix requires nothing. And if you choose “wrong” once with wine , like too acidic, too tannic, served too warm (or too cold), too much oak . You can feel uncertain quickly: did I choose wrong?

With the next poll, I want to understand in which moments you actually drink wine — or, put differently: why do you reach for wine in one moment, but not in another?

Price is rarely just price: trust and choice play a role too

In the U.S. session, one line stood out because it sounded so human: many occasional wine drinkers who are drinking less wine say the wines they like have become too expensive. You can chalk that up to inflation, full stop. But with wine, there’s almost always something else going on underneath: price is linked to uncertainty.

Many people have a mental ceiling for what they want to spend on a bottle. And we have to be honest: wine prices have risen noticeably in recent years. As a consumer, you can then come to a sober conclusion: the amount I’m willing to spend no longer delivers the quality or pleasure I expect.

So what do you do? You can raise your budget, but that doesn’t always fit your personal budget reality. Or you buy more selectively: fewer bottles, more “safe bets,” less experimentation.

And here’s the nuance that often gets lost: “too expensive” doesn’t always mean “I can’t afford it.” It often means: “I don’t want to spend that amount on a gamble.” Once the middle segment shifts upward, “choosing safely” becomes harder. Especially in hospitality, where margins sometimes mean a glass of wine comes close to the price of a bottle in a shop.

So price matters, but it’s rarely the only barrier. In conversations, you hear the same other factors more and more often:

  • Health: you drink less or lighter, and then every bottle becomes a more conscious choice. Campaigns and trends like Dry January or Tournée Minérale play a role, consciously or not.
  • Uncertainty/decision stress: the range is huge, style differences are huge, and you don’t want a bad buy.
  • Convenience: buying, opening, serving, possibly storing… sometimes it feels like “too much hassle.”
  • Image: in some contexts, wine can still feel “too serious,” “too chic,” or “too connoisseur-y”. That light snobbery you might bounce off.

In short, I want to know: what is your biggest barrier to buying (more) wine today?

Health: from routine to a conscious choice

Let’s take a closer look at the health angle, because the podcast highlights a clear headwind for wine: a growing group of consumers is thinking differently about alcohol. Even moderate drinking is increasingly seen as ‘unhealthy. Europe differs in culture and drinking norms, but the movement is visible here too: Dry January, Tournée Minérale, no- and low-alcohol alternatives, “mindful drinking,” and a broader focus on sleep, training, and wellbeing.

For wine, it’s a double-edged story.

On one hand, it’s negative: alcohol becomes less of an automatic routine and more of a conscious choice. Less “let’s have one more,” more “do I actually want this today?” That moment of hesitation is a barrier in itself.

On the other hand, there’s an opportunity. Those who still drink today often do so more deliberately: less for the buzz, more for quality and meaning. That’s a space where wine, as a cultural product, has historically been strong: origin, story, the table, gastronomy, a shared moment. But that strength doesn’t surface automatically. You have to make it visible, without soundingmoralising.

So the question isn’t: “how do we fight health trends?”
But: how do we ensure wine still has a place in the conscious moment? Less frequent, perhaps, but better chosen, better served, and better explained in a way that invites rather than intimidates.

Ready-to-drink (RTD) and pre-mixed drinks: are we underestimating the moment?

In the podcast, this debate often points to the growth of RTDs in cans and bottles, including cannabis variants. In Europe, that last part is different because of regulation and availability, but the underlying point still stands: ready-to-drinks and premixes are on the rise. They’re winning because they serve consumers well: fast, portable, predictable, and with minimal decision fatigue.

Across Europe, you can see this very clearly:

  • Premixed cocktails and spritz variants (often lower in alcohol) are growing, especially on terraces and in summer settings.
  • Single-serve is becoming mainstream: one can or bottle, no corkscrew, no glasses, no leftovers.
  • And above all: packaging works as a signal: fresh, fun, clear, low barrier to entry. You know in advance what you’ll get and the mood it’s meant for.

Wine is trying to show up in those moments too: cans, smaller formats, spritz-like products, pét-nats, lightly sparkling styles. But it often still feels half-hearted, as if it’s somehow embarrassing to be convenient. While convenience is exactly where many consumers make choices today, especially outside the dinner-table context.

Where is your comfort zone? Price segment and place of purchase

We’ve already talked about price perception, health, and “the moment.” But before drawing big conclusions, I want to put one thing into focus: in what price range do wine drinkers actually buy in today? Not what we’d like, not what the trade would like to believe, but what really ends up in the basket.

Because price is rarely a standalone factor. The price you pay is linked to the occasion (weekday vs celebration), to how confident you feel in your choice, and to where you buy. A supermarket bottle often follows different “expectation set” than a bottle from a wine shop. And a spontaneous impulse purchase is different again from a bottle you deliberately choose for a dinner.

So here are two short measurements for anyone who (at least occasionally) buys wine. Your answers help make the conversation concrete: the sweet spot of gravity, and how does it differ by sales channel?

Why do you still choose wine?

Two things are clearer now: in what price range wine drinkers usually buy, and where they buy their wine. The next question is just as important: why do you choose wine in a given moment?

Wine is rarely just about thirst. Wine is context: food, atmosphere, company, a pause button on the day, a small reward or sometimes simply “this just fits.” If wine becomes less self-evident, this is the key question: what still draws you to wine?

Expectations: what would you change?

One final question to you as a reader — as a wine lover or an occasional wine drinker:

If you could change one thing about the wine world so that you would choose wine more often, what would it be?

Thank you for your time and for completing the polls. The more responses we collect, the sharper the conclusions — and the more useful the follow-up will be. If you know people who drink alcohol occasionally (or who have started drinking less): please share this with them.

Filed under: Second opinions? | Tagged: , , , , , , | 1 Comment »

Beyond the decline: wijn verliest geen generatie — wijn verliest momenten

Posted on februari 27, 2026 by Bottle Case

Voor je verder leest: stem mee in de polls in dit stuk. Ze zijn kort (slechts enkele minuten), maar ze maken het verschil en bovendien volledig anoniem. Ik wil toetsen of wat in Amerika al meetbaar is, bij ons in België en Nederland óók al voelbaar is, en vooral: waar wijn terrein verliest en waarom.

Dat de wijnwereld zich de afgelopen jaren steeds meer zorgen maakt over haar toekomst, is een tastbaar gegeven. Het onderwerp duikt op in zowat elk gesprek, met als terugkerende hoofdvraag: jongere consumenten drinken anders, en wijn is voor velen niet langer de vanzelfsprekende keuze.

Die bezorgdheid was ook de aanleiding voor episode 2589 van de Italian Wine Podcast, die ik onlangs beluisterde. De focus lag op de Amerikaanse markt, maar wat daar vandaag zichtbaar wordt, krijgt vaak een echo in Europa. De podcast was een eyeopener, omdat ze een aantal zaken die we hier al langer “aanvoelen” eindelijk hardop benoemde. Met cijfers, en met een scherpe analyse van wat er precies verschuift.

En dat riep bij mij één vraag op: hoe zit het vandaag bij ons, op de Europese markt? Want ook hier schuurt er iets: niet in de kelder, maar in het winkelmandje. In Europa voelt het (nog) minder dramatisch dan in Amerika, maar de onderstroom is herkenbaar: jongere drinkers bouwen andere routines, alternatieven zijn explosief gegroeid, het gezondheidsdiscours weegt zwaarder door, en de “instap” naar wijn is minder vanzelfsprekend dan we graag denken.

Dit opiniestuk vertrekt daarom bewust vanuit het Amerikaanse onderzoek (Wine Opinions, besproken op Wine2Wine/Vinitaly in Chicago), maar het doel is Europees: wat kunnen wij in België, Nederland en de rest van Europa leren vóór we achter de feiten aanlopen? Ik schrijf dit om het gesprek scherper te stellen, om antwoorden te vinden, en om een realistischer beeld te krijgen van wat er op ons afkomt. Voor consumenten, wijnhandelaars, importeurs en horeca.

De Amerikaanse wake-up call, Europees gelezen

Voor de podcast werd een brede groep 21–39-jarigen bevraagd die bier, wijn of sterke drank drinkt. Dus niet alleen wijndrinkers, en net dát maakt het onderzoek bruikbaar. Het toont de echte concurrentie in het glas, niet alleen de mening van de overtuigde wijndrinker.

De kernsignalen zijn drieledig:

  • Wijn is voor veel <40’ers niet langer de automatische keuze.
  • Een deel schakelt weg naar andere categorieën (bier, sterke drank, ready-to-drink).
  • Zelfs bij wie nog wijn drinkt, wringt de prijsperceptie: “de wijnen die ik graag drink zijn te duur geworden.”

Nu, Europa is Amerika niet. Je krijgt hier geen één-op-één kopie van die cijfers, simpelweg omdat onze drinkcultuur, fiscaliteit, retailstructuur en wijntraditie anders in elkaar zitten. Maar het patroon is wél herkenbaar, ook bij ons.

Veel Europese landen hebben van oudsher een sterke biercultuur (en die is bovendien enorm geëvolueerd: speciaalbier, craft, alcoholarm). Tegelijk groeit in steden en toeristische hotspots de cocktail- en aperitiefcultuur: spritz-varianten, longdrinks, bars die bewust op “het moment” mikken. En dan is er nog een categorie die in Europa sneller normaliseert dan we soms toegeven: ready-to-drinks en premixes. Van blikcocktails en spritz in blik tot lichte, bruisende alcoholmixen en alcoholarme alternatieven.

Dat is precies waarom dit onderzoek interessant is voor België en Nederland: het dwingt ons om wijn te bekijken als een keuze binnen een drukke competitie van momenten. Maar vóór we die keuze uitdiepen, moeten we eerst één basisvraag stellen: drinken we vandaag überhaupt nog evenveel alcohol als enkele jaren geleden?

Stem even mee — dit zijn de twee ankerpunten waarop de rest van dit opiniestuk verder bouwt.

Vanaf hier wordt het interessant: als we weten of we minder drinken én wat onze standaardkeuze is, kunnen we veel scherper kijken naar de vraag waar wijn terrein verliest, en waar ze het nog altijd wint.

Wijn verliest geen mensen, wijn verliest momenten

De kernvraag in het vervolg van de podcast is niet “welke generatie?”, maar “welk moment?”: wanneer drinken mensen wat? In marketing heet dat “occasions”, maar in het echte leven is het simpel: vrijdagavond, het terras, het aperitief, het café, het etentje thuis, het feestje.

Kijk je zo naar de categorieën, dan zie je meteen waarom wijn het vandaag moeilijker heeft om “vanzelf” gekozen te worden.

  • Bier is sociaal en spontaan. Lage drempel, weinig keuzestress, bijna overal inzetbaar.
  • Cocktails en sterke drank voelen vaker als een treat: beleving, barcultuur, mixbaarheid, en vaak ook een duidelijk “ik wil dit nu”-moment.
  • Kant-en-klare mixdranken (premixen, blikcocktails, spritz in blik) winnen op gemak: single serve, voorspelbare smaak, nauwelijks denkwerk.
  • Wijn hangt nog altijd sterk samen met eten, kennis, keuze en context. Dat is tegelijk haar sterkte én haar handicap.

In België en Nederland zie je dat mechanisme steeds vaker. Veel jongeren drinken nog wel alcohol, maar minder volgens klassieke patronen. Een fles wijn vraagt planning: je moet ze openen, je hebt glazen nodig, je moet kiezen. Een blikje of premix vraagt niets. En wie één keer “verkeerd” kiest met wijn zoals bv. te zuur, te tanninerijk, te warm geserveerd, te veel hout, voelt zich sneller onzeker: heb ik iets fout gedaan?

Met onze volgende poll wil ik begrijpen op welk moment je effectief wijn drinkt of anders gezegd waarom grijp je in het ene moment wél naar wijn, en in het andere moment niet?

Prijs is zelden alleen prijs: vertrouwen en keuze bepalen mee

In de Amerikaanse sessie viel één zin op omdat ze zo menselijk klinkt: veel occasionele wijndrinkers die minder wijn drinken, zeggen dat de wijnen die ze graag kopen te duur zijn geworden. Dat kan je lezen als “inflatie”, punt. Maar bij wijn zit er bijna altijd iets extra onder: prijs is verbonden aan onzekerheid.

Veel mensen hebben een mentale grens voor wat ze aan een fles willen uitgeven. En we moeten eerlijk zijn: de prijs van wijn is de voorbije jaren merkbaar gestegen. Dan kan je als consument tot een nuchtere conclusie komen: het bedrag dat ik wil besteden, levert niet langer de kwaliteit of het plezier op dat ik verwacht.

Wat doe je dan? Je kan je budget optrekken, maar dat past niet altijd binnen je persoonlijke economische realiteit. Of je gaat selectiever kopen: minder flessen, meer “zekerheden”, minder experiment.

En hier is de nuance die vaak verloren gaat: “te duur” betekent niet altijd “ik kan het niet betalen”. Het betekent minstens even vaak: “ik wil er dat bedrag niet meer aan spenderen.” Zodra het middensegment opschuift, wordt “veilig kiezen” moeilijker. Zeker in de horeca, waar marges soms maken dat een glas al snel in de buurt komt van de prijs van een fles in de winkel.

Prijs is dus belangrijk, maar zelden de enige rem. In gesprekken hoor je steeds vaker dezelfde andere factoren terugkomen:

  • Gezondheid: je drinkt minder of lichter, en dan wordt elke fles een bewustere keuze. Campagnes en trends zoals Dry January of Tournée Minérale spelen daar, bewust of onbewust, mee.
  • Onzekerheid/keuzestress: het aanbod is groot, de stijlverschillen zijn groot, en je wil geen miskoop.
  • Gemak: kopen, openen, serveren, eventueel bewaren… soms voelt het als “te veel gedoe”.
  • Imago: wijn kan in sommige contexten nog altijd aanvoelen als “te serieus” of “te kennerig”. Dat lichte snobisme waar je wel eens van afknapt.

Samengevat wens ik te weten: Wat is voor jou vandaag de grootste rem op wijn?

Gezondheid: van routine naar bewuste keuze

We zoomen nog iets dieper in op het gezondheidsaspect, want in de podcast wordt één vorm van tegenwind scherp benoemd. Een groeiende groep consumenten kijkt anders naar alcohol. Zelfs matig drinken wordt sneller als “ongezond” gecodeerd. Europa verschilt qua cultuur en traditie, maar de beweging is ook hier zichtbaar: Dry January, Tournée Minérale, alcoholvrije alternatieven, “mindful drinking”, en een bredere focus op slaap, training en welzijn.

Voor wijn is dat een dubbel verhaal.

Aan de ene kant is het negatief: alcohol wordt minder een automatische routine en meer een bewuste keuze. Minder “we nemen nog iets”, meer “wil ik dit vandaag eigenlijk wel?”. Dat moment van twijfel is op zich al een rem.

Aan de andere kant zit er ook een kans in. Wie vandaag wél drinkt, doet dat vaak doelgerichter: minder om het effect, meer om de kwaliteit en de betekenis. Dat is een ruimte waar wijn, als cultuurproduct, historisch sterk in is: herkomst, verhaal, tafel, gastronomie, gedeeld moment. Alleen: die sterkte komt niet vanzelf boven drijven. Je moet ze zichtbaar maken, zonder moraliserend te worden.

De vraag die we ons moeten stellen is dus niet: “hoe vechten we tegen gezondheidstrends?”
Maar: hoe zorgen we dat wijn een plaats behoudt in het bewuste moment? Minder frequent misschien, maar beter gekozen, beter geserveerd, en vooral: beter uitgelegd op een manier die uitnodigt in plaats van intimideert.

Kant-en-klare mixdranken: onderschatten we het moment?

In de podcast wordt in dit debat vaak gewezen op de groei van kant-en-klare drankjes in blik of fles, inclusief cannabis-varianten. In Europa ligt dat laatste anders door wetgeving en beschikbaarheid, maar het kernpunt blijft overeind: kant-en-klare mixdranken zijn in opmars. Ze winnen omdat ze de consument perfect bedienen: snel, draagbaar, voorspelbaar en zonder keuzestress.

Ook in België en Nederland zie je die beweging heel concreet:

  • Premix cocktails en spritz-varianten (vaak alcoholarm) zijn opmars, zeker in zomercontexten en op terrassen.
  • Single serve wordt steeds normaler: één blikje of flesje, geen opener, geen glazen, geen restjes.
  • En vooral: verpakking werkt als signaal. Fris, fun, duidelijk, laagdrempelig. Je weet op voorhand wat je krijgt en in welke sfeer je het drinkt.

Wijn doet in Europa wel degelijk pogingen om op die momenten aanwezig te zijn: blik, kleinere formaten, spritz-achtige producten, pét-nats, licht mousserend. Maar vaak voelt het nog halfslachtig, alsof het een beetje gênant is om “gemakkelijk” te willen zijn. Terwijl gemak net het terrein is waarop veel consumenten vandaag keuzes maken, zeker buiten de eettafelcontext.

Waar ligt jouw comfortzone? Prijssegment en aankoopplek

We hebben het nu al gehad over prijsperceptie, gezondheid en “het moment”. Maar voor we daar grote conclusies aan hangen, wil ik één ding hieraan kaderen: in welke prijsvork koopt een wijnliefhebber vandaag écht? Niet wat we wenselijk vinden, niet wat de sector hoopt, maar wat er effectief in het mandje belandt.

Want prijs is zelden een los gegeven. De prijs die je betaalt hangt samen met het moment (doordeweeks vs. feest), met het vertrouwen dat je hebt in je keuze, én met de plek waar je koopt. Een fles uit de supermarkt heeft vaak een andere “verwachtingslogica” dan een fles uit de wijnhandel. En een spontane aankoop onderweg is weer iets anders dan een fles die je bewust kiest voor een diner.

Daarom even twee korte metingen voor wie (minstens af en toe) wijn koopt. Jouw antwoorden helpen om het gesprek concreet te maken: waar zit het zwaartepunt, en hoe verschilt dat per aankoopkanaal?

Waarom kies jij toch wijn?

We hebben intussen twee dingen scherp: in welke prijsvork wijndrinkers meestal kopen en waar ze die wijn halen. De volgende vraag is minstens even belangrijk: waarom kies je op een bepaald moment voor wijn?

Want wijn is zelden puur dorst. Wijn is context: eten, sfeer, gezelschap, een pauzeknop, een kleine beloning, soms ook gewoon “dit past hierbij”. Als wijn minder vanzelfsprekend wordt, is dit de sleutelvraag: wat trekt jou dan nog wél naar wijn toe?

Het verwachtingspatroon

Als afsluiter nog één vraag aan jou als lezer, als wijnliefhebber of occasionele wijndrinker.

Als jij één ding aan de wijnwereld mocht veranderen zodat jij vaker voor wijn zou kiezen, wat is dat?

Dankjewel voor je tijd en voor het invullen van de polls. Hoe meer antwoorden we verzamelen, hoe scherper de conclusies, en hoe nuttiger het vervolg. Als je mensen kent die af en toe een drankje drinken (of net minder zijn gaan drinken): stuur dit gerust door.

Filed under: Second opinions? | Tagged: , , , , , , | 1 Comment »

Cristina Mercuri MW: een prestatie van het hoogste niveau

Posted on februari 24, 2026 by Bottle Case

Een paar dagen geleden bereikte ons het nieuws dat Cristina Mercuri officieel de titel Master of Wine (MW) behaalde. Een mijlpaal voor haar, en de bekroning op jaren van studie en zelfstudie, gekoppeld aan ontelbare proefsessies.

Ik ontmoette Cristina in 2025 op Sicilië, tijdens Le Contrade dell’Etna, een trip die zij voor mij verzorgde. Etna is geen makkelijke context: veel producenten, veel micro-terroirs, veel meningen en vooral veel overtuiging. Net daar viel me op hoe Cristina beweegt in het veld: gedreven, scherp en inhoudelijk sterk. Ze sprak met kennis van zaken, maar minstens even belangrijk: ze kreeg ook zichtbaar respect van de wijnbouwers zelf.

Toen gonsde het al van de geruchten dat haar benoeming tot Master of Wine “slechts een kwestie van tijd” was. Iedereen sprak haar erop aan, en telkens zag je hoe trots, maar ook hoe vastberaden, ze dat met zich meedroeg.

Met haar telt Italië intussen vier Masters of Wine: Gabriele Gorelli, Andrea Lonardi, Pietro Russo én nu Cristina Mercuri. Zij is daarbij de eerste vrouwelijke MW die in Italië gebaseerd is.

In interviews omschreef Cristina die Master of Wine route als een zevenjarige tocht die haar meer dan eens deed twijfelen. Niet omdat ze het half wilde doen, maar omdat ze zichzelf jarenlang in een strak regime zette: studeren naast het werk, proeven op methodiek in plaats van buikgevoel, en telkens opnieuw herbeginnen waar het nog niet scherp genoeg zat. Ze vertelde ook hoe ze onderweg tegenslagen moest verwerken, zoals een examenfase die pas bij een volgende poging lukte. En vooral hoe de Research Paper haar tot het uiterste dreef: schrijven, herschrijven, bronnen wegen, en je eigen conclusies durven bevragen. Zelfs wanneer je denkt dat alles binnen is, blijft het wachten: bij haar duurde het meer dan 18 maanden voor de paper definitief werd goedgekeurd.

En als die finish dan uiteindelijk gehaald is, mag het ook gewoon gezegd worden, in het Italiaans zoals het hoort:

Complimenti, Cristina. Bravissima e avanti così.

Wat is een Master of Wine (MW)?

De Master of Wine-titel is het eindpunt van één van de meest veeleisende trajecten in de wijnwereld. Het is een kwalificatie die aantoont dat je wereldwijd kan proeven, analyseren én onderbouwen. Technisch, commercieel en cultureel. Het examenparcours rust op drie pijlers:

  • Praktijk (blind proeven)
    Drie proefexamens met telkens 12 blind geproefde wijnen. Kandidaten moeten niet alleen herkomst en druif benaderen, maar vooral de stijl, kwaliteit, vinificatiekeuzes, rijpingsniveau en marktpositie beargumenteren. Met andere woorden: niet raden, maar denken in scenario’s en die sluitend motiveren.
  • Theorie (vijf papers/essays)
    Vijf schriftelijke examens over de volledige keten: van viticultuur en vinificatie tot wijnbehandeling & logistiek, business en contemporary issues. Het gaat daarbij om het kunnen leggen van verbanden: klimaatdruk, regelgeving, supply chain, consumententrends, duurzaamheid, prijszetting en positionering.
  • Research Paper
    Een originele, diepgravende studie over een wijn-gerelateerd thema. Dat kan vertrekken vanuit wetenschap, sociale wetenschappen, geschiedenis of cultuur, maar de lat ligt hoog: het moet een vraag scherp formuleren, bronnen kritisch verwerken en tot een eigen onderbouwde conclusie komen. Pas na de goedkeuring van die paper volgt de definitieve toekenning van de titel.

Bovendien onderschrijft elke Master of Wine de IMW Code of Conduct: een professionele belofte rond integriteit, onafhankelijkheid, eerlijkheid en het delen van kennis. Dat is essentieel, omdat de titel ook gezag geeft en dat gezag moet correct gebruikt worden.

Wie is Cristina Mercuri?

Cristina’s profiel is opvallend breed. Ze startte haar carrière als advocaat in internationale kantoren en stapte in 2015 bewust de wijnwereld in. Sindsdien bouwde ze een parcours uit dat tegelijk educatief, strategisch en communicatief is, met een sterke focus op proeven met methode en helder communiceren over wijn.

Als Founder & CEO van Mercuri Wine Club combineert ze consulting en training voor Italiaanse en internationale producenten: van educatie en brand development tot marktstrategie en communicatie. Met haar WSET Diploma als fundament werkte ze zich uit tot een specialist in internationale wijnopleidingen, met een duidelijke focus op Italië: ze helpt producenten en professionals om Italiaanse wijn niet alleen correct, maar ook overtuigend te positioneren op exportmarkten. Verder is ze actief als wine editor/bijdrager voor Forbes Italia, jurylid in internationale competities (o.a. Decanter) en docent tot op hoog niveau.

Haar Research Paper: wijn, vrouwen en beeldvorming

Een Master of Wine-traject eindigt niet met een proefexamen, maar met onderzoek dat ook echt iets moet toevoegen. Cristina Mercuri koos daarbij voor een onderwerp dat minstens even bepalend is voor hoe wijn vandaag functioneert: communicatie en dan vooral de beeldtaal die daarbij hoort.

Haar paper draagt de titel: “Wine, Women and Fascism: A Visual Analysis of the Representation of Women in Propaganda in Enotria (1922–1942)”. Enotria was het eerste Italiaanse tijdschrift dat zich specifiek op wijn toelegde. Mercuri vertrekt vanuit de illustratieve covers uit die periode en onderzoekt hoe vrouwen daarin werden afgebeeld. Niet toevallig: in de context van het fascistische tijdperk werd beeldvorming vaak ingezet om rollen, normen en “ideale” maatschappelijke modellen te bevestigen.

Om dat te ontrafelen gebruikt ze visuele semiotiek. Een methode die kijkt naar wat beelden communiceren via symbolen, houdingen, composities en impliciete boodschappen. Met andere woorden: niet alleen wat je ziet, maar wat het betekent, en welk verhaal er onder de oppervlakte wordt verteld. Haar analyse toont hoe vrouwelijke representatie kon functioneren als propagandamiddel: als decor, als symbool, als rolmodel, als instrument om een bepaalde maatschappelijke orde te normaliseren.

De echte meerwaarde zit in de brug naar vandaag. Mercuri’s onderzoek maakt duidelijk dat wijncommunicatie nooit puur over het product gaat. Wijn wordt ook “gemaakt” in beeld: via taal, stereotypes, framing, fotografie, etiketten, marketing en de rollen die we daarbij toekennen. Dat is precies waarom dit onderwerp relevant blijft voor de sector: het dwingt je om bewuster te kijken naar het verhaal dat we rond wijn bouwen en naar wie daarin vanzelfsprekend een plaats krijgt, en wie niet.

Foto van Contrade dell’Etna met Cristina als eerste van rechts bij Tascante

Filed under: J(ust) F(or) F(un) | Tagged: , , , , | Leave a comment »

Salamino, de fruitige evenwichtskunstenaar van Lambrusco

Posted on februari 22, 2026 by Bottle Case

In onze Lambrusco-reeks zijn we aanbeland bij de voorstelling van de drie belangrijkste Lambrusco variëteiten en de omgeving waar hun wijngaarden liggen. Na Sorbara is Salamino de meest logische volgende stap. Misschien vraag je je af waar die logica dan exact zit. Wel, dat is eenvoudig. Als je het voorgaande artikel over Lambrusco di Sorbara hebt gelezen dan weet je dat Lambrusco Salamino vaak als bestuiver voor Sorbara wordt gebruikt.

En dat is exact ook wat me triggert aan Lambrusco Salamino. Waarom wordt deze Lambrusco variëteit net gekozen om die bestuivende rol van Sorbara op zich te nemen? Het antwoord blijkt even simpel als logisch te zijn. In de praktijk is bestuiving vooral een kwestie van timing, betrouwbaarheid en rendement. Sorbara is autosteriel en zet zonder passend stuifmeel onregelmatig vrucht, met risico op coulure en trossen die slecht gevormd zijn. Salamino blijkt in de vlakte rond Modena een bijzonder praktische partner. Zijn bloei valt doorgaans voldoende samen met die van Sorbara, waardoor het stuifmeel beschikbaar is op het moment dat Sorbara het nodig heeft. Daarnaast gedraagt Salamino zich in de wijngaard vitaal en voorspelbaar, met een productie die jaar na jaar relatief constant blijft. Dat maakt hem niet alleen een betrouwbare pollenleverancier, maar ook een variëteit die vlot mee te beheren is binnen hetzelfde wijngaardregime, zonder dat je voor enkele rijen een compleet andere aanpak moet hanteren. En er is nog een praktische reden. De rijen die je aan een bestuiver toewijst, nemen ruimte in. Dan is het logisch dat je kiest voor een druif die niet enkel functioneel is voor Sorbara, maar die je ook in de kelder kan benutten, als basis voor een eigen wijn of als bouwsteen in assemblages.

Lambrusco Salamino di Santa Croce DOC, wijngaarden en karakter van het gebied

Salamino is historisch sterk verbonden met de omgeving rond Santa Croce, een deelgemeente bij Carpi in de provincie Modena. Net zoals bij Sorbara verwijst ook Salamino in deze DOC naar een heel concrete lokale verankering. Geografisch blijven we in Emilia Romagna, in dezelfde brede vlakte rond Modena, maar met een andere focus. Waar Sorbara vaak geassocieerd wordt met de strook tussen de rivieren Secchia en Panaro, ligt de historische zwaartekracht van Salamino eerder rond Carpi en het noordelijke deel van de provincie.

Het landschap is opnieuw vlak tot licht golvend en landbouwgericht. Dit is een gebied dat zijn identiteit haalt uit bodem, waterhuishouding en klimaat. De provincie Modena draagt in grote lijnen de kenmerken van de Povlakte, al zijn er binnen de provincie duidelijke verschillen door de overgang naar de Apennijnen. Die ligging aan de voet van het gebergte stuurt het weerbeeld richting een uitgesproken continentaal regime, met warme zomers en koude winters. De nabijheid van de Apennijnen speelt mee in de zuidelijke, vochtige winden. Die bereiken de modenese vlakte vaak al droger, waardoor de totale neerslag relatief laag blijft, vaak lager dan in delen van centraal Italië. Bovendien is de neerslag slecht verdeeld over het jaar. Er zijn twee piekperiodes, lente en herfst, met risico op hydrologische overlast, en twee tekortperiodes, winter en zomer. In de zomer is dat effect het scherpst. De natuurlijke neerslag dekt gemiddeld niet eens de helft van de waterbehoefte van landbouwgewassen. Dat verklaart waarom waterbeheer in deze vlakte een structurele factor is.

Bodemkundig komt daar nog een tweede uitdaging bij. Grote delen van de modenese vlakte bestaan uit kleirijke, compacte bodems. Dat heeft de landbouw historisch nooit gemakkelijk gemaakt, en ook vandaag blijft die bodemsamenstelling een van de moeilijkere aspecten van het gebied. De wijnbouw staat hier dus niet los van ingrepen in het landschap. In een vlakte waar klei domineert en neerslag grillig verdeeld is, wordt de druivenkwaliteit mee bepaald door hoe goed de bodem kan ademen en hoe gecontroleerd water zijn weg vindt.

Lambrusco Salamino di Santa Croce DOC, regels, speelruimte en stijlkeuzes

De DOC Lambrusco Salamino di Santa Croce behoort tot de klassieke Lambrusco DOC’s die in 1970 formeel werden vastgelegd. Vandaag is dit een duidelijk afgebakend kader in Emilia Romagna, met een wijngaardareaal van ongeveer 1.641 hectare en een gemiddelde productie rond 39.600 hectoliter. Het is dus geen microappellatie, maar ook geen onoverzichtelijke mastodont, eerder een stevig regionaal volume met een herkenbare identiteit.

Die identiteit wordt in de eerste plaats bewaakt via de druivensamenstelling. Zowel rosato als rosso moeten minimaal voor 85% uit Lambrusco Salamino bestaan. De resterende 15% mag ingevuld worden met Ancellotta en Fortana, lokaal vaak Uva d’Oro genoemd, en eventueel andere Lambrusco subvariëteiten. Dat bevestigt mooi wat je in de streek in de praktijk ziet, Salamino staat centraal, maar het disciplinare laat voldoende ruimte om nuance en consistentie te sturen via kleine aanvullingen.

Binnen Lambrusco Salamino di Santa Croce DOC draait stijl niet om één vast sjabloon, maar om een reeks duidelijke keuzes. Je kan in rosato of in rosso werken, en vervolgens bepaal je of je de wijn als frizzante houdt of doorwerkt tot spumante. Het scharnierpunt is de tweede gisting. Die kan op fles gebeuren, met een meer ambachtelijke signatuur en vaak een directer textuurgevoel, of in autoclave, waar de wijn doorgaans strakker gestuurd wordt en het fruit vaker op de voorgrond blijft. Het resultaat is een appellatie waar producenten met methode en stijlkeuzes duidelijk richting kunnen geven, zonder dat één profiel verplicht wordt.

De regels worden hier vooral bewaakt via ondergrenzen. Voor de frizzante versies moet het alcoholgehalte minstens 10,5% bedragen, voor spumante ligt de lat op 11,0%. Dat zet meteen een minimum aan rijpheid en basisgewicht. Tegelijk laat het disciplinare opvallend veel ruimte in afwerking. Bij spumante is elke zoetheidsgraad toegestaan, van helemaal droog zonder dosage tot uitgesproken dolce, en er zijn geen verplichte minimumtermijnen voor rijping. Het gevolg is dat de producent zijn stijl vooral moet “maken” via oogstmoment, basiswijn en kelderwerk, eerder dan via wettelijke verplichtingen.

Ampelografie, hoe ziet Salamino eruit in de wijngaard

Lambrusco Salamino is doorgaans makkelijk te onderscheiden van de andere Lambrusco variëteiten, en dat begint al bij de naam. Salamino verwijst naar de trosvorm, cilindrisch en strak gebouwd, met het silhouet van een kleine salami. In de wijngaard zie je dat meteen bevestigd. De tros is meestal eerder klein, typisch een tiental centimeter lang, cilindrisch tot licht kegelvormig. Geregeld hangt er aan de zijkant nog een klein extra trosje, alsof er een vleugeltje aan vastzit. De steel is kort en groen, soms met een lichte roze schijn aan één kant.

In de wijngaard duikt in oudere beschrijvingen vaak het idee op van twee “types” Salamino. Sommige stokken tonen rond de oogst opvallend roder blad, andere blijven groener. Dat klinkt alsof je met aparte klonen te maken hebt, maar het blijkt niet stabiel jaar na jaar. Het blad is middelgroot en meestal drie lobbig, al komt vijf lobbig ook voor. Het bladweefsel is vrij stevig. De bovenkant oogt donkergroen en mat, de onderzijde grijsgroen met een fijne, spinragachtige beharing. In de herfst valt Salamino extra op, het blad kleurt rood, en precies die roodverkleuring is in de praktijk vaak een van de snelste visuele herkenningspunten.

Wie de plant van dichtbij bekijkt, ziet een jonge scheut met een zacht, wat donzig topje. Dat topje oogt groen tot witgroen en kan soms een lichte roze schijn hebben. Als de scheut verder doorgroeit, verschijnen de ranken vrij regelmatig en vaak gesplitst in twee. Rond de bloei zijn de bloeiwijzen eerder klein en vrij geconcentreerd.

De bessen zijn doorgaans middelgroot, met een typisch detail dat je geregeld ziet, binnen dezelfde tros zijn ze niet altijd exact even groot. Ze hebben een blauwzwarte kleur met een duidelijke matte waas. De schil is wat dikker en voelt stevig aan. Het vruchtvlees is sappig en zacht, met een eenvoudige, licht frisse toets. In de meeste bessen vind je twee tot drie pitten.

Als wijnstok is Salamino dankbaar. Hij heeft een goede groeikracht en staat bekend als overvloedig en constant productief, met meestal één tot twee bloeiwijzen per scheut. De rijping valt typisch in de eerste helft van oktober, wat hem fenologisch in de middenmoot zet, maar met een duidelijk late oogst in het werkritme van de streek. Die trosbouw en die betrouwbare productie bepalen ook het wijngaardwerk. Je wil lucht en licht rond het fruit, en je houdt de opbrengst graag onder controle als je meer precisie nastreeft. Precies daar wordt Salamino meer dan alleen een makkelijke producent.

Van druif naar glas, zo proef en herken je Salamino

Tijdens een blindproef laat Salamino zich meestal minder snel raden op kleur dan Sorbara. In het glas toont hij vaker een dieper robijnrood, bijna altijd met paarse reflecties. Bij de mousserende stijlen is de pareling duidelijk aanwezig, zelden extreem fijn, maar wel levendig genoeg om het fruit op te tillen en het geheel fris te houden zonder dat de belletjes gaan domineren.

In de neus zit Salamino op rijper rood fruit en hij laat weinig aan de verbeelding over. Kers is vaak het startpunt, gevolgd door braam en soms een pruimtoets. Je kan florale accenten tegenkomen, maar doorgaans minder uitgesproken dan bij Sorbara. Wat je wél geregeld merkt is een zachte kruidige ondertoon die het profiel net wat meer richting geeft. Het aromaprofiel blijft direct en helder, met één duidelijke focus: fruit en drinkflow.

In de mond herken je Salamino aan zijn balans. Hij voelt ronder aan dan de meest nerveuze Lambrusco stijlen, maar hij wordt zelden log. Je krijgt sappigheid, frisse zuren en een milde tannine die net genoeg grip geeft om het geheel strak te houden. Die tannine is belangrijk omdat ze de wijn bij hartige gerechten houdt. Vet en zout kan hij uitstekend aan, hij verfrist en snijdt door zonder de maaltijd te breken.

Waarom Salamino vandaag nog relevanter is

Lambrusco Salamino staat in de wijngaard vaak letterlijk naast Sorbara, eerst als bestuiver, maar in de praktijk ook als vaste schakel in het landschap rond Modena. Dat is meteen een mooie samenvatting van zijn karakter. Salamino is geen druif die je enkel begrijpt vanuit één stijl of één appellatie. Hij behoort tot de meest wijd verspreide namen binnen de Lambrusco familie, en dat is niet toevallig. Hij combineert groeikracht met regelmaat, en hij levert wijnen die verschillende richtingen aankunnen, van secco tot amabile en dolce, zonder dat het profiel uit elkaar valt.

Net omdat Salamino zo sterk aanwezig is in de modenese vlakte, komt hij ook sneller in aanraking met de uitdagingen van vandaag. Warmer groeiweer, piekbuien in lente en herfst, langere droge periodes in de zomer, het zijn geen abstracte begrippen in dit deel van Emilia Romagna. In een omgeving waar klei domineert en water niet gelijkmatig verdeeld is, wordt wijngaardbeheer steeds meer een kwestie van timing en keuzes. Dat hoeft Salamino niet af te remmen. Het dwingt producenten vooral om preciezer te werken, met aandacht voor canopy, waterhuishouding en de juiste balans tussen opbrengst en rijpheid.

Wie Salamino dan toch nog te vaak als “makkelijke” Lambrusco wegzet, mist het punt. Makkelijk drinkbaar, ja. Makkelijk gemaakt, niet per se. Juist omdat hij zo’n bruikbare middenstijl kan opleveren, zie je in de beste interpretaties hoe scherp de hand van de producent meetelt.

Reeds verschenen in deze reeks:

  1. Inleiding – Lambrusco op zondag – Tien weken lang schaven aan het imago
  2. Wat is Lambrusco? De comeback van een vergeten icoon
  3. Lambrusco – Van wilde wijnstok tot klassieker
  4. Emilia-Romagna en Mantova: het decor waar Lambrusco zijn karakter vindt
  5. Lambrusco vandaag: hoe vinificatie de stijl bepaalt
  6. Lambrusco en zijn twaalf apostelen
  7. Sorbara: de verfijnde, florale expressie van Lambrusco

Filed under: Vini Italiani | Tagged: , , , , , , , , , , , | Leave a comment »

Panna cotta, het visitekaartje van Italiaans dessertplezier

Posted on februari 20, 2026 by Bottle Case

Om wat inspiratie op te doen voor nieuwe blogs ging ik nog eens rondsnuisteren op de website van onze kookclub De Kemphanen. En zo belandde ik bij het onderwerp van vandaag. Wat is het favoriete Italiaanse dessert waarvan de naam letterlijk gekookte room betekent? Panna Cotta, natuurlijk. Het is een fris en licht zoet dessert dat vooral in de warmere maanden scoort: koel, romig, smakelijk. Je serveert het met vers fruit, of net zo goed met chocolade, karamel of een fruitsaus.

Die gekookte room is intussen uitgegroeid tot een publiekslieveling in heel Italië, en tegelijk tot één van de betere visitekaartjes in het buitenland als het over Italiaanse desserts gaat. Panna Cotta is in de kern verwarmde room met suiker, meestal met vanille, die je laat opstijven tot een zachte roompudding. Niet te stevig, niet te vloeibaar. Net voldoende structuur om uit een vormpje te komen, en zacht genoeg om op de tong te verdwijnen.

De oorsprong en geschiedenis van panna cotta

In veel receptenboeken wordt panna cotta omschreven als een dessert uit Piemonte, met wortels ergens in het begin van de twintigste eeuw. Er bestaat ook een hardnekkige legende dat het voor het eerst gemaakt werd door een vrouw van Hongaarse afkomst in de Langhe, zogezegd om een overschot aan melk en room een elegante bestemming te geven. Dat verhaal is moeilijk te bewijzen, maar het past wel in het landschap: Piemonte is kampioen in smakelijke oorsprongsverhalen.

Panna cotta betekent letterlijk gekookte room, maar het Italiaanse woordje panna (room) bestaat niet in het Piëmontese dialect. Daar spreekt men liever van fior dël làit, letterlijk bloem van de melk. Zelfs de naam die vandaag overal op menukaarten staat, voelt dus minder lokaal dan je intuïtief zou denken.

Rond het midden van de jaren zestig duikt een meer tastbaar spoor op. Ettore Songia, sterrenchef van I Tre Citroni in Cuneo, zou volgens zijn familie de panna cotta gecreëerd hebben. Of hij het dessert ook echt heeft uitgevonden, blijft onderwerp van discussie. Zekerder is dit: hij was één van de eersten die het recept in de vorm die we vandaag herkennen echt codificeerde, en het dessert op het menu van een gastronomisch restaurant zette. Dat is een belangrijk verschil. Iets uitvinden en iets vastleggen, verfijnen en bekendmaken zijn niet noodzakelijk hetzelfde, maar in de geschiedenis van gerechten wordt dat graag door elkaar geschud.

De oorsprong lijkt namelijk verder terug te gaan dan de jaren zestig. Er is een tweede verhaal dat vaak terugkeert, dat men in Noord Italië vroeger visgratenbouillon gebruikte om het dessert te verdikken. Vandaag klinkt dat exotisch, maar het idee erachter is logisch: collageen als natuurlijke binder. Moderne keukens kiezen gewoon voor gelatineblaadjes omdat die voorspelbaar werken en de textuur mooi zacht houden.

Nog interessanter is de literaire omweg. Panna cotta zou een min of meer verre afstammeling zijn van bereidingen die in de bronnen opduiken als latte e melle, lattemiele en soms ook lattismelle, afhankelijk van wie het vertelt en in welke context. Er wordt bijvoorbeeld verwezen naar een brief uit 1827 waarin Giacomo Leopardi aan zijn vader schrijft over een bereiding die hij in Bologna leerde kennen, met fior di latte en panna, een neutrale gelatine als binder, en suiker naar smaak. Dat leest als een opvallend moderne gedachte, al blijft het strikt genomen een verwant concept, geen hard bewijs dat men toen al panna cotta maakte zoals wij die vandaag kennen.

En dat brengt ons bij het grotere plaatje. Roomdesserts die opstijven bestaan al eeuwen, alleen heten ze elders anders en verschuiven de verhoudingen. Varianten die vaak genoemd worden als familie van hetzelfde idee zijn onder andere blanc manger in Frankrijk, hwit moos in Denemarken en krémes in Hongarije. In Griekenland is het opvallend: daar gebruikt men meestal gewoon de Italiaanse naam. En dat hebben ze zelf het liefste, laat de panna cotta zijn Piemontees paspoort maar behouden.

Panna Cotta vandaag

Vandaag blijft de klassieke basis herkenbaar: room, vaak wat melk, suiker, vanille en gelatine. Maar creatieve patissiers laten het daar zelden bij. Panna Cotta is een dankbaar canvas. Alles wat geur, kleur of contrast toevoegt kan werken, zolang je het romige middelpunt niet kapot drukt.

Sommigen voegen koffie toe voor meer diepte en een licht bitter randje. Anderen kiezen voor zomerse aroma’s zoals lavendel of roos, of gaan net fruitiger met granaatappel en andere frisse accenten.

Er is ook een visuele trend die je steeds vaker ziet: de schuine panna cotta. Het glaasje wordt onder een hoek gekoeld zodat de massa diagonaal opstijft, waarna je bovenop een coulis giet in een andere kleur. Het is een eenvoudig idee, maar het werkt. Het oog eet mee, en dit dessert kan dat best hebben.

En dan zijn er moderne varianten zoals kokos panna cotta met tropisch fruit. De basis blijft romig en zacht, maar het geheel krijgt een licht vakantiegevoel. Mango, ananas en passievrucht doen het hier bijzonder goed, omdat hun zuren het vet van de room precies op het juiste moment breken.

En als ik terugdenk aan onze kookclub De Kemphanen, dan zie ik hoe breed dit dessert echt is. We maakten het drie keer: in 2013, 2014 en nog eens in 2023. Drie keer anders ook: een versie met mascarpone, witte chocolade en advocaat, eentje met peer en witte chocolade en een frisse met limoen en kokos. Levende bewijsvoering dat panna cotta niet één recept is, maar een idee dat je eindeloos kan doortrekken zonder dat het zijn charme verliest.

De drie discussiepunten

Room
De eerste vraag is verrassend simpel: welke room neem je? Klassiek werk je met panna, dus slagroom van ongeveer 30 tot 35 procent vet. Dat vet is geen luxe, het is je structuur en je mondgevoel, en het verklaart waarom panna cotta zo mooi fluweelzacht kan blijven.

Wil je het lichter, dan kan je een deel room vervangen door melk. Dat werkt prima, zolang je consequent blijft. De valkuil is dat men daarna extra gelatine toevoegt om toch een strakke vorm te krijgen. Dan win je stevigheid, maar je verliest net het romige karakter dat dit dessert zo herkenbaar maakt.

Gebruik je te magere room, dan krijg je sneller een dunne, minder volle panna cotta die eerder richting melkpudding gaat dan richting roomdessert. Praktische vuistregel: hoe minder vet, hoe lastiger het wordt om die perfecte balans te houden tussen stevig genoeg en zacht genoeg.

Opstijven
In de praktijk is gelatine de norm, en dat is meteen ook het grootste discussiepunt. Niemand zit te wachten op een panna cotta die aanvoelt als Engelse jelly: te gezet en te rubberachtig. Panna cotta moet net romig en smeuïg zijn, met een zachte, fluweelachtige beweging.

Het moderne Piemontees basisrecept gebruikt daarom maar een kleine hoeveelheid gelatine, traditioneel van varkensvlees, soms ook van vis. Net genoeg om vorm te geven. Agar agar kan ook, maar gedraagt zich anders: het stolt strakker en sneller, en de structuur breekt sneller in plaats van zacht te smelten. Dat oogt vaak prachtig, maar eet minder romig.

Tegelijk zie je vandaag chefs die bewust tegen de stroom in zwemmen: zij zweren bij gekookte room in de meest letterlijke betekenis, zonder bindmiddel. Dat kan, door de room verder in te koken en de structuur te laten dragen door vet, afkoeling en techniek. Het resultaat kan fantastisch zijn, maar het is minder voorspelbaar en vraagt meer kunde.

De grootste fout blijft overdoseren, vooral met gelatine. Dan krijg je een panna cotta die perfect uit het vormpje komt, maar niet meer smelt. Panna cotta moet zacht bewegen en op de tong smelten.

Vanille
Vanille is de veilige klassieker. Ze geeft meteen herkenning, warmte en geur. Deze specerij gaat perfect samen met panna cotta, waarschijnlijk al sinds de jaren 1970, toen het dessert echt op restaurantkaarten begon op te duiken en de klassieke versie zich stilaan vastzette.

Toch is vanille geen wet. Met vanille krijg je een panna cotta die op zichzelf al afgerond aanvoelt. Zonder vanille krijg je een neutralere basis, en dat kan net interessant zijn als je werkt met uitgesproken smaken. Denk aan citrus, koffie, bittere karamel of een frisse coulis. In die gevallen kan vanille eerder afleiden dan helpen.

Panna cotta is bovendien een ideaal canvas voor andere infusies: citrusschil, amandel, laurier, saffraan of rozemarijn. Het uitgangspunt blijft simpel: kies één duidelijke richting en laat de basis meewerken.

Eén afspraak is wél nuttig. Als je vanille gebruikt, doe het doordacht. Vanillesuiker is snel, maar een echte vanillestok of een degelijk vanille extract geeft meer diepte en een natuurlijkere geur. Hou in het achterhoofd dat je vanille gebruikt als smaakmaker, niet als parfum.

Wat serveer je erbij?

Panna cotta vraagt contrast. De basis is zacht en romig, dus je wil iets dat prikkelt, of dat nu zuur is, iets bitters, of een krokante toets.

Zuur: frambozencoulis, passievrucht, citroen, rabarbercompote
Bitter en diep: karamelsaus, espresso, pure chocoladesaus
Krokant: amaretti, geroosterde hazelnoten, pistache, crumble
Fruitig en klassiek: aardbeien, perziken, vijgen

Wat meestal minder goed werkt is nog meer romigheid. Room op room is gezellig, maar vaak te vlak. Met een frisse saus of een licht bittere toets krijgt het dessert meteen meer spanning en lijkt het automatisch verfijnder.

Een modern panna cotta recept

Ik neem bewust geen van onze panna cotta recepten die we maakten bij onze kookclub. Ik kwam via een bredere zoektocht terecht bij onderstaand recept, dat we perfect kunnen integreren in één van onze volgende menu’s. We gaan panna cotta maken in combinatie met vlierbloesemsiroop en aardbeien uiteraard.

Ingrediënten
Voor 6 tot 8 porties, afhankelijk van de grootte van je vormpjes of glaasjes

Voor de crème
600 g slagroom
1 halve vanillestok
50 g suiker
1 snuifje zout
5 blaadjes gelatine
3 eetlepels vlierbloesemsiroop

Voor de fruitlaag
300 g aardbeien (frambozen kan je als alternatief nemen)
1 eetlepel poedersuiker
2 blaadjes gelatine

Voor de afwerking
Enkele verse aardbeien
2 eetlepels gehakte pistachenoten
Naar wens enkele verse vlierbloesemschermen

Bereiding
Breng de slagroom met de halve vanillestok, suiker en zout al roerend tegen de kook aan. Laat daarna op een laag vuur ongeveer 15 minuten zachtjes pruttelen.

Week intussen 5 blaadjes gelatine ongeveer 5 minuten in koud water. Knijp ze uit. Verwarm ze vervolgens in een klein pannetje op een heel zacht vuur tot ze oplossen, roer voortdurend en laat niet koken.

Haal de room van het vuur. Verwijder de vanillestok. Voeg de opgeloste gelatine al roerend toe aan de warme room. Voeg daarna de vlierbloesemsiroop toe en roer tot alles homogeen is. Laat de massa afkoelen tot lauw.

Giet de panna cotta in een tulbandvorm, siliconenvorm of in glaasjes. Zet minstens 2 uur in de koelkast. Voeg de fruitlaag pas toe wanneer de roomlaag duidelijk stevig is.

Maak intussen de fruitlaag. Pureer de aardbeien of frambozen en duw de puree door een fijne zeef. Meng met 1 eetlepel poedersuiker.

Week 2 blaadjes gelatine in koud water, knijp uit en los op zoals hierboven. Voeg vervolgens de fruitpuree geleidelijk toe aan de opgeloste gelatine terwijl je blijft roeren, zodat alles mooi mengt zonder klontertjes.

Giet de fruitlaag op de opgesteven panna cotta in de vormpjes of glaasjes. Laat opnieuw minstens 2 uur koelen, liefst een hele nacht.

Kleine tip
Werk je met een siliconenvorm, zet de volledig gekoelde panna cotta vóór het ontvormen nog ongeveer een uur in de diepvries. Zo lossen ze makkelijker en mooier uit de vorm.

Werk vlak voor het serveren af met gehakte pistachenoten en verse aardbeien. Naar wens kan je ook een klein vlierbloesemschermpje toevoegen als decoratie.

Filed under: Cibo Italiano | Tagged: , , , , , , , , , , , | Leave a comment »

Valle d’Aosta: klein, maar niet te onderschatten

Posted on februari 17, 2026 by Bottle Case

Vraag een kenner naar Italiaanse wijnregio’s, en namen als Piemonte, Toscane en Veneto rollen vanzelf over de tong. De Valle d’Aosta? Die wordt opvallend vaak vergeten en dat is volkomen onterecht. Want achter dat Alpenimago schuilt een verrassend rijke schatkamer aan inheemse druivenrassen, met wijnen die een uitgesproken eigen stijl hebben en in sommige gevallen ronduit indrukwekkend zijn.

Toch staan Aosta-wijnen zelden in de schijnwerpers. De wijnbouw is hier geen massaproject: het areaal is klein, de productie beperkt, en de regio leeft op het ritme van toerisme en outdoor. Veel flessen verdwijnen simpelweg via lokale consumptie, lang vóór ze elders kunnen opduiken.

De grootste uitdaging? Wijngaarden liggen vaak op steile hellingen en terrassen, het werk is zwaar en grotendeels manueel, en het klimaat is grillig: korte groeiseizoenen, grote temperatuurverschillen en elk jaar opnieuw het risico op hagel, vorst of plotse weersomslagen. Heroïsche wijnbouw is zo’n term die snel als cliché klinkt, tot je in Aosta ziet wat ze ermee bedoelen.

Die context verklaart ook iets anders: het prijskaartje. Vrienden van mij brachten onlangs vakantie door in de Valle d’Aosta en gingen op zoek naar lokale wijnen. Hun verdict klonk teleurgesteld: “Wim, je vindt daar niet echt lekkere wijnen.” Maar terwijl ze vertelden, hoorde ik vooral iets anders: onbekende namen, weinig houvast, en prijzen die hoger liggen dan wat de doorsnee wijndrinker spontaan wil betalen. Precies daar wringt vaak het schoentje van de perceptie. Aosta heeft wel degelijk sterke wijnen, maar zelden in het goedkope segment. En dat is, gezien die werkomstandigheden, bijna onvermijdelijk.

Voor mij blijft de Valle d’Aosta bovendien onlosmakelijk verbonden met een moment dat je niet vergeet. Tijdens het eindexamen voor Italian Wine Ambassador kregen we een rode wijn blind in het glas. Het bleek een Fumin, een van die typische lokale druiven waar de regio trots op mag zijn. Ik beschreef de wijn correct en plaatste hem zonder twijfel in het noordwesten van Italië. Maar dat het Fumin was? Dat kwam niet eens in me op. Resultaat: sindsdien is die druif voorgoed in mijn geheugen gegrift en was mijn nieuwsgierigheid naar Aosta alleen maar groter geworden.

Valle d’Aosta DOC – Enkele weetjes

  • Valle d’Aosta is Italië’s kleinste wijnregio, ingeklemd tussen Frankrijk en Zwitserland, met de Dora Baltea als ruggengraat van de vallei.
  • Het is een belangrijk “kruispunt” om Italië binnen te komen via de Mont-Blanctunnel en de Grote en Kleine Sint-Bernhardpas.
  • De wijngaarden liggen vrijwel altijd op steile hellingen en terrassen: een schoolvoorbeeld van heroïsche wijnbouw, met veel manuele arbeid. Slechts een beperkt deel ligt op relatief toegankelijke percelen.
  • Pergola is er een logisch en historisch ingeburgerd geleidingssysteem.
  • De aanplant is piepklein (grofweg rond 400–460 hectare), wat de wijnen zeldzaam maakt en vaak lastig te vinden buiten de regio.
  • Valle d’Aosta behoort tot de hoogst gelegen wijngaardgebieden van Italië: veel percelen liggen tussen ca. 300 en 1.200 meter, met uitgesproken dag-nachtverschillen.
  • Eén overkoepelende appellatie domineert: Valle d’Aosta / Vallée d’Aoste DOC (sinds de jaren ’80 officieel vastgelegd).
  • Binnen die DOC duiken bekende (sub)benamingen op zoals Donnas, Enfer d’Arvier, Torrette, Nus, Chambave, Arnad-Montjovet en Blanc de Morgex et de La Salle.
  • De verhouding tussen rood en wit is bijna in balans, met rood net in de meerderheid (vaak rond 60%).
  • Belangrijkste lokale blauwe rassen: Petit Rouge (vaak het hart van blends en Torrette), Fumin, Cornalin, Mayolet en Vien de Nus.
  • Aan de grens met Piemonte vind je wijnen op basis van Picotendro: de lokale benaming (in het patois) voor Nebbiolo. Carema ligt op een steenworp afstand.
  • Belangrijkste lokale witte rassen: Prié Blanc (zeker rond Morgex), Petite Arvine en enkele andere alpine specialiteiten.
  • Internationale rassen zoals Chardonnay, Moscato en Pinot Noir zijn er stevig ingeburgerd.
  • Lokale gastronomische iconen zijn Fontina en Lard d’Arnad: gepekeld spek met kruiden en specerijen zoals jeneverbes, laurier, nootmuskaat, salie en rozemarijn.

De proefnotities

  1. Laurent Theodule – Valle d’Aosta Chambave Muscat DOC 2024
    Gisting en rijping in inox. Muscat roept al snel het beeld op van weelderige aroma’s en (half)zoete stijl, maar deze Chambave bewijst dat het ook anders kan. In het glas strogeel en helder. De neus is typisch muskaat en meteen zeer expressief: perzik, rozen, iets floraals dat richting potpourri neigt, met ook dat herkenbare “druivensap”-aroma en een lichte kruidigheid. In de mond komt er effectief een ander verhaal: dit is een uitgesproken droge Muscat, gedragen door fijne zuren en een frisse lijn die voor spanning zorgt. Een subtiel citroenbittertje sluit mooi aan bij het geheel, en in de finale komt die kruidige toets mooier naar voren, met een afdronk die langer uitdeint dan je op basis van het lichte profiel zou verwachten.
    Niet iedereen houdt van droge Muscat, maar wie dat profiel zoekt, zit hier heel goed.
    Punten: 82/100 – Prijs: 21,40 €
  2. Ermes Pavese – Valle d’Aosta Blanc de Morgex et de la Salle DOC 2023
    Een 100% Prié Blanc, vergist in inox cuves en vervolgens 9 maanden in inox op de droesem gerijpt.
    In het glas helder geelgroen. De neus belooft veel: citrusfruit en appel op de voorgrond, gevolgd door hooi, witte perzik en een florale toets. Daaroverheen ligt een brede kruidenmix die het aromatische register open trekt.
    In de mond verrast hij door zijn strakke lijn en het uiterst frisse mondgevoel. Het fruit toont zich smaakmatig zelfs gevarieerder dan je op basis van de geur verwacht, en het geheel blijft opvallend lang aanwezig op het palet. De finale wordt gekleurd met een pompelmoesbittertje dat de frisheid blijft aandrijven. Een mooie, smakelijke en strak gesneden wijn, met een heerlijk minerale ruggengraat.
    Punten: 86/100 – Prijs: 25,40 €
  3. La Crotta di Vegneron – Valle d’Aosta Petite Arvine DOC 2022
    Fermentatie in inox en rijping in dezelfde inox cuves met de nodige bâttonage.
    In het glas toont deze Petite Arvine een geëvolueerde, oudgouden kleur die al meteen richting rijpere tonen wijst. De neus bevestigt dat beeld en gaat duidelijk oxidatief: rijpe appel, rabarber en een notige toets domineren. Na het walsen komt er ook wat agrum bij en een lichte florale zweem. Het blijft een geurprofiel dat niet meteen aanstekelijk werkt.
    In de mond wordt wel duidelijk dat dit niet zomaar een fout-oxidatieve indruk is, maar eerder een bewuste stijlkeuze. Opvallend is de lichte tanninestructuur die als eerste binnenkomt. Daarna volgen opnieuw appel, notigheid en kruidigheid. In de finale duiken rozijn, noten en sinaas op. Die finale mocht trouwens best wat langer aanhouden.
    Er zal ongetwijfeld een publiek zijn dat dit interessant vindt, maar persoonlijk is het niet onmiddellijk de grote liefde.
    Punten: 70/100 – Prijs: 16,90 €
  4. Maison Anselmet – Valle d’Aosta Petite Arvine DOC 2024
    Vergist in tonneaux en vervolgens 8 maanden verder gerijpt.
    In het glas zuiver strogeel. Al bij de eerste snuif merk je dat dit – gelukkig – een heel ander type Arvine is dan de oxydatieve stijl die we eerder hadden. De neus komt bijna “grappig” over, al is het moeilijk exact te duiden waarom: jasmijn, perzik, anijs, een vleug hout en honing lijken tegelijk samen te smelten én zich apart te laten ontdekken, alsof je bij een blinde geurproef verschillende aroma’s in één maatbeker hebt samengebracht. Na het walsen komen er nog bergkruiden en citruszeste bij. In de mond is het simpelweg lekker, maar allesbehalve alledaags. Ondanks het ronde, volle mondprofiel blijft de frisheid voortdurend aanwezig en bezorgt ze de wijn de nodige spanning. De finale is lang en bijzonder smakelijk: zesty agrum-citrusfruit, kruidig, en vooral opvallend ziltig en mineraal. Een zeer knappe wijn die me moeiteloos kan bekoren.
    Punten: 89/100 – Prijs: 33,80 €
  5. Maison Anselmet ‘Rune Brune’ – Valle d’Aosta Mayolet DOC 2022
    100% Mayolet, vergist en gerijpt in inox. In het glas kriekenrood met een paarse rand. De neus is fris en uitnodigend: noorderkers en framboos op de voorgrond, met florale accenten, pepermunt en een aangename groen-kruidigheid. In de mond keert de kriek- en kerscomponent terug, dit keer in een aantrekkelijke, sappige vorm. Rond dat fruit hangt een uitgesproken kruidigheid die het geheel veel karakter geeft. De zuren blijven levendig van links naar rechts springen in de mond, omstuwd door voldoende tannine. Geen grootse, complexe wijn, maar wel eentje die precies biedt wat je hoopt: sappig, smakelijk en gemaakt om te plezieren.
    Punten: 83/100 – Prijs: 19,60 €
  6. Maison Anselmet ‘Broblan’ – Valle d’Aosta Cornalin DOC 2022
    Pure Cornalin die geen hout heeft gezien: gisting en rijping volledig in inox cuves. In het glas zuiver robijnrood met duidelijke traanvorming. De neus is meteen raak en fruitgedreven: kers en framboos springen eruit, met bosaardbei als logische aanvulling. Daarna volgen laurier en salie, peper, en na wat tijd in het glas ook een steeds duidelijker viooltjestoets. In de mond start de wijn heerlijk sappig en smakelijk. Het rode fruit uit de geur is er opnieuw, maar gaandeweg verschuift het smaakbeeld richting wat donkerder, zwarter fruit. Frisse pepermunt blijft van begin tot einde present en houdt alles levendig. De tannine is vrij stevig, maar hebben een aangenaam, smakelijk karakter. De finale is knap peperkruidig, met een klein puntje cacao als afronding.
    Punten: 86/100 – Prijs: 20,00 €
  7. Maison Anselmet – Valle d’Aosta Torrette Superieur DOC 2023
    Blend van 70% Petit Rouge, 25% Fumin en 5% Cornalin. Vergisting in inox, gevolgd door 12 maanden rijping in barriques. In het glas donker kersenrood. De neus laat er geen twijfel over bestaan dat deze wijn houtlagering heeft gekregen: naast die duidelijke barrique-signatuur spat ook een uitgesproken veelkruidigheid uit het glas. Je gaat bijna automatisch op ontdekkingstocht en vindt cederhout, peper en tijm, kers, sigarenkistje, laurier en zelfs een lichte grafiettoets. Jawel, de neus kan zeker bekoren. In de mond is er de nodige sappigheid, al blijven het toch de kruiden die het meest manifest aanwezig zijn. De tannine is mooi gevuld en worden strak omlijnd door een knappe, acide frisheid. De afdronk is vrij lang en fraai, met diezelfde kruidige gelaagdheid als leidraad. Een volle, vullende en gul-sappige wijn die net door die sappigheid zijn stevige profiel weet te temperen.
    Punten: 88/100 – Prijs: 20,00 €
  8. La Crotta di Vegneron ‘Esprit Follet’ – Valle d’Aosta Fumin DOC 2020
    100% Fumin, met fermentatie in inox en daarna 12 maanden rijping in diverse formaten van eiken vaten. In het glas stevig donkerrood, duidelijk met traanvorming. Braambes! Dat is het eerste wat je ruikt: een verse braambes, alsof je ze net plukt tijdens een boswandeling. Dat bosgevoel wordt nog versterkt door sous-bois en humus. Daarnaast tekenen ook zwarte kers en pruim present, en viooltjes komen opvallend overvloedig door. Verder volgen ceder, leder en iets wat doet denken aan een thee-trekkende kruidentuil. Het bouquet is ronduit charmant en gelaagd. In de mond bevestigt de wijn dat beeld volmondig: een en al sappigheid, met kruiden die consequent aanwezig blijven en pas helemaal op het einde van de aanhoudende afdronk hun apotheose kennen. Het evenwicht zit goed: verfrissende zuren, krachtige maar smakelijke tannine, en een mooi geïntegreerde houtlagering die ondersteunt zonder te domineren. Een glas dat je met plezier blijft inschenken, en niet snel beu wordt.
    Punten: 90/100 – Prijs: 25,60 €

Filed under: Wijnclub relaas | Tagged: , , , , , , , , , , , , , , , , , , , | Leave a comment »

Sorbara: de verfijnde, florale expressie van Lambrusco

Posted on februari 15, 2026 by Bottle Case

In onze Lambrusco-reeks zijn we aanbeland bij de voorstelling van de drie belangrijkste Lambrusco-variëteiten en de omgeving waar hun wijngaarden liggen. Dat ik van start ga met Sorbara is geen verrassing. Sorbara is wat mij betreft de meest markante, verrassende en fascinerende Lambrusco-variëteit.

De moderne Sorbara-stijl binnen de Lambrusco di Sorbara DOC bevalt me steeds meer. De inhoud van de fles speelt dus zeer zeker een rol, maar het is vooral het verhaal achter de druif dat me niet loslaat. De meest wilde Lambrusco, of moeten we zeggen: de minst getemde? Beplant een wijngaard vol met Sorbara-wijnstokken en je zal, bij wijze van spreken, geen druif zien verschijnen. Zeg nu zelf: dat trekt toch gewoon de aandacht.

Lambrusco di Sorbara DOC: wijngaarden en karakter van het gebied

Sorbara is historisch verbonden met de omgeving rond Sorbara, in de gemeente Bomporto (provincie Modena). In oudere contexten duikt de benaming Lambrusco sorbarese op, wat mooi illustreert hoe sterk de druif lokaal verankerd is. Sorbara is daarbij meer dan een druivennaam: ze verwijst letterlijk naar een plek.

Geografisch zitten we in Noord-Italië, in Emilia-Romagna. Lambrusco di Sorbara DOC bevindt zich ten noorden en noordoosten van de stad Modena, in het open land tussen Modena en de Po-vlakte. Het kerngebied ligt in een relatief afgebakende strook op uitgesproken alluviale gronden, gevormd door water en tijd: je bevindt je tussen de rivieren Secchia en Panaro, in een landschap van oude rivierbeddingen en afzettingen. Dit is geen decor van heuvelruggen, maar een uitgestrekte laagvlakte waar landbouw al eeuwen centraal staat.

Administratief is de zone strak afgebakend binnen de provincie Modena: de DOC omvat volledig het grondgebied van Bastiglia, Bomporto, Nonantola, Ravarino en San Prospero, en strekt zich daarnaast uit over delen van Campogalliano, Camposanto, Carpi, Castelfranco Emilia, Modena, Soliera en San Cesario sul Panaro.

Het gebied kent een uitgesproken continentaal klimaat met warme zomers en strenge winters. De ligging van de vlakte aan de voet van de Apennijnen speelt daarin mee. Vochtige zuidelijke winden komen hier vaak al droger aan, waardoor de neerslag relatief beperkt blijft en bovendien onregelmatig verdeeld is: het jaar “clustert” regen in bepaalde fases en laat andere periodes opvallend droog aanvoelen.

Een aanzienlijk deel van de modenese vlakte is van nature kleiig en compact, wat landbouw historisch niet vanzelfsprekend maakte. Dat het gebied vandaag zo productief is, heeft veel te maken met menselijke ingrepen: ontwatering, kanalisering, bescherming tegen wateroverschotten en een landbouwtraditie die zware gronden leerde beheren. In de middenvlakte waar de wijngaarden zich concentreren, spelen vooral de alluviale bodems van de twee nabij gelegen rivieren een hoofdrol, met in de kernzone een duidelijke aanwezigheid van de typische Sant’Omobono-bodems, een leem-kleiige textuur die in de streek als typisch voor het gebied geldt.

Lambrusco di Sorbara DOC: het appellatiekader in een notendop

Hoewel Lambrusco al eeuwenoud is, werd de benaming Lambrusco di Sorbara pas als DOC vastgelegd in 1970. Sindsdien vormt ze het officiële speelveld waarbinnen producenten hun Sorbara kunnen vinifiëren en op de markt brengen. Het areaal is relatief compact: het huidige beschikbare cijfermateriaal spreekt van 946 hectare, goed voor een gemiddelde productie van ongeveer 38.100 hectoliter per jaar. Met andere woorden: dit is geen mega-appellatie.

Vandaag zie je steeds vaker een trend naar monocépage en dus 100% Lambrusco di Sorbara, maar het disciplinare laat bewust ruimte voor andere Lambrusco-variëteiten. Officieel moet de wijn minstens uit 60% Lambrusco di Sorbara bestaan. Aanvullen kan met maximaal 40% Lambrusco Salamino, en daarnaast nog maximaal 15% andere Lambrusco-subvariëteiten.

Wie Lambrusco automatisch gelijkstelt aan rood en bruisend, kijkt binnen Lambrusco di Sorbara DOC net iets te smal. Je vindt hier rosato en rosso, als frizzante of als spumante. Er bestaat zelfs bianco spumante, waarbij men dezelfde basisdruiven in wit vinifieert. Het verschil zit dus vooral in hoe de wijn is gemaakt: tankgisting (autoclave), hergisting op fles, of een meer ancestrale aanpak waarbij de wijn zijn gisting op fles afwerkt en daardoor extra levendig kan overkomen. Wie daar graag dieper induikt, kan doorklikken naar mijn eerdere artikel over hoe vinificatie de stijl van Lambrusco bepaalt.

Om de kwaliteit en herkomst te bewaken, legt het disciplinare bovendien vast dat vinificatie en verdere uitwerking, maar ook botteling en conditionering, in principe binnen de provincie Modena moeten plaatsvinden, met enkele historische uitzonderingen net buiten het productiegebied.

Ook op technisch vlak zijn de krijtlijnen helder. De maximale opbrengst is vastgelegd op 18 ton druiven per hectare. Daarnaast vraagt het disciplinare een minimale natuurlijke alcoholgraad van 9,5%, wat je kan zien als het potentiële alcoholgehalte van de most op basis van druivensuikers. Voor de afgewerkte wijnen gelden minimum alcoholgehaltes van 10,5% voor frizzante en 11,0% voor spumante.

Wat restsuiker betreft is de ruimte breed: spumante mag in eender welke dosage worden gemaakt, van zero dosage tot dolce. Op rijping legt de appellatie geen minimale verplichtingen op, maar ze bewaakt wel streng de identiteit: de maximale opbrengst aan wijn uit druiven is beperkt tot 70%.

De druif ampelografisch: waarom Sorbara zo’n lastige klant is

Sorbara is een enorm boeiende druif en het sleutelbegrip is het bloemtype. Sorbara heeft functioneel vrouwelijke bloemen en is autosteriel, ze kan zichzelf dus niet netjes bestuiven. Concreet betekent het dat ze een bestuiver nodig heeft. Zonder stuifmeel van een andere, compatibele Lambrusco-variëteit wordt de vruchtzetting onzeker en krijg je trossen die slecht of onvolledig gevormd zijn. Dat is precies wat ik in de intro bedoelde met: “Beplant een wijngaard vol met Sorbara-wijnstokken en je zal, bij wijze van spreken, geen druif zien verschijnen.”. In de praktijk wordt dat opgelost door Sorbara bewust samen aan te planten met andere Lambrusco-variëteiten die de bestuiving op gang helpen.

Als we het puur over de ampelografische kenmerken van de druif hebben dan zien we dat Sorbara doorgaans middelgrote trossen heeft, langwerpig tot piramidaal, vaak met een schouder, en opvallend los van structuur. De bessen zijn middelgroot, bijna rond tot licht ovaal, en vaak bedekt met een duidelijke waslaag die ze dat matte, blauwgrijze uitzicht geeft. De schil is dik en stevig, met een sappige pulp. De groeikracht is bovendien uitbundig, wat wijngaardwerk extra belangrijk maakt. Qua weerbaarheid is het beeld genuanceerd: Sorbara kan behoorlijk goed omgaan met kou en heeft een degelijke weerstand tegen rot, maar net rond bloei en vruchtzetting blijft ze gevoelig en onvoorspelbaar.

Het proefprofiel: zo ontleed en herken je Sorbara

Sorbara herken je vaak al vóór je het glas naar je neus brengt. De kleur is meestal verrassend licht voor een rode sprankelende wijn: eerder helder, licht robijn tot rosato cerasuolo, vaak met fijne, levendige mousse. Dat delicate kleurbeeld is meteen een eerste hint dat je hier niet met de meest “donkere” Lambrusco-stijl te maken hebt.

Qua proefprofiel loont het om Sorbara in twee stromingen te bekijken. De oldschool interpretatie was doorgaans frizzante en vaak ook zachter in stijl, met restsuiker die het geheel een “frisdrank”-vibe kon geven. De bubbels zijn speels en licht, het fruit komt meteen naar voren en de florale toets is direct herkenbaar. Denk aan viooltjes en roos, met framboos, aardbei en rode bes. Dat kleine zoetje rondt de hoge zuren af, waardoor het glas soepel en makkelijk drinkt.

De moderne stijl toont Sorbara in zijn meest verfijnde vorm. Vaker droog, strakker opgebouwd en in de betere versies ook als spumante uitgewerkt, soms met fleshergisting of een ancestrale aanpak. In dat geval zijn de bubbels een dragend element dat de wijn structuur geeft en de geuren sterker laat uitkomen. In de neus blijft Sorbara uitgesproken floraal, met kleine rode vruchten zoals framboos en rode bes, maar met meer scherpte en detail, vaak aangevuld door een frisse citrustoets of een subtiel kruidig, licht aards randje. In de mond voelt dit type Sorbara slank en levendig aan: hoge zuren zorgen voor energie, het geheel blijft licht op de tong, en de afdronk is helder en strak, soms met een discreet ziltig accent. Dat maakt hem bijzonder geschikt aan tafel: hij verfrist, snijdt door vet en zout, en blijft tegelijk moeiteloos drinkbaar.

Als je blind proeft, is Sorbara meestal de Lambrusco die het meest “verticaal” aanvoelt. Licht van kleur, geurend naar bloemen en kleine rode vruchten, en altijd gedreven door frisheid. Het enige wat je nog moet bepalen is welke bril je opzet: de charmante, zachtere frizzante versie of de moderne, droge en verfijnde spumante benadering.

Mijn favoriet

Ik mag het misschien niet luidop uitspreken, maar je hebt het aan de toon van dit artikel waarschijnlijk al gemerkt: Lambrusco di Sorbara is mijn favoriete Lambrusco. Niet omdat het verhaal eromheen zo spectaculair is, maar omdat deze druif in het glas een opvallend verfijnde diversiteit kan tonen. Bovendien belichaamt ze de nieuwe richting die Lambrusco is ingeslagen, bij de beste interpretaties kan je zelfs bijna vanzelf doorstappen naar een complexe metodo classico.

Wil je namen? Proef de wijnen van Cantina della Volta. Hun Trentasei is een millesimato met, hoe kan het ook anders, 36 maanden rijping op de lies en een dosage van 5 g/l. Zet dat naast een klassieke oldschool Sorbara en je begrijpt meteen wat ik bedoel.

Reeds verschenen in deze reeks:

  1. Inleiding – Lambrusco op zondag – Tien weken lang schaven aan het imago
  2. Wat is Lambrusco? De comeback van een vergeten icoon
  3. Lambrusco – Van wilde wijnstok tot klassieker
  4. Emilia-Romagna en Mantova: het decor waar Lambrusco zijn karakter vindt
  5. Lambrusco vandaag: hoe vinificatie de stijl bepaalt
  6. Lambrusco en zijn twaalf apostelen

Filed under: Vini Italiani | Tagged: , , , , , , , , , | 1 Comment »

Brunello of IGT? Een Amici-avond met twee Toscaanse gezichten

Posted on februari 14, 2026 by Bottle Case

Woensdag 11 februari 2026 stond met stip in mijn agenda: Amici proefavond, thema Brunello di Montalcino vs. Toscana IGT. Zo’n avond die je niet wil missen, en dus waren we er. Wijnmeester Peter had vooraf al laten vallen dat dit een proeverij zou worden “waar je iets aan hebt”. Bij zijn inleiding herhaalde hij dat nog eens, met die typische glimlach die meestal betekent: mark my words.
Alleen: zowel Brunello als IGT zijn geen onbekenden op onze proeftafel. Het ging er dus niet om wat Brunello of Toscana IGT is, dat weten we intussen wel, maar om wat er gebeurt wanneer je ze frontaal tegenover elkaar zet. En net daar zat de spanning. Wie Brunello nog eens wil opfrissen: in een eerdere post vergeleken we de uitzonderlijke jaargangen 2015 en 2016 en vind je de basis over de DOCG.
Trouwens… over magische jaren gesproken: een Brunello-avond rond jaargang 2019 zou ook niet te versmaden zijn.

Vijf sterren-systeem

Of het een geslaagd jaar was voor een Brunello di Montalcino, komt al snel uit bij het lokale consorzio. Sinds het oogstjaar 1945 publiceerde het consorzio jarenlang een beoordeling in een vijfsterrensysteem, gebaseerd op technische analyses en proeven door een commissie van kenners uit de regio. Handig als eerste richtingaanwijzer, al blijft het verstandig om zulke scores met een korrel zout te nemen.

Niet alleen omdat elke beoordeling onvermijdelijk ook een stukje communicatie is, maar vooral omdat ze een hele appellatie in één cijfer probeert te vangen. In één en dezelfde jaargang zitten tenslotte zowel de minder overtuigende als de topdomeinen. Bovendien zie je in de praktijk dat scores onder 3 sterren zeldzaam zijn, waardoor de schaal na verloop van tijd wat aan scherpte verliest.

In die logica is het ook niet onbelangrijk dat het consorzio de voorbije jaren afstand nam van de traditionele sterren voor nieuwe jaargangen. 2020 bleef daardoor het laatste oogstjaar dat nog officieel met vijf sterren werd bekroond. Kijk je twintig jaar terug, dan valt vooral op hoe zelden er echt laag gescoord wordt: 2014 kreeg drie sterren en 2002 twee. Voor de rest zit alles in de zone uitstekend tot exceptioneel.

Kunststerren – La Piastrella del Brunello

Wat gelukkig wél bleef bestaan, zijn de ‘kunststerren’. Sinds 1992 draait de Vintage Quality Evaluation van Brunello niet alleen om de bekende sterren voor de jaargang, maar ook om een jaarlijks kunstwerk: la Piastrella del Brunello, een jaarlijkse keramische tegel. De tegel (30 x 30 cm) draagt het jaartal en het aantal toegekende sterren, en wordt telkens onthuld tijdens Benvenuto Brunello, de jaarlijkse presentatie van nieuwe jaargangen. Nadien krijgt hij een vaste plek aan het Palazzo Comunale in Montalcino.

In de praktijk kan die piastrella van alles zijn: illustratie, schildering, grafiek, design of zelfs fotografie, afhankelijk van wie het jaar mag vormgeven. Het Consorzio koppelt zo het officiële jaargangsoordeel aan het culturele geheugen van Montalcino. Elk jaar krijgt letterlijk een tegel in de muur. En de makers? Die komen lang niet alleen uit de kunstwereld, maar evengoed uit sport, mode, design en entertainment. Italiaans én internationaal.

Puur voor mezelf koos ik er tien Piastrelle uit die ik bijzonder tof vind. Mijn top drie zijn de jaren 2000, 2021 en 2007.

Winnaar is Emilio Giannelli (2000). Hij speelt met de Gioconda en tekent een Mona Lisa die als het ware van Firenze naar Montalcino “verhuist”, tussen de wijngaardrijen, je krijgt er spontaan dorst van. Niet dronken, wel duidelijk een tikje tipsy door Brunello.

Runner-up is Carlo Cracco (2021), een sterrenchef die een ei centraal plaatst. Dat ei symboliseert leven, tegen de achtergrond van de Galleria Vittorio Emanuele II in Milaan. Cracco verzorgde ook het galadiner en benadrukte zo de link tussen Brunello en topgastronomie.

De top 3 wordt vervolledigd met Roberto Giolito (2007). Deze piastrella toont in driedimensionale vorm een kaart van het gebied rond Montalcino, waaruit een miniatuur van een Fiat 500 en een miniatuurflacon Brunello ‘opduiken’.

De top 10 wordt verder aangevuld (aflopend per jaar):

2022 – Brunello Cucinelli – Dionysos als centraal symbool: wijn, cultuur en tijdloosheid op een wit, “marmerachtig” canvas.
2019 – Giovanni Malagò – Wijn en sport staan centraal op een tegel die bewust richting de Olympische Winterspelen van 2026 (Milano-Cortina) knipoogt.
2014 – Carlo Petrini – Alleen al door het Slow Food-symbool. Wijn als poëzie van de aarde en drager van cultuur: mensen samenbrengen, de tafel verwarmen, sporen nalaten.
2012 – Cruciani – Opgenomen ter ere van de recent overleden Arnaldo Caprai. De tegel werd ontworpen door het Italiaanse modemerk Cruciani (groep Arnaldo Caprai) en benadrukt de band tussen Italiaans vakmanschap, territorium en kwaliteit. Het ontwerp bestaat uit verticale armbandmotieven die samen een druiventros vormen.
2011 – Salvatore Ferragamo – Een delicate, bijna surrealistische florale compositie met wingerdbladeren en trossen, met centraal een fles en een glas, als verbeelding van elegantie.
2009 – Tadashi Agi & Okimoto Shu – Een bewuste “Japan-bridging”-keuze van het Consorzio: ontworpen door Tadashi Agi (pseudoniem van het team rond de broers Yuko & Shin Kibayashi, bekend van de wijnmanga The Drops of God) en getekend door Okimoto Shu.
1997 – Deborah Compagnoni – Een koppeling met topsport en “Italiaanse trots”. Compagnoni behaalde in de reuzenslalom voor Italië drie keer olympisch goud tussen 1992 en 1998. De boodschap is helder: Brunello 1997 is goud.

Het proefverslag

In de hoop dat de te degusteren flessen even memorabel zouden zijn als de Piastrelle gingen we van start met de proeverij!

  1. Podere Le Ripi ‘Amore e Magia’ Brunello di Montalcino DOCG 2015
    Sangiovese Grosso met een rijping van 36 maanden in botti, gevolgd door 8 maanden in betonnen cuves en 12 maanden flessenrijping.
    Kersenrode kleur, mooi tranend. In de neus eerst licht snoeperig, maar tegelijk opvallend terughoudend: de wijn blijft redelijk lang gesloten. Door stevig te walsen komen laag per laag aroma’s opzetten van pruim, kers en bosbes, aangevuld met viool, peper en kaneel. Daarna volgen donkerdere accenten van chocolade, een rokerige toets en ceder, met een vlezig randje en een duidelijk groenkruidig-aards spoor. De mond toont een zeer kruidig en rijp profiel, met krachtige intensiteit en rijke tannine-structuur. De zuren zijn correct en houden de wijn mooi in het gareel. Ondanks dat evenwicht balanceert hij qua rijpheid wel op het randje van “jammy”. Overall is dit verre van slecht: een toegankelijke, warmbloedige Brunello die vooral een pleaser zal zijn voor een groot publiek.
    Punten: 89/100 – Richtprijs: 85 à 90 € – Niet te koop gevonden in België
  2. Canalicchio di Sopra Brunello di Montalcino DOCG 2013
    Sangiovese Grosso die 36 maanden doorbracht in Slavonische botti van 2500 en 5000 liter.
    Robijnrode kleur met lichte evolutie, mooi tranend. In de neus meteen een uitgesproken kruidig bouquet dat royaal specerijen vrijgeeft. Tertiaire aroma’s melden zich eveneens duidelijk, maar zonder dat het geheel uit elkaar valt: alles zit mooi verweven. Pruim, kers en braam vormen de fruitkern, met cassis en bosbes als donkere accentlaag. Daarna volgt een stevig kruidenspectrum met peper en kruidnagel, aangevuld door tijm en laurier. Het geheel krijgt extra diepte door rokerige toetsen, ceder en koffie, met leder en tabak in de achtergrond. Paprika, sous-bois en grafiet ronden finaal af.
    In de mond blijft het kruidige register domineren, met peper op kop. Het geheel is krachtig en wordt mooi ondersteund door de zuren, waardoor de balans klopt. Wel mocht de smaak net dat tikkeltje sappiger zijn, zodat het minder uitdrogend overkomt. De afdronk is voldoende lang en eindigt met een duidelijke dark-chocolate toets.
    Punten: 89/100 – Prijs: 66,50 € – Te koop bij De Heerlyckheid
  3. Brancaia Ilatraia Toscana IGT 2015
    Blend van 40% Petit Verdot, 40% Cabernet Sauvignon, 20% Cabernet Franc. Opvoeding van 18 maanden in Franse barriques en 3 maanden in betonnen kuipen.
    Robijn- tot donkerrode kleur, tranend. In de neus een verslavend en uitbundig geurprofiel dat meteen de aandacht opeist. De complexiteit is overvloedig. In die mate zelfs dat je ongetwijfeld niet alles kan vatten. Wat zeker present is, is indrukwekkend: pruim, kers en braam, met zwarte bes als donkere ruggengraat. Viool geeft parfum, terwijl munt en een puntje eucalyptus voor verfrissing zorgen. Peper (duidelijk aanwezig) en tijm zetten het kruidige register scherp. Daarna volgen gelaagde, rijpere tonen van chocolade, cederhout en mokka, met een vlezig accent, balsamico, tabak en laurier. Potlood en humus duwen het geheel nog een trap hoger. In de mond wordt de belofte van de neus naadloos ingelost: krachtig, maar tegelijk soepel en levendig fris. Volledig in balans, met een perfecte mix tussen fruit, kruiden en houtinvloed. Sappig en mondvullend, met een mooie drive. En als we dan gaan mierenneuken: de afdronk mag gerust nog een secondje langer aanhouden en de alcohol mocht net iets meer getemperd zijn. Nietszeggende werkpuntjes in een heerlijk glas wijn.
    Punten: 92/100 – Prijs: 57,50 € – Te koop bij Leirovins
  4. Argiano ‘Solengo’ Toscana IGT 2015
    Blend van Cabernet Sauvignon, Merlot, Petit Verdot en Sangiovese. 18 maanden rijping in Franse barriques.
    Heldere, donkere rode kleur, stevig tranend. In de neus werkelijk doorspekt van zwart fruit en specerijen: pruim, zwarte kers en braam domineren, terwijl peper, kruidnagel en jeneverbes het kruidige kader strak afbakenen. In een niet onbelangrijke bijrol spelen de vegetale accenten mee zoals paprika en laurier naast een uitgesproken grafiettoets en dat typische potloodslijpsel. Figuranten, maar daarom niet minder essentieel, zijn viool, leder en tabak, met balsamico, rokerige hints en een aardse laag van humus en sous-bois.
    In de mond keert die vlezige, balsamico toets duidelijk terug, net als het sappige fruit dat een perfecte combo vormt met krachtige, rijke tannine. De zuren zijn voldoende fris om het geheel op te tillen en het hout zit geïntegreerd. Persoonlijk vind ik dit een pracht van een glas dat nog net als een jong veulen aanvoelt. Eten en drinken tegelijk dus, en in dit geval prijs ik me gelukkig dat er redelijk wat alcohol aanwezig is.
    Punten: 95/100 – Prijs: 70 € – Te koop bij Licata
  5. Isole e Olena ‘Cepparello’ Toscana IGT 2018
    Sangiovese in purezza met een rijping van 18 maanden in barriques en tonneaux.
    Volle, heldere kersenrode kleur. In de neus een profiel dat doorgaans meer op rood dan op donker fruit leunt, maar dan wel met een rijpere, gulle indruk. Denk aardbei, kers en rood bes-achtig fruit, aangezet met zoetere Oosterse kruiden zoals garam masala met kaneel, peper en tijm als duidelijke ankerpunten. Er zit ook een uitgesproken aards/dierlijk accent in, met champignon, humus en sous-bois. Daarnaast rolt een brede geurenwaaier uit met chocolade en mokka, ceder, thee en viooltjes, mooi verweven zonder dat één element het geheel claimt.
    In de mond vullen sappige, fruitige zuurtjes het palet en zetten ze samen met de tannine een echte Toscaanse wals in. Vol en rond, maar tegelijk precies en in balans. De finale is zeer lang en zet de complexiteit van de wijn nog extra in de verf. Het pure Sangiovese-gevoel was er absoluut; ik heb dit zelfs omschreven als een Poggio di Sotto-profiel, Brunello dus… Uiteraard kan Toscana IGT ook perfect 100% Sangiovese zijn. Maakt niet uit: ik vond de wijn alleszins geweldig.
    Punten: 95/100 – Richtprijs: 105 à 120 € – Te koop op diverse plaatsen in België.
  6. Fuligni Brunello di Montalcino Riserva 2013
    Sangiovese die 3,5 jaar op hout heeft gelegen.
    Kers- tot granaatrode kleur met duidelijke, maar mooie evolutie. In de neus correct en uitnodigend, zonder dat het parfum in complexiteit wil “overdrijven”. Een puntje gedroogd fruit naast aardbei, kers en rode aalbes. Gedroogde rozen zorgen voor de florale toets, met peper en kaneel in het kruidige register. Verder ook mokka, een vlezig accent, tabak en een aardse ondertoon die het geheel netjes verankert. In de mond is de wijn zeer in evenwicht. De tannine zijn niet te krachtig en worden mooi gecounterd door voldoende frisse zuren. De afdronk blijft correct lang en er is nog voldoende fruit aanwezig. Toch kan ik me niet van de indruk ontdoen dat deze wijn momenteel perfect op dronk is gekomen. Misschien zijn echte hoogtepunt zelfs al een miniem beetje achter de rug heeft. Is hij daarom minder goed? Neen, helemaal niet… soms is het simpel: dit is gewoon een mooi glas wijn om nu van te genieten.
    Punten: 90/100 – Prijs: 90 € – Te koop bij Licata
  7. Casanova di Neri ‘Cerretalto’ Brunello di Montalcino 2008
    We houden deze bespreking kort: wat de topper van de avond moest worden, werd uiteindelijk de seut. De kleur toont duidelijke evolutie en neigt naar puur granaat. In de neus is het één en al oxidatie, eerder sherry of witte porto dan Brunello. Wie de moeite doet om daar doorheen te ruiken, vindt wat gedroogd fruit (blonde rozijnen) en zelfs een overvloed aan noten. Verder ook potpourri, kaneel, leder, doortrokken theebladeren en wat kreupelhout. De smaak laat zich nog eenvoudiger samenvatten: als een rancio Maury die in dame-jeanne de zon te lijf is gegaan. Over the hill dus, en eigenlijk enkel nog bruikbaar om een saus mee te verrijken. Zonde.
    Punten: geen – Prijs: We vinden zeer uiteenlopende prijzen, gaande van 350 tot wel 500 € – Te koop op divers” plaatsen in België.
  8. Mazzei (Castello di Fonterutoli) ‘Siepi’ Toscana IGT 2016
    Deze wijn kreeg een opvoeding van 18 maanden in hout, voor de 50% Sangiovese is dit in tonneaux, voor de 50% merlot in barriques.
    Diepe robijn- tot donkerrode kleur, mooi tranend. In de neus meteen veel présence en klasse: rijp fruit zonder log te worden, met kers en pruim als kern en braam/cassis als donkere schaduw. Daaroverheen een kruidig register met peper en kruidnagel, aangevuld met mediterrane kruiden (tijm, laurier) en een fijne balsamico-lift. Het hout is duidelijk aanwezig stoort op geen enkel moment: ceder, mokka en pure chocolade, met ook wat tabak en een tikje leder.
    In de mond volgt de wijn dezelfde lijn: krachtig en mondvullend, maar tegelijk soepel en levendig gehouden door voldoende frisse zuren. De tannine zijn rijk en dragend, helemaal niet uitdrogend. Het geheel blijft mooi in balans tussen fruit, kruiden en houtinvloed. De afdronk is lang en eenvoudigweg zeer complex, met een donkere chocoladefinale die blijft nazinderen. We eindigen met een glas dat ze me zonder enige gêne mogen presenteren!
    Punten: 93/100 – Prijs: 110 € – Te koop bij Licata.

Filed under: Wijnclub relaas | Tagged: , , , , , , , , , , , , , , , , , | Leave a comment »

Edele rotting: hoe Botrytis cinerea druiven omtovert tot vloeibaar goud

Posted on februari 13, 2026 by Bottle Case

Onlangs proefde ik opnieuw een reeks zoete wijnen uit pourriture noble, edele rotting. Naast een Sauternes stond er ook een Grillo van Gorghi Tondi op tafel. Ik zette die naast enkele proefflesjes die ik kreeg van Oostenrijkse vrienden en wijnboeren: Georg Schmelzer, Heinrich Hartl en Weinhof Grill.

Er wordt nog altijd behoorlijk wat heisa gemaakt rond wijnen van gebotrytiseerde druiven, maar mij bekoren ze zelden. Ik had nochtans het geluk om een paar keer Château d’Yquem te proeven, waaronder een fles van vijftig jaar oud. En ja, dat is bijzonder. Alleen, zelfs dan raakt de wijn me niet volledig. Met zoveel liefhebbers die dit wél kunnen smaken, ben ik vermoedelijk niet de maatstaf.

Wat me wél enorm boeit, is het mechanisme achter die magie. Hoe ontstaat edele rotting precies, en hoe kan het verschil met pourriture grise soms in een klein hoekje zitten? Botrytis cinerea is zo’n fenomeen dat tegelijk “goud” en “ramp” kan betekenen.

Wat is Botrytis cinerea

Botrytis cinerea is een schimmel die op druiven voorkomt in zowat alle wijnregio’s ter wereld. In de wijngaard gedraagt hij zich meestal als een probleem, omdat hij bessen aantast en trossen kan laten wegrotten. Toch kan diezelfde schimmel, onder een heel specifiek weerpatroon, net het startschot zijn voor de meest gezochte zoete wijnen. Dan spreken we van pourriture noble, edele rotting. Blijft het te nat of gaat de aantasting te snel, dan krijg je pourriture grise, grijsrotting, met kwaliteitsverlies als gevolg.

Eén schimmel, twee verhalen

Botrytis gedijt wereldwijd, van koel tot warm klimaat, zolang de luchtvochtigheid hoog blijft en de temperatuur mild is. Toch is de grens tussen edele rotting en grijsrotting flinterdun: krijgt de bes tijd om te reageren en gecontroleerd in te drogen, of gaat de infectie zo snel dat de tros instort en wegrot?

Bij grijsrotting verloopt de aantasting explosief aan de buitenkant van de bes, vaak na regen, na kneuzing of wanneer insecten of oïdium, echte meeldauw, de schil al beschadigden. Kleine wondjes en barstjes werken dan als toegangspoorten. De schimmel verspreidt zich makkelijk van bes naar bes, met trosrot als resultaat. Je verliest niet alleen opbrengst, maar ook frisheid, en je riskeert aroma’s die in wijn al snel storend worden, met een uitgesproken paddenstoelachtig of zwaar aards karakter.

Edele rotting verloopt trager en in stappen. De schimmel tast de schilstructuur aan, waardoor water geleidelijk kan verdampen en de bes indroogt in plaats van te rotten. Dat proces gebeurt zelden gelijkmatig over een hele tros: sommige bessen zitten al in het juiste stadium terwijl andere nog gezond zijn of net te ver gaan. Daarom werken topdomeinen met meerdere passages door de wijngaard en een zeer strenge selectie, waarbij alleen de bessen met de juiste mate van botrytis worden geoogst.

De noodzaak van een microklimaat

Edele rotting steunt in essentie op twee voorwaarden die elkaar moeten afwisselen. Eerst is er luchtvochtigheid in de ochtend, meestal via dauw of mist, zodat botrytis kan starten op de bes. Daarna moet het opnieuw drogen, vooral door zon, geholpen door wind, zodat de bessen kunnen indrogen in plaats van weg te rotten.

Daarom is een microklimaat zo belangrijk. Met microklimaat bedoelen we het lokale weer in en rond een specifieke wijngaard, vaak duidelijk verschillend van het algemene klimaat van de regio. In wijnbouw gaat het bijna altijd om die lokale omstandigheden die de druiven helpen rijpen en gezond houden, of dat nu extra warmte is, net meer verkoeling, een drogend briesje of een beschutte ligging. Denk aan een perceel dat elke ochtend mist krijgt, terwijl een wijngaard enkele kilometers verderop dat veel minder heeft. Voor botrytis maakt dat verschil.

Die afwisseling van ochtendvocht en namiddagzon zie je vaak in de buurt van water. Een meer zoals de Neusiedlersee in Burgenland kan ’s morgens mist en hoge luchtvochtigheid brengen, waarna de zon de trossen weer laat opdrogen. Ook rivieren spelen die rol: ze leveren voldoende vocht voor de start van botrytis, terwijl opklaringen later op de dag het drogende effect geven dat edele rotting nodig heeft.

Wat er in de druif gebeurt

Bij edele rotting verandert de bes stap voor stap van sappig naar geconcentreerd. Botrytis verzwakt de schilstructuur door microscopische perforatie, waardoor water makkelijker uit de bes kan verdampen. Dat waterverlies is de motor van het hele proces: de bessen kunnen tot ongeveer 60 procent van hun gewicht verliezen. Wat overblijft is een veel kleinere hoeveelheid sap, maar met een uitzonderlijk hoge concentratie aan opgeloste stoffen, vooral suikers, zuren en aromatische precursors. Zelfs al verbruikt de schimmel een deel van de suikers en zuren, stijgt de suikerconcentratie in de most sterk door die indroging, vaak tot 350 à 450 gram suiker per liter.

Ook de zuren veranderen op een manier die veel verklaart in het glas. Botrytis verbruikt wijnsteenzuur relatief sterker dan appelzuur. Tegelijk stijgt citroenzuur. Daarnaast vormt de schimmel glycerol, wat mee zorgt voor een ronder mondgevoel en meer textuur. Het is één van de redenen waarom grote botrytiswijnen niet alleen zoet zijn, maar ook spanning en grip behouden.

Tot slot is er nog een opvallende observatie die zelfs onderzoekers blijft prikkelen. Witte bessen kunnen tijdens botrytisinfectie roze verkleuren door de aanmaak van anthocyanen, kleurstoffen die je in wit fruit niet verwacht. Het is dus niet louter oxidatie, maar een echte reactie van de bes, en het mechanisme is nog niet volledig opgehelderd.

Aroma: meer dan concentratie

Het geurprofiel van edele rotting is niet enkel “meer van hetzelfde”. Botrytis kan de vorming en de beschikbaarheid van aromatische precursors, de bouwstenen van geur, sterk verhogen, waardoor de wijn niet alleen intenser ruikt, maar ook breder en complexer. Dat is precies waarom top botrytiswijnen vaak tegelijk fruitig, floraler en soms licht toastachtig kunnen overkomen.

Er lijken grofweg twee routes te spelen. Enerzijds zijn er citrusachtige toetsen zoals citroen en pompelmoes: die vertrekken vaak van aromatische bouwstenen die al in de bes aanwezig zijn en door botrytis vooral worden geconcentreerd. Tijdens de fermentatie worden ze omgezet naar de herkenbare citrusaroma’s. Anderzijds zijn er aroma’s die vooral ontstaan door de aantasting zelf. Steenfruit zoals abrikoos en perzik lijkt vaker te komen uit verbindingen die de bes aanmaakt als reactie op botrytis. Honingachtige tonen worden dan weer eerder rechtstreeks met botrytis geassocieerd dan met louter indroging.

Interessant is dat dit ook analytisch en sensorisch werd getest. In vergelijkingen tussen wijnen van gezonde druiven en wijnen van gebotrytiseerde druiven, onder meer met Riesling en Gewürztraminer, zag men dat botrytis de aromakwaliteit merkbaar kan verhogen. Daarbij worden bepaalde lactonen versterkt die een uitgesproken fruitig karakter geven, samen met sotolon, een verbinding die vaak kruidig en soms curryachtig wordt omschreven en die je geregeld met Tokaji Aszú associeert. Daarnaast is er vaak een lichte stijging van esters en alcoholen, wat kan bijdragen aan een indruk van meer likeurachtige en toastachtige accenten.

Het contrast met andere schimmeldruk is opvallend. Aantasting door oïdium kan net positieve aroma’s doen terugvallen. Wijnen worden dan niet per se gedomineerd door één duidelijke foutgeur, maar eerder door het ontbreken van aantrekkelijke tonen, waardoor het geheel vlak en minder interessant wordt.

In de praktijk blijft het daar uiteraard niet bij. Gebotrytiseerde wijnen kunnen een hele waaier aan aroma’s tonen, van rozijn en gekonfijt fruit tot saffraan en wasachtige toetsen die aan koninginnenbrij doen denken. Een deel daarvan past binnen diezelfde twee routes, concentratie en reactie van de bes, en sommige indrukken worden sterker met rijping op fles, wanneer fruit evolueert naar gedroogd en gekonfijt. Onderzoekers leggen echter vaak de nadruk op citrus, steenfruit en honing omdat deze drie duidelijke kapstokken zijn om te begrijpen hoe botrytis het aromaprofiel kan sturen.

Persen, tannine en een verrassend praktisch voordeel

Bij gebotrytiseerde druiven ligt het persen anders dan bij gezonde trossen. De schil is door botrytis verzwakt, waardoor sap en opgeloste stoffen makkelijker vrijkomen. Intuïtief zou je dan verwachten dat je automatisch ook meer tannine mee in de most trekt. Dat klopt in principe, alleen is de impact kleiner dan je zou denken. Botrytis oxideert een deel van de tannine al in de bes, waardoor ze minder scherp en minder bitter overkomt.

Dat geeft de wijnmaker speelruimte. De most uit gebotrytiseerde bessen is stroperiger en de opbrengst per kilo druif ligt lager, waardoor je in de praktijk vaak langer of steviger perst om voldoende sap te winnen. Omdat de tannine minder agressief is, kan dat doorgaans zonder dat de most meteen hard of bitter wordt. Sommige domeinen gaan daarom hoger in persdruk dan ze bij droge kwaliteitswijnen zouden overwegen.

Het verrassende voordeel zit in de fles. Doordat een deel van de tannine al in de druif werd geoxideerd, blijft er minder “reactief” fenolisch materiaal over dat later in de fles ongecontroleerd kan meewerken aan aroma- en smaakverlies. Daardoor verloopt het verouderen vaak trager en regelmatiger, en verliezen deze wijnen hun karakter niet snel. Zo doorstaan gebotrytiseerde wijnen makkelijk de tand des tijds en hebben ze een mooi verouderingspotentieel.

Van vijand naar gereedschap: wat kan de wijnbouwer sturen

Je kan botrytis niet bestellen zoals een pakketje, maar je kan wél de randvoorwaarden creëren waarin edele rotting een kans krijgt. In de praktijk gaat het vooral om risicobeheer: de troszone droog en luchtig houden, beschadiging vermijden en op het juiste moment uiterst selectief oogsten.

De eerste stap is canopy management, het sturen van bladerwerk en troszone. Door de trossen voldoende vrij te zetten, met luchtcirculatie en licht, verdwijnt vocht sneller na dauw, mist of regen. Dat verlaagt de druk van grijsrotting en maakt het makkelijker om botrytis gecontroleerd te laten verlopen.

Daarnaast is schadebeperking cruciaal. Ziektebestrijding is daarom ook een noodzaak om de druif gezond en de schil intact te houden. Elke microbeschadiging versnelt de verspreiding binnen de tros en duwt het proces sneller richting trosrot.

Ook de aanplant speelt mee. Sommige variëteiten zijn gevoeliger voor snelle trosrot door compacte trossen, dunne schillen of een hogere vatbaarheid voor beschadiging. Klonen, ligging in de wijngaard en perceelskeuze kunnen dat risico versterken of net temperen.

Dan komt het moment dat alles samenvalt: oogst en selectie. Edelrot ontwikkelt zich in fases, daarom werken producenten vaak met meerdere passages. Alleen bessen in het juiste stadium worden geplukt, grijs aangetast fruit blijft achter. Dat is manueel werk en vraagt ervaring, je kan het niet zomaar aan eender welke seizoensarbeider overlaten.

Het klinkt als extra werk, omdat het ook extra werk is. Botrytiswijnen zijn vaak duur om te maken om een heel nuchtere reden: je betaalt voor arbeidsintensieve selectie met mensen die weten waar ze naar kijken.

Het resultaat: een klein flesje goddelijke drank

Als ik op Wine Searcher de gemiddelde prijs ga opzoeken van een fles Château d’Yquem uit mijn geboortejaar 1967, dan moet ik flink in mijn geldbeugel tasten. 1.397 euro, staat er koeltjes bij. Er is één troost: de flessen die vandaag te koop zijn, zijn vaak halve flesjes. In 1967 ging het nog gewoon om 750 milliliter.

Hoewel ik dankzij dit artikel beter begrijp waarom Botrytis cinerea zo’n bijna sacrale status heeft, blijf ik koppig bij mijn gevoel. Laat ons eerlijk zijn: de kans dat ik ooit zoveel centen neertel voor één fles wijn is zo goed als nihil. Maar dromen mag, ooit misschien…, en als ik het in dat droombeeld toch doe, dan wordt het verdorie geen edele rotting.

Filed under: oenologie | Tagged: , , , , , , , , | Leave a comment »

Volgende pagina »