Pergola: een klassiek systeem in een nieuw daglicht

Indien je bij het lezen van de titel denkt aan een houten constructie in de tuin waarlangs planten omhoog klimmen, dan heb je waarschijnlijk nog niet veel tijd doorgebracht tussen de wijngaarden. Wie door de steile hellingen van Trentino, Aosta, Ligurië of zelfs Veneto wandelt, merkt meteen dat de wijnranken er anders geleid worden dan in de meeste klassieke regio’s. Geen guyot of cordon, maar een pergola.

Zelf heb ik lange tijd meewarig gekeken naar wijnbouwers die dit systeem gebruikten. In mijn ogen draaide het vooral om het behalen van zoveel mogelijk volume in plaats van de bescherming tegen natuurelementen. Ondertussen heb ik dat oordeel lang achter mij gelaten. Meer nog: vandaag zie ik het nut, en op sommige plaatsen zelfs de absolute noodzaak, van dit oude geleidingssysteem.

Pergola stond lange tijd symbool voor een voorbijgestreefde manier van wijnbouw. Vandaag is het systeem geen curiositeit meer, maar opnieuw volop onderwerp van aandacht. Dankzij, of beter: door, de opwarming van de aarde. Wat ooit werd afgedaan als passé, blijkt bijzonder actueel.

Wat is het Pergola geleidingsysteem eigenlijk?

Het pergola geleidingsysteem is een manier om wijnstokken te leiden waarbij de scheuten niet verticaal omhoog groeien, zoals bij guyot of cordon, maar horizontaal worden uitgeleid over een latwerk dat zich boven het hoofd van de wijnbouwer bevindt. De ranken vormen zo een doorlopend bladerdak, terwijl de druiventrossen onder het loof hangen.

Dat bladerdak is geen esthetisch detail, maar een functioneel onderdeel van het systeem. Het werkt als een natuurlijke bescherming tegen zon, regen en wind. De druiven blijven uit de directe zon, wat het risico op zonnebrand en uitdroging beperkt. Tegelijk zorgt de open structuur ervoor dat lucht kan circuleren, wat helpt om schimmelziektes onder controle te houden.

De naam ‘pergola’ is dan ook geen toeval. Ze komt uit het Latijn pergula, wat een afdak of overdekte doorgang betekent. In de wijngaard krijgt die betekenis een heel concrete invulling: een levende overkapping van bladeren waaronder gewerkt en geoogst wordt.

Het onderhoud van een pergola wijngaard is arbeidsintensief. Snoeien, aanbinden en oogsten gebeuren vaak met de armen boven het hoofd of zelfs in gebogen houding. Vooral in steile of moeilijk toegankelijke wijngaarden vraagt dat een flinke fysieke inspanning. Hoewel het systeem dus letterlijk en figuurlijk ‘boven het hoofd groeit’, is het tegelijk een doordachte, eeuwenoude manier van wijnbouw die vandaag opnieuw aan belang wint.

Waarom werd het systeem vergeten?

In de twintigste eeuw werd traditie al te vaak gelijkgesteld aan achterstand. Nieuwe technieken, mechanisatie, agrochemie en de opmars van internationale druivenrassen zorgden voor een grootschalige modernisering in de wijngaard. Ambachtelijke wijnbouw, gebaseerd op lokale ervaring en handwerk, werd ingeruild voor strak geleide draadsystemen met lage stokken en hogere efficiëntie.

De pergola viel daarbij uit de gratie. Het systeem kreeg het etiket van ouderwets, inefficiënt en gericht op massaproductie. In regio’s als Trentino werden complete hellingen gerooid. De lokale druif Schiava (ook bekend als Vernatsch), die makkelijk veel draagt en lang het beeld van de streek bepaalde, werd vaak vervangen door internationale rassen en marktgerichte aanplant, zoals Cabernet Sauvignon en Pinot Grigio. Het resultaat? Meer opbrengst, meer standaardisatie… maar ook het verlies van biodiversiteit en een uniek cultureel landschap.

Dat oordeel bleef lang hangen: de pergola stond symbool voor flauwe wijn, overproductie en achterhaalde technieken. Veel wijnbouwers lieten zich overtuigen door consultants die beweerden dat guyot en VSP (Vertical Shoot Positioning – een rechtop geleid, modern draadgeleidingssysteem) efficiënter, kwalitatiever en vooral moderner waren.

Toch verandert dat beeld vandaag snel. Wijnmakers, onderzoekers én consumenten herontdekken de kwaliteiten van het systeem. Niet uit nostalgie, maar uit noodzaak. Klimaatverandering, arbeidstekorten en de zoektocht naar duurzamere wijnbouw brengen de pergola terug op het voorplan. Daardoor krijgt dit geleidingsysteem vandaag een nieuwe invulling in een veranderend klimaat.

Schaduw voor druif én druivenplukker

In een tijd waarin temperaturen stijgen en de wijnbouw onder druk staat van extreme weersomstandigheden én arbeidskrapte, biedt het pergolasysteem een opvallend praktisch antwoord.

Een driejarige studie van Amaroneproducent Masi toonde aan dat druiven onder een pergola op hete zomerdagen tot wel 20°C koeler blijven dan druiven geleid via het guyot-systeem. Dat verschil is meer dan een voetnoot: het voorkomt zonnebrand, verlaagt verdamping en vermindert stress voor de plant. Het resultaat? Meer kleurstoffen (anthocyanen), minder tannine, en minder risico op overrijping. Zeker relevant voor wijnen die gebaat zijn bij evenwichtige concentratie, zoals Amarone.

Maar ook op sociaal vlak scoort de pergola. Volgens Andrea Lonardi MW is het een systeem dat beter inspeelt op het veranderende arbeidspotentieel in de wijnbouw. In tegenstelling tot VSP-systemen, die veel loofbeheer vereisen (scheuten dunnen, bladeren verwijderen, draden spannen), is het werk bij een pergola meer gespreid en minder geconcentreerd in korte piekmomenten.

En dan is er nog een bijna ironisch voordeel: onder een pergola werk je in de schaduw. Wie met de hand oogst, zoals in veel kwaliteitsregio’s nog steeds gebeurt, hoeft geen trossen te plukken in de brandende zon, maar kan letterlijk wat koelte vinden tussen de bladeren.

Heroïsche wijnbouw: kruipen onder de druiven

De pergola mag dan schaduw en werkcomfort bieden in veel regio’s, dat is niet overal het geval. In gebieden zoals Ligurië en de Valle d’Aosta krijgt het systeem een heel andere dimensie. Daar volgt de pergola niet de mens, maar het landschap. En dat landschap is vaak allesbehalve vriendelijk.

Op steile hellingen, tussen rotspartijen en eeuwenoude terrassen, worden de pergola’s bewust laag gehouden, vaak omschreven als pergola bassa. Soms om te profiteren van de warmere luchtlagen dicht bij de grond, soms gewoon omdat de geografie niets anders toelaat. Hoog bouwen is daar geen optie, en dus groeit de wijnstok net boven de stenen.

Het resultaat: oogsten gebeurt gebukt, gehurkt of, in het ergste geval, half liggend op de buik tussen de druiventrossen. Het is geen werk voor wie houdt van ergonomie of rechte rijen. In Ligurië spreekt men dan ook niet voor niets van viticoltura eroica – heroïsche wijnbouw. Een vorm van landbouw die niet alleen wijn oplevert, maar ook knieën die het terrein letterlijk ondergaan, en een doorzettingsvermogen dat geen machine evenaart.

Dit soort wijngaarden zijn geen Instagram-decor, maar levend erfgoed. Ze tonen tot hoever wijnbouwers bereid zijn te gaan om hun hellingen te blijven bewerken, druiven te telen op plaatsen waar de machine allang heeft afgehaakt, en wijn te maken die de strijd met het terrein weerspiegelt.

Vele gezichten, één gedachte

De herwaardering van de pergola stopt niet aan de Italiaanse grens. Al sinds de oudheid werden wijnranken omhoog geleid om lucht en licht te benutten, en door de eeuwen heen paste het systeem zich telkens aan aan streek, druif en klimaat. Vandaag raakt het opnieuw ingeburgerd in uiteenlopende delen van de wijnwereld. In Galicië bijvoorbeeld grijpen wijnbouwers terug naar de pergola voor Albariño. In Argentinië is het systeem al lang in gebruik voor Bonarda, onder de naam parral. Zelfs in Napa overwegen gerenommeerde domeinen om Cabernet Sauvignon onder pergola te leiden, uit bezorgdheid over oververhitting.

Die internationale verspreiding gaat gepaard met een rijke variatie aan vormen, aangepast aan het klimaat, de druif en het landschap:

  1. De Pergola Veronese, klassiek en nog steeds wijdverspreid in Valpolicella.
  2. De tendone of ‘grote tent’, een draadgestuurde overkapping, typisch voor Abruzzo
  3. Latada, een Portugese benaming voor pergola achtige overkappingen in de wijngaard.
  4. De dubbele pergola in Soave, met loof aan weerszijden van de druivenrij.
  5. De Parral in Zuid-Amerika, vooral in Argentinië en Chili.
  6. De betonnen, witgeschilderde zuilen in Valle d’Aosta.

Sommige systemen doen zelfs denken aan moderne innovaties zoals de Geneva Double Curtain, al is het doel daar om de zon toe te laten, in plaats van haar buiten te houden.

Hoe verschillend ook in vorm, al deze varianten delen dezelfde filosofie: streven naar perfectie, passend bij het microklimaat, bescherming van de druif, en een leidingsysteem dat zich voegt naar de plek, niet omgekeerd.

En nee, een pergola hoeft heus geen waterige wijn op te leveren. Het is immers vaak niet het systeem zelf dat zorgt voor uitgezakte trossen, maar de manier waarop ermee omgegaan wordt. In een test met Schiava druiven van pergola’s in Alto-Adige bleek het verschil duidelijk: de overrijpe, opgeblazen bessen kwamen van een perceel dat geïrrigeerd werd, de geconcentreerde, evenwichtige bessen kwamen van dezelfde druif, maar zonder kunstmatige watergift. De les? Het succes van een pergola hangt niet af van de hoogte van het bladerdak, maar van de visie van de wijnbouwer eronder.

Een nieuwe toekomst voor de pergola?

Wie vandaag opnieuw een pergola wil aanleggen, moet daar niet licht over denken. Het systeem vraagt een serieuze investering, is moeilijker te mechaniseren en vraagt planning op lange termijn. Maar tegenover die inspanning staan duidelijke voordelen: duurzaamheid, klimaatbestendigheid, biodiversiteit, en een herwaardering van erfgoed die meer is dan nostalgie.

De pergola herinnert ons eraan dat niet alles wat ‘modern’ oogt ook een verbetering is. Soms ligt de vooruitgang in het herontdekken van vergeten kennis. Een goed begrepen traditie is geen ballast, maar een bron van veerkracht.

Dat betekent niet dat de pergola een wondermiddel is. Voor krachtige, geconcentreerde wijnen met veel extract en stevige tannine kan een systeem als guyot of VSP nog steeds geschikter zijn. De pergola geeft vaak wijnen met meer luchtigheid, finesse en verteerbaarheid. Geen brute kracht, maar verfijning met spanning. En laat net dat het profiel zijn waar veel wijnliefhebbers opnieuw naar verlangen.

Pinot Noir – De wijn van het jaar 2025

Pinot Noir als wijn van het jaar. Zo zou men zonder veel overdrijving ons persoonlijk wijnjaar kunnen samenvatten. Wie even terugblikt op de flessen die de voorbije maanden over onze proeftafel passeerden, kan niet anders dan vaststellen dat Pinot Noir in al haar gedaanten: Pinot Nero, Spätburgunder, Blauburgunder een opvallende hoofdrol opeiste. En vooral de laatste maanden van het jaar groeide die aanwezigheid uit tot wat men gerust een orgelpunt mag noemen.

Ook binnen onze clubactiviteiten was dat niet anders. De Südtirol / Alto Adige Deep Dive stond dit jaar nadrukkelijk in het teken van Pinot Noir. In november organiseerde ik met wijnclub Het Negende Vat een uitgebreide Pinot Noir-degustatie, en bij wijnclub Amici vormde deze druif de afsluiter van het proefjaar.

Bij Amici beperkte wijnmeester Peter zich gelukkig niet tot ons, terecht geliefde wijnland Italië. Er werd breder gekeken, en dat was een verstandige keuze. Als er één Franse druif is die werkelijk internationale erkenning verdient, dan is het Pinot Noir. Ze doet de andere Franse soortgenoten verbleken, paradoxaal genoeg terwijl ze zelf de lichtste is, althans wat kleur betreft. Tijdens de degustatie werd meermaals verwezen naar whole cluster fermentation, een vinificatietechniek die de voorbije jaren steeds vaker opduikt bij kwaliteitsgerichte wijnmakers. Daarover later meer — dit thema verdient een afzonderlijke, diepgravende bespreking, en ik werk al enige tijd aan een artikel over dat onderwerp.

Dat Pinot Noir een nukkige en veeleisende druif is, hoeft nauwelijks nog betoog. Haar notoire reputatie is al eeuwen gevestigd. Feit is dat Pinot Noir de ouder is van vele andere druivenrassen. Denken we maar aan Chardonnay, Pinot Blanc, Pinot Gris, naast tal van andere mutaties. Al in de Romeinse tijd stond ze bekend als Helvenacia Minor, en haar historische thuisbasis is Bourgogne, waar ze al sinds de vierde eeuw vóór Christus wordt gecultiveerd. Wie dagelijks tussen Fixin en Santenay mag paraderen, zou zelf ook weinig reden tot klagen hebben.

Toch is Pinot Noir allesbehalve vergevingsgezind. Een behoorlijke kleurextractie is moeilijk door het lage gehalte aan anthocyanen, wat resulteert in die kenmerkende, lichte robijnkleur, al van jongs af aan zichtbaar. Voor de wijnbouwer is deze druif een genadeloze toetssteen: wie haar niet beheerst, valt onverbiddelijk door de mand. De lijst van uitdagingen is indrukwekkend. Pinot Noir is vroeg rijp, maar heeft baat bij een lange rijpingsperiode; ze is gevoelig voor warmte, maar heeft die tegelijk nodig; ze houdt niet van natte voeten, maar prefereert wel een vochtig klimaat; ze bot vroeg en is daardoor kwetsbaar voor lentevorst. Tijdens de vinificatie kan de gisting heftig en moeilijk controleerbaar zijn, aroma’s gaan snel verloren, en zowel te rijp als te onrijp geoogst fruit leidt vaak tot onevenwichtige wijn. Oxidatie ligt voortdurend op de loer, houtgebruik vergt uiterste voorzichtigheid, en eenmaal gebotteld kan Pinot Noir ronduit wispelturig zijn.

En toch, of misschien juist daarom, blijft ze fascineren. Want wanneer alles samenvalt, wanneer kunde, terroir en timing elkaar vinden, levert Pinot Noir wijnen op die ongeëvenaard zijn in verfijning, nuance en emotionele duidingskracht. Aan sommige exemplaren beleef ik dubbel zoveel genot aan de geurfase dan aan de proeffase.

Dat ze bovendien resveratrol en saponines bevat, nemen we graag mee als voetnoot. Gezondheid is nooit de hoofdreden om Pinot Noir te drinken, maar het is een aangename bijkomstigheid.

Met die gedachte in het achterhoofd doken we bij wijnclub Amici de proefglazen in. Wat volgt zijn mijn proefnotities van een degustatie die perfect illustreert waarom Pinot Noir tegelijk vloek en zegen blijft.

Proefnotities van de Amici Pinot Noir tasting:

  1. Shannon Vineyards Rockn Rolla Pinot Noir 2020 – Elgin (Zuid-Afrika)
    Pinot Noir die een houtlagering krijgt van 12 maanden in Franse eiken vaten.
    Granaatrood van kleur. De neus is zuiver en aantrekkelijk, met aroma’s van aardbei, kers, framboos en rode bes. Daarbovenop komen florale toetsen van roos, gevolgd door kruidige accenten van peper en laurier. Na het walsen ontwikkelen zich aroma’s van sigarenkistje, mokka en tabak, ondersteund door een lichte aardse ondertoon. De neus neigt naar complexiteit, maar behoudt tegelijk een speels en open karakter. In de mond is de wijn mooi in evenwicht, met een perfecte aciditeit die voor frisheid en spanning zorgt. De structuur is verfijnd, met weinig aanwezige tannine en rijp, zuiver fruit dat de wijn een licht belegen indruk geeft zonder aan levendigheid in te boeten. De mond blijft fris en speels tot in de afdronk. Geen grote Pinot Noir in termen van kracht of concentratie, maar wel een bijzonder aangename en harmonieus opgebouwde wijn.
    Punten: 85/100 – Te koop bij Cape & Grapes (richtprijs 40,20 €)
  2. Grosjean Pinot Noir Vigne Tzeriat 2021 – Vallée d’Aosta DOC (Italië)
    Pinot Noir die 15 tot 18 maanden rijpt in barriques en vervolgens nog 12 maanden op fles.
    Licht robijnrood van kleur. De neus is complex en uitgesproken terroirgedreven. Typisch rood fruit zoals bosaardbei, kers en framboos vormt de kern, aangevuld met nuances van zwart fruit, met name braam. Florale toetsen van viooltjes zijn duidelijk aanwezig en bovendien heeft de wijn een licht vlezige indruk. Daarnaast ontvouwen zich aardse aroma’s van champignon, sous-bois en bosgrond, gevolgd door accenten van koffie, tabak, peper en laurier. Opvallend is dat na elke stilstand in het glas de bosgrond telkens opnieuw als eerste naar voren komt, wat de wijn een zeer herkenbare signatuur geeft. In de mond is het profiel steviger dan gemiddeld voor Pinot Noir, zowel wat tanninestructuur als aciditeit betreft. De zuren zijn uitgesproken maar goed geïntegreerd. In de smaak komen zeer duidelijk florale indrukken naar voren die doen denken aan viooltjessnoepjes (de paarse sjabbekes), wat contrasteert met het aardse karakter van de neus. Naar de afdronk toe neemt het boskarakter opnieuw de bovenhand, met bosaardbei, bospaddenstoel en bosgrond als leidraad. Dit is een karaktervolle Pinot Noir waarin finesse en structuur elkaar ontmoeten. Duidelijk geen allemansvriend.
    Punten: 87/100 – Te koop bij Licata (richtprijs: 30,00 €)
  3. Weingut Nelles Spätburgunder B-48 Grosses Gewächs 2020 – Ahr (Duitsland)
    Spätburgunder, specifiek afkomstig van het perceel B-48, waar steile hellingen en leisteenrijke bodems zorgen voor rijper fruit. De wijn kreeg een opvoeding in Franse eiken vaten, deels nieuw en deels gebruikt.
    De neus is breed en uitgesproken, met aroma’s die variëren van klein rood fruit zoals kriek, kers, aardbei en framboos tot een stevig en expressief rozenboeket. Daarbovenop komen frisse kruidige accenten van munt, peper en salie. Na het walsen ontwikkelen zich duidelijke tertiaire aroma’s van sigarenkistje, mokka en tabak, omkaderd door een aangename staltoets en een fijn verweven houtinvloed. In de mond volgt een duidelijk contrast met het uitbundige geurpalet. Hier toont de wijn zich rijper en zwoeler van stijl dan de neus doet vermoeden, met een uitgesproken indruk van vlierbes die het smaakbeeld domineert. De tannine zijn soepel en afgerond, de zuren net voldoende fris om het geheel in balans te houden. Het mondgevoel is zacht, fruitig en kruidig, met minder spanning dan verwacht, maar wel met een zekere rondheid en comfort. Dit is een Spätburgunder die meer inzet op rijpheid en toegankelijkheid dan op strakheid of finesse.
    Punten: 85/100 – Te koop bij Langbeen (richtprijs: 35,00 €)
  4. Domaine Louis Boillot & Fils Volnay 1er Cru Les Brouillards 2017 – Bourgogne (Frankrijk)
    Pinot Noir die een opvoeding kreeg van 18 maanden in Franse eiken vaten, waarvan 30% nieuw.
    Helder robijnrood van kleur, met een lichte evolutie passend bij de jaargang. De neus blijft almaar boeien: bij aanzet is het aromatisch palet al opvallend breed, en hoe langer de wijn openstaat, hoe complexer het bouquet zich ontvouwt. In willekeurige volgorde komen aroma’s naar voren van bosaardbei, framboos en kriek, viooltjes, peper en kaneel, gevolgd door koffie, ceder en tabak. Verder ook thee, laurier, humus, boschampignon en uitgesproken sous-bois. Het geheel is complex, harmonieus en verveelt geen enkele seconde. In de mond zet de wijn deze veelbelovende geurfase moeiteloos verder. De tannine zijn mooi en zuiver, voldoende krachtig maar fijn van textuur. De zuren zijn levendig en dragen de wijn over de volledige lengte van de smaak. Alles valt hier voorbeeldig op zijn plaats: sappig = acide = heeft voldoende tannine = super in balans = mineraal = bovenal subliem lekker!
    Punten: 93/100 – Niet te koop in België (richtprijs 75,00 €)
  5. Kellerei Girlan Pinot Noir Riserva Trattmann 2016 – Südtirol/Alto Adige DOC (Italië)
    Deze Pinot Noir ondergaat verscheidene lageringen alvorens hij op de markt komt. Vooreerst krijgt hij een opvoeding, deels in barriques (225 liter) en grote botti van 12 hectoliter voor 12 maanden. Nadien volgt een rijping van 8 maanden in 70 hectoliter vaten en tenslotte rust de wijn verder in de fles gedurende 8 maanden.
    Dit complex rijpingsproces uit zich al onmiddellijk als je een eerste snuif doet aan het glas. We geven voor de volledigheid nog mee dat de wijn een mooie volle kersenrode kleur heeft. De neus is rijp, diep en complex, met een fantastisch mooie roodfruitmelange van voornamelijk (bos)aardbei, kers en framboos. Bovendien is de wijn heerlijk geparfumeerd. Zowel de geurige roosjes als de diepere florale toetsen van viooltjes komen opzetten. Fijn kruidig met een initiële aanzet van tertiaire aroma’s van tabak, sigarenkistje, en cederhout, met nuances van mokka, koffie en op de achtergrond een subtiele aardse toets van humus en bosgrond. Alles is mooi geïntegreerd en straalt een levendige rijkheid en complexiteit. De verwachtingen bij het proeven zijn alvast hoog! Hoewel wijnmeester Peter 2 van de vier flessen (terecht) heeft afgekeurd en we als gevolg hiervan maar een mierenlek in het glas kregen stelde dit wijnplasje totaal niet teleur. Integendeel, deze Pinot Noir toont zich met een zachte maar toch krachtige, serieuze en vooral uitgebalanceerde stijl. De tannine zijn rijp, aanwezig en geven de wijn een duidelijke structuur. De zuren zijn nog steeds levendig genoeg om het geheel fris te houden, en staan volledig in dienst van balans en lengte. Het fruit is wat rijper wat het geheel een wat ronder mondgevoel geeft. De afdronk is lang, sappig en gedragen, met minerale en kruidige accenten. Dit is geen speelse Pinot Noir, maar een volwassen, vlotte, geconcentreerde en harmonieus opgebouwde wijn.
    Punten: 90/100 – Te koop bij Het Wijnsalon (richtprijs: 38,50 €)
  6. Weingut Dr. Wehrheim Sonnenschein Spätburgunder Grosses Gewächs 2020 – Pfalz (Duitsland)
    Spätburgunder die gedurende 12 tot 14 maanden rijpt in eiken barriques.
    Helder robijnrood van kleur met een frisse, nog vrij jeugdige glans. Hoewel er wat donkerder fruit in de geur aanwezig is, zonder echt zwart fruit te worden, staat het rode fruit centraal met aroma’s van zure kers, kriek, rode bes en bosaardbei. Daarbovenop komen duidelijke florale toetsen van viooltjes, gevolgd door een verfijnde kruidigheid van witte peper en een hint van laurier. Na het walsen ontwikkelen zich zelfs wat meer balsamische toetsen maar ook meer aardse en minerale nuances. Het aromatische profiel is eerder ingetogen dan uitbundig. In de mond toont deze Spätburgunder zich strak en energiek, met een stevige doorzetting van de kers/kriek. Dit zorgt voor een uitgesproken aciditeit die de wijn lengte en spanning geeft. De tannine zijn fijn maar licht nerveus aanwezig. Voldoende lange lengte. Al bij al is dit een zeer aangename wijn die nog wat jong overkomt maar die het niveau van de vorige twee wijnen niet kan bereiken. Een kleine terugval.
    Punten: 87/100 – Te koop bij Langbeen (richtprijs 49,60 €)
  7. Cristom Vineyards Pinot Noir Mt. Jefferson Cuvée 2023 – Eola Amity Hills Willamette Valley (VS)
    Deze Pinot Noir, die een rijping krijgt van 11 maanden in barriques, kreeg een mooie notering (11e plaats) in de Wine Spectator top 100 van 2025. Ik geef graag even mee wat de WS commentaar is over deze wijn: ‘This impressive Pinot is polished and detailed, offering dynamic flavors of raspberry and blueberry, with mineral and brown baking spice hints that build richness toward fine-grained tannins.’ Ik toets deze even af met mijn proefnotitie.
    Zuivere kersenrode kleur met een frisse, jeugdige glans en mooi tranend. De neus is open en expressief, met een duidelijke focus op het aardse, bosaspect (boschampignon, sousbois, potgrond). Nadien volgt er een ware kruidenexplosie (peper, kaneel, jeneverbes, salie, munt, laurier…). Koffie en thee volgen snel. Het fruit laat echt wel op zich wachten. Even walsen, ruiken, wat heviger walsen. Het glas wegzetten en wat laten rusten en uiteindelijk is het daar: rood fruit van voornamelijk kers, kriek, framboos en rode bes, aangevuld met frisse toetsen van bosaardbei. Gelukkig is het fruit van bij de eerste slok wel aanwezig. Het mondgevoel is fris en levendig, met een uitgesproken maar stevig evenwichtige aciditeit die meteen voor spanning zorgt. Jeugdig, te jeugdig momenteel waardoor de wijn lichtjes nerveus overkomt. Mocht het thema niet als Pinot Noir gekend zijn, ik had op een blinde proef de wijn nooit als een Pinot Noir omschreven. Misschien leest dit net iets te negatief en dat is niet de bedoeling want ik kon de wijn wel zeer appreciëren.
    Punten: 89/100 – Niet te koop in België (richtprijs: 45,00 €)
  8. Domaine Fourrier Vieilles Vignes Pinot Noir 2012 – Gevrey Chambertin (Frankrijk)
    Pinot Noir die 18 maanden rijpt in Franse eiken vaten met een beperkt aandeel (20%) nieuw hout.
    Granaatrood van kleur met duidelijke evolutie en licht troebel. De neus is uitgesproken Bourgondisch met uiteraard wat oudere geuren en volop tertiaire aroma’s. Maar desondanks staat het rode fruit nog steeds centraal met aroma’s van kers, kriek maar ook gedroogde framboos. Florale toetsen zijn aanwezig maar ingetogen, richting gedroogde roos. Daaronder ontvouwt zich een complex tertiair palet van sous-bois, humus, natte bladeren en bospaddenstoel, gevolgd door accenten van thee, tabak, cederhout en een lichte kruidigheid van peper en laurier. Alles is perfect versmolten. In de mond is de wijn zacht en harmonieus opgebouwd. De tannine zijn volledig afgerond, de zuren nog levendig maar subtiel geïntegreerd. Het fruit is geëvolueerd maar nog mooi aanwezig. De afdronk is lang, verfijnd en aangenaam. Dit is geen expressieve of opulente Pinot Noir, maar een klassiek, mature Gevrey-Chambertin die inzet op balans, diepgang en sereniteit. Wat mij betreft dan ook een heerlijke afsluiter van een zeer mooie proeverij!
    Punten: 90/100 – Niet te koop in België (richtprijs 75,00 €)

De mystiek van een mythisch wijnjaar – Amici plaatst 2016 onder de loep!

Vintage, millesimato, colheita… Het jaartal op het etiket blijft iets magisch hebben. Bij het schenken van een glas wijn komt vaak de vraag terug welk jaartal het is, niet zelden gevolgd door de klassieker: “En, was het een goed jaar?” Toch ben ik persoonlijk een koele minnaar van jaargangen. Het idee dat één topjaar overal ter wereld automatisch topwijn oplevert, is een hardnekkige mythe. Klimaat, ligging, druif en vooral de kunde van de wijnboer spelen immers elk hun eigen rol.

Bovendien lijkt het belang van jaargangen af te nemen. Steeds minder wijnliefhebbers beschikken over een kelder waar flessen rustig kunnen rijpen. De jongere generatie zit vaak met een wijnklimaatkastje in plaats van een kelder, en de periode tussen aankoop en consumptie wordt alsmaar korter. In zo’n context verliest het jaartal deels zijn betekenis.

Maar de wijnliefhebber in mij protesteert. Wij beschikken immers wél over een mooie kelderruimte waar de flessen hun plaats vinden om tot rust te komen. En dan wordt het jaartal plots weer heel belangrijk: wanneer open je zo’n zorgvuldig bewaarde fles op haar piekmoment?

Tijdens onze recente Amici-proefavond selecteerde wijnmeester Peter negen flessen uit wat in Italië omschreven wordt als het mythische jaar 2016. Hij zoomde in op de vraag wat een wijnjaar goed, minder goed of uitzonderlijk maakt. De hamvraag? Klimaat. En in 2016 viel in veel delen van Noord- en Midden-Italië werkelijk alles in de plooi. Een jaar waarin, bij wijze van spreken, zelfs de minder geïnspireerde wijnboer per ongeluk iets moois op fles kon krijgen.

Daarmee raakte Peter onverwacht één van mijn stokpaardjes: fenolische rijpheid. Hét criterium dat ik altijd hanteer bij het selecteren van nieuwe wijnen. Geen enkele wijnboer ontsnapt eraan: hij moet me overtuigen van zijn aanpak om die cruciale rijpheid te bereiken, en van zijn, soms delicate, evenwichtsoefening om fenolische, alcoholische en aromatische rijpheid op één lijn te krijgen.

Fenolische rijpheid gaat namelijk verder dan suikers of aroma’s. Het draait om textuur, balans en tanninestructuur. In rode wijn bepaalt schilcontact de stijl; in witte wijn, zeker bij rassen met dikke schillen of bij maceratie, beïnvloeden fenolen bitterheid, oxidatiegevoeligheid en mondgevoel. Complexe, traag rijpende tannine geven lengte zonder agressie. Daarom kauwt de wijnbouwer obsessief op pitten: hij wacht op dat ene moment waarop de druif als geheel écht rijp is.
(Het hele artikel lezen kan via: De vele gezichten van rijpheid: wanneer is een druif echt klaar?)

En precies dát maakt 2016 zo’n uitzonderlijk jaar. Het klimaat zorgde in grote delen van Italië voor perfect evenwicht tussen fenolische, alcoholische en aromatische rijpheid. Je moest bijna moeite dóen om slechte wijn te maken.

Met die gedachte in het achterhoofd gingen we aan tafel, verwachtingsvol en nieuwsgierig naar Peters selectie. We werden niet teleurgesteld: hij serveerde een reeks wijnen die het mythische karakter van 2016 volledig waarmaakten — een likkebaardende proeftocht door een schitterend jaar.

Het proefrelaas:

  1. St. Michael-Eppan Sanct Valentin Sauvignon Blanc 2016 – Südtirol/Alto Adige DOC
    100% Sauvignon Blanc – opgevoed deels in inox (90%) en deels in eiken vaten, met langdurige rijping op zijn droesem.
    De Sanct Valentin 2016 toont zich meteen als een Sauvignon Blanc met een reputatie die hij moeiteloos waarmaakt. De neus opent met een waaier aan gele vruchtjes, rijpe citrus, kruisbes, geflankeerd door een rokerige finesse, een bijna krijtachtige mineraliteit en een vleugje salie. In de mond is de wijn opvallend complex: enerzijds strak en verfrissend, anderzijds rond en smeuïg dankzij de rijping op de lies. De textuur is zijdeachtig, de zuren zijn speels prikkelend en het geheel wordt gedragen door een diepe minerale kern. De afdronk is lang en licht ziltig, met een subtiele bitterheid die eerder diepgang dan scherpte biedt. Op dronk, ja, maar met gemak nog jaren evolutie voor de boeg.
    Punten: 89/100
    Prijs: ± 30,00 € (Te koop op verschillende plaatsen in België)
  2. Coppo Pomorosso 2016 – Nizza DOCG
    100% Barbera – 14 maanden opgevoed in Franse eik.
    Vol tot intens donkerrood in het glas, zonder het minste spoortje evolutie, met gekleurde tranen langs de rand. De neus stijgt warm en uitnodigend op, met rijpe kersen (Mon Chéri), zwarte pruimen en bramen, onderbouwd door verfijnde toetsen van munt, mokka, cacao en zoethout. Alles is mooi verweven, zonder dat het hout ook maar even de bovenhand neemt. Daarnaast noteren we een vleugje alcoholwarmte, een subtiele sous-bois geur en een florale toets van viooltjes. Een evenwichtige, rijke en toch ingetogen neus, met veel rijp fruit dat net niet overdone wordt.
    In de mond toont de wijn zich opmerkelijk harmonieus: sappig, vol en stevig in het fruit, met correcte zuren en afgeronde tannine. De smaak ontwikkelt zich gestaag, van sappige kers naar donker fruit, een vleugje balsamico en fijne kruiden, eindigend in een lange, licht kruidige finale.
    De Pomorosso 2016 is een volle, genereuze crowdpleaser die nu al veel genoegen schenkt, maar ook probleemloos een aantal jaren verdere evolutie aankan.
    Punten: 86/100
    Prijs: €50,70 (Te koop bij Amante)
  3. Piaggia Riserva 2016 – Carmignano DOCG
    70% Sangiovese, 20% Cabernet Sauvignon & Cabernet Franc, 10% Merlot – minimaal 14 maanden rijping op Franse barriques.
    De wijn toont zich donker kersenrood, met duidelijk gekleurde tranen. De neus is sappig en verleidelijk, gedragen door diep rijpe kersen en pruimen, maar evenzeer door een warme waaier van cacao, mokka, karamel en tabak. Een subtiele florale toets duikt tussen de lagen door op, geflankeerd door een indrukwekkend spectrum aan fijne kruiden. Het is een bijzonder mooie neus, een feest van zwart en rood fruit met een voorbeeldige houtintegratie.
    In de mond komt de wijn volledig tot leven: intens, smaakvol en perfect in balans. De sappige zuren houden de stevige tannine moeiteloos in toom. Het lijkt bijna een duel, maar dan eentje waarbij beide kampen elkaar naar een hoger niveau tillen. Het fruit blijft prominent aanwezig, het hout blijft perfect verweven en het geheel mondt uit in een lange, aanhoudende, fris-kruidige finale. Deze wijn lijkt me nu op zijn hoogtepunt te bevinden.
    Punten: 90/100
    Prijs: €45,00 (Te koop bij Licata)
  4. Falkenstein Blauburgunder 2016 – Südtirol Vinschgau DOC
    100% Pinot Noir (Blauburgunder) – voor release rijpt de wijn 1 jaar in eiken barriques, gevolgd door 7 maanden in botti en nadien nog 24 maanden op fles.
    In het glas toont deze 2016 een lichte evolutie, met een granaatrode, kersenachtige tint en een prachtige traanvorming. De neus is ingetogen, maar bezit wel degelijk mooie complexiteit. Even walsen is nodig om alles volledig te ontwaren, maar dan ontvouwt zich een bijzonder fraaie mengeling van fruit (aardbei, kers, framboos), kruiden (munt, peper, jeneverbes, kaneel, laurier), perfect geïntegreerde houttonen (ceder, mokka, vlezig), aardse nuances van paddenstoel en een vleugje alcoholwarmte.
    In de mond krijg je een pittige, uitnodigende ansichtkaart. Mooie, sappige en ronde, maar niet overdreven volle smaken kleuren het plaatje. De zuren zijn zeer aanwezig en bijzonder aanstekelijk, de tannine nooit bijtend maar juist fijn en ondersteunend. De wijn is uiterst mineraal en bomvol frisse kruiden. Alles zit mooi in balans en de smaak verveelt geen seconde. Vandaag al heerlijk, maar minstens even boeiend om te volgen de komende jaren.
    Punten: 90/100
    Prijs: 24,50 € (Te koop bij De Fijne Wijnshop)
  5. Volpaia Coltassalla 2016 – Chianti Classico Gran Selezione DOCG
    95% Sangiovese, 5% Mammolo – minimaal 24 maanden rijping in Franse barriques, gevolgd door 6 maanden verdere flesrust.
    De Coltassala 2016 presenteert zich nog vrij donkerrood, helder en met de nodige traanvorming. In de neus vinden we een pure, elegante expressie van Sangiovese: rode kers, wilde aardbei en rode bes vormen de kern, geflankeerd door viooltjes, fijne groenkruidige toetsen en een subtiele houtimpact met hints van ceder, tabak en een vleugje leder. Een delicate aardse ondertoon van sous-bois en humus geeft het geheel extra diepte.
    In de mond toont de wijn zijn klasse. De zuren zijn levendig maar perfect geïntegreerd, en vormen de ruggengraat, maar toch halen de tannine lichtjes de bovenhand. Het smaakprofiel evolueert van fris rood fruit naar meer hartige, kruidige lagen, met nuances van rozemarijn, theebladeren en een lichte minerale toets. De finale is lang en verfijnd, waarbij het sappige fruit countert met het licht uitdrogende mondgevoel. Dit is een volle, krachtige, zeer geconcentreerde Gran Selezione met prachtige pure-chocolade-geladen tannine. Nu al heerlijk, maar met een duidelijk potentieel om nog een decennium verder te groeien.
    Punten: 91/100
    Prijs: 85,00 € (Te koop bij TG Fine Wines)
  6. Ferrando Etichetta Nera 2016 – Carema DOC
    100% Nebbiolo (Picotener) – rijping op grote Slavonische botti voor minimaal 24 maanden.
    De wijn kleurt licht robijnrood met een subtiele oranjerand. In de neus treedt meteen de fragiliteit op de voorgrond: aardbei, framboos en kers worden verweven met roos, viooltjes en gedroogde kruiden. Onder die florale laag duiken aardse nuances op die doen denken aan een paddenstoelkwekerij die nét wat werd bijgemest (en dat bedoelen we zo positief mogelijk, want het is geenszins afstotend). Daarnaast vinden we een uiterst subtiele houttoets. De geur heeft bovendien iets etherisch, wellicht vuursteen, en is tegelijk ongelofelijk complex, met een schitterende tertiaire integratie.
    In de mond toont de wijn zich rank, mineraal en intens verfijnd. Hoewel de intensiteit vrij krachtig te noemen is, zijn de tannine niet overweldigend aanwezig. De zuren maken zonder enige twijfel de wijn. Het smaakprofiel bouwt op van rood fruit naar kruidigheid en een zilte mineraliteit. De afdronk benadrukt nogmaals zijn sappig-fris-fruitig karakter, dat een haast aanstekelijke invloed uitoefent.
    Het bleek een wijn te zijn die de nodige dualiteit opwekte onder de proevers. Uit bovenstaande kan je afleiden dat ik tot de positivo’s hoorde. Ik beschouw dit dan ook als een heerlijk complexe wijn die ik zonder problemen nog enkele jaren in mijn kelder zou willen laten verder ontwikkelen.
    Punten: 92/100
    Prijs: 102,50 € (Te koop bij La Nebbia)
  7. Fèlsina Fontalloro 2016 – Toscana IGT
    100% Sangiovese – opgevoed voor 18–22 maanden in eikenhouten vaten, gevolgd door een jaartje flessenrust.
    De wijn bezit een donkere, helder robijnrode kleur met fijne, gekleurde tranen. Gun de wijn de nodige tijd in het glas, hij heeft er baat bij. Hoe langer hij openstaat, hoe beter de wijn tot zijn recht komt. In de neus krijgen we een prachtig pure en rijke expressie van Sangiovese: donkere kers, zwarte bes en rijpe aardbei, omringd door florale hints, leder, munt en de geur van een aangename boswandeling. Je zou zweren dat je opnieuw een roker bent: cederhout, sigarenkistje en tabak prikkelen de neus. Even later lijkt het alsof je een zak verse koffiebonen opent, terwijl onder de oppervlakte een gelaagde mineraliteit blijft sluimeren. De drang om te proeven wordt zo alleen maar groter.
    Die smaak is een toonbeeld van evenwicht. De wijn is groots zonder log te worden: niet overdreven krachtig, maar wel voorzien van voldoende stevige tannine die voor souplesse zorgen. De zuurtjes spelen hier perfect op in en tillen de wijn naar een hoger niveau van complexiteit. De smaak evolueert van rood en zwart fruit naar een meer kruidige afdronk met een subtiel bittertje. Het is begrijpelijk dat je moeite zal hebben om deze wijn nog met rust te laten. Toch kan dat gerust, want het einde van zijn latijn is nog lang niet in zicht.
    Punten: 93/100
    Prijs: 58,90 € (Te koop bij Wijnkennis)
  8. Poggio al Tesoro Sondraia 2016 – Bolgheri Superiore DOC
    65% Cabernet Sauvignon, 25% Merlot & 10% Cabernet Franc – 22 maanden rijping in Franse barriques.
    Zeer donkere, jeugdige, bijna paarse kleur. Stevig en kleurend tranend. Dit is duidelijk een ander profiel dan al het voorgaande. In plaats van verfijning en fragiliteit vinden we hier een breed, stevig en weelderig samenspel van geuren met cassis, rijpe bramen en zwarte kers. Deze worden omarmd door ceder, zoethout, grafiet, paprika en een subtiele vanilletoets met invloeden van chocola. Naarmate hij opent, komen tabak, mokka, mediterrane kruiden (eucalyptus) en een warme, vlezige, balsamico-achtige toets naar voren. Het geheel is zowel krachtig als gepolijst.
    In de mond is de wijn vooral genereus te noemen, met een perfecte combinatie van rijp donker fruit, kruiden en hout. De tannine zijn rijp, rond en stevig, terwijl de zuren moeite hebben om dit machogedrag bij te benen. Het smaakprofiel evolueert van cassis en pruim naar cacao, espresso, laurier en een vleugje grafiet. De finale is lang, warm en met een aanhoudende kruidigheid. Een Sondraia die het topjaar 2016 voluit belichaamt: kracht en diepte in één glas. Naar persoonlijke smaak mocht de wijn wat finesserijker zijn. Nu nog gewoonweg te jong, maar met nog jaren potentieel.
    Punten: 90/100
    Prijs: 85,00 € – Te koop bij Tavino
  9. Aldo Conterno Cicala Bussia 2016 – Barolo DOCG
    100% Nebbiolo – 29 maanden in houten vaten van Slavonisch eiken van 25 hectoliter. De wijn toont een gematigd kersenrode kleur met een subtiel granaatrandje. Neus in het glas, ruiken… Nebbiolo! Het lijkt vanzelfsprekend maar het is zoveel meer dan dat. Het geurpalet biedt een indrukwekkend samenspel van kracht en finesse: viooltjes, rozenblaadjes, bosaardbei, kers en framboos worden ondersteund door teer, drop, balsamico, gedroogde kruiden, munt en chocolade. Naarmate de wijn opent, duiken cederhout, tabak, sinaasappelschil, paddenstoel en zelfs een zweem van witte truffel op. Het is een uiterst verfijnde neus waarvoor je de tijd móét nemen. Wat volgt, is eenvoudigweg adembenemend mooi.
    Eenmaal in de mond verval je al snel in superlatieven. De tannine zijn stevig maar uiterst verfijnd van textuur. De zuren zijn levendig en dragen het rode fruit met veel zorg. De smaak evolueert van framboos en kers naar teer, zoethout, kruiden en een prachtige, hartige diepgang die uitmondt in een lange, gelaagde finale vol fraîcheur en minerale spanning. Cicala 2016 is een toonbeeld van klassieke Barolo-stijl. Hoewel het hart al vele sprongetjes maakt bij het proeven van deze schoonheid, toch dit: Gun deze wijn zijn tijd. Ja, hij is nu al bijzonder mooi en Barolo-liefhebbers zullen hem zeker weten te waarderen. De wijn is sappig, in bezit van heerlijke zuren, maar de tannine moeten nog wat plooien. Zodra dat gebeurt, besef je ten volle hoe heerlijk Nebbiolo kan zijn.
    Punten: 96/100
    Prijs: 190,00 € (Te koop bij Licata)

Alto Adige / Südtirol Pinot Nero: Finesse from the Mountains

As an Italian Wine Ambassador I was once again invited by the Alto Adige / Südtirol Consorzio to contribute to the October promotion month in Belgium. Last year I kept the scope broad, this time I chose focus. A grape with a nearly indestructible reputation in Burgundy that also delivers wines of class in northern Italy, Pinot Nero. Or, if you prefer, Pinot Noir. What started as an idea became a deep dive into Alto Adige / Südtirol, with attention to location, altitude and soils, and to the way producers shape the grape in the cellar and the vineyard. I measured it against two benchmarks, the famous wines of Burgundy and the style of neighbouring Trentino. The result is a journey through an Alpine landscape where cool nights, sun-drenched slopes and limestone-rich soils meet, and where Pinot Nero shows precision, fine red fruit and a taut arc of tension. A story about how terroir in Alto Adige / Südtirol speaks today as convincingly as in its illustrious French cradle.

Alto Adige / Südtirol: Viticulture between the Alps and the Mediterranean

Say Alto Adige / Südtirol and you say contrast. This small wine region at the far north of Italy, part of Austria until 1919, is wedged between the Alps and the Dolomites and borders Austria and Switzerland. Bilingualism, German and Italian, reflects not only history but also the interplay of cultures in this unique area. The name refers to the Adige River, Etsch in German, which winds from north to south through the valleys and shapes the wine landscape.

With barely 5,800 hectares of vineyards, Alto Adige / Südtirol is one of Italy’s smallest wine regions, accounting for less than one percent of the national area. Yet the diversity is remarkably large. 4.800 winegrowers work an average of only 1.2 hectares, often on steep slopes between 200 and 1,000 meters altitude. Here wine is literally made on the mountainsides.

Although the region was traditionally known for red wines from Schiava, Vernatsch, Alto Adige / Südtirol is today above all a white wine region. Sixty-five percent of production is white varieties such as Pinot Bianco, Sauvignon Blanc and Gewürztraminer. The remaining thirty-five percent is red, dominated by Pinot Nero and Lagrein, which achieve a strikingly precise and refined style here.

Quality is central. Ninety-eight percent of all wines carry DOC status, unique in Italy. With production around forty million bottles per year, one third exported, Alto Adige / Südtirol proves that greatness lies not in size but in character.

Geology and Soils: The Backbone of Alto Adige / Südtirol

To understand the complex structure of Alto Adige / Südtirol, you must start with the soil. The region is a geological wonder, shaped by the collision of the European and African tectonic plates. That ancient fault line, the so-called Periadriatic Seam, runs right through the area and creates exceptional diversity of rock.

Within this small wine region there are more than one hundred and fifty different soil types, ranging from volcanic porphyry and weathered quartz and mica to limestone and marl. Even within a single vineyard the composition can change perceptibly. This mosaic explains the wide variation in style, tension and texture of the wines.

In the south, volcanic porphyry soils dominate, especially around Bolzano and the Bassa Atesina. They give power, color and depth. In the valleys and higher up we find light, weathered soils of quartz and mica that contribute finesse and aromatic precision. Farther north toward the Dolomites, limestone and marl take over, giving the wines marked minerality and energy.

A unique element is the presence of dolomitic limestone, formed from ancient marine deposits. These weathered rock soils are rich in minerals and offer an exceptional terroir for characterful wines. The vine roots must search deep, which results in wines with complexity, expression and a recognizable saline touch.

The combination of geological complexity with steep slopes and shifting elevations makes Alto Adige / Südtirol one of the most varied wine regions in the world.

Climate: Where Alpine Air Meets Mediterranean Sun

The climate of Alto Adige / Südtirol is one of the keys to its wine character. The region sits at the crossroads of two worlds, the cool, mountainous Alps to the north and warmer Mediterranean influences that enter via the Po Valley and Lake Garda. The interplay delivers a near paradoxical harmony of freshness and ripeness.

On average, Alto Adige / Südtirol enjoys more than three hundred days of sunshine per year, exceptional for a mountain region. The Alps form a natural barrier against cold northerly winds, while from the south warm air flows up into the valleys. Between these two air masses countless microclimates arise, each with its own balance of temperature, wind and humidity.

The Dolomites play a key role. They divide the landscape into narrow valleys with different orientations, which creates a large variety of mesoclimates. A vineyard at 400 meters in Caldaro can have a completely different microclimate than a plot at 900 meters in the Val Venosta.

The day to night temperature swings are among the largest in Europe. Slopes warm strongly during the day, while night time cooling lets the grapes breathe and preserves aromas. This natural temperature pendulum is essential for freshness, color and aromatic intensity, especially for Pinot Nero.

Pinot Nero in Alto Adige / Südtirol: Precision at Altitude

Pinot Nero, internationally better known as Pinot Noir, is one of the oldest cultivated grape varieties in our regions. The variety arose more than two thousand years ago from a cross between wild Vitis vinifera sylvestris and an early cultivated vine. In Burgundy it was already described in the early Middle Ages and from there it spread across the Alps to northern Italy. The long history also explains the wealth of names, Pinot Nero, Blauburgunder, Spätburgunder, all pointing to the same noble grape.

The first plantings in Alto Adige / Südtirol date to around 1835, with a clear intensification around 1860 in Merano, Egna and Appiano. The region proved ideal, cool enough to preserve freshness, yet with enough sun to ripen the fruit.

Pinot Nero is not an easy grape. It demands care and precision in vineyard and cellar. In Alto Adige / Südtirol it is mainly planted in three areas, Oltradige with Appiano and Caldaro, Bassa Atesina around Montagna, Egna and Salorno, and Merano with the Val Venosta. The best results come from west facing slopes at 400 to 500 meters, where the grape benefits from sun and air circulation and is protected from extreme heat.

Within the new UGA classification, Unità Geografiche Aggiuntive, officially approved on 18 October 2024, Mazzon near Egna and Glen near Montagna are regarded as top references for Pinot Nero. Both sites combine limestone rich soils with ideal gradient and altitude, which results in wines with depth, finesse and a recognizable tension.

Worldwide Pinot Noir covers about 118,000 hectares, with France, Burgundy and Champagne, as the leading producer. Italy has around 5,000 hectares, with Lombardy, Oltrepò Pavese, the largest by area, but Alto Adige / Südtirol is the epicenter of quality with about 600 hectares. Plantings have grown steadily since the nineteen sixties, driven by demand for cool climate wines.

Pinot Noir: One Grape, Three Faces

Burgundy, Alto Adige / Südtirol and Trentino Compared

Pinot Noir is a grape that rarely simply adapts. It is fascinating to see how three regions, Burgundy, Alto Adige / Südtirol and Trentino, each developed its own interpretation of the same grape, with clearly recognizable signatures.

Burgundy: The Benchmark

This is where the story began. Vineyards sit at 200 to 400 meters, in a cool continental climate distinguished by subtle microclimates between the Côte de Nuits and the Côte de Beaune. Limestone and marl soils, Kimmeridgian and Bathonian, are decisive, as is the fine-grained cru structure that has existed for centuries.
Pinot Noir shows delicate, earthy and layered character. Aromas of red cherry, raspberry and forest floor, sometimes leather or mushroom with age. The color is often light and evolves quickly toward garnet. The structure is fine and linear, carried by lively acidity. Burgundy excels in tension between fruit and complexity. Young wines are often restrained, but they mature into a symphony of truffle, sous-bois and dried flowers.

Alto Adige / Südtirol: Precision

Pinot Nero from Alto Adige / Südtirol plays a different register. The Alpine climate with strong day night shifts and a longer growing cycle creates an unusual interplay of freshness and ripeness. Vineyards lie between 400 and 800 meters, often on west facing slopes that profit from sun and cool mountain breezes.
The soils are geologically complex. Volcanic porphyry, mica, quartz, limestone and sandstone alternate from valley to valley. Clonal selection is considered. Burgundy clones 115 and 777 bring fruit and structure, while Swiss Mariafeld, and German, Freiburg, clones give looser bunches and healthier harvests.
The result is a wine with more color intensity than Burgundy, bright aromas of raspberry, blackberry, cherry and violets, and a hint of white pepper or clove. On the palate it shows fine yet slightly firmer tannin, great precision and palpable mineral tension. Pinot Nero from Alto Adige / Südtirol is usually fruit driven and combines mountain freshness with energy. It can age well, though it aims more for clarity than for tertiary complexity.

Trentino: Riper in Tone

Trentino sits right next to Alto Adige / Südtirol, yet the climate differs. Alpine and sub Mediterranean influences meet here, with slightly higher temperatures and softer day night contrasts. Vineyards are between 300 and 700 meters, often on steep terraces in the Cembra Valley or the slopes of the Vallagarina.
Soils are very diverse, limestone and alluvial material to volcanic porphyry, which yields different styles. Producers mainly use Burgundy clones, 115, 777, 943, for structure and ripening, supplemented with Swiss Mariafeld clones in cooler plots.
In the glass Trentino Pinot Nero is round, ripe and more accessible than its neighbor to the north. Aromas lean toward red cherry, strawberry and plum, sometimes with Mediterranean herbs or a balsamic accent. Acidity is softer, tannin rounder, body a touch fuller. The style combines mountain freshness with a hint of warmth, less strict, yet seductive and generous.

The Tasting: Pinot Nero in All Its Faces

To make the story of Pinot Nero tangible, we organised a tasting that let the diversity of the grape in the mountains speak. The setup was simple and deliberate, four wineries, two wines each, to show how terroir, altitude and winemaking set the tone.

We chose not to lose ourselves in the scale of cooperatives and focused on small, family run estates.

We also wanted contrast. So we added a neighbor from Trentino alongside Alto Adige / Südtirol wines. The tasting could then give a truthful picture of how this grape behaves in two adjacent yet clearly different terroirs.

At each estate we started with the classic Pinot Nero, then moved to the more ambitious cuvée, the wine where selection, maturation and altitude come together. That double approach made it possible to taste evolution and ambition within one house and to discover how subtly style shifts in Alto Adige / Südtirol.

Pojer e Sandri, Pinot Nero 2024, IGT Vigneti delle Dolomiti

The vineyards of Pojer e Sandri lie in the heart of the Cembra Valley, between the villages of Faedo and Palai, at elevations of 300 to 700 metres. The subsoil is a mix of volcanic rock with inclusions of sandstone, slate and marl. Part of the wine ages briefly in wood to add structure and depth, the rest remains in stainless steel.
In the glass the wine is light ruby and translucent, with an immediately charming nose. Fresh aromas of strawberry and raspberry stand out, supported by a subtle floral touch. The palate follows suit, light footed, with a clear acid line that gives tension and length. The fruit is playful and juicy with a fine, lively texture. This Pinot Nero celebrates pure red fruit, with a refreshing acidity that drives the flavour from start to finish.
Price: €20.20, available via Wijnkennis

Franz Haas, Pinot Nero 2022, DOC Südtirol / Alto Adige

The Pinot Nero from Franz Haas comes from the steep slopes of Montagna, a historic reference area for this grape in the Bassa Atesina. Vineyards are scattered between 350 and 900 metres on loam and limestone. The altitude differences bring tension to the wine. Lower plots deliver ripe fruit, higher plots add freshness and structure. Fermentation takes place in stainless steel tanks, followed by twelve months in barriques.
The result is a Pinot Nero that couples finesse with depth. In the glass it shows a light ruby colour with cherry red highlights. The aroma is expressive and lively, with blueberry, riper cherry and even plum, complemented by violets, lavender, rosehip and wild herbs. Subtle notes of bay, pine needles and orange peel appear. The taste is refined, precise and silky, with fine grained-tannin and energetic acidity. It is juicy, fresh and tightly structured, with a long, lightly spicy finish. Pinot Nero with great freshness and precision, a wine that unites tension and beauty, masterfully executed by Franz Haas.
Price: €28.40, available via Wijnkennis

Gump Hof, Praesulis Pinot Nero 2022, DOC Südtirol / Alto Adige

A visit to Markus Prackwieser, like his wines, is enriching. From his Gump Hof estate, tucked against the steep flanks of the Sciliar massif in the Valle Isarco, he manages some of the highest Pinot Noir vineyards. The plots lie between 500 and 550 metres, with slopes up to 55 percent, on complex soils of volcanic porphyry with limestone moraine deposits. Although Prackwieser likes to describe himself as a white wine specialist, his Praesulis Pinot Noir proves the contrary.
The wine comes from meticulous work in the vineyard with low yields, 45 hectolitres per hectare, and vinification where precision is central. Fermentation in stainless steel tanks preserves pure fruit aromas, followed by twelve months ageing in French barriques that add structure and complexity without overshadowing the fruit.
In the glass the wine shines bright cherry red. The nose opens with red and black berries, cherry, plum and subtle touches of leather and spice. The palate is juicy, fresh and balanced, with fine acidity and a silky structure. Wood use remains discreet and woven in, so the wine keeps balance and purity. The finish is long, spicy and precise, carried by mineral tension. Complex, harmonious and crystal clear, a Pinot Noir that illustrates the craftsmanship of Markus Prackwieser and convincingly brings the finesse and potential of the Valle Isarco into the glass.
Price: €35.00, available via Wijnkennis

Weingut Pfitscher, Fuchsleiten Pinot Nero 2018, DOC Südtirol / Alto Adige

Say Montagna and you say Pinot Nero. The steep, sunlit slopes above the Adige have been the epicenter for this grape in Alto Adige / Südtirol for decades. The vineyards of Pfitscher lie between 350 and 700 metres, where loam and limestone dominate. Fermentation in stainless steel tanks for ten to fourteen days, followed by a few months of ageing in oak to give the wine rounding and depth without weighing it down.
In the glass the wine shines bright ruby. The nose is seductive and complex, a mix of small red fruit, wild strawberries, raspberry, and darker tones of cherry and blackberry, with a subtle floral note and a hint of earth. With some swirling, nuances of mushroom and humus appear, wrapped in a fine smoky accent that elegantly reveals the wood. The taste is silky and harmonious, with lively acidity that keeps the fruit fresh and tannin that is very fine yet present. Juicy, seductive and well balanced.
Price: €23.90, available via Wijnkennis

Franz Haas, Pinot Nero Schweizer 2020, DOC Südtirol / Alto Adige

Pinot Nero Schweizer is one of the most emblematic wines of Franz Haas, a cuvée made only from the best grapes from carefully selected plots in Montagna. After careful cluster selection, fermentation takes place in stainless steel to preserve fruit, followed by twelve months ageing in barriques.
In the glass the wine shines ruby with a subtle gloss. The nose is alluring and intense, with ripe berries and cherries, a hint of pepper, leather and gentle spice. The aromas unfold in layers and give a sense of elegance and depth. The palate is balanced, silky and very refined. Tannin is subtle and polished, structure is seamlessly woven and acidity provides vibrancy and tension. The finish is long, harmonious and subtly spicy. Franz Haas describes this wine as for those who live intense emotions, and that is no exaggeration. Pinot Nero Schweizer combines power and grace, made for those who seek emotion in a glass.
Price: €42.90, available via Wijnkennis

Pojer e Sandri, Pinot Nero Rodel Pianezzi 2018, IGT Vigneti delle Dolomiti

Pinot Nero Rodel Pianezzi is a wine with a pronounced mountain character, from vines over 35 years old in the Rodel Pianezzi hamlet near Faedo in Trentino. The vineyard lies around 500 metres. The soil is an intriguing mix of volcanic rock, sandstone, slate and marl. Vinification takes place in open wooden vats. After fermentation, the wine ages twelve months in barriques, followed by another year in bottle.
This patience yields a Pinot Nero that is powerful, refined and crystal clear. In the glass the wine shows deep ruby. The nose is open and inviting, with wild strawberry, raspberry, ripe cherry and plum, surrounded by fine notes of tobacco, sage and clove. With some aeration, hints of sweet spice, liquorice and mint unfold, adding extra complexity. The palate is harmonious and equally complex, with perfect balance. The structure is round, supple and nuanced, supported by subtle spice and a saline, mineral tone. The wood aging is discreet and well integrated, so the wine retains its fine balance. The finish is long and refined, with echoes of cinnamon and licorice that slowly fade. A Pinot Nero of class and character, a wine that couples strength to refinement and clearly proves why Faedo is among the most intriguing terroirs of Trentino.
Price: €37.20, available via Wijnkennis

Weingut Pfitscher, Pinot Nero Riserva Matan 2016, DOC Südtirol / Alto Adige, UGA Glen

Matan Riserva comes from the Glen vineyard in Montagna, one of the most valued crus within the UGAs of Alto Adige / Südtirol, officially reconised on 18 October 2024. Vines grow here at 550 to 600 metres on slopes of loam and limestone. Fermentation in stainless steel for fourteen to sixteen days, followed by twelve to fifteen months ageing in a combination of French barriques, 225 liters, and larger oak casks.
In the glass the wine shines bright ruby. The nose is intense and complex, with ripe red fruit, blueberries and black cherries, framed by subtle notes of vanilla and light spice. There is refined tension between ripeness and freshness on the palate. It is powerful and balanced, with perfect harmony between fine acidity and ripe fruit. The structure is impressive, carried by silky tannin that shows fully only in the long finish. Matan Riserva unfolds gradually. A Pinot Nero with depth, suppleness and a serene balance.
Price: €48.50, available via Wijnkennis

Gump Hof, Pinot Nero Riserva Renaissance 2020, DOC Südtirol / Alto Adige

Stand high on the steep slopes of the Sciliar massif near Fiè allo Sciliar and you immediately understand why Markus Prackwieser finds inspiration here. Renaissance Riserva is his masterpiece, a wine that translates the character of this exceptional place with striking precision. The vineyards lie between 500 and 550 metres, with slopes up to 55 percent, cooled constantly by night winds from the Dolomites, while during the day warm air rises from Lake Garda. These unique airflows, combined with limestone rich moraine soils full of quartz and porphyry, yield wines with tension, aromatic finesse and near unmatched refinement.
The grapes ferment in stainless steel, followed by eighteen months ageing in French barriques and another six months in large wooden casks. The long maturation brings structure, depth and an almost velvety texture without the wine losing its mountain fresh energy. In the glass Renaissance is garnet red, lively and bright. The nose enchants, black cherry, wild berries and red fruit compote alongside red flowers, wild herbs, humus and sous-bois. A subtle earthy touch adds depth, a signature of the terroir.
The palate is delicate and intense at once. The wine opens spicy, with notes of pepper and sous bois, then unfolds with a silky structure and refined freshness. The finish is long, complex and layered, with mineral tension that resonates.
Price: €79.70, available via Wijnkennis

Closing Thoughts

The tasting was carefully built, with wines that together sketched a clear picture of what Pinot Nero from northern Italy can do. What lingers most is the diversity within an apparently small area. Within Alto Adige / Südtirol the style of Pinot Nero proved not only grand, it was layered and nuanced. Even within one and the same municipality, Montagna, home to both Weingut Pfitscher and Franz Haas, the difference is almost astonishing. The hand of the winemaker certainly plays a role, but just as decisive is the precise position of the plots. Orientation, altitude and soil composition leave an indelible mark on the final result.

The comparison with Trentino yielded compelling insights. On paper the differences seem subtle, in the glass they were tangible. None of the other wines had such a pronounced acid profile as the opener from Pojer e Sandri. The wine was anything but overripe, rather lively and energetic, with a playful character that charmed immediately. It is a wine that will appeal to lovers of lighter, fresher styles, where acidity carries the wine without sharpness. Rodel Pianezzi, by contrast, fit perfectly into the Trentino Pinot Nero story.

Montagna confirmed its status as one of the most impressive terroirs of Alto Adige, a place where Pinot Nero finds its most pure form, wines with energy, length and character. Then there was the surprise of the Valle Isarco, often underexposed in the literature, yet a revelation in the glass. The wines of Gump Hof proved that farther north, in cooler valleys, Pinot Nero can reach a stunning expression, mountain air in liquid form.

This tasting showed that Pinot Nero in Alto Adige / Südtirol cannot be captured in a single style or typology. It is a grape that here, more than anywhere else in Italy, translates the landscape into finesse, tension and emotion. That is precisely where its greatness lies.

Alto Adige / Südtirol Pinot Nero – Finesse uit de bergen

Als Italian Wine Ambassador kreeg ik ook dit jaar de vraag van het Consorzio van Alto Adige / Südtirol om mee te werken aan de promomaand van oktober in België. Vorig jaar hield ik het bewust breed, dit keer koos ik voor focus. Een druif met een haast onverwoestbare reputatie in Bourgogne, die in het noorden van Italië evenzeer voor wijnen met klasse zorgt, Pinot Nero. Of, voor wie wil, Pinot Noir. Wat begon als een idee groeide uit tot een Deep Dive van Alto Adige / Südtirol, met aandacht voor ligging, hoogte en bodem, en voor de manier waarop producenten de druif vormgeven in kelder en wijngaard. Ik leg bovendien de lat naast twee referenties, de beroemde wijnen uit Bourgogne en de stijl van de buren in Trentino. Het resultaat is een reis door een Alpenlandschap waar koele nachten, zonrijke hellingen en kalkrijke bodems samenkomen en waar Pinot Nero z’n precisie, fraai rood fruit en spanningsboog toont. Een verhaal over hoe terroir in Alto Adige / Südtirol vandaag net zo overtuigend spreekt als in zijn illustere Franse bakermat.
Op vraag van het Consorzio vertalen we dit artikel ook naar het Engels.

Alto Adige / Südtirol – Wijnbouw tussen Alpen en Middellandse Zee

Wie Alto Adige / Südtirol zegt, zegt contrast. Dit kleine wijngebied in het uiterste noorden van Italië, dat tot 1919 deel uitmaakte van Oostenrijk, ligt ingeklemd tussen de Alpen en de Dolomieten en grenst aan Oostenrijk en Zwitserland. De tweetaligheid – Duits en Italiaans – weerspiegelt niet alleen de geschiedenis, maar ook het samenspel van culturen uit deze unieke regio. De naam verwijst naar de rivier de Adige (Etsch in het Duits), die van noord naar zuid door de valleien slingert en het wijnlandschap zijn vorm geeft.

Met amper 5.800 hectare wijngaarden is Alto Adige / Südtirol een van de kleinste wijngebieden van Italië, goed voor minder dan één procent van het nationale areaal. Toch is de diversiteit er opmerkelijk groot. 4.800 wijnboeren bewerken gemiddeld slechts 1,2 hectare, vaak op steile hellingen tussen 200 en 1.000 meter hoogte. Hier wordt wijn letterlijk op de bergflanken gemaakt.

Hoewel de regio traditioneel bekend stond om haar rode wijnen van Schiava (Vernatsch), is Alto Adige / Südtirol vandaag vooral een wittewijnregio: 65% van de productie bestaat uit witte variëteiten zoals Pinot Bianco, Sauvignon Blanc en Gewürztraminer. De resterende 35% rode wijnen worden gedomineerd door Pinot Nero en Lagrein, die hier een opvallend precieze, verfijnde stijl bereiken.

Kwaliteit staat centraal: 98% van alle wijnen draagt een DOC-status, een unicum in Italië. Met een productie van ongeveer 40 miljoen flessen per jaar, waarvan een derde zijn weg vindt naar exportmarkten, bewijst Alto Adige / Südtirol dat grootheid niet in omvang schuilt maar in karakter.

Geologie en bodem – de ruggengraat van Alto Adige / Südtirol

Wie de complexe structuur van Alto Adige / Südtirol wil begrijpen, moet beginnen bij de bodem. De regio is een geologisch wonder, gevormd door de botsing van de Europese en Afrikaanse aardplaat. Die eeuwenoude krachtlijn, de zogenoemde Periadriatic Seam, loopt dwars door het gebied en zorgt voor een uitzonderlijke diversiteit aan gesteenten.

Binnen dit kleine wijngebied komen meer dan 150 verschillende bodemtypes voor, variërend van vulkanische porfier en verweerde kwarts- en micagesteenten tot kalk- en mergelbodems. Zelfs binnen één enkele wijngaard kan de samenstelling voelbaar verschillen. Die mozaïek aan bodems verklaart de enorme variatie in stijl, spanning en textuur van de wijnen.

In het zuiden domineren de vulkanische bodems van porfier, vooral rond Bolzano en de Bassa Atesina. Ze geven kracht, kleur en diepte. In de valleien en hogerop vinden we lichte, verweerde gronden van kwarts en mica, die bijdragen aan finesse en aromatische precisie. Nog verder naar het noorden, richting Dolomieten, nemen de kalkrijke en mergelhoudende bodems het over. Ze geven de wijnen een opvallende mineraliteit en spanning.

Een uniek element is de aanwezigheid van de dolomietkalk, ontstaan uit eeuwenoude mariene afzettingen. Deze verweerde rotsbodems bevatten een hoog gehalte aan mineralen en bieden een uitzonderlijk terroir voor karaktervolle wijnen. De wortels van de wijnstok moeten hier diep zoeken, wat resulteert in wijnen met complexiteit, expressie en een herkenbare ziltige toets.

De combinatie van deze geologische complexiteit met de steile hellingen en wisselende hoogtes maakt van Alto Adige / Südtirol een van de meest gevarieerde wijngebieden ter wereld.

Klimaat – waar Alpenlucht en mediterrane zon elkaar raken

Het klimaat van Alto Adige / Südtirol is een van de sleutels tot zijn wijnkarakter. De regio ligt op het kruispunt van twee werelden: de koele, bergachtige Alpen in het noorden en de warmere, mediterrane invloeden die via de Povlakte en het Gardameer binnendringen. Dat samenspel levert een bijna paradoxale harmonie op tussen frisheid en rijpheid.

Gemiddeld telt Alto Adige / Südtirol meer dan 300 dagen zon per jaar, een uitzonderlijke hoeveelheid voor een bergregio. De Alpen vormen een natuurlijke barrière tegen koude noordelijke winden, terwijl vanuit het zuiden warme luchtstromen opklimmen die de valleien doordringen. Tussen deze twee luchtmassa’s ontstaan talloze microklimaten, elk met een eigen balans tussen temperatuur, wind en vochtigheid.

De Dolomieten spelen hierbij een sleutelrol: ze verdelen het landschap in smalle valleien met verschillende oriëntaties, waardoor een grote variatie aan mesoklimaten ontstaat. Zo kan een wijngaard op 400 meter hoogte in Caldaro een volledig ander microklimaat hebben dan een perceel op 900 meter in de Val Venosta.

De temperatuurverschillen tussen dag en nacht behoren tot de grootste van Europa. Overdag warmen de hellingen sterk op, terwijl de nachtelijke afkoeling de druiven laat ademen en hun aroma’s conserveert. Die natuurlijke temperatuurslinger is essentieel voor het behoud van frisheid, kleur en aromatische intensiteit, vooral voor Pinot Nero.

Pinot Nero in Alto Adige / Südtirol – precisie op hoogte

De Pinot Nero, internationaal beter bekend als Pinot Noir, is een van de oudste gecultiveerde druivenrassen in onze streken. De variëteit ontstond meer dan tweeduizend jaar geleden uit een kruising tussen de wilde Vitis vinifera sylvestris en een vroege gecultiveerde wijnstok. In Bourgogne werd ze al in de vroege Middeleeuwen beschreven en van daaruit verspreidde ze zich via de Alpen naar het noorden van Italië. De lange geschiedenis verklaart ook de rijkdom aan namen: Pinot Nero, Blauburgunder, Spätburgunder: allemaal verwijzingen naar hetzelfde edele ras.

De eerste aanplantingen in Alto Adige / Südtirol dateren van omstreeks 1835, met een duidelijke intensivering rond 1860 in Merano, Egna en Appiano. De regio bleek ideaal: koel genoeg om de frisheid te bewaren, maar met voldoende zon om het fruit te laten rijpen.

Pinot Nero is geen eenvoudige druif. Hij vraagt zorg en precisie in zowel wijngaard als kelder. In Alto Adige / Südtirol wordt hij voornamelijk aangeplant in drie gebieden: Oltradige (met Appiano en Caldaro), Bassa Atesina (rond Montagna, Egna en Salorno) en Merano met de Val Venosta. De beste resultaten komen van westgerichte hellingen op 400 tot 500 meter hoogte, waar de druif profiteert van zon en luchtcirculatie, maar ook bescherming geniet tegen extreme hitte.

Binnen de nieuwe UGA-indeling (Unità Geografiche Aggiuntive), die op 18 oktober 2024 officieel werd bekrachtigd, gelden Mazzon bij Egna en Glen bij Montagna als absolute topreferenties voor Pinot Nero. Beide locaties combineren kalkrijke bodems met een ideale hellingsgraad en hoogte, wat resulteert in wijnen met diepte, verfijning en een herkenbare spanning.

Wereldwijd beslaat Pinot Noir ongeveer 118.000 hectare, waarvan Frankrijk met Bourgogne en Champagne de belangrijkste producent blijft. Italië telt zo’n 5.000 hectare, met Lombardije (Oltrepò Pavese) als grootste regio, maar Alto Adige / Südtirol is met ongeveer 600 hectare het epicentrum van kwaliteit. De aanplant groeit gestaag sinds de jaren zestig, aangewakkerd door de vraag naar koelklimaatwijnen.

Pinot Noir – drie gezichten van één druif

Bourgogne, Alto Adige / Südtirol en Trentino vergeleken

De Pinot Noir is een druif die zich zelden zomaar aanpast. Daarom is het fascinerend om te zien hoe drie verschillende regio’s – Bourgogne, Alto Adige / Südtirol en Trentino – elk hun eigen interpretatie hebben ontwikkeld van dezelfde druif, met duidelijk herkenbare signaturen.

Bourgogne – de maatstaf

In Bourgogne begon het verhaal. De wijngaarden liggen op 200 tot 400 meter hoogte, met een koel continentaal klimaat dat zich onderscheidt door subtiele microklimaten tussen de Côte de Nuits en de Côte de Beaune. De bodems van kalksteen en mergel (Kimmeridgian, Bathonian) zijn hier bepalend, net als de fijnmazige cru-indeling die al eeuwen bestaat.
Pinot Noir toont zich hier delicaat, aards en gelaagd: aroma’s van rode kers, framboos en bosgrond, soms met leer of paddenstoel in rijping. De kleur is vaak licht en evolueert snel naar granaat. De structuur is fijn en lineair, gedragen door levendige zuren. Bourgogne excelleert in spanning tussen fruit en complexiteit: jonge wijnen zijn vaak ingetogen, maar rijpen uit tot een symfonie van truffel, sous-bois en gedroogde bloemen.

Alto Adige / Südtirol – de precisie

Pinot Nero uit Alto Adige / Südtirol speelt in een ander register. Het alpiene klimaat met sterke dag/nachtverschillen en een langere groeicyclus zorgt voor een ongewoon samenspel van frisheid en rijpheid. De wijngaarden liggen tussen 400 en 800 meter hoogte, vaak op westhellingen die profiteren van zon maar ook van koele bergwinden.
De bodems zijn geologisch complex: vulkanische porfier, mica, kwarts, kalk en zandsteen wisselen elkaar af per vallei. De klonale selectie is doordacht: Bourgogne-klonen 115 en 777 brengen fruit en structuur, terwijl Zwitserse (Mariafeld) en Duitse (Freiburg) klonen zorgen voor lossere trossen en een gezondere oogst.
Het resultaat is een wijn met meer kleurintensiteit dan Bourgogne, heldere aroma’s van framboos, braam, kers en viooltjes, en een toets van peper of kruidnagel. In de mond toont hij fijne maar iets steviger tannine, veel precisie en een voelbare minerale spanning. Pinot Nero uit Alto Adige / Südtirol is doorgaans fruitgedreven en combineert bergfrisheid met energie. Hij kan mooi rijpen, maar mikt meer op helderheid dan op tertiaire complexiteit.

Trentino – rijper van toon

Trentino ligt letterlijk naast Alto Adige / Südtirol, maar het klimaat verschilt wezenlijk. Hier ontmoeten het Alpiene en submediterrane klimaat elkaar, met iets hogere temperaturen en zachtere dag/nacht-contrasten. De wijngaarden liggen tussen 300 en 700 meter, vaak op steile terrassen in de Cembra-vallei of de hellingen van de Vallagarina.
De bodems zijn zeer divers – van kalk en alluviaal materiaal tot vulkanisch porfier – wat verschillende stijlen oplevert. De producenten gebruiken vooral Bourgogne-klonen (115, 777, 943) voor structuur en rijping, aangevuld met Zwitserse Mariafeld-klonen in koelere percelen.
In het glas is Trentino-Pinot Nero rond, rijp en toegankelijker dan zijn buur uit Alto Adige / Südtirol. De aroma’s neigen naar rode kers, aardbei en pruim, soms met mediterrane kruidigheid of een balsamicoaccent. De zuren zijn zachter, de tannine ronder, de body iets voller. De stijl combineert bergfrisheid met een vleug warmte: minder streng, maar verleidelijk en gul.

De proeverij – Pinot Nero in al zijn gezichten

Om het verhaal van Pinot Nero tastbaar te maken, organiseerden we een proeverij die de diversiteit van de druif binnen de bergen liet spreken. De opzet was eenvoudig maar doelbewust: vier wijnhuizen, telkens twee wijnen, met de bedoeling om te tonen hoe terroir, hoogte en vinificatie de toon zetten.

We kozen ervoor om ons niet te verliezen in de grootschaligheid van coöperaties, maar om te focussen op kleine, familiaal geleide domeinen.

Daarnaast wilden we ook het contrast opzoeken. Daarom namen we niet enkel Pinot Nero’s uit Alto Adige / Südtirol, maar voegden we ook een buur uit Trentino toe. Zo kon de proeverij een waarheidsgetrouw beeld geven van hoe deze druif zich gedraagt in twee aangrenzende, maar toch duidelijk verschillende terroirs.

Bij elk domein startten we met hun “basiswijn”, de klassieke Pinot Nero, om vervolgens over te schakelen naar de meer ambitieuze cuvée: de wijn waarin selectie, opvoeding en hoogte samenkomen. Die dubbele aanpak maakte het mogelijk om evolutie en ambitie binnen één huis te proeven, en tegelijk te ontdekken hoe subtiel de stijlverschuivingen in Alto Adige / Südtirol kunnen zijn.

  1. Pojer e Sandri – Pinot Nero 2024, IGT Vigneti delle Dolomiti

    De wijngaarden van Pojer e Sandri liggen in het hart van de Valle di Cembra, tussen de dorpjes Faedo en Palai, op hoogtes van 300 tot 700 meter. De ondergrond is een mengeling van vulkanisch gesteente met insluitsels van zandsteen, leisteen en mergel. Een deel van de wijn rijpt kort op hout om structuur en diepgang te geven, terwijl de rest op inox verblijft.
    In het glas toont de wijn zich licht robijnrood en doorschijnend, met een neus die onmiddellijk charmeert. Frisse aroma’s van aardbei en framboos springen eruit, ondersteund door een subtiele florale toets. De mond volgt trouw: lichtvoetig maar met een heldere zuurlijn die spanning en lengte geeft. Het fruit is speels en sappig, de textuur fijn en levendig. Deze Pinot Nero is een ode aan klein rood fruit. Zijn verfrissende zuren dragen de smaak van begin tot einde.
    Prijs: 20,20 € – Te koop via Wijnkennis
  2. Franz Haas – Pinot Nero 2022, DOC Südtirol / Alto Adige

    De Pinot Nero van Franz Haas komt uit de steile hellingen van Montagna, een historisch referentiegebied voor deze druif in de Bassa Atesina. De wijngaarden liggen verspreid tussen 350 en 900 meter hoogte, op bodems van leem en kalksteen. De hoogteverschillen brengen spanning in de wijn: de lagere percelen leveren rijp fruit, de hogere zorgen voor frisheid en structuur. De vergisting gebeurt in inox kuipen, gevolgd door een rijping van twaalf maanden in barriques. Het resultaat is een Pinot Nero die finesse koppelt aan diepte. In het glas toont hij een lichte robijnrode kleur met kersrode reflecties. De geur is expressief en levendig, met aroma’s van blauwe bessen, rijpere kersjes en zelfs pruimen, aangevuld met viooltjes, lavendel, rozebottel en wilde kruiden. Er komen subtiele tonen van laurier, dennennaalden en sinaasappelschil bij. De smaak is verfijnd, precies en zijdeachtig, met een fijne korrel tannine en een energieke zuurtegraad. Het geheel is sappig, fris en strak gestructureerd, met een lange, licht kruidige afdronk. Dit is Pinot Nero met veel frisheid en precisie, een wijn die spanning en schoonheid verenigt – een toonbeeld van wat Alto Adige / Südtirol te bieden heeft, meesterlijk uitgevoerd door Franz Haas.
    Prijs: 28,40 € – Te koop via Wijnkennis
  3. Gump Hof – Praesulis Pinot Nero 2022, DOC Südtirol / Alto Adige
    Een bezoek aan Markus Prackwieser is, net als zijn wijnen, een verrijking. Vanuit zijn wijndomein Gump Hof, genesteld tegen de steile flanken van het Sciliar-massief in de Valle Isarco, beheert hij enkele hoogstgelegen Pinot Noir-wijngaarden. De percelen liggen tussen 500 en 550 meter hoogte, met hellingsgraden tot 55%, en rusten op een complexe bodem van vulkanische porfier met kalkmorene afzettingen. Hoewel Prackwieser zichzelf graag omschrijft als een specialist in witte wijnen, bewijst zijn Praesulis Pinot Noir het tegendeel. De wijn komt voort uit een nauwgezet werk in de wijngaard met lage rendementen (45 hl/ha) en een vinificatie waarin precisie centraal staat: vergisting in inox kuipen om de pure fruitaroma’s te behouden, gevolgd door 12 maanden rijping in Franse barriques die structuur en complexiteit toevoegen zonder het fruit te overheersen. In het glas schittert de wijn met een heldere, kersenrode kleur. De neus opent met rode en zwarte bessen, kers, pruim en subtiele toetsen van leder en specerijen. In de mond toont hij zich sappig, fris en evenwichtig, met fijne zuren en een zijdeachtige structuur. Het houtgebruik blijft discreet en verweven, waardoor de wijn balans en zuiverheid behoudt. De afdronk is lang, kruidig en precies, gedragen door een minerale spanning. Complex, harmonieus en loepzuiver, een Pinot Noir die niet enkel het vakmanschap van Markus Prackwieser illustreert, maar ook de finesse en het potentieel van de Valle Isarco overtuigend in het glas brengt.
    Prijs: 35,00 € – Te koop via Wijnkennis
  4. Weingut Pfitscher – Fuchsleiten Pinot Nero 2018, DOC Südtirol / Alto Adige
    Wie Montagna zegt, zegt Pinot Nero. De steile, zonrijke hellingen boven de Adige gelden al decennialang als het epicentrum voor deze druif in Alto Adige / Südtirol. De wijngaarden van Pfitscher liggen tussen 350 en 700 meter hoogte, waar leem en kalksteen de bodem domineren. Vergisting in inox kuipen gedurende 10 tot 14 dagen, gevolgd door enkele maanden rijping in eiken vaten om de wijn afronding en diepte te geven zonder hem te verzwaren. In het glas schittert de wijn met een helder robijnrode kleur. De neus is verleidelijk en complex, een mix van klein rood fruit, wilde bosaardbeitjes, framboos, en donkerder tonen van kers en braam, aangevuld met een subtiele florale toets en een vleugje aardsheid. Na wat walsen komen nuances van paddenstoel en humus lichtjes naar voren, omhuld door een fijn rokerig accent dat het houtgebruik elegant verraadt. De smaak is zijdezacht en harmonieus, met een levendige zuurgraad die het fruit fris houdt en tannine die ragfijn maar aanwezig is. De wijn is sappig, verleidelijk en mooi in balans.
    Prijs: 23,90 € – Te koop via Wijnkennis
  5. Franz Haas – Pinot Nero Schweizer 2020, DOC Südtirol / Alto Adige
    De Pinot Nero Schweizer is een van de meest emblematische wijnen van Franz Haas, een cuvée die enkel wordt gemaakt met de beste druiven uit zorgvuldig geselecteerde percelen in Montagna. Na een zorgvuldige selectie van de trossen volgt de vergisting in inox kuipen om het fruit optimaal te behouden, waarna de wijn twaalf maanden rijpt in barriques. In het glas schittert de wijn robijnrood met een subtiele glans. De neus is verleidelijk en intens, met rijpe bessen en kersen, een zweem van peper, leder en zachte kruiden. De aroma’s ontvouwen zich in lagen en geven een gevoel van elegantie en diepte. In de mond is de wijn evenwichtig, zijdeachtig en uiterst verfijnd. De tannine is subtiel en gepolijst, de structuur naadloos verweven en de zuren zorgen voor levendigheid en spanning. De afdronk is lang, harmonieus en subtiel kruidig. Franz Haas omschrijft deze wijn als “for those who live intense emotions”, en dat is niet overdreven: de Pinot Nero Schweizer is een combinatie van kracht en gratie, gemaakt voor wie emoties in een glas zoekt.
    Prijs: 42,90 € – Te koop via Wijnkennis
  6. Pojer e Sandri – Pinot Nero Rodel Pianezzi 2018, IGT Vigneti delle Dolomiti
    De Pinot Nero Rodel Pianezzi is een wijn met een uitgesproken bergkarakter, afkomstig van stokken van ruim 35 jaar oud uit de frazione Rodel-Pianezzi, vlak bij Faedo in Trentino. De wijngaard ligt op ongeveer 500 meter hoogte. De bodem bestaat uit een intrigerende mix van vulkanisch gesteente, zandsteen, leisteen en mergel. De vinificatie gebeurt in open houten kuipen. Na de gisting rijpt de wijn twaalf maanden in barriques, gevolgd door nog eens een jaar flesrust. Dit geduld levert een Pinot Nero op die tegelijk krachtig, verfijnd en loepzuiver is. In het glas toont de wijn een diep robijnrode kleur. De neus is open en uitnodigend, met aroma’s van wilde aardbei, framboos, rijpe kers en pruim, omringd door fijne toetsen van tabak, salie en kruidnagel. Met wat zuurstof ontplooien zich hints van zoete specerijen, drop en munt, die de geur extra complexiteit geven. In de mond is de wijn harmonieus en evenzeer complex, met een perfect evenwicht. De structuur is rond, zacht en genuanceerd, ondersteund door een subtiele kruidigheid en een ziltige, minerale toon. De houtlagering is discreet en mooi verweven in het geheel, waardoor de wijn zijn fraaie balans behoudt. De afdronk is lang en verfijnd, met echo’s van kaneel en zoethout die langzaam uitdoven. Dit is een Pinot Nero van klasse en karakter, een wijn die kracht koppelt aan raffinement en duidelijk bewijst waarom Faedo tot de meest intrigerende terroirs van Trentino behoort.
    Prijs: 37,20 € – Te koop via Wijnkennis
  7. Weingut Pfitscher – Pinot Nero Riserva Matan 2016, DOC Südtirol / Alto Adige – UGA Glen

    De Matan Riserva uit de Glen-wijngaard in Montagna, een van de meest gewaardeerde cru’s binnen de recent officieel erkende UGA’s van Alto Adige / Südtirol. De wijnstokken groeien hier op 550 tot 600 meter hoogte, op hellingen van leem en kalksteen. Vergisting in inox kuipen gedurende 14 tot 16 dagen, gevolgd door een rijping van 12 tot 15 maanden in een combinatie van Franse barriques (225 liter) en grotere eiken fusten.
    In het glas schittert de wijn met een helder robijnrode kleur. De neus is intens en complex, met rijp rood fruit, bosbessen en zwarte kersen, omlijst door subtiele toetsen van vanille en lichte kruidigheid. Er zit een verfijnde spanning tussen rijpheid en frisheid in de smaak. Deze is krachtig en evenwichtig, met een perfecte harmonie tussen fijn zuur en rijp fruit. De structuur is indrukwekkend, gedragen door zijdezachte tannine die zich pas in de lange afdronk volledig toont. De Matan Riserva is een wijn die zich geleidelijk ontplooit. Een Pinot Nero met diepte, souplesse en een bijna serene balans.
    Prijs: 48,50 € – Te koop via Wijnkennis
  8. Gump Hof – Pinot Nero Riserva Renaissance 2020, DOC Südtirol / Alto Adige

    Wie boven op de steile hellingen van het Sciliar-massief bij Fiè allo Sciliar staat, begrijpt onmiddellijk waarom Markus Prackwieser hier zijn inspiratie vindt. De Renaissance Riserva is zijn meesterstuk, een wijn die het karakter van deze uitzonderlijke plek met verbluffende precisie vertaalt. De wijngaarden liggen tussen 500 en 550 meter hoogte, met hellingsgraden tot 55%, en worden voortdurend gekoeld door de nachtwinden uit de Dolomieten terwijl overdag warme lucht uit het Gardameer opwaait. Deze unieke luchtstromen, gecombineerd met kalkrijke morenegronden vol kwarts en porfier, zorgen voor wijnen met spanning, aromatische finesse en een haast onnavolgbare verfijning. De druiven worden vergist in inox kuipen, gevolgd door een rijping van 18 maanden in Franse barriques en nog eens zes maanden in grote houten foeders. Die lange opvoeding brengt structuur, diepte en een haast fluwelen textuur, zonder dat de wijn zijn bergfrisse energie verliest. In het glas toont de Renaissance zich granaatrood, levendig en schitterend. De neus is ronduit betoverend: zwarte kers, wilde bessen en compote van rood fruit gaan hand in hand met rode bloemen, wilde kruiden, humus en kreupelhout. Er is een subtiele aardse toets die diepte geeft, een signatuur van het terroir. De smaak is delicaat en intens tegelijk. De wijn opent kruidig, met toetsen van peper en sousbois, en ontvouwt zich vervolgens met een zijdezachte structuur en verfijnde frisheid. De afdronk is lang, complex en gelaagd, met een minerale spanning die lang nazindert.
    Prijs: 79,70 € – Te koop via Wijnkennis

Slotbeschouwing

De degustatie werd zorgvuldig opgebouwd, met wijnen die samen een duidelijk beeld schetsten van wat Pinot Nero van Noord-Italië vermag. Wat vooral bijblijft, is de diversiteit binnen een ogenschijnlijk klein gebied. Binnen Alto Adige / Südtirol bleek de stijl van Pinot Nero niet alleen groot, maar ook gelaagd en genuanceerd. Zelfs binnen één en dezelfde gemeente, Montagna, waar zowel Weingut Pfitscher als Franz Haas hun thuisbasis hebben, is het verschil haast verbluffend. De hand van de wijnmaker speelt zonder twijfel een rol, maar even bepalend is de precieze ligging van de percelen – oriëntatie, hoogte en bodemsamenstelling drukken er een onuitwisbare stempel op het eindresultaat.

De vergelijking met Trentino leverde boeiende inzichten op. Op papier lijken de verschillen subtiel, in het glas werden ze opvallend tastbaar. Geen enkele van de andere geproefde wijnen had zo’n uitgesproken zuurprofiel als de opener van Pojer e Sandri. De wijn was allerminst rijp te noemen, maar juist levendig en energiek, met een speels karakter dat onmiddellijk charmeerde. Het is een wijn die de liefhebbers van lichtere, frissere stijlen zal aanspreken, waar de zuurstructuur de wijn draagt zonder scherpte te tonen. Rodel Pianezzi sloot daarentegen perfect aan bij het Trentino-Pinot-Nero verhaal.

Montagna bevestigde zijn status als een van de meest indrukwekkende terroirs van Alto Adige, een plek waar de Pinot Nero zijn meest pure vorm vindt, wijnen met energie, lengte en karakter. En dan was er nog de verrassing van de Valle Isarco, vaak onderbelicht in de literatuur, maar in het glas een openbaring. De wijnen van Gump Hof bewezen dat ook noordelijker, in koelere valleien, Pinot Nero een verbluffende expressie kan bereiken: berglucht in vloeibare vorm.

Deze proeverij toonde dat Pinot Nero in Alto Adige / Südtirol zich niet laat vatten in één stijl of typologie. Het is een druif die hier, meer dan waar ook in Italië, het landschap vertaalt in finesse, spanning en emotie. En precies daarin schuilt haar grootsheid.

Lagrein: Als ik een druif was, was ik deze

Tijdens een lesmoment in onze opleiding tot Italian Wine Ambassador kregen we plots die onschuldige maar alleszeggende vraag: “Als je een druif was, welke zou je dan zijn?” Sommigen speelden op veilig met een Nebbiolo of Sangiovese. Begrijpelijk. Grote namen, iconisch bijna. Maar ik niet. Voor mij was het meteen duidelijk: Lagrein. Geen twijfel mogelijk. Niet de populairste, niet de makkelijkste, maar eentje met karakter. Een druif die geduld vraagt, koppig kan zijn, en zich alleen laat kennen aan wie moeite doet.

Niet overtuigd? Een oude vriend schreef ooit een gedicht over deze druif. Licht absurd, maar verrassend raak. Het bleef me altijd bij. Misschien omdat het onbedoeld precies vangt wat Lagrein is: tegendraads, uitgesproken en verrassend veelzijdig.

(de man, argeloze amateur)
-Zei de man, de stem vol venijn-:
“Wat rijmt er op Migraine?
Lagrein! Lagrein!! Lagrein!!!”

(het koor, boos):
Ach man, stop dat gedaas, zo vilein:
Lagrein, da’s pas goede wijn!
Geschikt voor feest of festijn
Het marineren van een konijn
Een ree of een everzwijn
Maar geenszins brasem of tonijn!
Ga heen, los op of verdwijn
En sidder thans van spijt en chagrijn!

(de man, ontzet en berouwvol)
Komaan, komaan, ’t was maar voor de gein
Schenk vol die pul en wel met wijn
Niet met Pinot Blanc, Pinot Noir noch Savagnin
Maar wel met Lagrein! Lagrein!! Lagrein!!!

Een karakterdruif die vraagt om geduld

Lagrein is geen allemansvriend. Hij vraagt de nodige aandacht en een benadering die rekening houdt met zijn eigen ritme. Zijn uitgesproken karakter komt pas echt tot zijn recht wanneer zowel de wijngaard als de wijnmaker hem de juiste condities bieden. In rijke, vochtige bodems verliest hij zijn focus. In warme, stenige hellingen met een goede drainage zoals de grindrijke terrassen van Gries in Bolzano voelt hij zich wél thuis. Daar groeit hij beheerst, met diepe wortels en een natuurlijke beperking in opbrengst, wat resulteert in compacte trossen en fruit dat niet alleen intens is, maar ook gebalanceerd.

Maar ook in de kelder moet je hem ruimte geven. Lagrein laat zich niet dwingen. Een te harde hand bij de extractie maakt hem stroef en onvriendelijk. Wordt hij te licht aangepakt, dan mist hij structuur en expressie. Bottel je hem te vroeg, dan krijg je brute kracht zonder finesse. De sleutel ligt bij wijnmakers die weten wanneer ze moeten ingrijpen en wanneer net niet. Geen trucjes of technologie, maar ervaring, vakmanschap en vooral: geduld.

Dat geduld wordt beloond. Wie Lagrein de tijd geeft om te rijpen, ontdekt een wijn die van hoekig naar harmonieus evolueert. In zijn jeugd kan hij ruw overkomen, koppig bijna. Maar geef hem wat jaren in hout en fles, en je proeft een fluweelzachte gelaagdheid die contrasteert met zijn donkere kracht. Het is die combinatie van densiteit en finesse die Lagrein zo fascinerend maakt. Hij is niet direct verleidelijk, maar op de lange termijn vaak onvergetelijk.

Juist omdat hij niet makkelijk is, past Lagrein ook niet in elke stijltrend of marketingverhaal. Hij is een druif met een uitgesproken identiteit, met een zekere onverzettelijkheid. En net daarom wordt hij gewaardeerd door wie zoekt naar wijnen met inhoud, die nieuwsgierig blijven naar alternatieven voor de bekende paden.

Lagrein blijft trouw aan zijn oorsprong, aan zijn temperament en aan zijn traagheid. Hij is geen wijn voor ongeduldige mensen, maar voor wie durft te wachten. Geen vluchtige flirt, maar een volwaardige relatie.

Een druif van goede komaf

Lagrein draagt zijn geschiedenis met trots, en die geschiedenis reikt verder dan vaak wordt gedacht. De oudst bekende schriftelijke vermeldingen dateren uit de 16e eeuw, toen de druif al duidelijk aanwezig was in Zuid-Tirol. Maar zijn verhaal begon mogelijk nog veel eerder. Sommige bronnen suggereren een etymologische link met Lagaria, een antieke Griekse nederzetting in Zuid-Italië. Of dat effectief de oorsprong is, blijft onzeker, maar de suggestie alleen al wijst op een lange, bijna mythische voorgeschiedenis. In elk geval is het duidelijk: Lagrein is geen nieuwkomer in het Italiaanse wijnlandschap, maar een vaste waarde met diepe wortels in de alpine cultuur.

Wat we intussen met meer zekerheid kunnen stellen, is dat Lagrein thuishoort in een cluster van oude Noord-Italiaanse druivenrassen die genetisch met elkaar verbonden zijn. Hij wordt beschouwd als een afstammeling van Teroldego, een krachtige, aromatische druif uit Trentino, en vertoont genetische verwantschap met onder meer Marzemino, Schiava Gentile en zelfs Pinot Nero en Syrah. Het is een indrukwekkende afstamming, die meteen ook de complexiteit, kracht en structuur van Lagrein verklaart. Maar zijn precieze familiegeschiedenis, inclusief onverwachte connecties, behandelen we later in dit artikel in een apart hoofdstuk over zijn stamboom.

Lagrein was in zijn thuisstreek altijd al een wijn van aanzien. Zo wordt in historische documenten uit 1370 vermeld dat keizer Karel IV het schenken van Lagrein aan soldaten verbood. Niet uit bezorgdheid over hun gezondheid, maar omdat de wijn als te kostbaar en verfijnd werd beschouwd voor het gewone voetvolk. Alleen geestelijken en de elite mochten zich eraan tegoed doen. Een vroeg bewijs van zijn status als wijn van kwaliteit.

Door de eeuwen heen bleef Lagrein een vaste waarde in Zuid-Tirol, met Bolzano, en in het bijzonder de wijk Gries, als centrum van zijn reputatie. Zijn populariteit kende ups en downs, met een heropleving in de late 20e eeuw, toen men opnieuw aandacht kreeg voor authentieke, lokale rassen met karakter en historie.

Zijn plaats in het Italiaanse wijnlandschap

Lagrein is stevig verankerd in het noorden van Italië, en dan vooral in de regio Trentino-Alto Adige. Binnen dat gebied zijn het voornamelijk Bolzano, Gries, Mezzolombardo, Cembra en de Valle dei Laghi die uitgroeiden tot kernzones voor zijn aanplant. Vooral Gries, een wijk in Bolzano, wordt nog steeds beschouwd als het epicentrum van kwaliteit. Daar, op rivierterrassen langs de Talvera, met een bodem vol grind en stenen, voelt Lagrein zich perfect thuis. De warme dagen en koele nachten zorgen voor een langzame, evenwichtige rijping. Maar terroir alleen is niet genoeg: het zijn de generaties wijnbouwers die hem hebben grootgebracht met geduld, precisie en een scherp oog voor detail, die het verschil maken.

Met ongeveer 650 hectare aanplant is Lagrein vandaag, met 9% van de aanplant, de tweede meest aangeplante rode druif in Alto Adige, net na Pinot Nero. Hij wordt zowel als monocépage gebruikt als in blends, vaak met Schiava, om zijn kracht te verzachten en zijn toegankelijkheid te vergroten. Toch staat hij ook op zichzelf sterk, met een herkenbare signatuur die nergens anders in Italië zo uitgesproken tot uiting komt.

Lagrein is erkend in meerdere herkomstbenamingen. Hij is officieel opgenomen in de DOC’s Alto Adige Lagrein, Trentino Lagrein, Valdadige/Etschtaler en Casteller. Daarnaast is hij toegestaan in diverse IGT’s, verspreid over Noord-Italië, waaronder Vigneti delle Dolomiti, Vallagarina, Mitterberg, Sebino, Alto Mincio, en zelfs delen van Lombardije en Veneto. Deze aanwezigheid buiten zijn kernregio is vaak beperkt in schaal en blijft doorgaans experimenteel of nichegericht, maar bevestigt wel zijn potentieel in verschillende microklimaten.

Ampelografie: het portret van een druif

Voor wie houdt van de details achter het glas: Lagrein is niet alleen een wijn met karakter, maar ook een druif met een uitgesproken profiel in de wijngaard. Zijn morfologische en fenologische eigenschappen maken hem zowel uitdagend als fascinerend voor wijnbouwers.

Lagrein is een vitale, krachtig groeiende druif met een robuuste stam en lange, weinig vertakte scheuten. Hij wordt vaak geleid volgens traditionele systemen zoals de pergola, en vraagt om langere snoei. De productie kan royaal zijn, maar is allesbehalve stabiel. In vochtige lentes is hij gevoelig voor colatura (bloesemval) en filatura (onvolledige vruchtzetting), wat de opbrengst grillig maakt. Ook waterbeheer speelt een grote rol: hij verdraagt matige droogte goed, maar vraagt controle om te vermijden dat de groeikracht ten koste gaat van de druifkwaliteit.

Lagrein stelt duidelijke eisen aan zijn omgeving. Hij houdt van warmte, maar niet van overdaad. Zijn voorkeur gaat uit naar stenige, goed drainerende bodems met lage vruchtbaarheid. Zoals de alluviale terrassen van Gries in Bolzano. Die arme gronden zorgen voor natuurlijke opbrengstbeperking, waardoor de plant zich concentreert op kleine, intens smakende druiven. In combinatie met warme dagen en koele nachten ontwikkelen de bessen hun typische frisheid en krachtige structuur.

In zijn vegetatieve cyclus behoort Lagrein tot de later ontwikkelende rassen. Hij loopt gemiddeld laat uit, bloeit rond het midden van het seizoen, en bereikt zijn rijpheid meestal half oktober. Die lange rijpingstijd vraagt om een stabiel klimaat met voldoende nazomerse warmte. De herfstkleur van de bladeren is opvallend roodbruin, wat hem in het najaar ook visueel onderscheidt in de wijngaard.

Het blad is middelgroot tot groot, pentagonaal en meestal trilobaat, met een donkergroene, matte bovenzijde en een licht behaarde onderzijde. De trossen zijn klein tot middelgroot, piramidaal van vorm, meestal compact en vaak met één of twee kleine ‘vleugels’. De bessen zelf zijn ovaal, gemiddeld van grootte, met een dikke, blauwzwarte schil. De pulp is neutraal van smaak, licht zuur en kleurloos, maar de schil is rijk aan anthocyanen zoals malvin en delphin. Deze hoge kleurintensiteit is wat Lagrein zijn iconisch diepe kleur geeft, die soms bijna inktachtig overkomt.

Lagrein is volledig zelfbestuivend, wat de opbrengst onder ideale omstandigheden voorspelbaarder maakt. Zijn weerstand tegen ziektes is gematigd: hij is gevoelig voor echte en valse meeldauw, maar relatief goed bestand tegen botrytis. Een aandachtige wijngaardzorg is dus onmisbaar.

Herkomst: een familie vol karakter

Wie Lagrein zegt, zegt Zuid-Tirol of Trentino. Maar achter deze druif schuilt meer dan een geografische oorsprong. Dankzij modern DNA-onderzoek en ampelografische studies weten we vandaag dat Lagrein geen geïsoleerde variëteit is, maar het product van een rijke, genetisch verweven familiegeschiedenis.

Centraal in die stamboom staat Teroldego, een nobele druif uit Trentino, bekend om zijn donkere kleur, aromatische kracht en robuuste structuur. Teroldego wordt algemeen erkend als een van de directe ouders van Lagrein, en verklaart een groot deel van zijn krachtige profiel. De tweede ouder is minder precies geïdentificeerd, maar er zijn sterke vermoedens dat het gaat om een variëteit verwant aan Marzemino. Eveneens een historische druif uit Noord-Italië.

De genetische verwantschap stopt daar niet. Lagrein blijkt ook verbonden met druiven als Schiava Gentile en Pinot Nero, wat zijn aromatische finesse en zuurgraad mee helpt verklaren. Verder in zijn uitgebreide stamboom duiken verrassend genoeg ook internationale namen op zoals Syrah, Refosco dal Peduncolo Rosso en zelfs Dureza, één van de ouders van Syrah. Dit wijst op genetische raakvlakken tussen Lagrein en enkele van de belangrijkste Europese druivenrassen.

Lagrein is dus geen toeval, geen vergeten druif die uit het niets opdook. Hij is het resultaat van eeuwen natuurlijke kruisingen tussen druiven met karakter, die samen een ras hebben voortgebracht dat stevig, diep en complex is. Geen wonder dus dat hij zich niet meteen blootgeeft. Maar wie bereid is om hem te leren kennen, ontdekt een druif met een stamboom waar je u tegen zegt.

De K3 van Lagrein bestaat uit: Kracht, kleur en karakter

Lagrein is geen makkelijke druif. Hij laat zich niet dwingen en straft ongeduld onverbiddelijk af. Wie hem te snel vinifieert, krijgt een rustieke wijn met scherpe randjes, hoekig en onevenwichtig. Maar wie zijn tijd neemt, zijn ritme respecteert en de juiste aanpak kiest, wordt beloond met iets zeldzaams: een wijn die kracht en finesse combineert, intens is zonder zwaar te worden, gelaagd zonder ondoorgrondelijk te zijn.

De Lagrein Dunkel is het vlaggenschip van de variëteit. Deze donkerrode wijn is vol, vlezig en stevig van structuur. Zijn tannine zijn uitgesproken aanwezig, maar goed rijpend en bij de juiste vinificatie fluwelig in plaats van stroef. In het glas toont hij zich krachtig: robijn tot paars van kleur, met een sappige textuur, een uitgesproken zuurtegraad en een lange afdronk. Dit is geen wijn voor tussendoor, maar een met inhoud, die zich traag opent en lang blijft hangen.

Weinig druiven hebben zo’n opvallend visueel profiel als Lagrein. De schil is rijk aan anthocyanen, wat de iconisch diepe kleur van Lagrein verklaart. Die hoge concentratie anthocyanen zorgt voor een diepe, haast inktachtige kleur. Zelfs bij beperkte schilweking blijft de wijn intens gekleurd, wat hem niet alleen visueel aantrekkelijk maakt, maar ook stevig en structuurvol. De kleur is dus geen façade, maar een voorbode van wat nog komt.

Wat Lagrein écht uniek maakt, is zijn aromatisch profiel. In de Dunkel vinden we aroma’s van viooltjes, zure kersen, rode pruimen, cassis, laurier, cacao, drop en bosgrond. In gerijpte versies kunnen daar toetsen van vanille of zelfs pure chocolade bij komen. De stijl varieert van krachtig en gespierd tot complex en elegant, afhankelijk van de vinificatie en rijping. Maar altijd is er die herkenbare combinatie van zuren, tannine en diepgang.

En dan is er nog zijn lichtere kant: de Lagrein Kretzer. Dit is de roséversie van Lagrein, traditioneel gemaakt via korte schilweking. Kretzer is minder complex, maar allerminst banaal. Hij legt de nadruk op fruit, fraîcheur en levendigheid, met tonen van aardbei, rode bes en soms een kruidige toets. Lichtvoetiger dan de Dunkel, maar met dezelfde herkenbare signatuur.

Riserva: the best of the best!

Lagrein is op zichzelf al een wijn met kracht en karakter, maar wanneer je een fles Riserva in handen hebt, weet je dat je een niveau hoger speelt. Dit zijn geen snelle flessen voor impulsieve drinkmomenten, maar doordachte wijnen waar de producent zijn beste druiven, grootste zorg en langste rijpingstijd aan heeft toevertrouwd.

Wat een Lagrein Riserva onderscheidt, begint al in de wijngaard. Voor deze wijnen worden bijna uitsluitend druiven van oudere stokken gebruikt. Die wortelen dieper, leveren minder maar geconcentreerder fruit, en geven druiven met meer diepgang en balans. De trossen zijn kleiner, de bessen dikker, met een rijkere schilstructuur en meer fenolische kracht. Dat proef je onmiddellijk: het sap is intenser, complexer en krachtiger.

Ook in de kelder wordt niets aan het toeval overgelaten. Riserva-wijnen ondergaan doorgaans een langere rijping, vaak op grote houten fusten of barriques. Die extra tijd op hout en later op fles zorgt voor zachtere tannine, een betere integratie van aroma’s en een gelaagde structuur die pas na enkele jaren volledig tot zijn recht komt. De stijl verschuift van uitbundig fruit naar diepte en nuance: rijpe pruimen, donkere chocolade, grafiet, balsamico en een minerale ondertoon die lang blijft hangen.

Een Lagrein Riserva is geen drinkwijn voor elke dag, maar een begeleider van gerechten met inhoud: wild, stoofpotten met paddenstoelen, bosduifjes of een stevig stuk lamsvlees. Gerechten met structuur, weerhaakjes en kracht, net als de wijn zelf.

Een druif voor de doorzetter

Lagrein is koppig, intens en heeft tijd nodig om te bloeien. Maar geef hem die tijd, en je krijgt er rijkdom en finesse voor terug. Het is een druif voor mensen die geen zin hebben in oppervlakkige pleasers. Voor wie gelooft dat karakter boven charme gaat. En dat een goed gesprek pas begint nadat de eerste indruk is weggeëbd.

Dus ja, als ik een druif was, dan was ik Lagrein. Geen allemansvriend, maar wel eentje waar je op kunt bouwen.

Ook Alto Adige kiest voor terroir: 86 UGAs officieel erkend

Als je het Italiaanse wijnlandschap een beetje volgt kan je er vandaag moeilijk naast kijken: Alto Adige heeft zijn marketingmachine op volle toeren draaien om wereldwijd bekendheid te geven aan wat al sinds einde 2024 officieel is bekrachtigd. Jawel, 18 oktober 2024 was het eindelijk zover: ook Alto Adige, een van de meest prestigieuze wijnregio’s van Italië, heeft de stap gezet naar het invoeren van UGA’s (unità geografiche aggiuntive). Met de officiële erkenning van maar liefst 86 geografische aanduidingen, treedt Alto Adige toe tot het rijtje van regio’s die terroirgedreven wijnbouw expliciet verankeren in hun regelgeving.

Deze beslissing, goedgekeurd door het Italiaanse Ministerie van Landbouw, markeert het sluitstuk van een langdurig en zorgvuldig traject dat jaren geleden werd ingezet door het Consorzio Alto Adige Wines. “Ons doel was helder,” zegt Andreas Kofler, voorzitter van het Consorzio én van Cantina Kurtatsch, “namelijk het zichtbaar maken van de unieke eigenschappen van onze wijngaarden en die direct vertalen naar wat je in het glas proeft.” Dat deze focus op herkomst wellicht een stevigere prijskaart met zich meebrengt, liet hij wijselijk onuitgesproken.

Van historische kadasters tot moderne classificatie

Wat deze classificatie zou onderscheiden van de anderen, is de combinatie van historische onderbouwing en moderne wijnbouwkennis. Dankzij het kadaster uit de tijd van Maria Theresia, daterend uit het midden van de 18e eeuw, konden de wijngaarden met een rijke traditie nauwkeurig worden afgebakend. Samen met agronomen, oenologen en lokale wijnmakers werd vervolgens per UGA bepaald welke druivenrassen het best passen bij de specifieke bodem, hoogte, zoninval en microklimaat.

Deze aanpak heeft geleid tot een uiterst genuanceerde indeling: sommige UGAs zoals Gries of Eppan Berg zijn geschikt voor meerdere rassen, terwijl andere slechts één of twee druivensoorten als ideaal aangewezen kregen. Belangrijk detail: wijnbouwers mogen nog steeds alle DOC-goedgekeurde druiven aanplanten, maar de aanduiding UGA op het etiket is enkel toegestaan als ook het aangeplante ras strookt met de aanbevelingen.

Minder opbrengst, meer kwaliteit

Kwaliteit staat centraal in het UGA-project. Daarom werd beslist om het maximaal toegestane rendement voor UGA-wijnen met maar liefst 25% te verlagen ten opzichte van de reguliere DOC-normen. Deze maatregel onderstreept de ambitie om wijnen te maken die het karakter van hun herkomst écht tot uitdrukking brengen.

Martin Foradori, vicevoorzitter van het Consorzio en eigenaar van wijnhuis J. Hofstätter, formuleert het zo: “Onze wijnen moeten het verhaal van hun wijngaard vertellen. ‘Terroir’ mag geen marketingterm zijn: het moet iets zijn wat je kunt proeven.”

Duidelijkheid voor de consument

Een van de belangrijkste doelstellingen van het nieuwe UGA-systeem is transparantie voor de consument. In een tijd waarin herkomst steeds vaker wordt gezien als kwaliteitsgarantie, biedt het UGA-label een concreet hulpmiddel om bewuste keuzes te maken. Waar wijnliefhebbers vroeger moesten vertrouwen op algemene herkomstvermeldingen zoals “Alto Adige DOC”, kunnen ze voortaan exact zien uit welk subgebied de druiven afkomstig zijn, of dat nu bijvoorbeeld Gries, Montan, Mazon, Kaltern of Villanders is.

Om dit nog tastbaarder te maken, introduceerde het Consorzio Alto Adige Wines een speciaal ontworpen pictogram dat verplicht op het etiket moet worden opgenomen bij wijnen die als UGA worden erkend. Het pictogram symboliseert de nauwe verbondenheid tussen landschap, druif en mens, en draagt bij aan de zichtbaarheid van terroirwijnen op het winkelschap en in de horeca.

Het pictogram toont een gestileerde druiventros die elegant verweven is met bergcontouren, een visuele knipoog naar de unieke ligging van de Alto Adige-wijngaarden tussen 200 en 1000 meter hoogte, ingebed in de Alpen.

Naast het pictogram moet op het etiket duidelijk de naam van de UGA vermeld worden, zoals bijvoorbeeld Alto Adige DOC – Mazon of Alto Adige DOC – Kurtatsch. Deze nieuwe labeling maakt het voor consumenten makkelijker om voorkeuren te ontwikkelen en trouw te blijven aan specifieke stijlen, bodems of microklimaten.

Een stap richting de toekomst

Met de invoering van UGA’s volgt Alto Adige het voorbeeld van andere gerenommeerde wijnregio’s, zoals Barolo en Chianti Classico. Het is een logische stap voor een regio die al langer bekendstaat om zijn precisie, kwaliteit en innovatieve kracht. “We willen dat namen als Mazon, Brenntal of Völs am Schlern net zo tot de verbeelding gaan spreken als Rangen (Alsace) of La Tâche (Bourgogne),” zegt Kofler ambitieus.

Met deze erkenning bevestigt Alto Adige nogmaals zijn status als een van de meest vooruitstrevende wijnregio’s van Italië.

De kaart van Alto Adige’s 86 erkende UGAs

Om het nieuwe systeem van geografische aanduidingen visueel te ondersteunen, werd onderstaande kaart gepubliceerd. Deze toont de volledige spreiding van de 86 erkende UGA’s binnen de regio, van Naturns tot Salurn, inclusief illustere namen als Tramin, Kaltern, Montan en Meran.

De volledige lijst:

Gemeente(n)UGA
AldinoAldein-Aich
Appiano (Eppan)Eppan-Berg
Eppan-Berg-Schulthaus
Girlan
Girlan-Gschleier
Huberfeld
Kreit
Maderneid
Missian
Montiggl
Paulsner Feld
St. Anna
Bolzano (Bozen)Gries
Gries-Moritzing
Kampenn
Kampill
Leitach
Prazoell
Rentsch
St. Justina
St. Peter
Bressanone / Varna / Naz-SciavesBrixner
Caldaro (Kaltern)Altenburg
Barleit
Dorf
Mezzan
Planitzing
Plantaditsch
St. Josef
St. Nikolaus
Wadleith
Castelbello-CiardesKastelbell-Juvaler
Castelbello-Ciardes / NaturnoKastelbeller
Chiusa (Klausen)Pardell
Cornedo (Karneid)Karneid
Cortaccia (Kurtatsch)Brenntal
Eggen
Entiklar
Frauenrigl
Graun
Milla
Penon
Penon-Hofstatt
Penon-Kofl
Rain
Cortina (Kurtinig)Giatl
Egna (Neumarkt)Griesfeld
Mazon
Funes (Villnöss)Nafen
Lagundo (Algund)Rosengarten
Magrè (Margreid)Kreuzweg
Margreid-Leiten
Punggl
Unterfennberg-Hofstatt
Merano (Meran)Freiberg
Labers
Merano / TiroloKuechelberg
Montagna (Montan)Glen
Kalditsch
Pinzon
Pinzon-Gebach
Montagna / EgnaLehen
Naturno (Naturns)Naturnser
Nalles / TesimoSirmian
Ora (Auer)Furggl
Kiechelberg
Parcines (Partschins)Partschinser
Renon (Ritten)Ritten
Salorno (Salurn)Buchholz
Salurn-Pfatten
Silandro (Schlanders)Vetzaner
Terlano (Terlan)Klaus
Kreuth
Siebeneich
Vorberg
Termeno (Tramin)Putznai
Steinacker
Tramin-Plon
Tramin-Rungg
Tramin-Söll
Tramin-St. Jacob
Tirolo (Dorf Tirol)Tirol
Velturno (Feldthurns)Schrambach
Villandro (Villanders)Sauders
Villandro / ChiusaFrag

📌 Deze indeling maakt deel uit van het nieuwe classificatiesysteem van Alto Adige Wines en is sinds eind 2024 officieel erkend binnen het DOC-kader. Enkel wijnen die voldoen aan de specifieke voorwaarden voor druivenrassen en herkomst kunnen de bijbehorende UGA op het etiket voeren.

De decadentie van een wijnclub 2025 – Grenzenloos genieten

Wat ooit begon als een eigenzinnige uitspatting, is intussen uitgegroeid tot een jaarlijks hoogtepunt binnen onze wijnclubs Het Negende Vat en ODK. Eens per jaar trekken we alle registers open voor een superdegustatie. De wijnen zijn van een hoger kaliber, de sfeer mag uitbundiger, en de gastronomische hapjes zouden niet misstaan op het menu van een sterrenzaak.

Zoals de traditie het wil, ligt de focus ook dit jaar resoluut op Italië. Andere landen worden vriendelijk maar beslist naar de achtergrond verwezen. Met dank aan mijn hardnekkige liefde voor la bella Italia. Ik heb dit jaar zelfs geen zucht van mompelend bezwaar mogen vaststellen. Much appreciated!

Trouwe lezers van de Bottle Case blog weten ondertussen wat volgt: een verslag van wat in de glazen kwam en een hint van wat er in het bord verscheen. Want de combinatie van wijn en spijs blijft de essentie van onze decadentie.

In het bord:

  1. Fish & Chips met stijl
  2. Gegrilde tongfilet met jonge prei, bloemkool en garnaal
  3. Niet zomaar met mosterd gevulde kipfilet
  4. Speenvarken op trage wijze gegaard met crumble spek risotto
  5. Gerijpte haas van Simmental rund met een mix van wortel en bloemkool
  6. Asperges, doperwten met een door vadouvanjus overgoten lamsfilet

In het glas:

Il Colombaio di Santachiara L’Albereta Riserva 2021 – Vernaccia di San Gimignano DOCG
100% Vernaccia. 12 maanden rijping in foeders.
Heldere strogele kleur met een zweem van goud. De neus is meteen raak: alles zit in harmonie. Appel en peer vormen het fruit samen met kruisbes, perzik en abrikoos, terwijl bloesems een elegante florale touch geven. Daar tussendoor zweeft een subtiele hint van anijs en munt, gevolgd door een vleugje peper en vanille. Amandel en een lichte groene plantaardige geur zorgen voor extra aanvulling, en die minerale toets? Die brengt het geheel helemaal in balans. In de mond toont deze Riserva zich levendig en energiek. De zuren zijn fris, terwijl de textuur zacht en rond aanvoelt. Het fruit blijft mooi overeind en wordt ondersteund door een extra lange lengte die een verfijnde indruk achterlaat tot lang na de slok. Deze wijn brengt je meteen in de juiste stemming. Een geweldige opener van de avond, en vooral een wijn die je niet snel vergeet.
Punten: 92/100 – Prijs: 35,00 € (te koop bij Licata)

Tenuta di Tavignano Misco Riserva 2019 – Verdicchio di Castelli di Jesi Classico Riserva DOCG
100% Verdicchio. Geen houtlagering.
Heldere en zuivere goudgele kleur. De neus is onmiddellijk open: zonnig fris en mineraal, met een rijke schakering aan aroma’s. Peer, ananas en perzik spelen het fruitige openingsakkoord, gevolgd door citrusvruchten en voorjaarsbloemen. Maar daar stopt het niet. Een kruidige onderstroom van munt, peper en salie voegt diepte toe, terwijl hazelnoot en een vleug buxus voor extra complexiteit zorgen. Tenslotte is er een zekere aardsheid, vuursteen, een aangename ziltigheid. Ook in de mond blijft deze Verdicchio indruk maken. De zuren zijn levendig tot pittig en geven structuur en spanning. Dit is helemaal geen schrale wijn, integendeel, hij blijft droog en zacht, vol en toch fris, perfect in balans. De lange afdronk is een waar spel van kruiden en mineraliteit, met dat onmiskenbare zilte karakter dat de wijn nog meer dynamiek geeft. Zeer mooie wijn en subliem gemaakt.
Punten: 90/100 – Prijs 39,00 € (Te koop bij Vinesse)

Feudo Maccari Firraru Family & Friends Single Vineyard 2021 – IGT Terre Sicilliane
100% Grillo – Lagering: 6 maanden houtlagering.
In de neus is complexiteit troef. Steenfruit voert de hoofdrol: peer, perzik, abrikoos, een vleugje mango, vergezeld van citrus en sappige meloen. Daaronder kruipt een kruidige laag van anijs, munt en salie, met een toets van vanille. Amandel en hazelnoot voegen zich subtiel in het koor, samen met minerale en aardse accenten die alles diepgang geven. In de mond zet de complexiteit zich moeiteloos door. De wijn is levendig en krachtig, met frisse aanzet en zachte textuur. Vol en rond zonder zich te bezondigen aan een ‘tè gevoel’, fruitig en kruidig tegelijk. De mineraliteit blijft aanwezig, en het droge karakter (droger dan een non met stalen principes) draagt bij aan de lange, evenwichtige afdronk. Alles blijft mooi in balans, tot de laatste slok.
Punten: 89/100 Prijs 59,90 € (Te koop bij Carleone)

Livio Felluga Terre Alte Bianco 2021 – DOCG Rosazzo
Mix van Friulano, Pinot Bianco & Sauvignon Blanc – Houtlagering: 9 maanden.
Intense, heldere strogele kleur. Het aroma is zó mooi dat je bijna vergeet te proeven. Je zou kunnen blijven ruiken en telkens komt er weer wel iets nieuws tevoorschijn. Appel, kruisbes, perzik, abrikoos, citrus, bloesems, roos, jasmijn… Vervolgens een flits van anijs, munt en peper. Er zit een fijne vanilletoets in verweven, een tikje amandel, wat buxus en vers gras, plus die minerale en licht aardse kant. Het is een geur die intens binnenkomt, maar tegelijk ook iets uiterst verfijnds heeft. En dan proef je, eindelijk, en heb je meteen spijt dat je zo lang in dat glas hebt zitten snuffelen. Want de smaak is… ja, scary fine. Krachtige intensiteit, levendige zuren die droog en rechtlijnig zijn, en een mondgevoel dat bol staat van het rijpe fruit. Vol en rond, met een frisheid die blijft doortrekken tot in de afdronk. En die afdronk is een indrukwekkend slotakkoord van fruit, kruiden en mineraliteit dat maar blijft aanhouden. Er zit zelfs een oxidatief toefje in, maar dan in de meest positieve zin denkbaar. Fris, levendig, spannend. Dit is een wijn die onze Amerikaanse vrienden waarschijnlijk 100 keer amazing zou laten roepen. Wij houden het bij: Wat een topglas!
Punten: 95/100 – Prijs 105,00 € (Te Koop bij Licata)

Duemani CiFRA 2022 – IGT Costa Toscana
100% Cabernet Franc, opgevoed in betonnen cuves.
Cabernet Franc uit Toscane? Absoluut, en op z’n puurst. Hier geen houtlagering om het fruit te maskeren, maar een glas vol ongebreidelde energie en karakter. Robijnrood, tranend. De neus is een feest voor kruidenliefhebbers: een explosie van peper, kaneel en tijm, verweven met fris rood fruit zoals kers, framboos en aalbes met een licht snoeperige toets. Daarnaast duiken diepere aroma’s op: chocolade, mokka, laurier, thee en zelfs een vleugje potloodslijpsel en humus, wat het geheel een zekere complexiteit geeft. In de mond toont de wijn zijn ware kracht. De intensiteit is indrukwekkend, maar blijft soepel en speels dankzij de aanstekelijke zuren en fluweelzachte tannine. Droog, maar nooit streng. Rond en evenwichtig, met een sappige kern vol fruit en een kruidige finale die lang nazindert. Dit is een wijn met pit, zonder zwaar of log over te komen.
Punten: 89/100 – Prijs 34,00 € (Niet te koop in België)

Conte Vistarino Pernice 2018 – DOC Pinot Nero dell’Oltrepo Pavese
100% Pinot Nero – Lagering: 12 maanden in barriques.
Kers tot granaat rood, helder en licht tranend. In de neus meteen een gelaagde verfijning: rijp rood fruit zoals aardbei, kers en aalbes dartelt rond tussen florale toetsen van viooltjes en roos. Daarbovenop: munt, peper, nootmuskaat, een streepje sinaasappelzeste, cederhout, mokka en een vleug laurier. Alles rust op een aardse ondertoon die tegelijk krachtig en fijnzinnig blijft. In de mond is de wijn mineraal en kruidig, met een zekere beheersing. En smaak die vol en rond is, met sappig fruit, levendige zuren en soepele, rijke tannine die helemaal niet schuren. De intensiteit is precies aanwezig zonder te forceren. De afdronk is lang en houdt de balans feilloos vast tussen frisheid, fruit en kruidigheid. Het geheel voelt aan als een ingetogen punch: zacht, maar wel raak.
Punten: 89/100 – Prijs: 36,00 € (Niet te koop in België)

Cantina Adrian Anrar Riserva 2020 – DOC Südtirol/Alto Adige
Druif: Pinot Nero- Lagering: 12 maanden in barriques.
In het glas toont de wijn zich met een uiterst zuivere robijnrode kleur. De neus is zeer mooi en zonder twijfel complex te noemen. Hij geeft zijn volledige verhaal wel niet in één keer prijs. Je moet er wat mee werken en dan kan je laag na laag zijn totale bouquet ontdekken. Rijpe aardbei, kers, framboos en aalbes zetten de toon, florale toetsen van roos zorgen voor een verfijnde lift. Kruidigheid en houttonen vullen het geheel aan: munt, peper, kaneel, ceder, zoethout, mokka en tabak. Een geurpalet dat moeiteloos blijft evolueren met elke walsbeweging. En dan, diep in de achtergrond, een vleugje laurier, paddenstoel en sousbois, waardoor hij zich duidelijk als Pinot Noir bekend maakt. In de mond blijft de wijn het hoge niveau moeiteloos vasthouden. Dit is een krachtig smaakprofiel waarin tannine en zuren de ruggengraat vormen, zonder ooit overheersend te worden. Soepel en fris, droog maar toch zacht, met een lange finale die fruitig en kruidig blijft nazinderen. Super mooi in balans, vol en heerlijk fris. Jawel, een toonbeeld van elegantie en verfijning. Ook de finale is gewoonweg geweldig. Het soort afdronk dat je doet glimlachen en je meteen zin geeft je glas bij te vullen. Dit is een fantastisch lekkere wijn die finesse koppelt aan kracht.
Punten: 93/100 – Prijs 37,50 € (Niet te koop in België)

Azienda Gulfi 2019 – DOCG Cerasuolo di Vittoria Classico

70% Nero d’Avola & 30% Frappato. Opgevoed gedurende 12 maanden in botti van Slavonisch eiken.
De robijnrode kleur fonkelt verleidelijk in het glas. De geur is super geparfumeerd, bijna bedwelmend zelfs. Rijpe kers, braam en framboos dansen samen met rode bes en viooltjes, terwijl peper en anijs voor een kruidige spanning zorgen. Tijm en laurier brengen een vleugje mediterrane frisheid, terwijl ceder, tabak en een aardse toets van sousbois het geheel extra diepte geven. Afronden doen we met een zweem van chocolade. Dat maakt het geheel verleidelijk genoeg om over te gaan naar de proeffase. In de mond is de wijn net zo veelbelovend als in de neus. De eerste slok onthult een voldoende krachtige intensiteit en een rijke stijl, zonder ook maar een moment log of vermoeiend te worden. Levendig en fris, met een zijdezachte textuur en een harmonie die blijft boeien. Het rijpe rode fruit wordt ondersteund door kruidige nuances en een lichte, verfijnde bitterheid die voor extra spanning in de afdronk zorgt. Deze is trouwens voldoende lang, vol en perfect in balans, met een aangenaam vleugje chocolade dat zich als een laatste kus op de lippen nestelt. Zeer mooie, smakelijke en sappige wijn.
Punten: 89/100 – Prijs 32,00 € (Niet te koop in België)

Di Majo Norante Don Luigi Riserva 2019 – DOC Molise Rosso
100% Montepulciano – 12 maanden rijping op barriques.
Helder donkerrood in het glas, met een opvallend gekleurde traanvorming. Het bouquet komt meteen op je af met een lichtjes gestoofd aroma van donker zwart fruit zoals pruim, kers, braam en cassis met een kruidige mix die de hele zuiderse kruidenkast lijkt open te trekken: peper, kruidnagel, tijm, laurier. Daarbij komen toetsen van chocolade, cederhout, zoethout, een vleugje tabak, wat leder en humus. In de mond toont hij zich fors: een stevige body, krachtige intensiteit, met een sappige stroom van donker fruit en kruidigheid. De tannine zijn soepel maar rijk, de zuren levendig en fris. Alvast een combinatie die voor spanning en balans zorgt. De smaak is vol, rond en rijk aan sappig fruit, maar het zijn vooral de kruidige en frisgroene toetsen die het laatste woord nemen in de lange afdronk. Hoewel hij technisch meer dan correct is, komt hij in deze context wat minder verfijnd over. Het kneusje van de proeverij dus, maar wel eentje dat stevig in zijn schoenen staat.
Punten: 86/100 – Prijs 45,00 € (Te koop op diverse plaatsen in België)

Illuminati Zanna Riserva 2018 – DOCG Colline Teramane Montepulciano d’Abruzzo
100% Montepulciano, 24 maanden rijping in Slavonische eiken botti.
Stevig, rijk en zonder schroom, de Illuminati Zanna Riserva 2018 maakt meteen duidelijk dat hij er is. Donkerrood met kleurende tranen. De neus opent uitbundig met een explosie van zwart fruit: pruimen, kersen en bramen, begeleid door een zweem van alcohol die nét aanwezig genoeg is zonder te storen. In de achtergrond ontwikkelt zich een fascinerend spel van aroma’s: viooltjes en munt wervelen samen met peper, kruidnagel en tijm, terwijl cacao, cederhout, koffie en tabak voor een serieuze ondertoon zorgen. Een vleugje paprika, laurier en zelfs iets dierlijks voegen extra complexiteit toe. In de mond zet de wijn zich krachtig neer, zonder overdreven intensiteit, maar wel met een stevige structuur. De tannine zijn rijk en aanwezig, maar omhuld door verfrissende, levendige en broodnodige zuren. Rijkdom en balans gaan hier hand in hand: het fruit blijft overeind tussen de kruidige tonen, en in de lange, zachte afdronk komt pure chocolade subtiel om de hoek kijken. Dit is een Montepulciano met bravoure, een wijn die zowel krachtig als gelaagd is, kruidig en gul, maar altijd beheerst. Hij vraagt om geduld maar vooral om een volgend glas.
Punten: 90/100 – Prijs: 27,50 € ( Niet te koop in België)

Giuseppe Quintarelli 2017 – DOC Valpolicella Classico Superiore
Druiven:
Corvina, Corvinone, Rondinella, plus een vleugje Croatina en Molinara. Lagering: 84 maanden in grote Slavonische botti.
We ruiken, we proeven, we genieten en beseffende de complexiteit om na dit geproefd te hebben nog objectief te kunnen beschrijven. De kleur, dat gaat nog net lukken: helder blinkend robijnrood met traanvorming. Om het vervolg neer te pennen heb ik me meerdere malen op de vingers moeten tikken om niet als een ‘groupie’ over te komen! Wauw, wat een heerlijk uitnodigende geur! Dit is Valpolicella op zijn meest expressieve en verfijnde manier. De neus opent met een explosie van kers, rode en blauwe bes, pruim en florale tonen van viooltje en roos. Maar daar stopt het niet, munt, peper, tijm en rozemarijn voegen een frisse kruidigheid toe, terwijl cacao, ceder en mokka voor diepgang zorgen. Een vleugje tabak, laurier, thee en een subtiele hint van champignon en humus geven de wijn een aards randje. Er zweeft zelfs een lichte zweem van alcohol doorheen, zonder ook maar iets te overheersen. Ik absorbeer, ruik opnieuw en glimlach. Ik weet dat ik kan en mag gaan proeven! En dan de smaak beschrijven! Alles staat hier in superlatieven uitgedrukt! De intensiteit is krachtig, de tannine zijn rijk en stevig, de zuren levendig en fris. De subtiele zoetheid geeft een mooie zachtheid, terwijl de alcohol perfect in balans blijft. Dit is een volle, frisse en fruitige Valpolicella met een geweldige lengte en een afdronk die heerlijk blijft nazinderen, zowel fruitig als kruidig. Supercomplex en toch verfijnd en fris. Een wijn die moeiteloos charme en kracht combineert. Dit is Mr. Valpolicella op zijn best, een meesterwerk van geduld en precisie. Quintarelli doet het weer, met een wijn die met recht en rede zijn punten verdient.
Punten: 97/100 – Prijs 169,40 € (Te koop bij Alcavino)

Kellerei Bozen Taber Riserva 2021 – DOC Südtirol/Alto Adige
100% Lagrein – 12 maanden barrique.
Helder en diep donkerrood met een bijna paars hart en een gekleurde traanvorming die meteen iets veelbelovends verraadt. In de neus ontvouwt zich een heerlijk, gelaagd bouquet dat geen moment verveelt: pruim, kers, braam en cassis openen, gevolgd door viooltjes, zwarte peper en een zweem kruidnagel. Het aromatische palet wordt verder aangevuld met tijm, eucalyptus, rozemarijn en een aanzet van sigarenkistje, koffie en vlezigheid. En net als je denkt alles gehad te hebben, komen daar nog tabak, leder, laurier, grafiet, en sousbois bij . Dat alles met een minerale backbone. In de mond een stevige body met krachtige intensiteit: de wijn vult de mond royaal, maar zonder overdaad. Rijke tannine geven structuur, frisse zuren houden het geheel levendig en zorgen voor een verrassende dynamiek. Sappigheid is hier geen bijzaak, maar een volwaardig onderdeel van het karakter. De smaak is vol, rond en breed uitgesmeerd over het gehemelte, met een afdronk die zowel fruitige elementen als kruidige chocolade laat nazinderen. Extra lange lengte, en alles blijft in balans. Een Lagrein met overtuiging, zelfvertrouwen en een uitgesproken gevoel voor stijl.
Punten: 92/100 – Prijs 52,50 € (Te koop bij Van Eccelpoel)

San Giovenale Habemus Etichetta Bianca 2021 – IGT Lazio Rosso
Niet alledaagse blend van Grenache, Syrah, Carignano en Tempranillo. Lagering: 20 maanden in barriques.
Kleur: helder, paars, bijna zwart met gekleurde traanvorming. De intensiteit druipt haast letterlijk van het glas. De neus is een ware mokerslag van donker fruit: pruim, kers, braam, cassis, Mon Chéri bonbons zelfs, met dat licht snoeperige randje. Daaroverheen een bedwelmend boeket van viooltjes, jeneverbes, peper, kruidnagel, tijm, eucalyptus, rozemarijn. Met enige zin voor overdrijving lijkt het wel alsof iemand een kruidenkast over een fruitmand heeft uitgestrooid. De wijn is niet bang om een stevig statement te maken. Vlezig en rokerig, met tonen van chocolade, cederhout, zoethout, tabak, leder, laurier, grafiet en zelfs een hint van paddenstoel. Alles zit erin, zonder dat het uit de bocht vliegt. In de mond presenteert hij zich met een medium tot stevige body, krachtige en rijke tannine, frisse tot droge zuren en een volle, ronde smaak. Wat vooral opvalt is de balans: de fruitige sappigheid blijft prominent, maar krijgt een onmiskenbare ondersteuning van kruidige diepgang en die typisch chocolade toets in de aanhoudende afdronk. Geproefd een dag na de bekendmaking van een nieuwe paus, en tja, Habemus papam, maar vooral Habemus vinum. Een onverwachte ster in de line-up, goed!
Punten: 92/100 – Prijs: 80,00 € (Niet te koop in België)

Tenuta Sette Ponti Vigna dell’Impero 2016 – DOC Valdarno di Sopra
100% Sangiovese – 24 maanden rijping in botti.
Helder en vol kersenrood in het glas, met een licht gekleurde traan. De neus is een waar festijn voor wie houdt van gelaagde aroma’s: klein sappig rood en zwart fruit (kers, braam, framboos, aalbes), omkranst door florale toetsen van viooltjes en roos, een zweem van munt en een likje peper, kaneel en ceder. Voeg daar nog koffie, vlezigheid, tabak, laurier, grafiet en een toets sousbois aan toe, en je zit met een geurpallet dat gerust als aromatisch geparfumeerd mag worden omschreven. De aanzet in de mond is zelfverzekerd. Stevige body, met krachtige maar verrassend soepele tannine. De zuren zijn droog tot levendig, de smaak is vol en rond maar houdt een frisse kern vast die de wijn spannend houdt tot de laatste druppel. Wat volgt is een afdronk die lang blijft nazinderen met fruit, kruiden, chocolade én een ziltige mineraliteit. Een combinatie die zowel rijk als subtiel weet te zijnen dat maakt hem echt ‘wowy lekker’.
Punten: 92/100 – Prijs: 135,00 € (Te Koop bij Young Charly)

Tenute Le Colonne 2019 – DOC Bolgheri Superiore
70% Cabernet Sauvignon en 30% Cabernet Franc – 24 maanden in botti.
Helder robijn tot karmijn in kleur, met een opvallend licht gekleurde traanvorming. De neus opent met een bijzonder evenwichtig geurpallet: van pruim, braam en cassis over bessen en winegums tot een florale toets van viooltje. Daarna wordt het donkerder en boeiender: jeneverbes, munt, nootmuskaat, cederhout en sigarenkistje maken hun opwachting, gevolgd door koffie, een balsamico hint, tabak, leder, paprika, laurier, grafiet, champignon en zelfs een ondeugend vleugje meststal. In de mond toont de wijn zijn ware gestalte: stevige body, krachtige en rijke tannine die zich meteen laten voelen, maar netjes geïntegreerd blijven binnen een vol en rond geheel. De zuren zijn droog tot gematigd en precies genoeg om balans te brengen. De finale is lang en gelaagd, met fruit, kruiden en chocolade die samen een afdronk bouwen om U tegen te zeggen. Een smakelijke, rijke wijn met chirurgisch uitgevoerde rondingen.
Punten: 91/100 – Prijs: 45,00 € (Niet te koop in België)

Proprieta Sperino Uvaggio 2020 – DOC Costa della Sesia
80% Nebbiolo, 15% Vespolina, 5% Croatina. 22 maanden houtlagering.
Volle, kersenrode kleur. De neus is prachtig gelaagd en bijzonder uitnodigend, met een speels samenspel van bosaardbei, kers en framboos, omlijst door viooltjes en een pittige toets van peper en venkel. Dieper in het glas duiken ook ceder, koffie, tabak en leder op, samen met laurier, thee en een lichte toets van grafiet en paddenstoel. Een geur die blijft boeien en je telkens iets nieuws laat ontdekken. In de mond is de intensiteit krachtig, met rijpe, aanwezige tannine die de structuur stevig neerzetten zonder te domineren. De frisse zuren houden alles levendig en zorgen ervoor dat de wijn, ondanks zijn gelaagdheid, heerlijk zacht en verteerbaar blijft. De balans is voorbeeldig: rond en soepel, met een mooie wisselwerking tussen frisheid en rijp fruit. De afdronk blijft lang hangen, fruitig en kruidig tegelijk. Dit is een wijn die subtiel en complex in elkaar steekt.
Punten: 90/100 – Prijs: 33,00 € (Te koop bij Licata)

Enrico Serafino Briccolina Riserva 2016 – DOCG Barolo Riserva
100% Nebbiolo – Lagering: 36 maanden in grote botti van Sloveens eiken, gevolgd door flesrijping. Helder in het glas, met een kersenkleur die richting granaat neigt, en trage, elegante tranen. De neus is ronduit verleidelijk, eentje waar je met gemak kan aan blijven snuiven. Rijpe pruim, kers, framboos en aalbes geven een sappige opening, gevolgd door jeneverbes, munt, peper, laurier en salie die voor de kruidigheid zorgen. In de tweede golf komt het houtregister binnen: ceder, sigarenkistje, koffie en tabak, afgerond met aardse tonen paddenstoel en een witte truffel. In de mond gebeurt er iets bijzonders. Alles is aanwezig en er dwaalt een soort van geluk over je neer. De wijn heeft een stevige body, krachtige en rijke tannine, droge tot levendige zuren en een aanhoudende lengte. In de afdronk gaan fruit, kruiden én mineralen vrolijk samen, zonder dat iemand de leiding wil nemen. Vol, rond en fris, met een finesse die zich niet laat opdringen maar volledig overtuigt. Ja, dit is krachtig, maar wat een zuurtjes om dat geweld in toom te houden! Briccolina 2016 is een Barolo met een serieuze spierbundel die strak in het pak zit en uiterst elegant overkomt.
Punten: 95/100 – Prijs 139,00 € (Niet te koop in België)

Tenuta di Santa Maria 2016 – DOCG Amarone della Valpolicella Classico Riserva
75% Corvina, 15% Corvinone, 10% Rondinella. 66 maanden rijping in fust.
Heerlijk tranend en intense rode kleur. De neus is alvast een weelderig landschap: bosaardbei en pruim openen het spel, gevolgd door bloedsinaasappel en framboos, terwijl viooltjes en kruidige accenten van peper, kaneel en kruidnagel de compositie verfijnen. Na enige tijd en flink walsen duikt er een verrassende hint van mandarijn op, subtiel verweven tussen tonen van rozemarijn, melkchocolade, ceder, mokka en een vleugje tabak. Er zit zelfs een vlezig en vegetaal randje aan, terwijl de alcohol zijn rol niet onder stoelen of banken steekt. Rijk en mondvullend, met krachtige maar goed gedoseerde tannine en zuren die de boel mooi in balans houden. De smaak blijft zacht, maar vermijdt het soms té fluwelige karakter dat Amarone kan hebben. De finale is lang en meeslepend, met rijp fruit, kruiden en cacao die nog lang blijven nazinderen. Dit is een wijn die zijn kracht met stijl draagt.
Punten: 91/100 – Prijs 79,00 € (Te koop bij Burgio)

Asparagi & amici: Italiaanse wijn als beste tafelgenoot

Asperges zijn terug – en ze verdienen een wijn met finesse

Zodra april zich aandient, begint het bij menig fijnproever te kriebelen. Het aspergeseizoen is kort, intens en gastronomisch gezien een jaarlijks hoogtepunt. Slechts een tweetal maanden lang siert het witte goud onze borden – net genoeg tijd om menig menukaart op z’n kop te zetten en chefs tot creatieve hoogtes te dwingen.

‘Wit goud’, zo noemen we de asperge hier. Poëtisch misschien, maar laat ons eerlijk zijn: qua verbeelding kunnen we nog iets leren van onze Franse en Duitse buren. Daar spreken ze over Pointes d’amour of Liebesspitzen. Liefdespuntjes. Daar krijg je meteen zin van om de tafel feestelijk te dekken.

Asperges in Italië – Asparagi con passione

Hoewel we in België en Nederland verzot zijn op het witte goud, is Italië allerminst onbekend terrein voor aspergeliefhebbers. Integendeel, asparagi maken al eeuwenlang deel uit van de Italiaanse eetcultuur, van noord tot zuid.

In het noorden, rond Veneto en Friuli, vind je de beroemde Asparago Bianco di Bassano, een beschermde streekproductie met DOP-status. Deze witte asperges worden vaak geserveerd met een zachtgekookt ei en olijfolie, simpel en puur. In Emilia-Romagna is asparagi alla Bismark populair: gebakken asperges met een spiegelei en Parmezaanse kaas. En natuurlijk zijn ze ook geliefd in risotto’s, zoals de romige risotto agli asparagi, afgewerkt met een beetje citroen en Pecorino.

Verder naar het zuiden verschijnen vooral de groene asperges op tafel, vaak gegrild of verwerkt in frittata’s, pasta’s of salades. Sicilië kent zelfs een wilde variant, asparagi selvatici, met een wat bittere, kruidige toets.

🇮🇹 Wist je dat… Italië tot de vijf grootste aspergeproducenten van Europa behoort?
En dat sommige regio’s zoals Veneto en Trentino zelfs asparagi-wijnroutes en lente-festivals organiseren?

Of het nu in eenvoud of in verfijning is: ook de Italianen weten de sensuele elegantie van asperges op waarde te schatten. Niet verwonderlijk dus dat zoveel Italiaanse wijnen er wonderwel bij passen.es op waarde te schatten.

Verleidelijk en verfijnd

Wist je trouwens dat asperges als afrodisiacum worden beschouwd? Ze zijn dus niet alleen een delicatesse, maar ook een subtiele knipoog op je bord. Zonder blozen op tafel én in het glas, want jawel, bij asperges hoort een goed gekozen wijn. En dat is niet zo vanzelfsprekend als het lijkt.

Asperges zijn namelijk een buitenbeentje in de wereld van wijn en spijs. We denken zelden aan een passende wijn bij groenten – onterecht overigens – maar bij asperges is het bijna een reflex. Elk jaar opnieuw duikt dezelfde vraag op: welke wijn past erbij? En dit keer beantwoorden we die vraag met een uitgesproken focus: welke Italiaanse wijn past erbij?

Want laten we eerlijk zijn: Italië heeft alles in huis om het delicate karakter van asperges te begeleiden. Van frisse bergwijnen tot zonnige witte parels met mediterrane kruiden, het aanbod is net zo divers als de Italiaanse keuken zelf. En net zoals de asperge, vaak eenvoudig, maar verfijnd bereid, zijn ook Italiaanse wijnen geworteld in terroir, traditie en subtiele expressie.

Delicaat maar duidelijk

Het antwoord? Zoals altijd hangt het af van de bereiding. Maar als je puur de zachte, aardse elegantie van de asperge in de verf wil zetten, zijn er enkele basisregels:

❌ Geen overdreven houtlagering die de finesse overstemt
❌ Vermijdt een zekere complexiteit maar kies voor ‘straight-on’ wijnen
✔️ Kies voor frisse, zuivere witte wijnen met fijne zuren
✔️ En liefst een zekere elegantie, verfijning, lichtvoetigheid
✔️ Florale of licht kruidige aroma’s die aanvullen, niet domineren

Arneis uit Roero – een onverwachte match made in heaven

Elegant, aromatisch én verrassend veelzijdig

Onder de vele Italiaanse witte druiven is er één die steeds weer weet te verrassen in combinatie met asperges: Arneis, afkomstig uit de heuvelachtige Roero-regio in Piemonte.

Lang stond deze druif in de schaduw van de machtige Nebbiolo, waarvoor hij diende om de scherpe kantjes van de Barolo’s te verzachten. Maar sinds hij z’n plaats op het podium opeist, blijkt Arneis veel meer te zijn dan een begeleider. Hij is een karaktervolle witte wijn op zichzelf, die finesse koppelt aan structuur.

Wat maakt Arneis nu zo geschikt voor asperges?
Eerst en vooral: zijn frisse, maar zachte zuren sluiten naadloos aan bij de delicate bitterheid en de vegetale toets van asperges. Het wijnprofiel is genuanceerd en evenwichtig, met aroma’s van perzik, peer, amandel, witte bloemen en… een opvallende hoptoets. En net die hoptoets maakt Arneis uniek in het samenspel met asperges. Hop brengt een subtiele kruidigheid en florale bitterheid, die perfect resoneert met het groene, licht bittere karakter van de groente. Arneis verbindt met de asperge, hij verfraait haar, zonder te overheersen.

Roero Arneis combineert bovendien een zekere romigheid in de mond met een droge, cleane finale. Perfect bij zachte bereidingen zoals asperges à la flamande, een risotto met groene asperges of witte asperges met een zachte vinaigrette.

Hedendaagse Italiaanse suggesties – 6 witte wijnen bij asperges

Wijnen die méér doen dan begeleiden – ze verrijken het gerecht

1. Zibibbo (Sicilië)
Aromatisch, bloemig en met een elegante kruidige ondertoon. De geur van jasmijn, citrusbloesem en oranjebloesem maakt deze wijn verrassend fris – ideaal bij asperges met een Aziatische twist, ceviche of lichte vinaigrettes.

2. Verdicchio Superiore (Marche)
Strak en mineraal, met fijne bitters. Ideaal bij klassieke bereidingen met botersaus of Hollandaise.

3. Soave (Veneto)
Zacht aromatisch, met florale toetsen en een lichte amandeltoon. Een fijne begeleider van asperges met ham of gerookte zalm.

4. Lugana (Gardameer)
Rond, sappig en subtiel kruidig. Combineert mooi met romige sauzen of pasta met asperges.

5. Cortese / Gavi (Piemonte)
Verfrissend en elegant, met een zilte toets. Brengt structuur en frisheid naast de zachte asperge.

6. Sauvignon Blanc (Alto Adige)
Fris, strak en met verfijnde kruidigheid. De berglucht proef je – ideaal bij asperges met een kruidige vinaigrette of groene kruiden.


🍾 Extra feestelijk? Serveer een glas Brut Nature van Franciacorta, Trento DOC of Alta Langa.
Fijne bubbels geven asperges net dat tikje extra klasse.


Tot slot: durf ontdekken

Laat je verleiden door de lente in je glas. Of je nu kiest voor een ingetogen, klassieke combinatie of een onverwachte, eigenzinnige pairing. De juiste wijn tilt een aspergegerecht moeiteloos van eenvoudig naar subliem.

Durf spelen met texturen, met geuren, met terroir. Laat je leiden door intuïtie, door streek, of door pure nieuwsgierigheid. Kies voor een wijn die aanvult in plaats van overheerst. En wie weet ontdek je een pairing die jouw persoonlijke klassieker wordt.

Met asperges op je bord en Italië in je glas kan het haast niet misgaan.

Proef, geniet, ontdek. Try it…!

Vulkanische bodems: De magie terroir voor wijnbouw?

De wijnwereld is al eeuwenlang gefascineerd door het concept van terroir: de wisselwerking tussen bodem, klimaat en ligging die elke wijngaard een uniek karakter geeft. Hoewel er veel bodemtypes bestaan die wijnranken van voedingsstoffen voorzien, hebben wijngaarden op vulkanische bodems een bijna mythische status verworven. Deze bodems zijn rijk aan mineralen en hebben een bijzondere samenstelling en structuur die direct verband houdt met hun oorsprong: de uitvloeiing van lava en as van vulkanen, later omgezet in unieke gesteenten.

Vulkanisch gesteente: Een bodem met een explosief verleden

Vulkanische bodems ontstaan door stolling van lava en as, wat ze onderscheidt van andere stollingsgesteenten, zoals graniet, die diep in de aardkorst worden gevormd. Bij vulkanische uitbarstingen stroomt lava uit de vulkaanmond naar het aardoppervlak en koelt daar snel af, wat resulteert in een hard gesteente. Dit proces leidt tot wat bodemkundigen extrusief of effusief gesteente noemen, zoals basalt, ryoliet en het glanzende obsidiaan.

Basalt, een van de meest bekende vulkanische gesteenten, is mafisch en bevat weinig silica, maar wel veel mineralen zoals pyroxenen en amfibolen. Dit gesteente heeft vaak een donkergrijze tot zwarte kleur, die door oxidatie van aanwezige mineralen ook roodgekleurd kan worden. Andere veelvoorkomende gesteenten in vulkanische wijngaarden zijn andesiet, vernoemd naar het Andesgebergte, en tufsteen, een poreus gesteente dat ontstaat uit samengeperste vulkanische as.

Vulkanische bodems: Complex, poreus en mineraalrijk

De samenstelling van vulkanische bodems varieert sterk, afhankelijk van het type gesteente dat door de vulkaan is uitgestoten. Vulkanische bodems staan bekend om hun mineraliteit en zijn vaak licht zuur tot neutraal, wat een optimale bodem-pH vormt voor druivenstokken. Hierdoor hebben vulkanische bodems de eigenschap om bepaalde mineralen, zoals magnesium en zink, beter beschikbaar te maken voor de wijnrank. Dit geeft druiven toegang tot diepere grondlagen en meer diverse voedingsbronnen, wat essentieel is voor de gezondheid en expressiviteit van de wijnranken.

Een goed voorbeeld hiervan vinden we op de flanken van de Etna op Sicilië, waar lavastromen van basalt en andesiet over duizenden jaren zijn geërodeerd tot bodems die poreus genoeg zijn om zuurstof en water door te laten. De wortels van druivenstokken kunnen hier gemakkelijk in doordringen, wat zorgt voor een diepgeworteld en vitaal wortelstelsel. Deze bodems zijn stikstofarm, wat voorkomt dat de wijnranken te vegetatief groeien en ervoor zorgt dat de energie van de plant zich richt op de druiven in plaats van op de bladeren.

Een unieke smaakexpressie in wijn

Door de samenstelling van vulkanische bodems krijgen wijnen die daarop groeien vaak een eigenzinnig karakter. De mineralen in de bodem dragen bij aan een strakke, minerale smaakstructuur met frisheid en diepte. De term “rokerigheid” wordt vaak gebruikt om de aroma’s van wijnen van vulkanische bodems te omschrijven, maar dit komt niet noodzakelijkerwijs door de bodem zelf. Stikstofarme bodems, zoals die van de Etna, kunnen reductieve aroma’s versterken die soms als rokerig worden ervaren. Deze aroma’s worden nog versterkt door het vinificatieproces en de druivensoorten die op deze bodems gedijen.

Druivenrassen die goed gedijen op vulkanische bodems zijn bijvoorbeeld de Nerello Mascalese van de Etna en de Assyrtiko van Santorini. Beide rassen hebben een uitzonderlijke frisheid en complexiteit, zelfs bij warme klimaten. De wijnen hebben vaak niet te veel alcohol en een opmerkelijk hoge zuurgraad, wat hun elegantie versterkt.

Vulkanische bodems in bekende wijngebieden

Vulkanische wijngaarden zijn te vinden in diverse wijngebieden over de hele wereld, van de Etna op Sicilië en de Kaiserstuhl in Duitsland tot de terrassen van Santorini en de wijngaarden van Napa Valley. Elk van deze regio’s biedt een unieke combinatie van gesteente en bodem, wat leidt tot een enorme variatie aan wijnen en smaken. Zo is basalt te vinden in de Kaiserstuhl en in het Italiaanse Soave Classico, waar deze bodem een fris, mineraal karakter aan de wijn geeft. Tufsteen, een vulkanisch gesteente dat uit aslagen is gevormd, is prominent aanwezig in Zuid-Italië en draagt bij aan de elegantie van de wijnen uit deze regio’s.

In Alto Adige, bijvoorbeeld, wordt porfier, een ander vulkanisch gesteente, aangetroffen in de wijngaarden rond Bolzano. Deze bodems zorgen voor een mineraalrijke grond met een neutrale pH-waarde, wat de basis vormt voor verfijnde wijnen met diepgang en complexiteit.

De invloed van bodemstructuur op wijnkwaliteit

Vulkanische bodems, hoewel relatief vruchtbaar, geven niet noodzakelijk hoge opbrengsten, maar wel kwaliteit. Dit is te danken aan hun lage stikstofgehalte en hoge zuurstofdoorlaatbaarheid, wat het risico op druifluis vermindert en zorgt voor gezonde, langlevende wijnstokken. De unieke mineralencombinatie van vulkanische bodems bevordert de opname van bepaalde elementen en zorgt ervoor dat wijnen een intense smaak en een lange afdronk hebben. Ze krijgen daardoor een precisie en elegantie die hen onderscheidt van wijnen van andere bodemsoorten.

Vulkanische bodems: een samenvatting

In wijngaarden wereldwijd vormen vulkanische bodems een rijk en complex landschap dat wijnstokken voedt met unieke mineralen. Deze bodems zijn licht zuur tot neutraal, mineraalrijk, en vaak donker gekleurd, wat hen tot gewilde wijnbouwgrond maakt. De wijnen die hierop worden geproduceerd, zijn karaktervol en hebben een opvallende frisheid, vaak gepaard met elegante mineraliteit en een eigenzinnig aroma.

Met wijnen uit vulkanische gebieden proef je als het ware de kracht en geschiedenis van de aarde zelf – een unieke, diepe expressie van terroir die wijnliefhebbers over de hele wereld weet te fascineren.