Een dag in Piemonte – deel 1

Turijn, Torino…hoofdstad van Piëmonte. Stad met internationaal aanzien, stad met zeer belangrijke industrie, stad waar La Juve zonet het Calcio heeft gewonnen. Verbazend toch dat de luchthaven van Turijn zo onbeduidend is. Ja, je moet tot de concurrentie – Milaan – gaan om uw tocht doorheen Piëmonte te starten. Dit schrijvende stel ik mezelf de vraag of er geen mogelijkheden zijn via Genua? Enfin, aankomst in Lombardia dus, transfert naar Piedmont en tijd voor het relaas van dag 1; maandag 21 mei 2012.

We starten onze tocht in een wel uiterst mooie locatie. Ontwaken in het Ca San Sebastiano (www.wineandmore.it) heeft iets koninklijk. Je voelt je er namelijk de koning te rijk! Het is in dit mooie spa-resort dat ik een kamer, nu ja zeg maar appartement ter beschikking kreeg. Even spieken naar het prijskaartje dat je er voor moet betalen voor het geval ik er wil stoeien met mijn toekomstige bruid: hoogseizoen 300 €/nacht. Het zal niet voor deze eenvoudige jongen zijn!
Van bij het ontbijt merk je reeds waar de Italiaanse keuken voor staat. Puur, eenvoudig en simpelweg smakelijk.

De verwachtingen zijn hooggespannen. Het programma beloofd met een serieuze ‘boenk’ te starten! Professeressa Anna Schneider zou ons komen vertellen over de diversiteit aan druivenrassen die Piemonte rijk is. Er zou een tasting volgen van enkele minder belangrijke druivenrassen. Freaky voor een freak als mezelf!
Prof. Anna Schneider voldeed perfect aan mijn verwachtingen. Ik was onmiddellijk in de ban van haar kennis. Haar toedracht was veel te kort, ik wou en kon wel uren luisteren naar haar passioneel betoog. Ik hing aan haar lippen! In latere blogs zal ik verder schrijven over deze minder belangrijke druiven (Grignolino en Freisa zijn de revue reeds gepasseerd).
Mooi om weten is dat er in gans Italië ongeveer 850 verschillende variëteiten toegelaten zijn in de officiële wetgeving en dat er nog een 2000-tal wachtende zijn om toegelaten te worden. Voor zij die het nog steeds niet weten. Italië is wel degelijk het mekka van de druiven.

We proefden volgende wijnen:

  1. Azienda Agricola Cogno – Langhe Anas-Cëtta DOC 2011
  2. Azienda Vinivinicola Ioppa – Nebbiolo Rusin Colline Novarese Rosato DOC 2011
  3. Castello di Verduno – Verduno DOC Basadone 2011 (Pelavergo)
  4. Tenuta dei Fiori – Vino do Tavola Rosso Gamba di Pernice
  5. Azienda Vinivinicola Ioppa – Colline Novaresi DOC 2006 Vespolina
  6. CantinaGarrone – Valli Ossolane DOC Prünent 2009
  7. Michele Chiarlo – Piemonte DOC 2009 Montald Albarossa
  8. Cascina Cast’let – Monferrato Rosso DOC 2007 Uceline Uvalino
  9. Azienda Vinivinicola Ioppa – Ghemme DOCG 2005 Bricco Balsina
  10. Azienda Vinivinicola Ioppa – Ghemme DOCG 2005 Santa Fé
  11. Azienda Vinivinicola Ioppa – Vespolina Passito 2006
  12. Fortetto della Luja – Piemonte Brachetto DOC 2006 Pian Dei Sogni Passito

Deze laatste was veruit de beste Brachetto zijn die ik gedurende de ganse trip proefde. Lichtrode kleur, absoluut een neusje van aardbeienlikeur zoals we op een bolletje vanille-ijs doen met een schitterende florale aanvulling. Maar dan de smaak. Onverwacht… zo verfrissend!! Werkelijk super!

De lunchtijd was eigenlijk al gepasseerd toen we het eerste bord voor onze neus kregen. Wederom zaten we op een schitterende locatie met een fabuleus zicht (http://www.canonicadicorteranzo.it). Zonde dat het regende zodat de beelden niet optimaal waren. We kregen er een eenvoudige maar smakelijke lunch. Er werd vrij nonchalant een wit wijntje ingeschonken, een Chardonnay vertelde men. Wel beste mensen deze Chardonnay gaf me kippenvel! Ik dacht één van de allergrootste Bourgognes in mijn glas te hebben. Het bleek een Piemonte DOC van Azienda Agricola Isabella te zijn uit 1998!! De rode wijn die volgde interesseerde me geen snars meer. Ik heb me gortig gelaafd aan deze verborgen parel!

Nadien trokken we verder naar Tenuta La Tenaglia in Serralunga di Crea waar Sabine Ehrmann ons stond op te wachten voor de tweede tasting van de dag. We zouden hier enkel wijnen proeven vanuit de Monferrato. De locatie was goed gekozen, de setting opnieuw prima!

We proefden er volgende wijnen:

  1. Tenuta Tenaglia – Grignolino del Monferrato Casalese DOC 2011
  2. Canato Marco – Grignolino del Monferrato Casalese DOC 2010 Celio
  3. Crealto – Grignolino del Monferrato Casalese DOC 2010 Marca Leone
  4. Cantine Valpane – Grignolino del Monferrato Casalese DOC 2010 Euli
  5. Montecastello – Piemonte Grignolino DOC 2010 Isabella
  6. Vicara – Grignolino del Monferrato Casalese DOC 2011 G
  7. Tenuta Tenaglia – Barbera d’Asti DOCG 2010 Bricco Crea
  8. Crealto – Barbera d’Asti DOCG 2009 La Svolta
  9. Tenuta Isabella – Barbera d’Asti DOCG 2009 Truccone
  10. Crealta – Barbera d’Asti DOCG 2009 Agricolae
  11. Vicara – Monferrato Rosso DOC 2009 Rubello
  12. Canato Marco – Barbera del Monferrato DOC 2008 La Baldea
  13. Pierino Vellano – Barbera del Monferrato DOC 2007 Lotu
  14. Pierino Vellano – Barbera del Monferrato DOC 2007 Gionòt
  15. Canato Marco – Barbera del monferrato Superiore DOCG 2006 Rapet
  16. Vicara – Barbera del Monferrato Superiore DOCG 2007 Cantico della Crosia
  17. Tenuta Tenaglia – Barbera d’Asti DOCG 2007 Giorgio
  18. Pierino Vellano – Barbera del Monferrato DOC 2004
  19. Cantine Valpane – Barbera del Monferrato DOC 2004 Perylidia
  20. Cantine Valpane – Monferrato Freisa DOC 2007 Canone Inverso

Enkele van de wijnen konden me absoluut bekoren. Vooral bij de Barbera’s zaten er lekkere dingen tussen. Van de Grignolino’s vond ik enkel deze van Tenuta Tenaglia het vermelden waard. Wel lichtjes gekoeld schenken. Wat me zeer kon bekoren was de Freisa! Dit zijn mijn notities:
Gematigd intens kersenrood. Aroma’s van framboos, aardbei (jawel), vegetaal en een toets van teer. In de mond heb je onmiddellijk de power van de tannines, maar wel deze van de goede soort. Zuren ok, alcohol ok, hout ok. Licht zoete aanzet en dan fruit, sousbois, tabak en kruiden. lange afdronk. Een absolute maaltijdwijn. Knap in elkaar stekende Freisa.

Na de maaltijd werden we uitgenodigd voor het avondmaal waar we enkele lokale specialiteiten proefden met als aperitief een Alta Langhe Spumante. Het was in de late uurtjes toen we opnieuw arriveerden in het Ca San Sebastiano! Een massage, jaccuzi en stro-stoombad had nog wel gemogen 😉!

Freisa – Druif of aardbei?

Bizar toch waar die namen van de druiven vandaan komen? Zoveel verscheidenheid, zoveel diversiteit in smaken. Je kan je soms afvragen waarom zoveel mensen zich niet open kunnen stellen om te proeven van deze waaier aan smaken? In casu de Freisa moet ik zelf ook schuldig pleiten. Reeds enkele keren heb ik de gelegenheid gekregen deze in het glas te krijgen. Telkens heb ik de gelegenheid aan me voorbij laten gaan. Het waarom is een goede vraag! Ongetwijfeld ingegeven door het onbewuste. Mensen proeven immers niet enkel met de zintuigen… Freisa doet onmiddellijk een associatie oproepen aan de aardbei. Misschien net daarom dat ik niet toehapte. Eén ding weet ik wel zeker, in de nakende trip naar Piemonte zal ik wél gebruik maken van de gelegenheid en me laven aan de Freisa.

Hoe en waar exact de benaming Freisa vandaan komt is me tot op heden nog steeds een raadsel. Vast staat wel dat de druif inderdaad een uitgesproken aardbeien en frambozen aroma moet bezitten (maar dat hebben wel meerdere rassen). Het staat tevens vast dat de Freisa nauw verwant is aan de grote Nebbiolo. Getuige hiervan de hoge tannine structuur en het meer dan gemiddeld zuurgehalte. De kleur zal licht rood gekleurd zijn met vaak een paarse reflex. De wijn zal wat zoet aanvoelen. Hoewel de wijn net zo goed droog kan zijn zal je vaak een licht sprankelende versie krijgen (Frizzante).

Freisa mag vandaag dan wel geen prominente rol meer spelen in Piemonte, die rol is weggelegd voor Nebbiolo, Barbera en Dolcetto. Maar dit was niet altijd zo. Het is slechts na de Tweede Wereldoorlog dat de machtswissel tot stand is gekomen. Vanaf de 18e Eeuw was de Freisa een vooraanstaande druif in Piëmonte. Het is zelfs één de oudste ‘belangrijke’ druif van Piemonte. Ze zou afkomstig zijn van de omgeving rond Asti. Er bestaan 2 variëteiten: de Freisa Grossa (Freisa di Nizza) en de Freisa Piccolo. Deze laatste staat veruit het meeste aangeplant.
Vandaag komt Freisa bijna uitsluitend nog voor in Piemonte. Er was echter een tijd dat ze de meest aangeplante druif was in Piemonte én in Lombardia met bovendien een wijdse verspreiding in Veneto.
Vergane glorie dus? Niet echt… Freisa is aan een ware revival bezig!

Vandaag zijn er twee appellaties van de Freisa met DOC; de Freisa d’Asti (sinds 1972) en de de Freisa di Chieri (2010). Freisa wordt echter in meerdere appellaties gebruikt. Nog vermelden dat je op het etiket wel eens Freisa Nebbiolata kan tegenkomen. Dit is een specialiteit vanuit Piemonte waarbij de Freisa een ‘Ripasso’ ondergaat over de pulp van de Barolo druiven.

Vooral naar dat laatste ben ik alvast benieuwd naar het resultaat in het glas!

Alta Langa – Het bruisende Piemonte

Wijnen uit Piemonte zijn toch die oh zo karaktervolle Nebbiolo’s, die speelse Barbera’s of de jong-fruitige Dolcetto’s. Als je bovendien aan schuimend genot denkt dan ga je in de eerste plaats aan de numero uno onder de meest perfecte dessert begeleiders denken, de Moscato d’Asti. Maar er is meer… Alta Langa! Zie je Alta Langa DOC (DOC sinds 31 oktober 2002) op het etiket prijken dan kan je enkel met een rasechte Spumante te maken hebben.
Voor eens en altijd beste mensen, het Italiaanse verzamelwoord voor schuimwijn is niet Prosecco maar Spumante of Frizzante (als je de licht schuimende variant hebt). Prosecco is in vele gevallen een afkooksel van een schuimwijn, amper de naam ‘klasse’ waardig.

Alta Langa dus. Het productiegebied covert een grote oppervlakte en ligt verspreid over Alessandria, Asti en Cuneo. De wijngaarden moeten minstens 250 meter boven de zeespiegel liggen. Een Alta Langa Spumante zal steeds gemaakt zijn volgens de metodo classico, met een tweede gisting op fles dus! Dienstdoende druivenrassen zijn Chardonnay en/of Pinot Nero. Ze moeten voor 90 tot de volle 100% deel uit maken van de Spumante. De eventuele overige 10% mag ingevuld worden door alle andere druiven die in de regio gebruikt mogen worden.
Metodo Classico wil dus zeggen met kelderlagering (sur lattes) om de bubbels perfect in de fles te krijgen. Het verheugt me ten zeerste dat de minimum kelderrijping 30 maand is. Voor een Riserva is dit zelfs 36 maand. Maar check toch eerst maar eens bij de wijnmaker of hij wel degelijk deze voorwaarde heeft nageleefd. Maakt ook dat je met een gerust gemoed enkele kistjes kan aankopen en kan opslagen in je eigen kelder. 30 maand kelderrijping maakt dat je de flesjes niet binnen het jaar soldaat dient te maken!

Naast de gewone Alta Langa Spumante bestaat er ook een Rosato, die je tevens in een Riserva versie kan krijgen.

Is Alta Langa nu de enige Spumante die Piemonte rijk is? Neen, verre van zelfs. Voor de vuist weg noem ik de Erbaluce di Caluso Spumante, de Roero Arneis Spumante of de alles omvattende Piemonte Spumante. Zelfs in rood hebben we er bubbeltjes van de Brachetto. Maar persoonlijk geniet ik het meeste van de Alta Langa 🙂

Think out of the box, Italië is rijk aan zeer goede Spumantes… Just try them out!

Grignolino – De druif met het extra zaadje

Grignolino is niet meteen de meest populaire blauwe druif van de Piemontese klas, maar het is wel één van de echte inheemse druivenrassen. Naar veronderstelling staan er buiten Piëmonte slechts een 50 are aangeplant met deze druif. En dan nota bene nog wel in California!


Grignolino is tevens een buitenbeentje onder de druivenrassen. Het is een druif met een extra zaadje. Terwijl de meeste druiven slechts 2 zaadjes hebben per bes bezit Grignolino er 3. Dat maakt ook dat je bij het vinifiëren van de wijn extra voorzichtig moet zijn. Een extra zaadje (of pit) kan leiden tot verhoogde tannine in de wijn. Vooraleer je als tannine-freak een vreugdedansje placeert wil ik je wel waarschuwen dat deze extra aan tannine vaak negatieve, onrijpe en vooral groene tannines zijn. Niet het soort dus dat je onmiddellijk wenst in je glas.

Grignolino komt dus uit Piemonte en staat meer bepaald aangeplant op de flanken van de Monferrato heuvels tussen Asti en Casale. De wijn kan je in 3 verschillende DOC-zones vinden: Asti, Del Monferrato Casalese en Piemonte.
Echt te springen staan de wijnbouwers niet om wijnen te maken van deze druif. Naast het extra zaadje is er ook een groot gevaar aan slechte vruchtzetting (millerandange), bovendien is het moeilijk de druif tot haar optimale rijpheid te brengen.

Grignolino is een oud ras waar we voor de eerste tekenen van leven tot in de 8e Eeuw moeten terug gaan. De favoriete bodem van de druif is ongetwijfeld een droge, zanderige bodem met een ideale oriëntatie (omwille die optimale rijpheid te bereiken).
De kleur van de wijn gaat zelden door-diep-rood zijn maar eerder bleek (vandaar waarschijnlijk ook dat hij wel eens Nebbiolo Rosato genoemd wordt). Naast zijn hoge tannine zal hij meestal een hoge aciditeit plaatsen. Qua aroma en smaak zullen er vooral vegetale en florale accenten te ontdekken zijn. Het fruit situeert zich in het jonge rode fruit (kers, kriek).
Het is niet onmiddellijk een allemansvriend of een wijn die je dagelijks in je glas wenst te vinden. Het vergt bovendien een echte zoektocht om het kaf van het koren te scheiden. Heb je de meest uitzonderlijke exemplaren gevonden dan zal je merken dat Grignolino best wel aardig en aantrekkelijk kan zijn. Meestal is hij in zijn jeugd op zijn best.
De wijnen zijn dus niet echt geliefd buiten zijn habitat en worden dan ook vooral lokaal gedronken.

Ca’D’Gal Moscato d’Asti Vigna Vecchia 2006

Welke associaties komen spontaan bij je op wanneer je aan een Moscato d’Asti denkt? Sinds ik eens een aantal dagen door Piëmonte was gedwaald kon ik er maar niet over wat de Piëmontesen er toch aan vonden. Het spul van amper 5% alcohol was zeemzoet, sprankelend en deed me vooral denken aan die kinderprik waar ik ‘toevallig’ eens van nipte. Kiddybul, limonade etc. Niets voor echt mannen! Of hoe een vooroordeel geboren kan worden. Sindsdien liep ik altijd met een boogje om het goedje heen en wimpelde ik het met een vriendelijk, doch kordate ‘neen bedankt’ af.

Dat was tot ik, op aanraden van een mede-wijn-plichtige, me toch een keertje liet verleiden tot het proeven van een glaasje Moscato d’Asti van Allesandro Boido’s Ca’d’Gal. Meer bepaald deze van de oude wijnstokken (meer dan 50 jaar oud), de Vigna Vecchia.
Eensklaps verdwenen al mijn vooroordelen, mijn smaakpapillen werden verblijdt! Het vieze sprankelende werden bubbels, het zeemzoete werd edelzoet. Het idee van de kinderprik werd doorprikt. Wat een dessertwijn! De mogelijkheden stroomden door mijn gedachten, maar hier had ik een perfecte begeleider gevonden voor een schier aan nagerechtjes. Voor de vuist weg noem ik een bordje van verse aardbeien met mascarpone…

Wat maakt deze Moscato (voor de leken…gemaakt van de Muscat druif) nu zo speciaal? Eenmaal in het glas zie je een volle goudgele kleur. Een vluchtige opname van de aroma’s doet zelfs een beetje aan Champagne denken. De brioche, toast zit er onmiddellijk samen met een bulk aan steenfruit. Dieper onderzoek leidt ons naar zowel witte als gele perziken, abrikoosjes en nectarine. Walsen brengt verse muntblaadjes. Rijk, rijp, sappig, fruitig en een verrukkelijke complexiteit spoelt er door de keelholte. Een perfecte aanvulling met de nodige fraicheur om het zoete baas te kunnen. Yes dit is werkelijk verrukkelijk!

Het stemt me gelukkig dat ik geen koppige mens ben ;-). Anders had ik dit nooit geproefd!