📅 Datum: Zondag 23 november 2025 📍 Locatie: Zaal De Vrede, Lichtaartseweg 131, Olen
Vanuit het hart van Montepulciano keert Manuel Frangiosa van I Cipressi terug naar Olen voor onze Wijnkennis Openflessendag 2025. Zijn wijnen brengen een zuivere vertaling van de Toscaanse heuvels – krachtig en verfijnd, met die herkenbare spanning tussen rijp fruit, frisheid en kruidigheid.
Over I Cipressi
Het domein werd in 1998 opgericht door Luigi Frangiosa en zijn vader, die in de jaren 60 vanuit Campania neerstreken in Toscane. Vandaag runt Luigi samen met zijn zoon Manuel het 6,5 hectare grote wijngoed volledig volgens duurzame en biologische principes. Hun focus ligt op authenticiteit en terroirexpressie, met Sangiovese (Prugnolo Gentile) als rode draad doorheen hun gamma.
Te proeven wijnen
🍇 Rosso di Montepulciano – levendig en sappig, met rood fruit en een kruidige toets. 🍇 Vino Nobile di Montepulciano – klassiek en gestructureerd, met aroma’s van rijpe kersen, specerijen en een evenwichtige frisheid. 🍇 Vino Nobile di Montepulciano Riserva – dieper en complexer, met tonen van donker fruit, tabak en een lange, zijdeachtige finale. 🍇 Rosso Toscana IGT – soepel en toegankelijk, Sangiovese met een vleugje Cabernet Sauvignon en Merlot die het geheel rond maken.
Ontdek waarom I Cipressi een vaste waarde blijft binnen onze Toscaanse selectie en laat je meevoeren door de passie van Manuel Frangiosa aan de proeftafel.
Meer informatie over deze wijnen en alle deelnemende domeinen vind je op www.wijnkennis.be.
📅 Datum: Zondag 23 november 2025 📍 Locatie: Zaal De Vrede, Lichtaartseweg 131, Olen
Vanuit de glooiende heuvels van Toscane reist Emanuele van Fattoria di Petrognano af naar Olen voor de Wijnkennis Openflessendag 2025. Zijn wijnen ademen Chianti – met een harmonie tussen rijp fruit, frisse zuren en dat typische kruidige karakter dat enkel uit dit terroir kan komen. Elk glas weerspiegelt zijn gedrevenheid en de zorg waarmee hij in wijngaard en kelder werkt, met een persoonlijke stijl die de signatuur draagt van zijn vrouw Monica, de wijnmaakster van het domein.
Dit jaar presenteert hij een bijzonder rijke selectie, met twee nieuwe cuvées die het gamma nog meer diepte geven:
🍇 Mostofiore Trebbiano – levendig en zuiver, met frisse tonen van citrus en een subtiele florale toets. 🍇 Florentia Toscana IGT – nieuw in de line-up, expressief en soepel, met aroma’s van bessen, specerijen en een verfijnde afdronk. 🍇 Meme Chianti Superiore DOCG – klassiek in stijl, met rijp rood fruit, fijne kruiden en een harmonieuze structuur. 🍇 Chianti Meme Riserva DOCG – eveneens nieuw, vol en krachtig, met kersen, kruidige complexiteit en rijpe tannine. 🍇 Valente – stevig en diep van smaak, met donker fruit, aardse nuances en een aanhoudende finale. 🍇 NoiSY – Syrah met een fluwelige textuur, intens fruit en een lange, elegante afdronk.
Laat je door Emanuele meevoeren naar de ziel van Chianti en ontdek waarom zijn wijnen steeds meer harten veroveren — recht uit Toscane, met passie in elke fles. 🍷
Er rommelt al ettelijke jaren van alles in de belangrijkste Italiaanse wijngebieden. We zullen Barolo bestempelen als de trendsetter van dit alles met de invoering van het MGA systeem in 2010. Strikt historisch gezien begon de wettelijke erkenning bij Barbaresco in 2007. Barolo zette het model op de kaart en gaf de beweging snelheid in Italië en daarbuiten. Al snel volgden andere gebieden, Roero met een eigen kaart van cru’s, de domeinen met Dolcetto in Diano d’Alba en Dogliani met officiële menzioni, en vervolgens een bredere golf naar andere regio’s. Denk aan Marche met Verdicchio dei Castelli di Jesi waar tal van menzioni bestaan, Soave met zijn Unità Geografiche Aggiuntive, Chianti Classico met UGA per dorp en heuvel, en heel recent Alto Adige met UGA per historische locatie. Ook Etna hoort in dit rijtje, met contrade die als geografische eenheden zijn vastgelegd.
Uiteraard kon Vino Nobile di Montepulciano niet achterblijven. In 2025 voerde het consorzio de vermelding Pieve in, met herkenbare herkomstzones op het etiket en strengere regels voor wijngaard en kelder.
Wat is een Pieve
Pieve is de herkomstvermelding die de historische wijnzones rond Montepulciano opnieuw zichtbaar maakt in het glas. In en rond de stad fungeerden deze pievi eeuwenlang als ankers van het wijngebied, vanaf de late Romeinse tijd tot diep in de middeleeuwen. Die ruggengraat krijgt nu een hedendaagse vertaling op het etiket. Het consorzio werkte sinds de jaren negentig aan bodem en terroirstudies, dat traject mondde uit in een officiële zonering met duidelijk afgebakende gebieden.
Pieve is geen aparte denominatie, het is de vermelding die je op het etiket ziet. De onderliggende juridische term voor de plaatsnaam is UGA, Unità Geografica Aggiuntiva, maar we spreken in dit dossier consequent over de twaalf Pievi. Op het etiket staat dit als Pieve plus de plaatsnaam, bijvoorbeeld Pieve Cervognano of Pieve Cerliana. De vaste volgorde is Pieve Cervognano, Vino Nobile di Montepulciano, DOCG, Toscana. Pieve plus plaatsnaam mag visueel groter worden weergegeven, terwijl de volledige benaming leesbaar blijft. Toscana is verplicht en onderstreept de geografische inbedding.
In het glas draait Pieve om plaats, niet noodzakelijk om een kwaliteitsniveau. Dat betekent wel dat strengere regels voor wijngaard en kelder beogen om consistentie en identiteit per herkomst te verzekeren. Verwacht meer focus, een strakkere definitie van fruit, fijnere tannine en een duidelijker lijn in de zuren. De officiële lijst telt twaalf Pievi binnen de gemeente Montepulciano, een vroeg gebruikte werknaam Argiano hoort daar niet bij. Hieronder de twaalf Pievi, het handige spiekbriefje bij het kiezen in winkel of wijnbar.
• Ascianello • Badia • Caggiole • Cerliana • Cervognano • Gracciano • Le Grazie • San Biagio • Sant’Albino • Sant’Ilario • Valardegna • Valiano
De Pievi verschillen in bodem, hoogte en expositie, dat vertaalt zich in andere accenten in geur en structuur. De kleirijke, diepere bodems van Ascianello leveren vaak meer structuur en intensiteit, de zandiger percelen rond San Biagio geven eerder elegantie en een fijne, ziltige indruk. Zie die duiding als richtingaanwijzer bij het proeven. De beste toets blijft het glas, bij voorkeur naast elkaar geproefd per Pieve en per producent, zo leer je Montepulciano lezen per plek en wordt kiezen niet alleen eenvoudiger, het wordt ook leuker.
De verstrengde regels voor de Pievi
Voor deze nieuwe Pieve categorie werden de regels van de disciplinare herzien. De basis is en blijft uiteraard Sangiovese, minimaal vijfentachtig procent, lokaal Prugnolo Gentile. De resterende maximaal vijftien procent komt uitsluitend uit inheemse rassen, Canaiolo Nero, Ciliegiolo, Mammolo en Colorino, met Colorino tot hoogstens vijf procent. De wijngaarden zijn ten minste vijftien jaar oud, liggen tussen ongeveer tweehonderdvijftig en zeshonderd meter en worden beheerd door de producent die bottelt.
Alle druiven komen uit de betreffende Pieve. Het toegestane maximum is zevenduizend kilo per hectare.
Alle handelingen van oogst tot botteling vinden binnen de gemeente Montepulciano plaats. Elke partij voor Pieve wordt afzonderlijk gevinifieerd. De rijping duurt minimaal zesendertig maanden vanaf 1 januari na de oogst, met ten minste twaalf maanden hout en ten minste twaalf maanden fles. Assemblage kan, maar uitsluitend met wijnen uit dezelfde Pieve, de officiële keuring volgt pas na de flesrijping.
Bij vrijgave toont Pieve minimaal dertien procent alcohol, een totale zuurgraad van ten minste vijf gram per liter en een minimum aan niet reducerend extract van zesentwintig gram per liter. Deze ondergrenzen liggen hoger dan bij de basiswijn en zorgen voor meer structuur en smaak.
Wanneer een partij niet voldoet of negatief wordt beoordeeld, kan zij worden aangeboden als Vino Nobile di Montepulciano. Daarnaast is herkwalificatie naar Rosso di Montepulciano DOC mogelijk binnen zestien maanden na 1 januari volgend op de oogst, mits aan de voorwaarden wordt voldaan.
Eerste jaargang en vooruitblik
Het debuut is oogst 2021, vrijgegeven in 2025 na de verplichte zesendertig maanden rijping. In februari 2025 volgde de jaarlijkse preview met een eerste blik op stijl en plaats. Reken op beperkte volumes in de eerste lichtingen, de beschikbaarheid groeit naarmate meer percelen voldoen en producenten beslissen om als Pieve te bottelen.
Voor de kelder is de boodschap eenvoudig. De betere Pieve heeft de ruggengraat om vijf tot vijftien jaar fraai te ontwikkelen, afhankelijk van producent en jaar. Zoek naar huizen die al perceelsgetrouw werken, daar proef je de stap naar Pieve vaak als extra precisie, fijnere tannine en meer diepte.
Verwacht een gestage cadans van releases. Het rijpingsschema ligt vast, dus nieuwe jaargangen volgen elkaar voorspelbaar op. Dat geeft handel en liefhebber tijd om te proeven, te selecteren en een persoonlijke lijn uit te bouwen binnen het landschap van Montepulciano.
Tot slot de blik vooruit. De beweging die sinds Barbaresco en Barolo op gang kwam, zal andere appellaties blijven inspireren om hun herkomstpiramide te verfijnen. In Italië blijft een zucht in de ene vallei zelden zonder gevolg, soms is het zelfs een scheet en die waait vrolijk mee naar de volgende heuvel. Verwacht dus dat meer regio’s volgen.
Wat ooit begon als een eigenzinnige uitspatting, is intussen uitgegroeid tot een jaarlijks hoogtepunt binnen onze wijnclubs Het Negende Vat en ODK. Eens per jaar trekken we alle registers open voor een superdegustatie. De wijnen zijn van een hoger kaliber, de sfeer mag uitbundiger, en de gastronomische hapjes zouden niet misstaan op het menu van een sterrenzaak.
Zoals de traditie het wil, ligt de focus ook dit jaar resoluut op Italië. Andere landen worden vriendelijk maar beslist naar de achtergrond verwezen. Met dank aan mijn hardnekkige liefde voor la bella Italia. Ik heb dit jaar zelfs geen zucht van mompelend bezwaar mogen vaststellen. Much appreciated!
Trouwe lezers van de Bottle Case blog weten ondertussen wat volgt: een verslag van wat in de glazen kwam en een hint van wat er in het bord verscheen. Want de combinatie van wijn en spijs blijft de essentie van onze decadentie.
In het bord:
Fish & Chips met stijl
Gegrilde tongfilet met jonge prei, bloemkool en garnaal
Niet zomaar met mosterd gevulde kipfilet
Speenvarken op trage wijze gegaard met crumble spek risotto
Gerijpte haas van Simmental rund met een mix van wortel en bloemkool
Asperges, doperwten met een door vadouvanjus overgoten lamsfilet
In het glas:
Il Colombaio di Santachiara L’Albereta Riserva 2021 – Vernaccia di San Gimignano DOCG 100% Vernaccia. 12 maanden rijping in foeders. Heldere strogele kleur met een zweem van goud. De neus is meteen raak: alles zit in harmonie. Appel en peer vormen het fruit samen met kruisbes, perzik en abrikoos, terwijl bloesems een elegante florale touch geven. Daar tussendoor zweeft een subtiele hint van anijs en munt, gevolgd door een vleugje peper en vanille. Amandel en een lichte groene plantaardige geur zorgen voor extra aanvulling, en die minerale toets? Die brengt het geheel helemaal in balans. In de mond toont deze Riserva zich levendig en energiek. De zuren zijn fris, terwijl de textuur zacht en rond aanvoelt. Het fruit blijft mooi overeind en wordt ondersteund door een extra lange lengte die een verfijnde indruk achterlaat tot lang na de slok. Deze wijn brengt je meteen in de juiste stemming. Een geweldige opener van de avond, en vooral een wijn die je niet snel vergeet. Punten: 92/100 – Prijs: 35,00 € (te koop bij Licata)
Tenuta di Tavignano Misco Riserva 2019 – Verdicchio di Castelli di Jesi Classico Riserva DOCG 100% Verdicchio. Geen houtlagering. Heldere en zuivere goudgele kleur. De neus is onmiddellijk open: zonnig fris en mineraal, met een rijke schakering aan aroma’s. Peer, ananas en perzik spelen het fruitige openingsakkoord, gevolgd door citrusvruchten en voorjaarsbloemen. Maar daar stopt het niet. Een kruidige onderstroom van munt, peper en salie voegt diepte toe, terwijl hazelnoot en een vleug buxus voor extra complexiteit zorgen. Tenslotte is er een zekere aardsheid, vuursteen, een aangename ziltigheid. Ook in de mond blijft deze Verdicchio indruk maken. De zuren zijn levendig tot pittig en geven structuur en spanning. Dit is helemaal geen schrale wijn, integendeel, hij blijft droog en zacht, vol en toch fris, perfect in balans. De lange afdronk is een waar spel van kruiden en mineraliteit, met dat onmiskenbare zilte karakter dat de wijn nog meer dynamiek geeft. Zeer mooie wijn en subliem gemaakt. Punten: 90/100 – Prijs 39,00 € (Te koop bij Vinesse)
Feudo Maccari Firraru Family & Friends Single Vineyard 2021 – IGT Terre Sicilliane 100% Grillo – Lagering: 6 maanden houtlagering. In de neus is complexiteit troef. Steenfruit voert de hoofdrol: peer, perzik, abrikoos, een vleugje mango, vergezeld van citrus en sappige meloen. Daaronder kruipt een kruidige laag van anijs, munt en salie, met een toets van vanille. Amandel en hazelnoot voegen zich subtiel in het koor, samen met minerale en aardse accenten die alles diepgang geven. In de mond zet de complexiteit zich moeiteloos door. De wijn is levendig en krachtig, met frisse aanzet en zachte textuur. Vol en rond zonder zich te bezondigen aan een ‘tè gevoel’, fruitig en kruidig tegelijk. De mineraliteit blijft aanwezig, en het droge karakter (droger dan een non met stalen principes) draagt bij aan de lange, evenwichtige afdronk. Alles blijft mooi in balans, tot de laatste slok. Punten: 89/100 Prijs 59,90 € (Te koop bij Carleone)
Livio Felluga Terre Alte Bianco 2021 – DOCG Rosazzo Mix van Friulano, Pinot Bianco & Sauvignon Blanc – Houtlagering: 9 maanden. Intense, heldere strogele kleur. Het aroma is zó mooi dat je bijna vergeet te proeven. Je zou kunnen blijven ruiken en telkens komt er weer wel iets nieuws tevoorschijn. Appel, kruisbes, perzik, abrikoos, citrus, bloesems, roos, jasmijn… Vervolgens een flits van anijs, munt en peper. Er zit een fijne vanilletoets in verweven, een tikje amandel, wat buxus en vers gras, plus die minerale en licht aardse kant. Het is een geur die intens binnenkomt, maar tegelijk ook iets uiterst verfijnds heeft. En dan proef je, eindelijk, en heb je meteen spijt dat je zo lang in dat glas hebt zitten snuffelen. Want de smaak is… ja, scary fine. Krachtige intensiteit, levendige zuren die droog en rechtlijnig zijn, en een mondgevoel dat bol staat van het rijpe fruit. Vol en rond, met een frisheid die blijft doortrekken tot in de afdronk. En die afdronk is een indrukwekkend slotakkoord van fruit, kruiden en mineraliteit dat maar blijft aanhouden. Er zit zelfs een oxidatief toefje in, maar dan in de meest positieve zin denkbaar. Fris, levendig, spannend. Dit is een wijn die onze Amerikaanse vrienden waarschijnlijk 100 keer amazing zou laten roepen. Wij houden het bij: Wat een topglas! Punten: 95/100 – Prijs 105,00 € (Te Koop bij Licata)
Duemani CiFRA 2022 – IGT Costa Toscana 100% Cabernet Franc, opgevoed in betonnen cuves. Cabernet Franc uit Toscane? Absoluut, en op z’n puurst. Hier geen houtlagering om het fruit te maskeren, maar een glas vol ongebreidelde energie en karakter. Robijnrood, tranend. De neus is een feest voor kruidenliefhebbers: een explosie van peper, kaneel en tijm, verweven met fris rood fruit zoals kers, framboos en aalbes met een licht snoeperige toets. Daarnaast duiken diepere aroma’s op: chocolade, mokka, laurier, thee en zelfs een vleugje potloodslijpsel en humus, wat het geheel een zekere complexiteit geeft. In de mond toont de wijn zijn ware kracht. De intensiteit is indrukwekkend, maar blijft soepel en speels dankzij de aanstekelijke zuren en fluweelzachte tannine. Droog, maar nooit streng. Rond en evenwichtig, met een sappige kern vol fruit en een kruidige finale die lang nazindert. Dit is een wijn met pit, zonder zwaar of log over te komen. Punten: 89/100 – Prijs 34,00 € (Niet te koop in België)
Conte Vistarino Pernice 2018 – DOC Pinot Nero dell’Oltrepo Pavese 100% Pinot Nero – Lagering: 12 maanden in barriques. Kers tot granaat rood, helder en licht tranend. In de neus meteen een gelaagde verfijning: rijp rood fruit zoals aardbei, kers en aalbes dartelt rond tussen florale toetsen van viooltjes en roos. Daarbovenop: munt, peper, nootmuskaat, een streepje sinaasappelzeste, cederhout, mokka en een vleug laurier. Alles rust op een aardse ondertoon die tegelijk krachtig en fijnzinnig blijft. In de mond is de wijn mineraal en kruidig, met een zekere beheersing. En smaak die vol en rond is, met sappig fruit, levendige zuren en soepele, rijke tannine die helemaal niet schuren. De intensiteit is precies aanwezig zonder te forceren. De afdronk is lang en houdt de balans feilloos vast tussen frisheid, fruit en kruidigheid. Het geheel voelt aan als een ingetogen punch: zacht, maar wel raak. Punten: 89/100 – Prijs: 36,00 € (Niet te koop in België)
Cantina Adrian Anrar Riserva 2020 – DOC Südtirol/Alto Adige Druif: Pinot Nero- Lagering: 12 maanden in barriques. In het glas toont de wijn zich met een uiterst zuivere robijnrode kleur. De neus is zeer mooi en zonder twijfel complex te noemen. Hij geeft zijn volledige verhaal wel niet in één keer prijs. Je moet er wat mee werken en dan kan je laag na laag zijn totale bouquet ontdekken. Rijpe aardbei, kers, framboos en aalbes zetten de toon, florale toetsen van roos zorgen voor een verfijnde lift. Kruidigheid en houttonen vullen het geheel aan: munt, peper, kaneel, ceder, zoethout, mokka en tabak. Een geurpalet dat moeiteloos blijft evolueren met elke walsbeweging. En dan, diep in de achtergrond, een vleugje laurier, paddenstoel en sousbois, waardoor hij zich duidelijk als Pinot Noir bekend maakt. In de mond blijft de wijn het hoge niveau moeiteloos vasthouden. Dit is een krachtig smaakprofiel waarin tannine en zuren de ruggengraat vormen, zonder ooit overheersend te worden. Soepel en fris, droog maar toch zacht, met een lange finale die fruitig en kruidig blijft nazinderen. Super mooi in balans, vol en heerlijk fris. Jawel, een toonbeeld van elegantie en verfijning. Ook de finale is gewoonweg geweldig. Het soort afdronk dat je doet glimlachen en je meteen zin geeft je glas bij te vullen. Dit is een fantastisch lekkere wijn die finesse koppelt aan kracht. Punten: 93/100 – Prijs 37,50 € (Niet te koop in België)
Azienda Gulfi 2019 – DOCG Cerasuolo di Vittoria Classico
70% Nero d’Avola & 30% Frappato. Opgevoed gedurende 12 maanden in botti van Slavonisch eiken. De robijnrode kleur fonkelt verleidelijk in het glas. De geur is super geparfumeerd, bijna bedwelmend zelfs. Rijpe kers, braam en framboos dansen samen met rode bes en viooltjes, terwijl peper en anijs voor een kruidige spanning zorgen. Tijm en laurier brengen een vleugje mediterrane frisheid, terwijl ceder, tabak en een aardse toets van sousbois het geheel extra diepte geven. Afronden doen we met een zweem van chocolade. Dat maakt het geheel verleidelijk genoeg om over te gaan naar de proeffase. In de mond is de wijn net zo veelbelovend als in de neus. De eerste slok onthult een voldoende krachtige intensiteit en een rijke stijl, zonder ook maar een moment log of vermoeiend te worden. Levendig en fris, met een zijdezachte textuur en een harmonie die blijft boeien. Het rijpe rode fruit wordt ondersteund door kruidige nuances en een lichte, verfijnde bitterheid die voor extra spanning in de afdronk zorgt. Deze is trouwens voldoende lang, vol en perfect in balans, met een aangenaam vleugje chocolade dat zich als een laatste kus op de lippen nestelt. Zeer mooie, smakelijke en sappige wijn. Punten: 89/100 – Prijs 32,00 € (Niet te koop in België)
Di Majo Norante Don Luigi Riserva 2019 – DOC Molise Rosso 100% Montepulciano – 12 maanden rijping op barriques. Helder donkerrood in het glas, met een opvallend gekleurde traanvorming. Het bouquet komt meteen op je af met een lichtjes gestoofd aroma van donker zwart fruit zoals pruim, kers, braam en cassis met een kruidige mix die de hele zuiderse kruidenkast lijkt open te trekken: peper, kruidnagel, tijm, laurier. Daarbij komen toetsen van chocolade, cederhout, zoethout, een vleugje tabak, wat leder en humus. In de mond toont hij zich fors: een stevige body, krachtige intensiteit, met een sappige stroom van donker fruit en kruidigheid. De tannine zijn soepel maar rijk, de zuren levendig en fris. Alvast een combinatie die voor spanning en balans zorgt. De smaak is vol, rond en rijk aan sappig fruit, maar het zijn vooral de kruidige en frisgroene toetsen die het laatste woord nemen in de lange afdronk. Hoewel hij technisch meer dan correct is, komt hij in deze context wat minder verfijnd over. Het kneusje van de proeverij dus, maar wel eentje dat stevig in zijn schoenen staat. Punten: 86/100 – Prijs 45,00 € (Te koop op diverse plaatsen in België)
Illuminati Zanna Riserva 2018 – DOCG Colline Teramane Montepulciano d’Abruzzo 100% Montepulciano, 24 maanden rijping in Slavonische eiken botti. Stevig, rijk en zonder schroom, de Illuminati Zanna Riserva 2018 maakt meteen duidelijk dat hij er is. Donkerrood met kleurende tranen. De neus opent uitbundig met een explosie van zwart fruit: pruimen, kersen en bramen, begeleid door een zweem van alcohol die nét aanwezig genoeg is zonder te storen. In de achtergrond ontwikkelt zich een fascinerend spel van aroma’s: viooltjes en munt wervelen samen met peper, kruidnagel en tijm, terwijl cacao, cederhout, koffie en tabak voor een serieuze ondertoon zorgen. Een vleugje paprika, laurier en zelfs iets dierlijks voegen extra complexiteit toe. In de mond zet de wijn zich krachtig neer, zonder overdreven intensiteit, maar wel met een stevige structuur. De tannine zijn rijk en aanwezig, maar omhuld door verfrissende, levendige en broodnodige zuren. Rijkdom en balans gaan hier hand in hand: het fruit blijft overeind tussen de kruidige tonen, en in de lange, zachte afdronk komt pure chocolade subtiel om de hoek kijken. Dit is een Montepulciano met bravoure, een wijn die zowel krachtig als gelaagd is, kruidig en gul, maar altijd beheerst. Hij vraagt om geduld maar vooral om een volgend glas. Punten: 90/100 – Prijs: 27,50 € ( Niet te koop in België)
Giuseppe Quintarelli 2017 – DOC Valpolicella Classico Superiore Druiven: Corvina, Corvinone, Rondinella, plus een vleugje Croatina en Molinara. Lagering: 84 maanden in grote Slavonische botti. We ruiken, we proeven, we genieten en beseffende de complexiteit om na dit geproefd te hebben nog objectief te kunnen beschrijven. De kleur, dat gaat nog net lukken: helder blinkend robijnrood met traanvorming. Om het vervolg neer te pennen heb ik me meerdere malen op de vingers moeten tikken om niet als een ‘groupie’ over te komen! Wauw, wat een heerlijk uitnodigende geur! Dit is Valpolicella op zijn meest expressieve en verfijnde manier. De neus opent met een explosie van kers, rode en blauwe bes, pruim en florale tonen van viooltje en roos. Maar daar stopt het niet, munt, peper, tijm en rozemarijn voegen een frisse kruidigheid toe, terwijl cacao, ceder en mokka voor diepgang zorgen. Een vleugje tabak, laurier, thee en een subtiele hint van champignon en humus geven de wijn een aards randje. Er zweeft zelfs een lichte zweem van alcohol doorheen, zonder ook maar iets te overheersen. Ik absorbeer, ruik opnieuw en glimlach. Ik weet dat ik kan en mag gaan proeven! En dan de smaak beschrijven! Alles staat hier in superlatieven uitgedrukt! De intensiteit is krachtig, de tannine zijn rijk en stevig, de zuren levendig en fris. De subtiele zoetheid geeft een mooie zachtheid, terwijl de alcohol perfect in balans blijft. Dit is een volle, frisse en fruitige Valpolicella met een geweldige lengte en een afdronk die heerlijk blijft nazinderen, zowel fruitig als kruidig. Supercomplex en toch verfijnd en fris. Een wijn die moeiteloos charme en kracht combineert. Dit is Mr. Valpolicella op zijn best, een meesterwerk van geduld en precisie. Quintarelli doet het weer, met een wijn die met recht en rede zijn punten verdient. Punten: 97/100 – Prijs 169,40 € (Te koop bij Alcavino)
Kellerei Bozen Taber Riserva 2021 – DOC Südtirol/Alto Adige 100% Lagrein – 12 maanden barrique. Helder en diep donkerrood met een bijna paars hart en een gekleurde traanvorming die meteen iets veelbelovends verraadt. In de neus ontvouwt zich een heerlijk, gelaagd bouquet dat geen moment verveelt: pruim, kers, braam en cassis openen, gevolgd door viooltjes, zwarte peper en een zweem kruidnagel. Het aromatische palet wordt verder aangevuld met tijm, eucalyptus, rozemarijn en een aanzet van sigarenkistje, koffie en vlezigheid. En net als je denkt alles gehad te hebben, komen daar nog tabak, leder, laurier, grafiet, en sousbois bij . Dat alles met een minerale backbone. In de mond een stevige body met krachtige intensiteit: de wijn vult de mond royaal, maar zonder overdaad. Rijke tannine geven structuur, frisse zuren houden het geheel levendig en zorgen voor een verrassende dynamiek. Sappigheid is hier geen bijzaak, maar een volwaardig onderdeel van het karakter. De smaak is vol, rond en breed uitgesmeerd over het gehemelte, met een afdronk die zowel fruitige elementen als kruidige chocolade laat nazinderen. Extra lange lengte, en alles blijft in balans. Een Lagrein met overtuiging, zelfvertrouwen en een uitgesproken gevoel voor stijl. Punten: 92/100 – Prijs 52,50 € (Te koop bij Van Eccelpoel)
San Giovenale Habemus Etichetta Bianca 2021 – IGT Lazio Rosso Niet alledaagse blend van Grenache, Syrah, Carignano en Tempranillo. Lagering: 20 maanden in barriques. Kleur: helder, paars, bijna zwart met gekleurde traanvorming. De intensiteit druipt haast letterlijk van het glas. De neus is een ware mokerslag van donker fruit: pruim, kers, braam, cassis, Mon Chéri bonbons zelfs, met dat licht snoeperige randje. Daaroverheen een bedwelmend boeket van viooltjes, jeneverbes, peper, kruidnagel, tijm, eucalyptus, rozemarijn. Met enige zin voor overdrijving lijkt het wel alsof iemand een kruidenkast over een fruitmand heeft uitgestrooid. De wijn is niet bang om een stevig statement te maken. Vlezig en rokerig, met tonen van chocolade, cederhout, zoethout, tabak, leder, laurier, grafiet en zelfs een hint van paddenstoel. Alles zit erin, zonder dat het uit de bocht vliegt. In de mond presenteert hij zich met een medium tot stevige body, krachtige en rijke tannine, frisse tot droge zuren en een volle, ronde smaak. Wat vooral opvalt is de balans: de fruitige sappigheid blijft prominent, maar krijgt een onmiskenbare ondersteuning van kruidige diepgang en die typisch chocolade toets in de aanhoudende afdronk. Geproefd een dag na de bekendmaking van een nieuwe paus, en tja, Habemus papam, maar vooral Habemus vinum. Een onverwachte ster in de line-up, goed! Punten: 92/100 – Prijs: 80,00 € (Niet te koop in België)
Tenuta Sette Ponti Vigna dell’Impero 2016 – DOC Valdarno di Sopra 100% Sangiovese – 24 maanden rijping in botti. Helder en vol kersenrood in het glas, met een licht gekleurde traan. De neus is een waar festijn voor wie houdt van gelaagde aroma’s: klein sappig rood en zwart fruit (kers, braam, framboos, aalbes), omkranst door florale toetsen van viooltjes en roos, een zweem van munt en een likje peper, kaneel en ceder. Voeg daar nog koffie, vlezigheid, tabak, laurier, grafiet en een toets sousbois aan toe, en je zit met een geurpallet dat gerust als aromatisch geparfumeerd mag worden omschreven. De aanzet in de mond is zelfverzekerd. Stevige body, met krachtige maar verrassend soepele tannine. De zuren zijn droog tot levendig, de smaak is vol en rond maar houdt een frisse kern vast die de wijn spannend houdt tot de laatste druppel. Wat volgt is een afdronk die lang blijft nazinderen met fruit, kruiden, chocolade én een ziltige mineraliteit. Een combinatie die zowel rijk als subtiel weet te zijnen dat maakt hem echt ‘wowy lekker’. Punten: 92/100 – Prijs: 135,00 € (Te Koop bij Young Charly)
Tenute Le Colonne 2019 – DOC Bolgheri Superiore 70% Cabernet Sauvignon en 30% Cabernet Franc – 24 maanden in botti. Helder robijn tot karmijn in kleur, met een opvallend licht gekleurde traanvorming. De neus opent met een bijzonder evenwichtig geurpallet: van pruim, braam en cassis over bessen en winegums tot een florale toets van viooltje. Daarna wordt het donkerder en boeiender: jeneverbes, munt, nootmuskaat, cederhout en sigarenkistje maken hun opwachting, gevolgd door koffie, een balsamico hint, tabak, leder, paprika, laurier, grafiet, champignon en zelfs een ondeugend vleugje meststal. In de mond toont de wijn zijn ware gestalte: stevige body, krachtige en rijke tannine die zich meteen laten voelen, maar netjes geïntegreerd blijven binnen een vol en rond geheel. De zuren zijn droog tot gematigd en precies genoeg om balans te brengen. De finale is lang en gelaagd, met fruit, kruiden en chocolade die samen een afdronk bouwen om U tegen te zeggen. Een smakelijke, rijke wijn met chirurgisch uitgevoerde rondingen. Punten: 91/100 – Prijs: 45,00 € (Niet te koop in België)
Proprieta Sperino Uvaggio 2020 – DOC Costa della Sesia 80% Nebbiolo, 15% Vespolina, 5% Croatina. 22 maanden houtlagering. Volle, kersenrode kleur. De neus is prachtig gelaagd en bijzonder uitnodigend, met een speels samenspel van bosaardbei, kers en framboos, omlijst door viooltjes en een pittige toets van peper en venkel. Dieper in het glas duiken ook ceder, koffie, tabak en leder op, samen met laurier, thee en een lichte toets van grafiet en paddenstoel. Een geur die blijft boeien en je telkens iets nieuws laat ontdekken. In de mond is de intensiteit krachtig, met rijpe, aanwezige tannine die de structuur stevig neerzetten zonder te domineren. De frisse zuren houden alles levendig en zorgen ervoor dat de wijn, ondanks zijn gelaagdheid, heerlijk zacht en verteerbaar blijft. De balans is voorbeeldig: rond en soepel, met een mooie wisselwerking tussen frisheid en rijp fruit. De afdronk blijft lang hangen, fruitig en kruidig tegelijk. Dit is een wijn die subtiel en complex in elkaar steekt. Punten: 90/100 – Prijs: 33,00 € (Te koop bij Licata)
Enrico Serafino Briccolina Riserva 2016 – DOCG Barolo Riserva 100% Nebbiolo – Lagering: 36 maanden in grote botti van Sloveens eiken, gevolgd door flesrijping. Helder in het glas, met een kersenkleur die richting granaat neigt, en trage, elegante tranen. De neus is ronduit verleidelijk, eentje waar je met gemak kan aan blijven snuiven. Rijpe pruim, kers, framboos en aalbes geven een sappige opening, gevolgd door jeneverbes, munt, peper, laurier en salie die voor de kruidigheid zorgen. In de tweede golf komt het houtregister binnen: ceder, sigarenkistje, koffie en tabak, afgerond met aardse tonen paddenstoel en een witte truffel. In de mond gebeurt er iets bijzonders. Alles is aanwezig en er dwaalt een soort van geluk over je neer. De wijn heeft een stevige body, krachtige en rijke tannine, droge tot levendige zuren en een aanhoudende lengte. In de afdronk gaan fruit, kruiden én mineralen vrolijk samen, zonder dat iemand de leiding wil nemen. Vol, rond en fris, met een finesse die zich niet laat opdringen maar volledig overtuigt. Ja, dit is krachtig, maar wat een zuurtjes om dat geweld in toom te houden! Briccolina 2016 is een Barolo met een serieuze spierbundel die strak in het pak zit en uiterst elegant overkomt. Punten: 95/100 – Prijs 139,00 € (Niet te koop in België)
Tenuta di Santa Maria 2016 – DOCG Amarone della Valpolicella Classico Riserva 75% Corvina, 15% Corvinone, 10% Rondinella. 66 maanden rijping in fust. Heerlijk tranend en intense rode kleur. De neus is alvast een weelderig landschap: bosaardbei en pruim openen het spel, gevolgd door bloedsinaasappel en framboos, terwijl viooltjes en kruidige accenten van peper, kaneel en kruidnagel de compositie verfijnen. Na enige tijd en flink walsen duikt er een verrassende hint van mandarijn op, subtiel verweven tussen tonen van rozemarijn, melkchocolade, ceder, mokka en een vleugje tabak. Er zit zelfs een vlezig en vegetaal randje aan, terwijl de alcohol zijn rol niet onder stoelen of banken steekt. Rijk en mondvullend, met krachtige maar goed gedoseerde tannine en zuren die de boel mooi in balans houden. De smaak blijft zacht, maar vermijdt het soms té fluwelige karakter dat Amarone kan hebben. De finale is lang en meeslepend, met rijp fruit, kruiden en cacao die nog lang blijven nazinderen. Dit is een wijn die zijn kracht met stijl draagt. Punten: 91/100 – Prijs 79,00 € (Te koop bij Burgio)
Voor we erin vliegen: eerst even een dikke chapeau. En dan bedoel ik écht een dikke chapeau. Bij Amici zijn we wel wat gewend, het niveau van onze proeverijen ligt standaard hoog, maar soms overtreft een sessie zelfs onze stoutste verwachtingen. De lat lag dit keer op olympisch niveau. Wijnmeester Peter had acht wijnen geselecteerd. Op zich niets ongewoons, zou je denken. Maar het werd pas echt interessant toen bleek dat het om vier duo’s ging: telkens een oude en een jongere jaargang van dezelfde wijn. Italiaans, uiteraard. Vier keer een monocépage, vier verschillende druiven, en telkens proefden we de wijnen naast elkaar. Blind. We kregen geen jaartal, geen regio, geen druif. Alleen onze zintuigen als gids.
Onze opdracht? Proef, vergelijk en benoem. Welke druif zit in je glas? Uit welke regio komt deze wijn? En voor de durvers: van welk huis zou dit pareltje afkomstig kunnen zijn?
Het resultaat was een mini-reeks van vier blinde verticale proeverijen. Compact, intens en, laat ons eerlijk zijn, ronduit heerlijk. En zo komen we vanzelf bij het onderwerp van dit artikel: de verticale proeverij.
Zoals jullie ondertussen wel weten, hebben wijnliefhebbers vreemde gewoontes. Ze praten met hun glas, ruiken aan kurken alsof daar geheime boodschappen op staan, en organiseren proeverijen die meer weghebben van een archeologische expeditie dan van een gezellige borrel. Een van die bijzondere (en bijzonder geliefde) rituelen is de verticale proeverij. Geen acrobatiek vereist, wel een flinke portie nieuwsgierigheid, concentratie en liefde voor detail.
Wat is een verticale proeverij?
Een verticale proeverij draait niet om de positie van je glas, maar om het jaar op het etiket. Je proeft meerdere jaargangen van één en dezelfde wijn, van één producent, afkomstig van dezelfde wijngaard of appellatie. Denk aan een rij flessen Quinta do Crasto Old Vines Reserve van 2001 tot 2012 die we hier al eerder hebben gepost. De druiven zijn dezelfde, de plek ook, maar de jaargang wisselt. Wat je proeft, is de invloed van de tijd en het klimaat op dezelfde wijn-DNA.
Waarom ‘verticaal’?
De term komt voort uit hoe wijnproeverijen vaak worden opgesteld: verticaal betekent dat je in de tijd reist, van de oudste jaargang naar de jongste of andersom. In tegenstelling tot een horizontale proeverij, waarbij je verschillende producenten of druiven van hetzelfde jaar vergelijkt, leg je hier de focus op evolutie.
Wat leer je ervan?
Heel veel. Een verticale proeverij is een soort live les in wijnbouw, keldertechniek én klimatologie. Je ontdekt hoe een wijn zich ontwikkelt: hoe jeugdige zuren rijpen, hoe tannine zachter worden, hoe aroma’s verschuiven van fruitig en fris naar aards en complex. Je leert ook hoe goed (of niet) een wijn veroudert en hoe consistent de wijnmaker is. Krijg je een breuk in de lijn, een jaargang die plots helemaal anders smaakt, dan is dat voer voor discussie: was het het weer, een kelderexperiment, of gewoon een off-day?
Waarom zijn wijnnerds er zo gek op?
Omdat verticale proeverijen wijn tot leven brengen. Je proeft geen losse flessen, je proeft een tijdlijn. Deze tijdlijn kan verrassend zijn, ontroerend, of zelfs licht chaotisch, net als een goede roman. Voor sommigen is het pure nostalgie: de wijn uit het jaar van je huwelijk naast de wijn van het geboortejaar van je kind. Voor anderen is het een tactisch spel: wanneer opent deze wijn zich het mooist? Hoe lang moet ik nog wachten met mijn 2016?
Hoe organiseer je er zelf één?
Kies je wijn Begin met een wijn die al meerdere jaren op de markt is geweest en waarvan de kwaliteit en het bewaarpotentieel bewezen zijn. Italië biedt hier een rijk buffet aan mogelijkheden. Denk aan klassiekers zoals Barolo of Chianti Classico, waarvan producenten vaak terug te vinden zijn tot in de jaren ’60 of eerder. Ook Etna Rosso, met z’n vurige vulkanische karakter, is een fascinerende kandidaat voor een verticale opstelling, zeker gezien de sterke jaargangverschillen op de flanken van de Etna. Hou je van krachtige rode wijnen met een stevig verouderingspotentieel? Dan is Taurasi of Sagrantino di Montefalco een absolute aanrader. Liever iets internationaler van stijl? Bolgheri levert wijnen die niet alleen goed oud worden, maar ook stilistische evoluties tonen door de jaren heen. En voor de witte wijnliefhebber: onderschat Sauvignon Blanc uit Alto Adige niet. Deze bergwijnen kunnen verrassend goed rijpen en tonen na enkele jaren complexere kruidige en minerale tonen, ver voorbij het cliché van frisse citrus. Enfin, voorbeelden genoeg om aan de slag te gaan!
Spreid je jaargangen Idealiter heb je een reeks van minstens vijf à acht jaargangen, met wat spreiding (bijvoorbeeld 2008, 2010, 2013, 2015, 2016, 2019). Hoe groter het verschil, hoe spannender de proefervaring.
Zorg voor de juiste volgorde Proef van jong naar oud als je nieuwsgierig bent naar hoe de wijn zich ontwikkelt. Proef van oud naar jong als je je smaakpapillen wilt laten wennen aan de krachtigere, frissere structuren. Wat je ook doet, wees consequent.
Glazen en notities Geef elke wijn z’n eigen glas, dat is stap één. Maar let op: gebruik voor alle wijnen hetzelfde type glas. Het lijkt misschien pietluttig, maar het maakt een wereld van verschil. Een wijnglas is geen neutraal instrument; het beïnvloedt hoe aroma’s vrijkomen, hoe de wijn in je mond valt, en zelfs hoe je de zuren en tannine ervaart. Zorg dus voor een reeks identieke glazen. Dat hoeft niet per se luxe kristal te zijn, wel uniform van vorm en grootte. Dat maakt terugproeven en vergelijken eerlijker en zinvoller. Noteer je indrukken: geur, kleur, structuur, afdronk. Wat valt op, wat verandert er tussen de jaargangen? Maar laat ook ruimte voor verwondering. Een wijn hoeft niet in vakjes te passen om indruk te maken. Soms zegt een stil “wow” meer dan tien adjectieven.
Deel het moment Een verticale proeverij wordt beter in gezelschap. Nodig mensen uit die nieuwsgierig zijn, niet noodzakelijk doorgewinterde wijnsnobs. De mooiste gesprekken ontstaan wanneer iemand zonder jargon zegt: “Deze smaakt alsof je een herfstbos inademt.”
En dan?
Niets kan je nu nog tegenhouden om van start te gaan. Dat is ook exact wat wij gedaan hebben en de proefresultaten kan je netjes hieronder vinden!
Vietti – Vigna Scarrone – Barbera d’Alba DOC – 2020 vs 2017
100% Barbera, afkomstig van de Scarrone-wijngaard in Castiglione Falletto. Rijping gedurende 18 maanden, deels op inox, deels in grote fusten en deels in barriques.
Jaargang 2020 In het glas toont de wijn een diepe, donkere robijnrode kleur met paarse reflecties. De neus is direct en levendig, met veel jong zwart en blauw fruit: rijpe zwarte kersen, pruimen en blauwe bessen. Aangevuld met een toets van viooltjes, verse kruiden en een lichte hint van branderige houttonen. In de mond is hij energiek en sappig, met een levendige, haast pulserende zuurtegraad. De tannine is fijn en discreet. De wijn geeft meteen plezier, is gul en rond zonder zwaar te worden, en eindigt met een frisse, fruitige afdronk. Score: 88/100
Jaargang 2017 De kleur is iets meer geëvolueerd, al blijven de verschillen beperkt: robijnrood, waarbij de jeugdige paarse rand is verdwenen. De neus is ingetogener maar complexer, met aroma’s van een startende fase naar gedroogd fruit, specerijen (kaneel, kruidnagel), een zweem van tabak en leer. In de mond is de wijn net iets voller en breder maar vooral duidelijk rijper. De zuren zijn mooi geïntegreerd en de tannine is fijn ontwikkeld. De alcohol woedt iets feller maar blijft beheerst en in balans. De afdronk reikt even lang maar toont iets meer gelaagdheid en eindigt met een zacht bittertje. Je proeft vooral meer tertiaire en aardse tonen die wijzen op een wijn die verder in zijn ontwikkeling staat dan de 2020. Score: 87/100
Conclusie De 2020 is expressief, fris en genereus en zeer zeker een wijn die nu al charmeert. De 2017 daarentegen spreekt met meer diepte, nuance en rust: een Barbera die zijn jeugdige juk van zich afgeschud heeft. Ondanks het verschil in stijl liggen beide jaargangen, met slechts drie jaar tussen, opvallend dicht bij elkaar. De verschillen zitten in de details. Mijn persoonlijke voorkeur ging op dit moment uit naar de jeugdigheid en de energie van 2020. Te koop bij Licata – Prijs huidige jaargang: € 49,00
Argiano – Brunello di Montalcino DOCG – 2019 vs 2010
100% Sangiovese met rijping op grote Slavonische en Franse eiken vaten gedurende 30 maanden
Jaargang 2019 De wijn toont een zuivere kersenrode kleur. De neus is een fruitfestijn met vooral kersen, rode bes en framboos. Na walsen komt er iets floraals naar boven dat we later als roos omschrijven, In het kruidige segment kregen kaneel, peper en oregano een omcirkeling. Een subtiele houttoets, naast een klein vleugje tabak en sous-bois ronden af. In de mond is de structuur jeugdig maar elegant met een middellange afdronk met impressies van rood fruit. De wijn zit zeer mooi in zijn zuren en, gelukkig maar, steken de tannine hun kop op. Deze wijn moet zijn evolutiefase nog doorlopen, maar dat dit grandioos zal lukken daar twijfelen we geen moment aan! Score: 91/100
Jaargang 2010 Visueel toont de wijn zich iets meer geëvolueerd. Het rood van kers neigt meer naar granaat. De neus is ‘a touch of joy’, complex en rijp, met tertiaire tonen die direct opvallen: gedroogde kersen en pruimen, tabak, theeblad, truffel, leer en een vleugje balsamico. De kruidenmolen blijft nagenoeg intact. In de mond is de wijn zijdezacht, met perfect geïntegreerde zuren en fluweelachtige tannine. De smaak is gelaagd, breed en harmonieus. Aroma’s van donkere kersen, umami-tonen, kruiden en wat sous-bois begeleiden een lange, aanhoudende afdronk. De wijn is volledig opengebloeid en toont zich op een nobele manier rijp, zonder over de top te zijn. Score: 94/100
Conclusie De 2019 laat al veel kwaliteit zien: precisie, frisheid en toekomst. Maar de 2010 bewijst waarom Brunello zo’n naam heeft opgebouwd: het is een toonbeeld van evolutie en balans. Waar de 2019 je uitnodigt tot geduld, nodigt de 2010 uit tot rustig genieten, maar dan wel met de volle aandacht. Hoewel het verschil in jaren in alle fases van het proeven duidelijk was, waren er toch ook nog voldoende elementen die de verwantschap tussen beide jaargangen onderstrepen. Ik had eerlijk gezegd meer imperfectie verwacht in de 2010. De voorkeur ligt momenteel bij de ultieme balans van de 2010 terwijl 2019 in de kelder het label aangehangen krijgt: nog enkele jaren afblijven. Te koop bij Licata – Prijs huidige jaargang: € 70,00
Cavalotto – Barolo DOCG Bricco Boschis – 2019 vs 2010
100% Nebbiolo afkomstig van de iconische cru Bricco Boschis in Castiglione Falletto. Traditionele vinificatie met lange schilweking en rijping op grote Slavonische eiken vaten gedurende 36 tot 42 maanden. Cavalotto staat bekend om zijn pure, sobere stijl met groot verouderingspotentieel.
Jaargang 2019 De wijn toont een heldere en zeer zuivere kersenrode kleur met een lichte transparantie aan de rand. De neus is jeugdig en verraadt kracht, met aroma’s van zure kersen, rozenbottel, wilde aardbei en frisse kruiden. Er bloeit iets floraals, roos en kamperfoelie, naast een minerale toets, koffie, tabak en een geur van een ochtendwandeling door het bos. In de mond is de structuur strak, met hooggeplaatste zuren en aanwezige, korrelige tannine. De wijn is lineair en gefocust, maar toont nu al zijn innerlijke kracht en precisie. De afdronk is lang, fris en licht droogtrekkend. Een stevige binnenkomer dus, maar het uitdrogende van de tannine sterft stilaan uit. De frisse zuren en het sappige kleine fruit steken mooi de kop op. Een Barolo die zich nog volledig moet ontvouwen, maar nu al getuigt van klasse. Score: 92/100
Jaargang 2010 De kleur is meer geëvolueerd: robijn met een baksteenoranje rand. Wow, dit is een zeer verlangende en open neus, met lagen van potpourri, fijne kruiden, tabak, truffel, cederhout en gedroogd fruit van pruim en vijg. Een lichte animale toets en tertiaire aroma’s zorgen voor die typische Barolo-noblesse. In de mond is de wijn een genot, de tannine perfect versmolten, de zuren nog levendig maar volledig ingebed in het geheel. De smaak is breed en harmonieus met een lange, kruidige afdronk die echoot met nuances van potgrond, en gedroogde kersen. Dit is Barolo op kruissnelheid. En toch, als je het geduld hebt, zou ik hem nog drie à vier jaar proberen te negeren. Score: 95/100
Conclusie De verschillen tussen beide wijnen zijn voelbaar in elk aspect (structuur, aroma, textuur), maar de onderliggende stijl van Bricco Boschis blijft herkenbaar. De nuances zijn duidelijk: het fruit verliest zijn jeugdigheid en droogt langzaam in, het frisse parfum van roos vervaagt naar ingedroogde bloemen. De frisse branderige aroma’s ondergaan hun eigen metamorfose: koffie wordt mokka, cederhout wordt sigarenkistje, de cacaoboon transformeert tot een volwaardige reep pure chocolade. En de ochtendwandeling door het bos eindigt in een verzameling paddenstoelen. Twijfel bestaat er echter niet: 2010 is zeer, zeer mooi. En 2019? Die volgt deze geplaveide weg binnen, aheum, negen jaartjes? Te koop bij Levipe – Prijs huidige jaargang: € 99,70
Le Macchiole – Toscana IGT Paleo Rosso – 2019 vs 2012
100% Cabernet Franc van de Toscaanse kust, Maremma, Bolgheri. Paleo Rosso rijpt 16 maanden op deels Franse eik, deels conische houten vaten (conical trunks) en deels amphora.
Jaargang 2019 In het glas toont de wijn een diepe, bijna ondoorzichtige karmijnrode kleur met paarse reflecties. De neus is compact en intens: cassis, zwarte bes, verse paprika, munt en een toets van zoethout. Na wat zuurstof komen florale tonen (viooltjes, iris) opzetten, samen met een subtiele hint van cacao en potloodslijpsel. In de mond is de wijn krachtig maar verfijnd, met fijne maar stevig aanwezige tannine. De zuren zijn fris, de smaak lang en gefocust, met een afdronk waarin fruit, kruiden en een hint van eik mooi in balans komen. Nu nog een tikkeltje streng en jeugdig, maar de architectuur staat er. Score: 94/100
Jaargang 2012 Er valt amper een kleurverschil waar te nemen. Wel is de jeugdige spiegelende glans verdwenen, misschien het enige zichtbare teken van ouderdom. De neus is weelderig, rijp en complex, met duidelijk meer aardse toetsen. Een opsomming: zwarte kersen, pruimen, bramen, leder, grafiet, oregano, munt en donkere chocolade. Een zweem van truffel, humus en cederhout zorgt voor die extra laag. In de mond is de wijn rond, vol, fluwelig. De tannine is volledig versmolten, de zuren nog levendig genoeg om spanning te geven. De smaak is dragend, de afdronk lang, met echo’s van tabak, peper en ingedroogd zwart fruit. Dit is een Cabernet Franc in topvorm! Op het hoogtepunt van zijn evolutie? Dat durf ik sterk te betwijfelen. Hij kan nog een hele tijd mee al zal het een bijzonder zware opgave zijn deze wijn te ontwijken! Score: 94/100
Conclusie In dit geval heb ik geen uitgesproken voorkeur voor de jongere of oudere wijn. Beiden bekoren me tot in het diepste van mijn wijnhart. De 2019 is als een gespannen boog: strak, gecontroleerd en beloftevol, maar nog niet helemaal losgelaten. De 2012 toont wat mogelijk is na een decennium: wat zachter, wat rijker, wat meer versmolten. Het is fascinerend hoe dicht beide wijnen bij elkaar liggen, ondanks een verschil van zeven jaar. Te koop bij Licata – Prijs huidige jaargang: € 130,00
In deze laatste aflevering van onze zondagse reeks ‘UGA Classificatie revisted’ eindigen we waar de Chianti letterlijk tot grote hoogten stijgt: in Lamole. Geen UGA is zo tot de verbeelding sprekend als deze. Lamole is een naam die klinkt als een belofte: van hoogte, lichtheid, finesse en een adembenemend uitzicht. Maar wie verder kijkt dan het postkaartlandschap, ontdekt een wijngebied dat even intrigerend als uniek is, met een stijl die nauwelijks te vergelijken valt met die van de rest van Chianti Classico. Dit is het balkon van de appellatie, en de wijnen die hier geboren worden, hebben iets etherisch, iets dat je niet vast kunt pinnen maar dat je bijblijft.
Een oase van hoogte en rust
Lamole ligt als een adelaarshorst op de flanken boven Greve in Chianti en is met slechts 985 hectare de kleinste UGA van de appellatie. Nog indrukwekkender: amper 68 hectare zijn daadwerkelijk beplant met Chianti Classico-wijngaarden. Toch is dit kleine gebied groots in betekenis. De wijngaarden bevinden zich op hoogtes tussen de 425 en 715 meter, met percelen zoals La Sala, Casole Alta en Grilli die de grens van 700 meter overschrijden. Dit zijn de hoogstgelegen wijnstokken van heel Chianti Classico.
Omringd door dichte bossen, maar liefst 76 procent van Lamole is bebost, ademt het landschap een bijna alpiene sereniteit uit. Het is deze combinatie van hoogte, koelte en natuurlijke isolatie die de basis legt voor een wijnstijl die nergens anders zo luchtig en bloemig is.
De geologie van Lamole
Van alle elf UGAs is Lamole niet alleen de kleinste, maar ook de eenvoudigste om geologisch te beschrijven. De wijngaarden liggen geconcentreerd op één enkele helling, voornamelijk oostelijk georiënteerd, op een gemiddelde hoogte van ongeveer 500 meter. Wat Lamole duidelijk onderscheidt van de rest van de Greve-vallei, waar het formeel deel van uitmaakt, is de combinatie van dichte bebossing en hoge ligging. Die zorgen samen voor een bijzonder koel microklimaat, wat zich rechtstreeks vertaalt in de elegante, vaak subtiele stijl van de wijnen.
Die stijl is ook diep geworteld in de geologie van het gebied. De bodems van Lamole zijn volledig afkomstig uit de Macignoformatie. Deze armzalige ondergrond dwingt de wijnstok tot diepe worteling, wat de concentratie en finesse van de druiven ten goede komt.
Bovendien is Lamole een van de weinige zones waar terrasbouw nog wijdverspreid voorkomt. Veel wijngaarden liggen op kleine, eeuwenoude terrassen die met de hand zijn aangelegd. De wijnstokken worden er vaak nog geleid volgens het traditionele Lamolese systeem van albarello of struikvorm, passend bij het ruwe terrein en de beperkte ruimte.
De terroir van Lamole
Wat Lamole extra bijzonder maakt, is zijn ondergrond. De bodems bestaan hier voornamelijk uit macigno, een zandsteen met een lage pH (onder 7,5), wat voor een ietwat zuurdere en minder kalkrijke bodem zorgt dan in veel andere delen van Chianti Classico. Dit resulteert paradoxaal genoeg in druiven met een iets lager natuurlijk zuurgehalte, maar de hoge ligging van de wijngaarden, met hun koelere temperaturen en trage rijping, balanceert dat effect. Wat overblijft is een wijn met een kern van fraîcheur, gekarakteriseerd door helder fruit en een florale lift.
Centraal in de bodemstructuur staat dus macigno (beter bekend als macigno del Chianti). Deze rotsformatie is ontstaan in het Mioceen, uit oude mariene afzettingen, en bestaat voornamelijk uit compacte lagen zandsteen met fijne, korrelige structuur. Door erosie breekt dit gesteente af tot een lichte, losse bodem die zeer goed draineert en rijk is aan kwarts en mica.
Deze eigenschap maakt de bodems van Lamole arm en droog, wat de wijnstokken dwingt om diep te wortelen op zoek naar water en mineralen. Dat proces vertraagt de groei, verlaagt de opbrengst en verhoogt de concentratie van de druiven. Drie elementen die rechtstreeks bijdragen aan de elegantie en finesse van de wijnen. De wortels groeien door een geologisch medium dat hard en onherbergzaam is, en dat zie je terug in de verticale spanning van de wijn.
Macigno draagt bovendien bij aan een donkere kleur in de wijnen, ondanks hun lichte structuur. De bodem is zanderig maar met veel stenen, wat de temperatuur overdag verhoogt en bijdraagt aan een gelijkmatige rijping, zelfs op hoogtes van boven de 600 meter.
De losse, arme gronden zijn niet alleen ideaal voor Sangiovese, maar ook voor de teelt van iris, een bloem die al eeuwen in Lamole wordt gekweekt voor parfumerie. Veel wijnetiketten uit de regio verwijzen naar deze florale traditie, en dat is geen toeval: de wijnen uit Lamole behoren tot de meest florale en etherische van heel Chianti Classico. De geuren van viooltjes, iris en rozen lijken rechtstreeks uit de wijngaarden te komen.
Het klimaat: frisheid en finesse
De hoogte van Lamole zorgt niet alleen voor prachtige panorama’s, maar ook voor een uitgesproken microklimaat. Koele nachten en frisse winden uit het noorden vertragen de rijping en bevorderen de aromatische complexiteit. Tegelijkertijd garandeert de zuidelijke expositie voldoende zonlicht om volledige fenolische rijpheid te bereiken, zelfs in lastige jaren.
In een tijd waarin klimaatverandering steeds meer invloed heeft op de stijl van Chianti Classico, komt Lamole in het vizier als een soort natuurlijke remedie: een zone waar frisheid behouden blijft, zuren niet wegsmelten en balans de norm is. Geen wonder dat steeds meer producenten hun oog op deze UGA laten vallen.
De stijl in het glas: florale precisie en luchtige structuur
De wijnen van Lamole onderscheiden zich door hun verfijning, precisie en frisse expressie. Binnen het spectrum van Chianti Classico vertegenwoordigt Lamole een stijl die men met recht kan omschrijven als ‘alpine Sangiovese’: wijnen die licht en verfijnd zijn, maar toch diepgang en spanning bieden.
Wat meteen opvalt, is het aromatische profiel. De neus is vaak opvallend floraal, met tonen van viooltjes, iris en rozen, aangevuld door kruiden zoals munt en wilde tijm. Deze expressieve geurigheid is kenmerkend voor Lamole en wordt versterkt door de hoogte, de dichte bosomgeving en de luchtige macigno-bodem. In tegenstelling tot veel warmere UGAs waar rijp fruit domineert, ligt de nadruk hier op finesse en geurige elegantie.
Het fruit is helder en precies: zure kers, rode bes, wilde aardbei, soms met een toets van sinaasappelschil. De rijping verloopt langzaam, wat de aromaontwikkeling ten goede komt. De zuren blijven levendig, dankzij de koelte op hoogte, en zorgen voor frisheid en structuur in het glas. De balans tussen rijp fruit en frisse kern is een van de sterke punten van Lamole.
Wat de textuur betreft, zijn de wijnen doorgaans lichtvoetig met goed geïntegreerde, fijne tannine. Ze voelen slank aan, zonder schraal te worden. De combinatie van een elegante structuur en levendige zuren geeft de wijnen een zekere energie en spanning, waardoor ze toegankelijk zijn maar toch voldoende grip en lengte bieden om interessant te blijven naarmate ze rijpen.
In de afdronk duikt regelmatig een mineraal accent op: iets krijtachtigs of ziltigs, soms zelfs iets rokerigs. Deze toets weerspiegelt de stenige, goed drainerende bodems van macigno en geeft een extra dimensie aan het geheel.
In vergelijking met andere UGAs zijn Lamole-wijnen over het algemeen subtieler en lichter van bouw, maar ze missen daarbij zeker geen complexiteit. Waar sommige wijnen indruk maken door volume of kracht, doen Lamole-wijnen dat door helderheid, precisie en lengte. Het zijn wijnen die vaak wat gesloten starten in hun jeugd, maar zich met flesrijping mooi openvouwen en extra lagen prijsgeven.
Lamole is daarmee geen zone van uitgesproken kracht, maar wel van verfijnde expressie. De term ‘alpine Sangiovese’ vat dit goed samen: wijnen met frisse hoogten, florale diepgang en een duidelijke identiteit. Een stijl die niet domineert, maar intrigeert.
Lamole in flessen: producenten die het verschil maken
Hoewel Lamole klein is, telt het een indrukwekkende reeks producenten die het terroir met precisie, respect en karakter tot uitdrukking brengen. Enkele van de belangrijkste namen:
Filetta di Lamole (Fontodi) Een project van de bekende producent Fontodi, met als doel de puurheid van Lamole Sangiovese te vangen. Referentiewijn: Filetta di Lamole Chianti Classico – intens floraal, met nervositeit en focus.
I Fabbri Biologisch werkend familiebedrijf dat al generaties lang op grote hoogte actief is. Referentiewijn: ‘Terra di Lamole’ – energiek, verfijnd en boordevol bloemen en kruiden.
Lamole di Lamole (eigendom van Santa Margherita Prosecco) Een historisch domein dat werkt met een grote focus op terroirexpressie en traditionele waarden. Referentiewijn: Chianti Classico Riserva – soepel, floraal en met een opvallend licht karakter.
Le Masse di Lamole Een kleine, ambachtelijke producent die de nadruk legt op precisie en authenticiteit. Referentiewijn: Chianti Classico – een mooie balans tussen fruit, kruiden en elegantie.
Podere Castellinuzza Kleinschalig, puur en traditioneel werkend domein dat trouw blijft aan zijn terroir. Referentiewijn: Chianti Classico – licht, fris en delicaat, met minerale precisie.
Waarom Lamole een blijvende indruk nalaat
Lamole is in veel opzichten een buitenbeentje binnen Chianti Classico. Het is de kleinste UGA, met de hoogst gelegen wijngaarden, een zeer beperkte productie en een geologisch profiel dat sterk afwijkt van de rest van de regio. Toch, of juist daarom, heeft Lamole een duidelijke plaats verdiend in het kwaliteitslandschap van de appellatie.
Wie Lamole bezoekt, merkt al snel dat het hier net iets anders voelt dan in andere delen van Chianti Classico. De ligging is afgelegen, het ritme trager, het landschap steiler en dichter bebost. De combinatie van hoogte, expositie en bosrijke omgeving creëert een microklimaat dat uniek is in de streek. Dat vertaalt zich rechtstreeks in de stijl van de wijnen: fris, floraal, licht van structuur maar rijk aan detail.
Opvallend is dat Lamole, net als Montefioralle, pas vanaf de oogst van 2027 officieel als UGA erkend zal worden. De reden hiervoor is technisch van aard: de afbakening en administratieve procedures voor deze twee kleine gebieden vroegen meer tijd om correct te verwerken. Ondanks die latere officiële ingang wordt Lamole vandaag al breed erkend als een van de meest unieke terroirs binnen de appellatie, zowel door producenten als door wijnliefhebbers.
Bedankt voor het meereizen
We heffen nog een laatste keer het glas en klinken met een Podere Castellinuzza Chianti Classico Riserva 2020 want met Lamole sluiten we deze verkenningstocht door de UGAs van Chianti Classico af. Wat begon als een nieuwsgierige blik op een vernieuwde classificatie, groeide uit tot een ode aan de diversiteit van een streek die niet alleen de geografische diversiteit van Chianti Classico heeft blootgelegd, maar vooral heeft aangetoond hoeveel verschil terroir kan maken, zelfs binnen één appellatie, en soms op slechts enkele kilometers afstand van elkaar. Van het ruige Gaiole tot het verfijnde Lamole: Chianti Classico leeft, ademt en verrast. Het is geen uniforme wijn, maar een lappendeken van stijlen en persoonlijkheden. Hopelijk heeft deze uitgebreide reeks dat ook voor jullie duidelijk gemaakt.
In onze zondagsreeks ‘UGA ‘Classificatie revisted’ trekken we vandaag naar het hart van de Chianti Classico, naar een plaats die klein van omvang is, maar groots in wijnhistorie en karakter: Montefioralle. Met deze piepkleine UGA bevinden we ons in de heuvels boven Greve in Chianti, waar een van de meest verfijnde microzones van de appellatie schuilgaat. Lang voor de UGAs officieel erkend werden, wisten kenners al: wie finesse en concentratie zoekt, moet in Montefioralle zijn. En hoewel Montefioralle pas in een latere fase officieel van kracht wordt als UGA (2027), wordt ze nu al beschouwd als een van de meest expressieve en herkenbare terroirs van de regio. Hier, tussen middeleeuwse muren, steile wijngaardterrassen en olijfboomgaarden, worden wijnen geboren die uitblinken in precisie, charme en diepgang.
Een historisch kruispunt
Montefioralle, gelegen binnen de gemeente Greve in Chianti, beslaat een totaal oppervlak van 1.545 hectare, waarvan slechts 143 hectare is aangeplant met Chianti Classico-wijngaarden. Daarmee is het na Lamole de kleinste UGA van de appellatie. Wat het aan grootte mist, maakt het goed in geschiedenis en reputatie. Dit was ooit een strategisch bolwerk in de middeleeuwen; vandaag is het een betoverend dorpje omringd door steile terrassen, olijfbomen en wijngaarden die op hoogte dansen tussen 230 en 540 meter boven zeeniveau.
Het dorp Montefioralle zelf wordt vaak beschouwd als een van de oudste versterkte nederzettingen van Chianti. Strategisch gelegen op een heuvelrug die de valleien van de Greve en de Pesa scheidt, bevond Montefioralle zich eeuwenlang op een kruispunt van handelsroutes, militaire linies en culturele invloeden. Deze ligging maakte het tot een plek van ontmoeting en confrontatie. Tussen Siena en Florence, tussen boeren en edelen, tussen verleden en toekomst.
Tijdens de middeleeuwen diende Montefioralle als een belangrijk verdedigingspunt binnen het territorium van Florence. De cirkelvormige stadsmuur die het dorp nog steeds omringt, getuigt van deze militaire rol. Tegelijkertijd was het dorp ook een agrarisch centrum waar wijnbouw, olijventeelt en ambachtelijk vakmanschap samensmolten in een zelfvoorzienende microkosmos.
Vandaag vinden we dat historische kruispunt terug in de landschappelijke gelaagdheid. Middeleeuwse architectuur, eeuwenoude terrassen, traditionele landbouw en moderne kwaliteitswijnbouw bestaan hier naast elkaar in een delicaat evenwicht. De hellingen rond het dorp, ooit gebruikt voor gemengde teelt, zijn inmiddels grotendeels beplant met Sangiovese. Maar de historische mozaïek van bos, olijfgaarden en kleinschalige wijngaarden is behouden gebleven. Dit draagt niet alleen bij aan biodiversiteit, maar geeft ook de wijnen van Montefioralle hun unieke, ingetogen karakter.
De geologie van Montefioralle
De UGA Montefioralle is genoemd naar het eeuwenoude dorp dat het hart van deze zone vormt. Hoewel het gebied geologisch relatief homogeen is, met vooral alberese en pietraforte als dominante bodemformaties, kan het toch worden opgedeeld in drie duidelijk te onderscheiden subzones met elk hun eigen kenmerken.
De eerste zone, gelegen tussen de grens met de UGA Panzano en het dorp Montefioralle zelf, wordt gekenmerkt door een grotere aanwezigheid van pietraforte (een kalkrijke zandsteen), steile terrassen, talrijke olijfbomen en kleinschalige landbouwbedrijven. Het is een ruig, bijna handgesmeed landschap dat het karakter van de wijn, mineraal, gefocust, verfijnd, weerspiegelt.
De tweede zone begint bij de plaats Zano en strekt zich noordwaarts uit richting Calcinaia en Greti. Hier zijn de hellingen zachter, de wijngaarden groter van opzet en de hoogte gemiddeld lager. Deze streek is duidelijk gedomineerd door kalk-klei bodems die gelinkt zijn aan de albereseformatie. De wijnen uit dit deel zijn vaak iets ronder, voller en toegankelijker, met uitgesproken fruittonen.
Een derde gebied, wat meer afgezonderd en omgeven door bossen, bevindt zich rond Verrazzano. Hier blijft alberese het dominante bodemtype, wat bijdraagt aan een stijl met fijne zuren, ingetogen kracht en mooie spanning.
Tot slot strekt de UGA zich uit tot aan de heuvelkam die de valleien van de Greve en de Pesa scheidt, met hoogtes die kunnen oplopen tot boven de 500 meter. Deze hogere percelen combineren koelte met zonexpositie, wat ideaal is voor langzame, aromatische rijping van de druiven.
Het terroir van Montefioralle: steen, helling en warmte
Montefioralle is een compact en uitgesproken terroir, waar de combinatie van hoogte, expositie en ondergrond het karakter van de wijnen diepgaand bepaalt. De bodems in deze UGA worden gedomineerd door twee geologische formaties: alberese en pietraforte, beide typerend voor de meest prestigieuze delen van Chianti Classico, maar met elk een eigen invloed op de wijnstijl.
Alberese is een harde, kalkhoudende mergel die rijk is aan calciumcarbonaat. Deze gesteentesoort breekt met de tijd af in een fijn, mineraalrijk stof dat de wortels dwingt om diep te gaan. Dit bevordert een evenwichtige vegetatieve groei en een natuurlijke beperking van de opbrengst, wat leidt tot geconcentreerde druiven. Wijnen van alberese tonen vaak een heldere structuur, levendige zuren, florale tonen en een ingetogen kracht. Het zijn wijnen die langzamer rijpen en bijzonder goed ouderen.
Pietraforte, daarentegen, is een compacte kalkzandsteen die harder is dan alberese. Deze formatie levert nog drogere, stenige bodems op, met een hoge weerstand tegen erosie. Waar alberese finesse en lift geeft, zorgt pietraforte eerder voor grip, textuur en een robuustere structuur, wat bijdraagt aan een robuuste bouw en warmtevasthoudende eigenschappen, met invloed op de concentratie en extractie van de druif. In Montefioralle komt pietraforte vooral voor in de zone richting Panzano, waar het terrein steil is en de terrassen oud en smal zijn.
Het microklimaat speelt hierin een belangrijke rol. Montefioralle is relatief warm voor een binnenlandse UGA, met goede zonexpositie en bescherming tegen koude luchtstromen dankzij de omringende heuvels. De hoge ligging van veel percelen, tot boven de 500 meter, compenseert deze warmte met nachtelijke afkoeling en een trage, regelmatige rijping. Hierdoor blijven zuren behouden en ontwikkelen de aroma’s zich gelaagd.
Het terrein zelf is ruig en sterk geaccidenteerd, met veel terrassen en steile hellingen. De wijngaarden liggen versnipperd tussen bossen en olijfgaarden, wat bijdraagt aan biodiversiteit en microklimatische variatie. De meeste percelen worden kleinschalig bewerkt, vaak door familiebedrijven die nauw verbonden zijn met hun land.
De stijl in het glas: sappige charme en diepte
De Chianti Classico’s uit Montefioralle hebben een herkenbare stijl die zich ergens bevindt tussen elegantie en diepte. Ze zijn zelden massief, maar altijd gelaagd, zuiver en met een zekere ingetogen kracht.
In het glas valt meteen het fruitprofiel op: rijpe rode kers staat centraal, vaak met een vlezige, sappige textuur. Daarnaast komen ook aroma’s van rozenbottel, gedroogde kruiden, cederhout en soms een vleugje sinaasappelschil naar voren. Opvallend is ook de frisheid die in de kern van de wijn blijft doorspelen, ongeacht het warme microklimaat van de zone.
De tannines zijn doorgaans fijnkorrelig en zijdeachtig, de zuren levendig maar goed geïntegreerd. In de afdronk duikt regelmatig een mineraal accent op, dat kan doen denken aan krijt of natte steen – een reflectie van de alberese en pietraforte in de bodem.
Dankzij de combinatie van rijp fruit, frisse kern en genuanceerde structuur zijn deze wijnen vaak al jong verleidelijk, maar bezitten ze ook voldoende ruggengraat en spanning om mooi te evolueren op fles. Montefioralle levert Chianti Classico die uitnodigt tot drinken, maar ook tot herontdekken met de tijd.
Producenten die Montefioralle op de kaart zetten
Ondanks (of misschien juist dankzij) zijn kleinschaligheid, telt Montefioralle een indrukwekkend aantal ambitieuze en terroirgerichte domeinen. Deze producenten combineren traditie met innovatie en laten zien hoe groots wijn uit een kleine zone kan zijn.
Montefioralle Winery Een kleinschalig familiebedrijf dat diep geworteld is in het dorp zelf. Werkt biologisch en volledig met eigen druiven. De stijl is zuiver, evenwichtig en doordrenkt van plaatselijke identiteit. Referentiewijn: Montefioralle Chianti Classico Riserva – een klassieke, elegante Sangiovese met helder fruit, verfijnde zuren en fijne kruidigheid.
Villa Calcinaia Historisch landgoed in handen van de Conti Capponi, met een filosofie die traditie koppelt aan experimentele precisie. Biodiversiteit staat centraal, net als een sobere, evenwichtige stijl. Referentiewijn: Villa Calcinaia Chianti Classico – een schoolvoorbeeld van ingetogen kracht met rijpe kers, droge kruiden en kalkachtige frisheid.
Podere Campriano Gerund door een familie die zowel wijngaard als kelder volledig zelf beheert. Biologisch gecertificeerd en gericht op minimale interventie. Referentiewijn: Campriano Chianti Classico – een pure, energieke wijn met spanning, rood fruit en een opvallend mineraal profiel.
Tenute del Cabreo Onderdeel van Ambrogio e Giovanni Folonari, met moderne faciliteiten en een duidelijke focus op elegantie en drinkbaarheid. De stijl is verfijnd en gepolijst, zonder terroir uit het oog te verliezen. Referentiewijn: Cabreo Il Borgo Chianti Classico Gran Selezione – rijp en soepel, met donkere kers, zachte tannine en lange, harmonieuze afdronk.
Viticcio Produceert wijnen die traditie combineren met internationale finesse. Toegankelijk, maar steeds met een duidelijke structuur en herkenbare Montefioralle-signatuur. Referentiewijn: Viticcio Chianti Classico Riserva – intens, sappig en mooi gelaagd, met fruitige rijkdom en een vleugje balsamico.
Isola delle Falcole Kleine producent die organisch werkt en de voorkeur geeft aan pure, sobere vinificatie. De stijl is delicaat en gefocust, met nadruk op fraîcheur en terroir. Referentiewijn: Isola delle Falcole Chianti Classico – levendig en lichtvoetig, met florale tonen, rode besjes en opvallend kalkachtige structuur.
Castello di Verrazzano Hoewel groter in schaal, bezit Verrazzano belangrijke percelen in Montefioralle. Hun aanpak combineert historische flair met een eigentijdse visie op precisie. Referentiewijn: Verrazzano Chianti Classico Gran Selezione Sassello – geconcentreerd, kruidig en rijk aan structuur, met duidelijke terroirverankering.
Bibi Graetz Bekend van Toscaanse cultwijnen, maar bezit ook kleine percelen in Montefioralle. Zijn stijl is artistiek, eigenzinnig en gefocust op pure expressie. Referentiewijn: Bibi Graetz Colore Rosso – genereus, sensueel en met diepe structuur, al is dit technisch geen Chianti Classico.
Waarom Montefioralle niet mag ontbreken in je Chianti Classico-reis
Montefioralle is misschien klein in oppervlakte, maar groots in karakter. Het is een UGA die alles in zich draagt wat Chianti Classico bijzonder maakt: een rijke geschiedenis, een gevarieerd maar consistent terroir, uitgesproken wijnen met identiteit én een landschap dat traditie en ambacht uitademt.
De wijnen uit deze zone combineren rijp fruit met frisheid, structuur met souplesse, en charme met precisie. Of het nu gaat om een elegante basiswijn of een diepgaande Gran Selezione, Montefioralle laat telkens zien dat terroir zich ook op kleine schaal groots kan uitdrukken.
En toch, deze UGA gaat pas vanaf de oogst van 2027 officieel van kracht binnen de regelgeving van Chianti Classico. Daarmee is Montefioralle een van de laatst toegevoegde schakels in het mozaïek van subzones, maar eentje die nu al wordt erkend om zijn eigenheid en kwaliteit. De officiële status mag dan nog in de toekomst liggen, in het glas bewijst Montefioralle zich al lang.
Terwijl ik dit artikel afrond, geniet ik van mijn laatste flesje Bibi Graetz Soffocone di Vincigliata 2019. Geen Chianti Classico, dat weet ik, maar wel een Sangiovese in zijn meest pure en verleidelijke vorm. Een wijn met eenzelfde soort spanning en karakter als ik zo vaak terugvind in Montefioralle. Ideaal gezelschap tijdens het schrijven van dit artikel.
Volgende week sluiten we deze zondagse reeks af met een laatste halte: Lamole, het hoogste balkon van Chianti, waar finesse, hoogte en luchtigheid samenkomen in een stijl die je niet snel vergeet.
In onze zondag reeks UGA ‘Classificatie revisited’ trekken we vandaag naar het kloppend hart van Chianti Classico: Panzano. Deze UGA ontpopt zich als een van de meest karaktervolle én homogeenste terroirs van de regio. Gelegen op de hoogste, meest compacte heuvelrug tussen Greve en Castellina, vormt Panzano een ware wijnburcht. Niet alleen geografisch, maar vooral ook qua identiteit. Hier, waar steen en zon een pact sluiten, ontstaan Chianti Classico’s van ongekende intensiteit, precisie en bewaarpotentieel.
Panzano: een natuurlijke amfitheater van Sangiovese
De UGA Panzano ligt volledig binnen de gemeente Greve in Chianti en beslaat ongeveer 2.840 hectare, waarvan circa 455 hectare beplant is met wijngaarden. Wat deze zone uniek maakt, is haar bijna perfecte natuurlijke vorm: een komvormig dal, omgeven door hoge heuvels die bescherming bieden tegen extreme weersinvloeden. Deze geografische beslotenheid creëert een uitzonderlijk microklimaat met warme dagen en koele nachten – ideaal voor de langzame en gelijkmatige rijping van Sangiovese.
De hoogte varieert van 250 tot 660 meter, wat resulteert in druiven met een verfijnde aromatiek, levendige zuren en een stevige tanninestructuur – kenmerken die als een rode draad door de wijnen van Panzano lopen.
De geologie van Panzano
Panzano ligt in het uiterste zuidwesten van de gemeente Greve in Chianti en wordt gekenmerkt door twee tegenovergestelde hellingen die samen het unieke karakter van de UGA vormen.
Aan de rechterkant vinden we de oostelijke helling, met de heuvel van Vitigliano als centraal punt. Deze zijde maakt deel uit van het stroomgebied van de rivier de Greve en kent een koeler microklimaat. De wijnen hier neigen naar een elegantere stijl, met florale tonen en verfijning.
Links ligt de westelijke helling, die uitkijkt over de vallei van de Pesa. Hoewel de structuur van de wijnen vergelijkbaar is met die van de oostelijke helling, vertonen ze hier vaak een aardser, strakker en minder fruitig karakter.
De westelijke helling is overigens niet beperkt tot de beroemde Conca d’Oro, maar omvat meerdere parallelle heuvelruggen die aflopen richting de Pesa, tot aan de Rignana-rug, nabij de grens met de UGA San Donato in Poggio. Ook de zone tussen Monte Bernardi en Crespine behoort tot deze westzijde. Hier begint het landschap, zij het niet noodzakelijk de wijnen, kenmerken te vertonen die doen denken aan de UGA Radda.
Wat betreft oriëntatie is het verschil in lichtinval opmerkelijk: de oostelijke helling kijkt uit op Monte San Michele en het Chianti-gebergte, wat zorgt voor schaduw en koelte. De westelijke helling is zuidwestelijk georiënteerd, met zicht op Monte Serra en de Tyrrheense kust. Dit resulteert in meer zonlicht en een warmer microklimaat.
De geologische opbouw van Panzano is even divers als intrigerend. Hoewel vaak geassocieerd met galestro, bestaat het overgrote deel van de ondergrond uit drie dominante formaties: pietraforte, de Sillano-formatie en argillietschalie (argillites shale). Daarnaast zijn er ook kleinere zones met macigno en alberese, al zijn deze doorgaans marginaal beplant met wijnstokken. De grenzen tussen deze geologische zones zijn zelden scherp afgebakend; ze lopen geleidelijk in elkaar over, wat bijdraagt aan de stilistische nuances tussen verschillende wijngaarden.
De Conca d’Oro: terroir in concentratie
De Conca d’Oro is het hart van Panzano en een terroir-op-zich. Dit natuurlijke amfitheater op de westelijke helling geniet van een ideale zuidexpositie, optimale drainage en een zeldzaam samenspel van bodemtypes. Van galestro in de hogere delen, via sillano naar het noorden, tot aan pietraforte en argilliet in het zuiden – deze variatie vertaalt zich in diepe, gelaagde wijnen met kracht, balans en precisie.
Het is geen toeval dat juist hier de meeste Gran Selezione-wijnen van Panzano hun oorsprong vinden. De Conca d’Oro is terroir in optima forma: een plek waar geologie, expositie, microklimaat en hoogte samenkomen in een bijna perfecte balans.
De kracht van galestro: een terroir van ruige elegantie
Panzano onderscheidt zich vooral door zijn opmerkelijke geologische eenheid. Waar andere UGA’s een lappendeken van bodemtypes tonen, wordt Panzano gedomineerd door galestro. Deze verweerde leisteen is rijk aan mineralen, brokkelig van structuur, en biedt een uitstekende drainage. Galestro komt vooral voor op de flanken van de Conca d’Oro, zowel in het hogere als lagere gedeelte. Deze bodem dwingt de wijnstokken diep te wortelen en levert wijnen met spanning, krachtige tannine en een koele mineraliteit. Topwijngaarden zoals Vigna del Sorbo liggen hier.
Hoewel galestro de hoofdrol speelt, is de geologie van Panzano allesbehalve monotoon. In verschillende zones vinden we ook alberese, pietraforte, macigno, sillano en andere leisteenvarianten. In de Conca d’Oro bijvoorbeeld loopt de bodem van noord naar zuid over van sillano naar pietraforte. Een overgang die voelbaar is in de textuur en structuur van de wijn.
Sillano formatie – finesse in kracht
De Sillano Formatie, bestaande uit afwisselende lagen kalkrijke klei en zandsteen, komt voor in het noordwesten van de Conca d’Oro, met name tussen Monte Bernardi en de hoger gelegen zones richting Crespine. Hier ontstaan wijnen met een mooi evenwicht tussen kracht en elegantie, vaak met een fijne textuur en verfrissende zuren.
Argillites shale – donkere mineraliteit
De argillietschalie komt gefragmenteerd voor in het centrale en zuidelijke deel van Panzano, verspreid over beide hellingen. Deze compacte, kleirijke leisteen draagt bij aan donkere, geconcentreerde wijnen met een steenachtige, soms grafietachtige ondertoon. In combinatie met de hoogte zorgt dit voor spanning en verticale kracht in de wijnen.
Pietraforte – kracht en grip
Pietraforte is een harde, compacte zandsteen die vooral voorkomt in het zuidwestelijke deel van de Conca d’Oro, richting Rignana. Deze bodem geeft wijnen met een stevige structuur, meer grip in de tannine, en vaak een licht rokerige, aardse toets. De combinatie met de zuidwestelijke oriëntatie zorgt hier voor krachtige, diepe wijnen met bewaarpotentieel.
Macigno – op de grens met Radda
Macigno, een zandsteenformatie die typisch is voor de hogere Chianti-zones, komt voor in het noordoosten van Panzano, op de grens met Radda. Hier, in de buurt van Vitigliano, begint het landschap al wat meer te lijken op dat van Radda: koeler, bosrijker, en met wijnen die floraler en fijner zijn, met meer zuren en minder spiermassa.
Alberese – marginaal maar aanwezig
Alberese, een kalkrijke, witte steen die elders in Chianti (zoals in Radda en Gaiole) een prominente rol speelt, is in Panzano slechts marginaal aanwezig, vooral op de oostelijke flank, richting de Greve-vallei. Waar deze bodem voorkomt, is de stijl wat lichter, eleganter en nerveuzer. Wijnen met meer lift dan breedte.
Het klimaat van Panzano
Naast geologie en expositie speelt ook het klimaat een sleutelrol in de identiteit van Panzano. De combinatie van hoogte, ligging en de natuurlijke vorm van het landschap zorgt voor een uniek microklimaat dat duidelijk zijn stempel drukt op de stijl van de wijnen.
Panzano bevindt zich op een compacte heuvelrug tussen Greve en Castellina en ligt gemiddeld hoger dan de meeste andere UGA’s in Chianti Classico. De wijngaarden variëren van 250 tot 660 meter boven zeeniveau, wat zorgt voor een relatief lang groeiseizoen. Deze hoogte betekent ook dat de nachten koel blijven, zelfs in de warmere maanden, wat essentieel is voor het behoud van zuren, aromatische frisheid en fijne tannine in de druiven.
De komvormige structuur van Panzano, met openingen naar zowel de Greve- als de Pesa-vallei, draagt bij aan een natuurlijke luchtcirculatie, waardoor vochtophoping beperkt blijft en ziekterisico’s dalen. Deze constante luchtstroom werkt in het voordeel van biologische en biodynamische wijnbouw, die in Panzano op grote schaal wordt toegepast.
Wat betreft zonlicht is het verschil tussen de twee hellingen opvallend:
De westelijke helling, waaronder de Conca d’Oro, geniet van ruime zoninval en een warme middagzon. In combinatie met de arme bodems levert dit gestructureerde, rijpe en krachtige wijnen op.
De oostelijke helling, met oriëntatie richting Monte San Michele, vangt minder directe zon en kent een iets koeler microklimaat. De wijnen van deze zijde zijn doorgaans eleganter, met een fijnere tanninestructuur en meer florale tonen.
Ondanks de relatief warme ligging in Toscane biedt Panzano dankzij zijn hoogte en ventilatie een zekere klimaatbuffer in het licht van klimaatverandering. De Sangiovese voelt zich hier thuis: rijp, maar niet log. Krachtig, maar met spanning.
Stijl in het glas: compleetheid als signatuur
De wijnen van Panzano zijn doorgaans vol, intens en gestructureerd, met een opmerkelijke balans en gelaagdheid. Ze combineren de kracht van Castelnuovo Berardenga met de precisie van Radda. Bovendien voegen ze daar een unieke minerale diepte aan toe.
Fontodi’s Vigna del Sorbo, gelegen in het bovenste deel van de Conca d’Oro, illustreert dit meesterlijk: een wijn met kracht, precisie en grote bewaarpotentie. In het lagere deel vinden we Candialle, dat elegante, evenwichtige wijnen maakt waarin structuur en finesse hand in hand gaan.
Panzano herbergt een indrukwekkende reeks topdomeinen:
Wie Panzano zegt, zegt topkwaliteit. De UGA herbergt een opvallend hoge concentratie aan toonaangevende domeinen, gaande van historische iconen tot jonge, energieke producenten. Wat hen bindt, is hun gedeelde overtuiging in het potentieel van de heuvels van Panzano, hun respect voor terroir, en hun streven naar pure, expressieve wijnen. Hier vind je producenten die Sangiovese tot het uiterste drijven.
Fontodi – Een van de vaandeldragers van Panzano én Chianti Classico als geheel. Fontodi werkt sinds jaar en dag biodynamisch en bezit enkele van de beste percelen in de Conca d’Oro. De stijl is krachtig, geconcentreerd en toch levendig, met een grote focus op balans en bewaarpotentieel. Representatieve wijn: Vigna del Sorbo Gran Selezione: een wijn die Panzano’s spierkracht en precisie perfect samenvat..
Candialle – Een kleiner domein dat zich kenmerkt door verfijning, terroirgevoeligheid en een moderne interpretatie van klassieke elegantie. Wijnen met finesse, helderheid en een opvallende zuiverheid. Representatieve wijn: La Misse di Candialle: puur, lineair en energiek, met een strakke mineraliteit die typisch is voor de hogere zones van de Conca.
Castello dei Rampolla – Pioniers van biodynamie in de wijngaard. De stijl is krachtig, diep en intens, met cultstatus ver buiten Italië. Representatieve wijn: Vigna d’Alceo: een cultklassieker met diepe structuur en zeldzame intensiteit.
Le Cinciole – Hooggelegen wijngaarden, kleinschalige aanpak en een focus op zuivere expressie maken dit domein tot een vaste waarde in het kwaliteitslandschap. De wijnen zijn strak, mineraal en puur. Camalaione is een krachtige blend met bergachtige elegantie, die laat zien dat hoogte en diepte hand in hand kunnen gaan.
Il Molino di Grace – Een producent die trouw blijft aan het klassieke profiel van Chianti Classico, met stevige structuren en robuuste energie. Il Margone Gran Selezione is hun representatief: krachtig, rijk en langlevend, met een onmiskenbaar Panzano-karakter.
Monte Bernardi – Net op de grens met San Donato. De wijnen zijn ingetogen krachtig, met een zekere rust en diepgang. Representatieve wijn: Sa’etta: 100% Sangiovese uit oude stokken, die de puurheid en textuur van Panzano’s westelijke helling belichaamt.
Tenuta La Massa – Een modern, ambitieus domein dat zich laat inspireren door internationale stijlen, maar geworteld blijft in de Panzano-bodem. Innovatief in kelder én wijngaard. Representatieve wijn: La Massa: Een internationale blend die kracht en verfijning uitdrukt.
Isola delle Falcole – Klein maar karaktervol domein, waar precisie en terroirexpressie centraal staan. Werkt volgens biologische principes, met minimale interventie. Representatieve wijn: Chianti Classico Riserva: elegant, helder en levendig, met een ijle mineraliteit die direct uit de rotsen lijkt te komen.
Waarom je Chianti Classico UGA Panzano moet proeven
Panzano is geen opkomende ster. Het is een gevestigde grootheid. Een terroir met een duidelijke stem, gevormd door galestro, zon en hoogte, en een plek die zijn plaats in de Chianti Classico hiërarchie al lang heeft verdiend. Dit is een UGA voor liefhebbers van authentieke, krachtige wijnen met een minerale ondertoon, een stevige structuur en een indrukwekkende levensduur.
De erkenning van Panzano als officiële UGA binnen de appellatie biedt de consument een helder oriëntatiepunt in het groeiende landschap van terroirgedreven Chianti Classico. De eerste Gran Selezione’s met “Panzano” op het etiket zijn in aantocht. Het is slechts een kwestie van tijd voor ze internationaal tot referentie worden verheven.
Sommige producenten, zoals Isola delle Falcole, wekken daarbij bijzondere verwachtingen. Hun stijl is precies, puur en toont de subtiliteit die onder de spierballen van Panzano schuilgaat. Terwijl ik dit schrijf, herinner ik me gelukkig dat er nog enkele flessen in de kelder lagen. Geen Chianti Classico, wel hun Vecchia Vigna – op perfecte temperatuur gebracht, ontkurkt, ingeschonken… en geproefd, met een bevestigend knikje dat eigenlijk alles zei. Panzano stelt niet teleur. Het spreekt, krachtig, gelaagd en overtuigend.
In onze zondagse reeks UGA ‘Classificatie revisted’ reizen we vandaag naar het uiterste noordwesten van de appellatie, waar de heuvels van de Chianti overgaan in de uitlopers van Florence. Hier ligt San Casciano, een UGA die even klassiek als verrassend is. Deze regio kijkt terug op een lange wijnbouwtraditie, met wortels die reiken tot in de Etruskische tijd. San Casciano is ook het toneel van enkele van de meest invloedrijke ontwikkelingen in de moderne Toscaanse wijnbouw. Het is hier dat de familie Antinori haar vernieuwende visie tot leven bracht met wijnen als Tignanello, die wereldwijd tot referentie zijn uitgegroeid. Maar achter die iconen schuilt een breder verhaal van glooiende wijngaarden, oude alluviale bodems en een stijl die uitblinkt in elegantie, verteerbaarheid en pure expressie van Sangiovese.
San Casciano: Toegangspoort tot Chianti Classico
De UGA San Casciano valt volledig binnen de gemeente San Casciano in Val di Pesa en beslaat met 9.100 hectare het grootste grondgebied binnen de DOCG, waarvan 1.170 hectare wijngaard is bestemd voor Chianti Classico. Toch voelt San Casciano niet als een industriële reus, maar eerder als een verstilde, gelaagde lappendeken van traditie, innovatie en natuurlijk evenwicht.
San Casciano wordt vaak de toegangspoort tot Chianti Classico genoemd en dat is meer dan een geografische aanduiding. Gelegen aan de noordrand van het wijngebied, op de grens met Florence, vormt deze UGA voor velen de eerste kennismaking met de wereld van Chianti Classico. Hier begint de reis door de regio, zowel letterlijk als stijlmatig: het open landschap, de milde hellingen en het zachte klimaat zorgen voor wijnen die vriendelijk en toegankelijk zijn, maar toch trouw blijven aan de structuur en diepgang die de appellatie kenmerkt. Oostelijk begrensd door de rivier Greve en westelijk door de Pesa, ontvouwt zich een zachtglooiend reliëf dat varieert van 110 tot 465 meter hoogte. Een landschap dat uitnodigt en geleidelijk verdiept. De milde omstandigheden zorgen bovendien voor een vroege en regelmatige rijping, wat San Casciano tot een van de meest consistente én benaderbare UGA’s maakt van de hele Chianti Classico.
De geologie van San Casciano
San Casciano onderscheidt zich binnen Chianti Classico niet zozeer door geologische diversiteit, maar juist door een opvallende homogeniteit in bodemopbouw en landschap. Het merendeel van de wijngaarden bevindt zich op oude alluviale afzettingen, gelegen tussen de valleien van de Val di Pesa in het westen en de Val di Greve in het oosten. Deze bodems zijn overwegend kiezelrijk, roodbruin van kleur en goed drainerend, waardoor ze uitermate geschikt zijn voor het verbouwen van Sangiovese.
Het landschap zelf is een soort hoogvlakte, licht golvend, met lange valleien die noord-zuid door het gebied snijden. Hoogteverschillen zijn relatief bescheiden, maar voldoende om subtiele microklimatische verschillen te creëren. De meeste percelen liggen tussen de 150 en 300 meter hoogte, met enkele uitschieters richting 465 meter in de zuidelijke en oostelijke zones.
Een belangrijk geologisch kenmerk in het westen is de vallei van de Terzona, de breedste en meest herkenbare. Deze scheidt de heuvelrug van Montefiridolfi van de rest van de gemeente en mondt uit in de Val di Pesa, die tevens de westelijke grens vormt van de Chianti Classico appellatie.
Aan de oostzijde vinden we het meer grillige landschap van de Val di Greve, waar de contouren dieper zijn uitgesneden en het zicht op de geologie minder rechtlijnig is. De enige goed waarneembare structuur hier is het gebied tussen Mercatale Val di Pesa en Quattro Strade, waar smalle ruggen westwaarts aflopen richting de Greve. Hier bevindt zich ook de hoogste concentratie aan wijngaarden binnen San Casciano.
In het uiterste noordoosten, richting Monte Albano, ligt Cerbaia, waar de wijngaarden zich uitstrekken langs de vallei van de Sugana. Deze vormt een uitzondering in de algemene noord-zuidoriëntatie van de valleien, want haar loop volgt een oost-west-as. Daarnaast toont de bodem in de hogere delen nabij La Romola een bijzondere afwijking: hier komt het Macigno (zandsteen) aan de oppervlakte, dezelfde geologische formatie die kenmerkend is voor de hogere Chianti-zones zoals Radda en Gaiole.
Ook de zuidelijke zone rond Santa Maria a Macerata, Poggio la Croce, Campòli en Quattro Strade vormt een uitzondering op het uniforme karakter van de rest van San Casciano. De bodemtypes zijn hier diverser, het reliëf is bergachtiger en de invloed van de nabijgelegen UGA’s zoals San Donato in Poggio en Montefioralle begint voelbaar te worden. Dit is ook het gebied waar enkele van de krachtigste wijnen van San Casciano ontstaan, zoals Antinori’s befaamde Tignanello.
De combinatie van deze geologische continuïteit met enkele subtiele breuken maakt San Casciano tot een fascinerende UGA: gelijkmatig van aard, maar niet zonder nuance – en perfect geschikt om terroir in zijn meest fluïde vorm te vertalen naar het glas.
Het terroir van San Casciano: bodems en invloed op de wijnstijl
De bodems van San Casciano zijn overwegend homogeen, maar binnen dat kader zijn er duidelijke nuances die bepalend zijn voor de stijl en expressie van de wijnen. Vier terroirtypes spelen een sleutelrol in de UGA:
Alluviale bodems met kiezels (centrale en westelijke zones)
Het grootste deel van San Casciano rust op oude alluviale afzettingen, rijk aan kiezels en roodbruine leem. Deze bodems bieden een uitstekende drainage en warmen snel op, wat zorgt voor een vroege en regelmatige rijping van de druiven. Wijnen van deze bodems zijn vaak open, fruitgedreven en toegankelijk, met zachte tannine, rijp rood fruit en een soepele structuur. Ze lenen zich goed voor vroege consumptie, maar bezitten ook een verrassend vermogen tot flesrijping wanneer afkomstig van oude stokken of lager gelegen hellingen.
Macigno (rond La Romola en de hogere delen van de Sugana-vallei)
In het noordoosten van San Casciano, nabij La Romola, komt lokaal het Macigno aan de oppervlakte – een zandsteenformatie die ook kenmerkend is voor de hoger gelegen Chianti-zones. Deze arme, stenige bodem vereist diep wortelende wijnstokken en resulteert in wijnen met meer spanning, florale tonen en een opvallende mineraliteit. Hier vinden we Chianti Classico’s met een fijnmazige structuur en levendige zuren – expressief en elegant, met een potentieel voor subtiele complexiteit.
Ruggen rond Mercatale en Quattro Strade (oostelijke zone richting Val di Greve)
Tussen Mercatale Val di Pesa en Quattro Strade vinden we smalle westwaarts aflopende ruggen met kiezelhoudende leem en een hogere wijngaarddichtheid. Deze zones leveren vaak wijnen met een goede balans tussen rijp fruit en frisse zuurgraad, en zijn herkenbaar aan hun lineaire, harmonieuze profiel. Door de ligging richting de Val di Greve zijn de nachten hier iets koeler, wat bijdraagt aan aromatische verfijning.
Campòli en het zuidelijke grensgebied (overgangszone naar San Donato in Poggio en Montefioralle)
In het zuiden, rond Campòli en Poggio la Croce, neemt het reliëf toe en wordt de ondergrond gevarieerder. Hier ontstaan wijnen met meer grip, structuur en gelaagdheid, mede dankzij een grotere aanwezigheid van steenachtige bodems en hellingen met zuidwestelijke expositie. De stijl is krachtiger, met donkere fruittonen, stevige tannines en een groter bewaarpotentieel. Dit is het terroir dat ook wijnen als Tignanello draagt. Iconen die getuigen van de diepgang die San Casciano in zijn zuidelijkste flanken kan bereiken.
Microklimaat: koelte uit het noorden, rijpheid van de zon
Het klimaat van San Casciano weerspiegelt zijn ligging op de overgang tussen Florence en het hart van Chianti Classico. Als noordelijkste UGA van de appellatie profiteert het gebied van een uniek samenspel van milde temperaturen, constante ventilatie en ruime lichtinval. Factoren die rechtstreeks doorwerken in de stijl van de wijn.
De nabijheid van Florence betekent dat de winters iets zachter zijn dan in de hoger gelegen zuidelijke UGA’s, terwijl de lentes koeler starten, waardoor de vegetatieve cyclus iets trager op gang komt. Deze langzamere start resulteert in een verlengd groeiseizoen, wat de opbouw van aroma’s en zuren in de druif ten goede komt. De rijping verloopt traag maar gestaag, en vermijdt de pieken en dalen die in extremere terroirs kunnen voorkomen.
Overdag zorgt de gelijkmatige en brede zoninval voor voldoende warmte om de Sangiovese volledig tot rijpheid te brengen. De brede valleien en open ruggen van San Casciano laten het licht toe om dieper in het landschap door te dringen dan in meer gesloten amfitheaters zoals Panzano of Radda. Hierdoor kunnen ook wijngaarden op lagere hellingen consistent rijpen.
’s Nachts zorgen de dalende luchtstromen vanuit de omliggende valleien (de Val di Pesa en de Val di Greve) voor koele temperaturen en natuurlijke ventilatie. Deze dagelijkse thermische schommelingen zijn essentieel voor het behoud van aromatische frisheid, spanning en levendige zuren. Bovendien dragen ze bij aan een gezonde wijngaardconditie, met minder ziektedruk. Dit werkt dan weer biologische en duurzame wijnbouw in de hand.
Interessant is dat de vroegste rijping van druiven binnen Chianti Classico vaak in San Casciano plaatsvindt. Dit komt niet door excessieve hitte, maar juist door het zachte klimaat, de goed doorlatende bodems en de vroege warmteopbouw van het alluviale terroir. Hierdoor kunnen producenten oogsten op het ideale rijpingsmoment, zonder de zuren te verliezen – cruciaal voor balans en finesse.
In het zuiden van de UGA, bij Campòli en Poggio la Croce, is het microklimaat net iets warmer, met een zuidwestelijke expositie en meer reliëf. Hier ontstaan krachtigere wijnen met meer concentratie, maar nog steeds binnen het evenwichtige en ingetogen kader dat San Casciano typeert.
Stijl in het glas: charme, souplesse en precisie
De Chianti Classico’s uit San Casciano weerspiegelen het milde klimaat, de kiezelrijke alluviale bodems en de open landschapsvorm. Ze tonen zich lichtvoetig en transparant, met aroma’s van rijpe kers, wilde aardbei, viooltjes en fijne kruiden. De tannine zijn soepel, de zuren levendig maar niet scherp, en er is vaak een mineraal accent dat doet denken aan natte steen of krijt.
Dankzij de vroege rijping en natuurlijke balans zijn de wijnen vaak al jong toegankelijk, maar in zones met meer reliëf en stenige bodems, zoals Campòli, La Romola of de ruggen bij Quattro Strade, vertonen ze meer structuur, spanning en verouderingspotentieel. Het is een stijl die finesse verkiest boven kracht, maar die met tijd en aandacht verrassend diep kan worden.
Iconen van San Casciano: modern met wortels
Tot halverwege de 20e eeuw kende San Casciano een grote verscheidenheid aan kleine wijnboeren. Sinds de jaren ’60 heeft de regio een periode van consolidatie en herstructurering doorgemaakt, wat geleid heeft tot meer focus op kwaliteit en terroirexpressie. Vandaag telt de UGA ongeveer 45 wijnhuizen, met een mooie balans tussen historische domeinen en jonge producenten met een frisse blik.
Enkele toonaangevende producenten:
Antinori – De naam alleen al spreekt boekdelen. Tignanello, technisch geen Chianti Classico, ligt in Campòli en toont het absolute potentieel van dit zuidelijke deel van de UGA: kracht, finesse en verouderingscapaciteit.
Montesecondo – Biodynamisch pionier met focus op puurheid en spanning. De wijnen combineren lichtheid met grip en zijn toonbeelden van hedendaagse terroirwijnbouw. Hun Montesecondo Sangiovese Chianti Classico DOCG is een pure, ongepolijste expressie van Sangiovese op kiezelrijke bodems, met levendige zuren en minerale spanning.
Cigliano di Sopra – Ambitieuze producent die oude familietraditie koppelt aan moderne vinificatie. De stijl is zuiver, floraal en energiek. Cigliano di Sopra Chianti Classico DOCG vat het frisse en open karakter van San Casciano perfect samen, met helder fruit en precisie.
Castello di Gabbiano – Groot, maar met terroir in het vizier. De Gran Selezione’s tonen structuur én elegantie, met een klassiek profiel. Bellezza Gran Selezione Chianti Classico DOCG combineert rijp fruit met stevige tannine.
La Vigna di San Martino ad Argiano – Klein domein met oude stokken, werkt traditioneel en produceert evenwichtige, lineaire wijnen met terroir-eigenheid. Hun Chianti Classico Riserva toont een sobere, elegante stijl met kalkachtige mineraliteit en langzame aromatische ontwikkeling.
Waarom je Chianti Classico UGA San Casciano moet ontdekken
San Casciano laat zien dat Chianti Classico niet altijd krachtig hoeft te zijn om indruk te maken. De wijnen uit deze UGA zijn doorgaans toegankelijk, zuiver en evenwichtig, met voldoende diepgang om ook de gevorderde wijnliefhebber te boeien. De combinatie van milde temperaturen, goed drainerende bodems en vroege rijping zorgt voor een duidelijke stijl: elegant, fruitgedreven en consistent.
Dit is een gebied waar de omstandigheden ideaal zijn voor kwaliteitswijnbouw en waar traditie en moderne aanpak goed samengaan. San Casciano is dan ook een logisch vertrekpunt voor wie Chianti Classico wil leren kennen vanuit een open, toegankelijke hoek.
Zoals altijd sluit ik af met het glas in de hand, al bleek mijn kelder op dit moment geen fles uit San Casciano te herbergen. Dan maar een waardig alternatief: een Quercia al Poggio Riserva 2017, uit de heuvels van Barberino Tavarnelle. Ook dat smaakte naar Chianti Classico zoals het hoort te zijn: eerlijk, gelaagd en karaktervol.
In onze serie UGA ‘Classificatie revisted’ verkennen we de geografische UGA-indeling van Chianti Classico en de unieke kenmerken van elke zone. Vandaag richten we de blik op een minder bekende, maar uiterst intrigerende UGA: San Donato in Poggio. Strategisch gelegen tussen Florence en Siena, fungeert deze UGA als een overgangszone tussen het noordelijke Chianti Montalbano en de hartzones van Chianti Classico. Hier vinden we een boeiend spel tussen hoogte, bodemdiversiteit en microklimaat, dat resulteert in wijnen met een verfijnde balans tussen frisheid en diepgang.
San Donato in Poggio: poortwachter van de Classico-zone
De UGA San Donato in Poggio ligt op het noordwestelijke randje van de Chianti Classico-appellatie, verspreid over de gemeenten Barberino Tavarnelle en Poggibonsi. Met een oppervlakte van 6.025 hectare, waarvan 450 hectare bestemd is voor Chianti Classico-wijngaarden, is het een middelgrote zone met een uitgesproken eigen karakter.
De wijngaarden liggen op hoogtes tussen 250 en 425 meter, verspreid over glooiende heuvels en omgeven door bossen. Deze ligging zorgt voor een mozaïek aan microklimaten, waar druiven langzaam en gelijkmatig rijpen. Dit resulteert in wijnen die een opmerkelijke frisheid en complexiteit bezitten, met een uitstekende balans tussen structuur en elegantie.
Hoewel San Donato in Poggio relatief discreet op de kaart staat, speelt het al decennialang een sleutelrol binnen Chianti Classico. Producenten als Isole e Olena en Castello di Monsanto, beiden gevestigd in het zuidelijke deel van de UGA, hebben het gebied stevig op de wijnkaart gezet. Hun wijnen belichamen de stille kracht van deze regio: verfijnd, precies en met opvallend veel diepgang.
De geografie van San Donato in Poggio
San Donato in Poggio ligt langs de westelijke grens van de Chianti Classico-appellatie en wordt gekenmerkt door een sterk gevarieerd landschap. Het gebied ontleent zijn naam aan het historische dorp San Donato in Poggio, dat als een natuurlijk observatiepunt dient over de omringende wijngaarden.
Een van de meest markante geografische elementen in deze UGA is de torrente Pesa, een rivier die fungeert als een natuurlijke grens tussen verschillende subzones binnen het gebied.
Noordelijke sector: Badia a Passignano en de Pesa-vallei
Ten noorden van de Pesa-vallei bevindt zich de zone van Badia a Passignano, die op verschillende niveaus een overgang vormt tussen San Donato in Poggio en de UGA’s van San Casciano in Val di Pesa en Panzano.
Laaggelegen wijngaarden rond Pratale: deze vertonen gelijkenissen met de bodems van San Casciano, met meer kleirijke en sedimentaire bodems die een zachtere, rijpere wijnstijl produceren.
Wijngaarden rond de abdij van San Michele Arcangelo (Badia a Passignano): deze delen hebben bodems die meer overeenkomsten vertonen met die van het westelijke deel van Panzano, met meer steenachtige, kalkrijke formaties die de wijnen een minerale ruggengraat geven.
Zuidelijke sector: San Donato in Poggio en omringende heuvels
Maak je een bocht van 180 graden, dan bevindt zich ten zuiden van de Pesa een gebied dat in veel opzichten verschilt van de noordelijke sector. Dit is een uitgestrekter landschap, waar de wijngaarden zich niet alleen rond San Donato in Poggio zelf bevinden, maar ook in diverse kleinere subzones.
Het westen: Cerbaia en de snelweg Firenze-Siena Ten westen van San Donato in Poggio, voorbij de Firenze-Siena snelweg, ligt de zone Cerbaia. Dit gebied heeft wijngaarden op relatief hoge heuvels, afgewisseld met bospercelen die de blootstelling aan de zon en de ventilatie beïnvloeden.
Het zuidwesten: de heuvel van Cortine Deze heuvel, die boven het landschap uitsteekt, herbergt enkele van de meest karakteristieke wijngaarden van de regio. De bodems hier hebben een bijzondere mix van kalksteen en zandsteen, wat zorgt voor gestructureerde maar elegante wijnen.
Het zuiden: Olena en Monsanto De subzones Olena en Monsanto, bekend van enkele van de meest invloedrijke producenten in Chianti Classico, liggen in het zuidelijke deel van San Donato in Poggio. Hier vinden we een geologische overgang:
Olena ligt op een combinatie van galestro en pietraforte, wat resulteert in mineralige, gestructureerde wijnen.
Monsanto heeft bodems met een hoog aandeel mariene sedimenten, wat de wijnen een subtiele ziltigheid en florale elegantie geeft.
Pianamici en Serelle Beweeg je zuidelijk vanuit Olena, dan kom je bij zones als Le Isole, Pianamici en Serelle. Dit zijn gebieden met een aanzienlijke oppervlakte aan wijngaarden, die profiteren van de hogere ligging en goed gedraineerde bodems.
Poggio di Macericca en Cinciano: de westelijke grens In de uiterste westelijke zone bevindt zich Poggio di Macericca, een minder hoge maar opvallend zichtbare heuvel die een belangrijk geografisch referentiepunt vormt.
De hellingen aan de Cinciano-kant worden gekenmerkt door een aanzienlijke aanwezigheid van olijfgaarden en lichtere bodems, wat zorgt voor een subtiele finesse in de wijnen.
Terroir San Donato in Poggio: een samenspel van zee en steen
San Donato in Poggio wordt gekenmerkt door een opvallend diverse geologie, met een mengeling van verschillende bodemtypes die elk een unieke invloed hebben op de stijl van de wijnen. De geologische geschiedenis van dit gebied, dat tijdens het Plioceen-tijdperk deels onder de zee lag, heeft ervoor gezorgd dat de regio zowel mariene afzettingen als kalksteen- en zandsteenformaties kent.
De variatie in bodems en hoogtes leidt tot een breed scala aan wijnexpressies, waarbij frisheid, elegantie en complexiteit de rode draad vormen. Hieronder volgt een overzicht van de voornaamste bodemtypes en hun invloed op de wijnen uit San Donato in Poggio.
Kleirijke en sedimentaire bodems (laaggelegen zones zoals Pratale)
In de lager gelegen delen, zoals rond Pratale, zijn de bodems rijk aan klei en sedimentaire afzettingen, vergelijkbaar met de terroirs van San Casciano in Val di Pesa.
Invloed op de wijnstijl: Deze bodems hebben een hoger waterhoudend vermogen, wat resulteert in wijnen met een vollere body, rijpere tannine en een zachtere textuur. De fruitexpressie is overwegend rijp rood fruit, met tonen van kersen en pruimen.
Steenachtige, kalkrijke formaties (Badia a Passignano en westelijk Panzano)
Hoger op de hellingen van Badia a Passignano, die aanleunt tegen de wijnen van westelijk Panzano, domineren meer steenachtige en kalkrijke bodems.
Invloed op de wijnstijl: Wijnen van deze bodems vertonen een betere structuur en een intense mineraliteit. De zuren zijn levendiger en de tannine fijner, wat bijdraagt aan een langere flesrijping. Aroma’s van viooltjes, rode bessen en kruiden komen hier duidelijker naar voren.
Mix van kalksteen en zandsteen (Cortine en omliggende heuvels)
De heuvels rond Cortine bevatten een combinatie van kalksteen en zandsteen, wat zorgt voor een goed doorlatende, maar toch stevige bodemstructuur.
Invloed op de wijnstijl: De combinatie van kalksteen (frisheid en mineraliteit) en zandsteen (structuur en rijpheid) levert wijnen op met een opvallend elegante balans. De zuren zijn fris, maar de tanninestructuur is ronder en toegankelijker. Smaakprofielen tonen vaak hints van rijp rood fruit, kruiden en een subtiele kruidigheid.
Galestro en pietraforte (Olena en hoger gelegen gebieden)
In de zone rond Olena vinden we een klassieke combinatie van galestro (verweerde leisteen) en pietraforte (harde zandsteen).
Invloed op de wijnstijl:
Galestro bevordert een diepe worteling van de wijnstokken, waardoor de wijnen een fijne structuur en een uitgesproken frisheid krijgen. De zuren blijven hoog en zorgen voor een levendig mondgevoel.
Pietraforte bevat een hoog gehalte aan magnesium en calcium, wat de wijnen een krachtige structuur en lang bewaarpotentieel geeft. Dit type bodem is ook terug te vinden in Panzano, waardoor de wijnen een zekere overeenkomst vertonen in hun stevige bouw en tanninerijke karakter.
Wijnen van deze bodems zijn krachtig en gestructureerd, met een diepe fruitconcentratie en een duidelijke minerale ruggengraat.
Mariene sedimenten (Monsanto en zuidelijke sectoren)
In de zuidelijke delen van San Donato in Poggio, zoals rond Monsanto, bevat de bodem een hoge concentratie aan mariene sedimenten en fossiele afzettingen.
Invloed op de wijnstijl: De aanwezigheid van oude zeeafzettingen geeft de wijnen een subtiele ziltigheid en florale elegantie. De tannine zijn fijner en de zuren goed geïntegreerd, wat resulteert in een verfijnde en open stijl met aroma’s van sinaasappelschil, lavendel en natte steen.
Het klimaat van San Donato in Poggio: balans tussen zon en frisheid
San Donato in Poggio profiteert van een mild, maar geventileerd klimaat, dat de rijping van Sangiovese bevordert zonder overmatige hitte. Gelegen tussen 250 en 425 meter hoogte, geniet het gebied van warme dagen en koele nachten, wat bijdraagt aan een langzame rijping en het behoud van zuren.
De invloed van de Pesa-vallei zorgt voor een constante luchtcirculatie, waardoor de wijngaarden goed geventileerd blijven en ziekten minder kans krijgen. Bovendien biedt de afwisseling van zonovergoten hellingen en beboste gebieden een natuurlijke buffer tegen extreme droogte.
Neerslag is goed verdeeld over het jaar, met voldoende regen in het voor- en najaar en droge zomers die een geconcentreerde druivenontwikkeling bevorderen. De wijnen uit San Donato in Poggio weerspiegelen deze klimatologische harmonie: heldere fruitexpressie, frisse zuren en een verfijnde structuur, met een subtiele minerale toets die typerend is voor het terroir.
De identiteit van San Donato in Poggio in het glas
In vergelijking met buren zoals Greve of Castellina zijn de wijnen uit San Donato in Poggio vaak wat ingetogener, maar met een opvallende aromatische precisie. Rode kersen, rozenblaadjes, sinaasappelschil en fijne kruiden domineren het bouquet, met daaronder een kern van minerale frisheid. De tannine zijn gepolijst maar aanwezig, en de zuren dragen bij aan een uitstekende doordrinkbaarheid én bewaarpotentieel.
Deze stijl maakt de UGA bijzonder geschikt voor liefhebbers van verfijnde Chianti Classico’s die niet primair op kracht, maar op subtiliteit en terroirexpressie gericht zijn.
Belangrijke producenten uit San Donato in Poggio
Binnen San Donato in Poggio zijn enkele topproducenten gevestigd die de regio internationaal op de kaart hebben gezet. Zij belichamen de unieke expressie van het terroir en de diversiteit aan stijlen die deze UGA te bieden heeft:
Casa Emma – Opgericht in de jaren 70, en bekend om hun elegante interpretatie van Sangiovese. De Gran Selezione “Vignalparco” komt van een wijngaard op zo’n 400 meter hoogte en toont het florale, minerale profiel van San Donato in volle glorie.
Isole e Olena – Hoewel officieel niet volledig binnen San Donato, komen veel druiven van deze iconische producent uit percelen die binnen de UGA-grenzen vallen. Wereldberoemd om hun Chianti Classico en de iconische Super Tuscan ‘Cepparello’. De wijnen van Isole e Olena tonen finesse, diepgang en een prachtige balans tussen fruit en structuur.
Castello di Monsanto – Een pionier op het gebied van Gran Selezione en bekend om hun langlevende Chianti Classico Riserva ‘Il Poggio’, die elegantie en kracht combineert met een minerale ondertoon.
Monte Bernardi – Gelegen vlakbij het dorpje Panzano, maar met nabijgelegen percelen op de grens van San Donato. Monte Bernardi produceert biodynamische wijnen met een opvallende puurheid en structuur. Hun Chianti Classico Retromarcia is een prachtig voorbeeld van precisie en energie.
Waarom je Chianti Classico UGA San Donato in Poggio moet ontdekken
San Donato in Poggio biedt een unieke combinatie van hoogte, bodemdiversiteit en mariene invloeden, wat resulteert in wijnen met een onderscheidende frisheid, elegantie en gelaagdheid. Deze wijnen zijn niet zo krachtig als die van Castelnuovo Berardenga, noch zo aards als die uit Gaiole, maar bevinden zich precies op de grens tussen structuur en finesse. Een stijl die liefhebbers van klassieke, terroir-gedreven Sangiovese zal aanspreken.
Hoewel de officiële aanduiding Chianti Classico UGA San Donato in Poggio inmiddels erkend is, zijn er op dit moment nog geen wijnen op de markt die deze geografische herkomst op het etiket dragen. Dat heeft alles te maken met de regelgeving rond de Gran Selezione: enkel deze topcategorie mag de UGA vermelden, en het vraagt tijd voordat wijnen die aan alle eisen voldoen én gebotteld zijn, beschikbaar komen.
Tijdens het schrijven van dit artikel stond er een passende fles binnen handbereik: Fattoria La Ripa Gran Selezione 2017. Een wijn die het karakter van San Donato prachtig weerspiegelt: open en kruidig, met een levendige kern en een fijne, minerale ondertoon. Geen overdaad, maar wel présence. Kortom: een aangename metgezel tijdens een middag waarin het terroir tot leven kwam op papier én in het glas.
Wie vandaag al proeft, proeft wat morgen op het etiket zal staan. San Donato in Poggio is een UGA in opbouw. Maar de kwaliteit ligt er al jaren. Misschien fluisterend in plaats van roepend, maar des te overtuigender voor wie luistert.
Bottle Case 