Ep. 2137 of the Italian Wine Podcast with Stevie Kim’s Ambassadors’ Corner on Clubhouse. In this episode Wim Sas – Iwa interviews Giovanni Fiorentino, of the Fiorentino winery in the small rural village of Paternopoli, in the center of the Taurasi area, in Irpinia.
Wim Sas, founder of Wijnkennis in Lille, Belgium, is a highly respected wine expert with over 30 years of experience. Recently named an Italian Wine Ambassador by the Vinitaly International Academy in Verona, a rare distinction, he is known for his deep expertise in Italian wines. In addition to being an importer, Wim is passionate about wine education, offering courses for sommeliers and enthusiasts while sharing his knowledge through writing and teaching.
Giovanni Fiorentino, born 57 years ago in Paternopoli, Irpinia, grew up helping his mother make wine while his father emigrated to the U.S. After graduating in law and working as a public administration consultant, Giovanni left his job in 2012 to build a bio-architectural winery on his family’s land. He cultivates 5 hectares of vineyards (4 of Aglianico, 1 of Coda di Volpe) and bottled his first wine in 2016. Now producing 20,000 bottles annually, his goal is to craft elegant, terroir-driven wines that reflect his family’s legacy and the land’s unique character.
Zondag 7 april – Dag 4: De laatste voorbereidende dag waar er voor het eerst wat dieper werd ingegaan op de proefgedeelte van het examen. Hierdoor werd er wat meer tijd genomen bij het proeven van de wijnen. Daar begonnen we dan ook onmiddellijk mee, want, jawel hoor om 08u30 werd het eerste glas geschonken en gingen we ongestoord verder met het proeven, proeven en nogmaals proeven. Het voor IWA ontworpen proefformulier hadden we de voorbije dagen ons volledig eigen kunnen maken en kende nog weinig geheimen. Uiteraard mag je dit formulier niet gebruiken tijdens de blindproef op het examen en dus was het uitkijken dat je bij de notities geen elementaire zaken over het hoofd zou zien die je dan punten zouden kosten. Je moet tijdens deze blindproef ook melden welke druif je in het glas denkt te hebben en welke DOC(G) daarbij hoort. Tijdens deze laatste proefsessies werd er vooral benadrukt dat je geen tegenstrijdigheden mag vertellen (wat ook geheel logisch is) én dat je toch in de goede richting moet zitten met uw eindoordeel. Het is, om een voorbeeld te schetsen, geen probleem als je een Friulano uit Friuli aan het beschrijven bent als een andere wijn uit het noordoosten van Italië met dezelfde karakteristieke eigenschappen betreffende de vinificatie. Ga je de wijn echter plaatsen in het zuiden van Italië, en bv omschrijven als een Fiano uit Campania dan krijg je een streep door de rekening. Hetzelfde als je volledig andere vinificatietechnieken omschrijft dan de wijn heeft ondergaan. We kunnen hiermee leven en hopen op een gunstig gezinde proefzin morgen.
Donnafugata Passito di Pantelleria DOC ‘Ben Ryé’ 2021 (33 € – Diverse plaatsen in België)
Tijdens deze, wel zeer uiteenlopende tasting session proefden vele mooie wijnen waar ik toch een aparte melding wil maken voor de Silvio Carta Vernaccia di Oristano. Ik had er al vele mooie dingen van gehoord maar had zelf nog nooit de kans gehad deze te proeven. Tot nu dus… en al het moois dat de wijn met zich meekrijgt is absoluut niet overdreven!
Masterclass Conegliano Valdobbiadene Prosecco Superiore DOCG Rive en Cartizze
De Prosecco masterclass kwam op zich wel op een ideaal moment. Ze gaf ons de kans het smaakpallet enigszins te reinigen. Niet dat het enkel om die reden aangenaam was hoor want naar de masterclass op zich keek je wel uit gezien deze specifiek ging over Rive en Cartizze Prosecco. Deze Prosecco’s genieten het hoogste aanzien binnen de appellatie. Toch blijf ik geen voorstander van de Martinotti (charmat) methode. Ik begrijp ten volle dat dit deel uitmaakt van de Italiaanse wijncultuur maar zal steeds een Metodo Classico prefereren boven een Martinotti. Gelukkig mogen persoonlijke voorkeuren nog steeds standhouden 😊. Diego Tomasi kleurde de Conegliano Valdobbiadene Prosecco wel heerlijk in en ik kan iedereen aanraden, ook al ben je geen Prosecco voorstander, halt te houden in dit prachtige, UNESCO werelderfgoed, wijngebied want dit is echt wel meer dan de moeite waard. Zelfs ik ging na de adembenemende rit overstag en bestelde prompt een fles Prosecco Cartizze toen ik enkele jaren geleden deze omgeving verkende. En weet je… ze smaakte nog verdomd lekker ook ter plaatse!
Ca’ Salina Conegliano Valdobbiadene Prosecco Superiore DOCG Spumante Extra Brut Millesimato Rive di Santo Stefano 2023 (19,50 € – Niet in België)
Duca di Dolle Conegliano Valdobbiadene Prosecco Superiore DOCG Spumante Extra Brut Millesimato Rive di Rolle 2022 (19 € – Niet in België)
Frassinelli Conegliano Valdobbiadene Prosecco Superiore DOCG Spumante Extra Brut Millesimato Rive di Santa Maria di Feletto 2023 (16 € – Entrepot du Vin)
Zago Gasparini Conegliano Valdobbiadene Prosecco Superiore DOCG Spumante Brut Millesimato Rive di Collalto 2022 (18 € – Vyvin)
Borgo Antico Conegliano Valdobbiadene Prosecco Superiore DOCG Spumante Extra Brut Millesimato Rive di Ogliano 2023 (15 € – Niet in België)
Terre di San Venanzio Valdobbiadene Prosecco Superiore di Cartizze DOCG Spumante Brut (24 € – Niet in België)
Masterclass Sicilia DOC
De laatste masterclass op het programma was er eentje van het zuiderse eiland Sicilia en meer bepaald omtrent de herkomstbenaming Sicilia DOC. De wijnen uit Sicilia kennen de laatste jaren een onwaarschijnlijke boost (neen, niet enkel deze van Etna) en lijken zich wel aan het heruitvinden te zijn. De vraag die al even in mijn gedachten speelt is ‘hoe het mogelijk is dat in deze tijden van global warming de alcohol percentages in de Siciliaanse wijnen lijken te dalen terwijl we deze elders zien toenemen’. Geef toe, Sicilia is toch geen cool climat zone. Zouden ze ginds technieken gebruiken om alcohol te onttrekken aan de wijnen? Giuseppe Figlioli kon of wou er me geen antwoord opgeven. Opmerkelijk was dat in zijn betoog hij aanhaalde dat 60% tot 70% van de new style Nero d’Avola wijnen geen houtlagering meer krijgt. Dat was weleens anders in het verleden!
Fazio Sicilia DOC Catarratto ‘Mont’Elimo’ 2022 (9 € – Niet in België)
Planeta Sicilia DOC Nero d’Avola ‘Plumbago’ 2020 (17 € – L’arco)
Cusumano Sicilia DOC Nero d’Avola ‘Sàgana’ 2019 (30 € – Young Charly)
De zondag zat er op en er was een einde gekomen aan de masterclasses en proefsessies. Je voelde toch dat er toch een zekere nervositeit in de deelnemers sloop en dat de spanning naar morgen, de examendag, begon toe te nemen. We hadden nog één avond om ons voor te bereiden en ik had me voorgenomen om niet tot het uiterste te gaan, er geen nachtelijke studiesessie van te maken maar de boeken tijdig in de vooravond rond 22 uur dicht te doen. Ik wist wat ik er allemaal voor gedaan had en dat ik niet oeverloos kon blijven herhalen. Ontspannen zijn, vrouwlief aan het thuisfront opbellen en genieten van een goede nachtrust. Toegeven, onderhuids zat er ook wel de dwingende gedachte ‘morgen moet het gaan gebeuren’!
Zaterdag 6 april: Dag 3 Het beloofde aan gelijkaardige dag te worden als de dag voordien. Al wijzigde ik wel het ochtendritueel door wat minder lang te ontbijten zodat er extra half uurtje was voor de studies én liet de transfer bus van het hotel naar Veronafiere aan me passeren. Aan een wandeling zou mijn lichaam meer genot hebben. Het beloofde immers zware kost te worden van bij de start. Professor Scienza zat vol ongeduld op ons zat te wachten om een betoog te houden over de toekomstige problemen waar de wijnbouw voor staat omwille van de global warming. En dus kregen we een, alweer heerlijk boeiend, betoog over ‘How climate change will impact places of production, varieties and cultivation techniques in Italy. What can we learn from the past?’ Op de eerste dag kregen we al te horen hoe ze in Franciacorta aan het experimenteren zijn met de druif Erbamat om zicht hiertegen te wapenen. Vandaag hoorden we een veel diepgaander betoog. Professor Scienza voorspelde dat de geleidings- en snoeitechnieken die vandaag het meest gangbaar zijn zoals o.a. guyot, cordon,… opnieuw vervangen zullen worden door deze die in het verleden gebruikt werden. Pergola, bushvine training, alberello en dergelijke gaan opnieuw meer en meer gebruikt worden. Het opzoeken van hogere hoogtes lijkt een evidentie en is al even aan de gang. In dit opzicht ziet de professor een hoofdrol weggelegd in Abruzzo met Montepulciano die daar in de hoger gelegen gebieden rond de Gran Sasso een perfecte habitat zal vinden. Eenzelfde verhaal in Alto Adige maar dan voornamelijk met Schiava in de hoofdrol. Tenslotte is men al volop onderzoek aan het doen naar de ontwikkeling van nieuwe druiven die beter bestand zouden zijn tegen de warmte die dan de huidige druiven zullen vervangen. De toekomst zal ons uitwijzen of de glazen bol zijn voorspellingen zullen uitkomen!
Guided tasting Session 3 + 4
Na de zware theoretische kost volgde er alweer een nieuwe uitgebreide proefsessie waarbij Sarah en Andrea ons bij onze hand namen en ons doorheen de te proeven wijnen loodsten. Ook vandaag kregen we de eerste twee wijnen blind geserveerd en mochten we een gok wagen naar de druif die we in het glas hadden. Gokken, ach… we weten het gewoon toch zeker (niet) 😉. Hup, here we go!
Baglio del Cristo di Campobello Grillo ‘Laluci’ 2023 (17,50 € – Vinvino)
Er is heel wat aan het bewegen in de Italiaanse Verdicchio wereld. Zowel Jesi, Mantelica als Lugana (Turbiana of Trebbiano di Soave is immers Verdicchio) stijgen er ontzettend in aanzien en de wijnen worden er meer en meer populair (terecht overigens wat mij betreft). Eleonara Marconi van het Instituto Marchigiano di Tutela Vini kwam er dan ook, met wel heel veel passie, haar zeg over doen. Ze was in de volle overtuiging dat de status van vooral de Verdicchio Superiore wijnen nog meer zullen winnen aan populariteit. Uiteraard bracht ze ook enkele proefflessen mee voor ons:
Vignamato Verdicchio dei Castelli di Jesi DOC Classico Superiore ‘Versiano’ 2022 (12,50 € – Vino Salentu)
Sartarelli Verdicchio dei Castelli di Jesi DOC Classico Superiore ‘Balciana’ 2021 (25 € – Cavatappi)
Fattoria Coroncino Castelli di Jesi Verdicchio Riserva DOCG Classico ‘Gaiospino’ 2021 (28 € – Niet in België)
Andrea Felici Castelli di Jesi Verdicchio Riserva DOCG Classico ‘Vigna il Cantico della Figura’ 2020 (43,90 € – Grappolo)
La Staffa Castelli di Jesi Verdicchio Riserva DOCG Classico ‘Rincrocca’ 2020 (29 € – Niet in België)
Garofoli Verdicchio dei Castelli di Jesi DOC Classico Superiore ‘Selezione Gioacchino Garofoli’ 2016 (33 € – Wineplus)
Masterclass Primitivo di Manduria
De dag werd afgesloten met een sessie over Primitivo di Manduria. Insiders weten dat ik de druif niet onmiddellijk een warm hart toedraag en dat ze wat mij betreft helemaal naar Zin-California verbannen mag worden… Nochtans begrijp ik volledig dat er ook vele liefhebbers bestaan van deze suikerrijke druif en haar hoog alcoholvolume. Het steeds aanwezige zoetgehalte maakt dat deze wijnen toegankelijker zijn dan de op aciditeit gebouwde kwaliteitsdruiven (of ben ik nu te negatief?). Gezien het consorzio di Tutela del Primitivo di Manduria wel enkele wijnen maar voornamelijk hun kat hadden gestuurd nam Sarah Heller MW het heft in handen om ons te overtuigen van de kwaliteit van deze druif en ons meer te verdieping in het terra rossa rijke Manduria en omgeving. Soms sprak de mimiek van Sarah echter boekdelen! Nice try zou ik zeggen…
Cantine Lizzano Primitivo di Manduria DOC ‘Macchia’ 2021 (9,40 € – Niet in België)
Claudio Quarta Vignaiolo (Tenuta Eméra) Primitivo di Manduria DOC ‘Anima di Primitivo’ 2021 (14,50 € – Niet in België)
Masseria Cicella Primitivo di Manduria DOC ‘Pepe Nero’ 2021 (14 € – Niet in België)
Masseria Cuturi Primitivo di Manduria DOC ‘Chidro’ 2021 (19 € – Niet in België)
Vinicola Savese Pichierri Primitivo di Manduria DOC ‘Ajanoa’ 2020 (16 € – Niet in België)
Apollonio Vini Primitivo di Manduria DOC ‘Mani del Sud’ 2018 (16 € – Il Sodo)
En zo hadden we dag 3 bijna overleefd. We zochten nog vlug iets lekkers om de Primitivo mee weg te spoelen, gingen vandaag voor een Prociutto e funghi pizza en de boeken vlogen terug de hotelkamer in het rond op zoek naar nog ontbrekende informatie en vooral het uittekenen van de familie stambomen van de Italiaanse druiven zodat die vers in het geheugen zaten!
Vrijdag 5 april: Dag 2 En deze startte met een 2-uur durend betoog van Professore Attilio Scienza over de ‘history and domestication of the Italian vines’ genaamd ‘Magna Graecia: Where it all began’. We hadden vooraf de nodige literatuur doorgenomen omtrent dit onderwerp maar het boeiende betoog van Professor Scienza (het was muisstil in de zaal en iedereen hing aan ’s mans lippen) legde alle puzzelstukjes op de juiste plaats. Plots was alles wat nog in schuifjes vervat zat glashelder. Attilio is bijna 80 jaar oud maar we hopen dat hij nog vele jaren kan doorgaan met het verhalen van de geschiedenis, mythes en ophelderingen.
Guided tasting Session 1 + 2
Nadien gingen we van start met een eerste proefmarathon van 30 wijnen. Master of Wine Sarah Heller had een mooie selectie gemaakt en samen met Master of Wine Andrea Lonardi proefden we de wijnen, werden ze geologisch en geografisch gekaderd en deelden ze hun proefondervindingen zodat we ons deze eigen konden maken voor de praktische proef tijdens het examen. Zorgen dat je het speedy tempo kon volgen werd al snel duidelijk want tijd om oeverloos te discussiëren was er nu eenmaal niet. De aandacht kon geen moment ontsnappen. De eerste twee wijnen proefden we blind en werd er ons gevraagd welke druif(ven) we proefden en welke DOC(G) we in het glas hadden.
We proefden volgende selectie:
Inama Soave Classico DOC ‘I Palchi Foscarino Grande Cuvée’ 2021 (47,50 € – Niet in België)
Montalbera Rucché di Castagnole Monferrato DOCG ‘Laccento’ 2022 (13,80 € – Niet in België)
Cave Mont Blanc Vallée d’Aoste DOC Blanc de Morgex et de La Salle ‘Vini Estremi’ 2022 (15,20 € – Niet in België)
Broglia Gavi DOCG Del Comune di Gavi ‘Bruno Broglia’ 2019 (21,25 € – J&W Wines)
Na een snelle lunch en een welgekomen pauze gingen we in de latere namiddag verder met Umbria waar Paolo Bartolini (president of the ConsorzioTutela Vini Montefalco) ons de witte van Trebbiano Spoletino en de rode op Sagrantino gebaseerde wijnen leerde kennen en proeven. Montefalco Bianco DOC, Spoletino DOC, Montefalco Rosso DOC en uiteraard Montefalco Sagrantino DOCG flessen werden geopend en geproefd! Na het stevige Barolo einde van de vorige proefsessie gingen we dus voor de meest tanninerijke Italiaanse druif: welkom Sagrantino!
Tenuta Alzatura Montefalco DOC Bianco ‘Aria di Casa’ 2021 (21,70 € – Niet in België)
Le Cimate Spoleto DOC Trebbiano Spoletino Superiore ‘Del Cavalier Bartoloni’ 2020 (22 € – Niet in België)
De dag werd afgesloten met een laatste proefsessie van ISWA. Dit staat voor Italian Signature Wines en ze groeperen 9 vooraanstaande domeinen die enkel voor de hoogste kwaliteit gaan en bovendien allen familiebedrijven zijn. De huidige generatie eigenaars van de domeinen waren allen persoonlijk aanwezig om ons hun filosofie en wijnen te delen. Het werd een mooie afsluiter van een goed gevulde dag!
De domeinen presenteerden volgende van hun wijnen:
Villa Sandi Valdobbiadene Prosecco Superiore di Cartizze DOCG Spumante Brut Millesimato ‘La Rivetta’ 2023 (37 € – Wijnkennis)
Bellavista Franciacorta DOCG Brut Millesimato ‘Teatro La Scala’ 2019 (55 € – Niet in België)
Planeta Etna DOC Bianco Contrada Taccione 2022 (23 € – Niet in België)
Feudi di San Gregiorio Greco di Tufo DOCG Riserva ‘Cutizzi’ 2022 (20 € – Licata)
Gewapend met een flesje Lessini Durello Spumante (Epoche 2021 Dossagio Zero van Muni) en een afhaalpizza sloot ik me op in mijn hotelkamer en nam de boeken en de vele notities ter hand om toch nog 1% slimmer te worden… Een ritueel dat de volgende avonden herhaald zou worden.
Donderdag 4 april: Dag 1 en start van de inleidende sessies naar het einddoel. Stevie Kim die instaat voor de organisatie en boss is van de uitgebreide staff enthousiasmeerde ons nog meer maar temperde tegelijkertijd ook onze verwachtingen. ‘Extremely difficult and most of you won’t succeed’! Woorden die de 67 kandidaten voor het eerst, maar niet voor het laatst te horen kregen. Terecht overigens want van de om en bij 1400 kandidaten die er sinds 2015 deelnamen waren er op dat moment slechts 262 geslaagd. Een kleine rekensom leert ons dat dit minder dan 20% is. Het zelfvertrouwen daalde toch een klein beetje!
Na de inleiding werden we voorgesteld aan Sarah Heller (MW) die ons gedurende de volgende dagen zou begeleiden tijdens de sessies, bijgestaan door Andrea Lonardi (MW). Onze basis tijdens deze sessies was in Veronafiere (PalaExpo) waar de opbouw voor Vinitaly volop bezig was.
Masterclass 1 – Lambrusco
Lambrusco had de eer de aftrap te geven met Gabriele Gorelli (MW) die mijn vooroordelen over Lambrusco beetje bij beetje deed wegsmelten. De Lambrusco familie uit Emilia Romagna met de wijnen van Lambrusco di Sorbara DOC, Lambrusco Salamino di Santa Croce DOC, Lambrusco Grasparossa di Castelvetro DOC en Reggiano DOC werden zeer boeiend besproken. Het verschil tussen de diverse Lambrusco variëteiten prima uitgelegd.
Francesco Bellei & C. – Lambrusco di Sorbara DOC Frizzante Secco ‘Ancestrale’ 2021 (13 € – niet in België)
Cantina di Carpi e Sorbara – Lambrusco Salamino di Santa Croce DOC Frizzante Secco ‘Dedicato ad Alfredo Molinari’ (13 € – niet in België)
Cantine Lombardini Reggiano DOC Lambrusco Spumante Brut ‘Il Signor Campanone’ (9,40 € – Niet in België)
Zanasi – Lambrusco Grasparossa di Castelvetro DOC Frizzante Secco ‘Bruno Zanasi’ (10,90 € – niet in België)
Cleto Chiarli – Lambrusco di Castelvetro DOC Frizzante Secco ‘Vigneto Enrico Cialdini’ (17,40 € – Vino per passione)
Masterclass 2 – Franciacorta
Aldo Fiordelli bracht ons een dieper beeld in de diversiteit van de terroir van de Franciacorta Spumanti uit Lombardia, tussen Brescia en het lago di Iseo. Uiteraard kennen de meesten onder ons wel deze hoogstaande Italiaanse bubbels die gemaakt worden volgende de traditionele methode. Chardonnay, Pinot Nero en Pinot Bianco zijn de druiven die ervoor verantwoordelijk zijn. Sinds recent wordt er ook een klein percentage Erbamat toegestaan. Met deze druif, die een hoge aciditeit bezit, wordt nog volop geëxperimenteerd n.a.v. de global warming.
Op de proeftafel:
Andrea Arici Azienda Agricola Colline della Stella Franciacorta DOCG Brut Nature ‘ZeroUno’ (35,90 € – Crombé wines)
Barone Pizzini Franciacorta DOCG Extra Brut Rosé Millesimato ‘Edizione’ 2019 (36,50 € – Niet in België)
Ca’ del Bosco Franciacorta DOCG Brut Satèen Millesimato ‘Vintage Collection’ 2019 (70,00 € – Young Charly)
Majolini Franciacorta DOCG Brut Millesimato ‘Vintage’ 2018 (28,00 € – niet in België)
Le Marchesine Franciacorta DOCG Brut Millesimato 2015 (40,00 € – niet in België)
Masterclass 3 – Brunello di Montalcino
We vielen vandaag in uitersten. Terwijl de masterclass van Lambrusco misschien deze was die het minst aangevinkt stond (vooraf weliswaar), keek iedereen uit naar de masterclass Brunello. Eén van onze Chinese deelnemers was zo enthousiast dat hij spreekster van dienst Carlotta Salvini om tips vroeg om een Brunello na te maken in zijn land. Verder dan een Brunello di Montalchina kwam hij niet aan informatie…
De flessen waren opgebouwd rond het jaar 2019 en volgende Sangiovese wijnen kregen we te proeven:
Ruffino Brunello di Montalcino DOCG Greppone Mazzi 2019 (49,00 € – Niet in België)
Pian delle Querci Brunello di Montalcino DOCG 2019 (30,00 € – Niet in België)
Castello Romitorio Brunello di Montalcino DOCG 2019 (67,20 € – Niet in België)
Fattoria dei Barbi Brunello di Montalcino DOCG 2019 (52,00 € – Rouseu)
Poggio di Sotto Brunello di Montalcino DOCG 2019 (255 € – Wines & Bites)
Bezoek aan Guido Berlucchi (Franciacorta)
De eerste dag werd afgerond met een bezoek aan het Franciacorta huis van Berlucchi. Na een rondleiding in dit zeer mooie wijnhuis werden we zeer hartelijk ontvangen door Cristina Ziliani in de Palazzo Lana en werden we getrakteerd op een mooi diner op de bovenverdieping. Uiteraard konden we proeven van de diverse Spumanti die het huis maakt. De lijn Imperiale tijdens de aperitief, de ’61 Franciacorti tijdens het voorgerecht en de Nature bubbels tijdens het hoofdgerecht. Tenslotte werd ook nog Le Riserve geopend. Met een voldaan gevoel gingen we terug de bus op richting Verona en hotel. Veel werd er niet gespuwd tijdens dit bezoek zodat er van ‘nog wat studeren’ niet veel in huis kwam.
Ep. 2137 of the Italian Wine Podcast with Stevie Kim’s Ambassadors’ Corner on Clubhouse. In this episode Wim Sas – Iwa interviews Giovanni Fiorentino, of the Fiorentino winery in the small rural village of Paternopoli, in the center of the Taurasi area, in Irpinia.
Listen: https://loom.ly/VdGLyc4
Co-Moderator – Wim Sas:
If you feel like helping us, check our website to donate! www.italianwinepodcast.com
Bottle Case 