De zoete kant van Italië: Een gids voor Passito, Recioto en Dolce wijnen

Zoete wijnen zijn een geliefde specialiteit uit Italië, maar voor consumenten kan het vaak verwarrend zijn om ze uit elkaar te houden. Termen als Passito, Recioto en Dolce duiken regelmatig op in de wijnwereld en verwijzen soms naar heel verschillende stijlen en smaken. Van noord naar zuid zijn er diverse manieren waarop Italiaanse wijnmakers de zoetheid in hun wijnen vastleggen, elk met unieke methodes en tradities. Dit artikel helpt je de geheimen achter deze heerlijke zoete wijnen te ontrafelen en laat zien wat je kunt verwachten van elke benaming.

Passito: De kunst van gedroogde druiven

Passito is een van de bekendste termen voor Italiaanse zoete wijnen en staat vooral bekend om zijn karakteristieke, geconcentreerde smaak. Passito-wijnen worden gemaakt volgens een eeuwenoude techniek waarbij de druiven na de oogst worden gedroogd voordat ze worden geperst. Deze methode, ook bekend als ‘appassimento’, concentreert de natuurlijke suikers en aroma’s in de druiven en resulteert in een wijn die zowel intens als zoet is.

Het drogen van de druiven kan op verschillende manieren gebeuren. Vaak worden de trossen uitgespreid op stromatten, aan rekken gehangen in goed geventileerde ruimtes, of zelfs buiten gedroogd in de zon. Dit proces duurt weken tot maanden, afhankelijk van het klimaat en de druivensoort. Wanneer de druiven uiteindelijk worden geperst, geven ze een dik, zoet sap af dat bijdraagt aan de rijke en complexe smaak van Passito-wijnen.

Enkele bekende voorbeelden van Passito-wijnen zijn Passito di Pantelleria uit Sicilië, die vaak muskaataroma’s en smaken van gedroogde abrikozen en honing biedt, en Vin Santo uit Toscane, beroemd om zijn notige, karamelachtige tonen. Passito-wijnen zijn meestal intens zoet en worden vaak gecombineerd met desserts of zachte kazen.

Recioto: Een specialiteit uit de Veneto

Recioto is een andere beroemde zoete wijnstijl, maar deze term is nauw verbonden met de regio Veneto en met specifieke druivenrassen. Het bekendste voorbeeld is Recioto della Valpolicella, een rijke rode wijn gemaakt van de Corvina, Corvinone, Rondinella, Oseleta, Molinara en andere druiven. De naam Recioto komt van het woord “recia”, wat “oor” betekent in het dialect van Veneto. Dit verwijst naar de bovenste delen van de druiventros, die de meeste zon ontvangen en dus de hoogste concentratie suikers hebben.

Net als bij Passito, worden de druiven voor Recioto gedroogd volgens de appassimento-methode. Het verschil zit echter in de vergisting. Bij Recioto-wijnen wordt de fermentatie vroegtijdig gestopt om een aanzienlijke hoeveelheid restsuiker in de wijn te behouden, wat resulteert in een wijn met een diepe, volle zoetheid.

Recioto della Valpolicella biedt smaken van donkere kersen, pruimen en soms een hint van chocolade en specerijen. Deze wijnstijl is zoet maar stevig, wat hem ideaal maakt als begeleider van pure chocoladedesserts of zelfs hartige gerechten met sterke smaken, zoals blauwe kaas.

Dolce: de veelzijdige zoete wijn

Waar Passito en Recioto naar specifieke productiemethodes verwijzen, betekent Dolce simpelweg “zoet” in het Italiaans. Dolce is een bredere term die kan verwijzen naar wijnen met verschillende productiemethoden, van natuurlijke zoete wijnen tot wijnen met toegevoegde zoetstoffen. Omdat de term zo breed is, kan een Dolce-wijn variëren van lichtzoet tot intens zoet, en van mousserend tot stil.

Dolce-wijnen kunnen afkomstig zijn uit verschillende regio’s en druivenrassen, waardoor ze een brede waaier aan smaken en stijlen bieden. Een geliefd voorbeeld van een mousserende Dolce-wijn is Moscato d’Asti uit Piemonte. Deze wijn heeft een lichte zoetheid, levendige bubbels, en aroma’s van perzik, peer en sinaasappelbloesem. Het is een ideale wijn om te serveren bij lichtzoete desserts of gewoon als een verfrissend aperitief.

Aan de andere kant van het spectrum vinden we zoete rode Dolce-wijnen, zoals Lambrusco Dolce uit Emilia-Romagna. Deze wijnen zijn fruitig en laag in alcohol, waardoor ze goed passen bij desserts met rood fruit of bij hartige, licht pittige gerechten.

Hoe kies je de juiste zoete wijn?

Hoewel Passito, Recioto en Dolce allemaal zoete wijnen zijn, hebben ze elk unieke eigenschappen die geschikt zijn voor verschillende gelegenheden en smaakvoorkeuren. Hier zijn enkele tips om de juiste keuze te maken:

– Voor liefhebbers van geconcentreerde smaken: Passito-wijnen zijn perfect voor wie houdt van intense, rijke zoetheid. Ze passen goed bij notige desserts, vijgen, of als op zichzelf staande dessertwijn.
 
– Voor een robuuste, zoete rode wijn: Recioto della Valpolicella is een goede keuze voor wie van een krachtige, zoete rode wijn houdt. Deze wijn past uitstekend bij chocolade en rijke, zoete desserts.
 
– Voor een lichte, fruitige wijn: Kies een Dolce zoals Moscato d’Asti voor een lichte, sprankelende zoetheid. Deze wijn is ideaal voor bij desserts, zoals zabaglione, fruitige sorbets of roomijs.

Slotgedachten

De verscheidenheid aan Italiaanse zoete wijnen biedt voor ieder wat wils, maar het is belangrijk om de specifieke kenmerken van Passito, Recioto en Dolce te begrijpen om optimaal te kunnen genieten van hun unieke smaken. Elk van deze wijnen weerspiegelt een uniek stukje Italiaanse wijncultuur en vakmanschap, van de eeuwenoude appassimento-techniek tot het eenvoudige, veelzijdige karakter van Dolce. Of je nu een zoete wijn zoekt voor bij een dessert of om van te genieten op zichzelf, de zoete kant van Italië heeft voor elke gelegenheid een heerlijke optie.

The road to becoming an Italian Wine Ambassador (IWA) – Part 5

Zondag 7 april – Dag 4:
De laatste voorbereidende dag waar er voor het eerst wat dieper werd ingegaan op de proefgedeelte van het examen. Hierdoor werd er wat meer tijd genomen bij het proeven van de wijnen. Daar begonnen we dan ook onmiddellijk mee, want, jawel hoor om 08u30 werd het eerste glas geschonken en gingen we ongestoord verder met het proeven, proeven en nogmaals proeven.
Het voor IWA ontworpen proefformulier hadden we de voorbije dagen ons volledig eigen kunnen maken en kende nog weinig geheimen. Uiteraard mag je dit formulier niet gebruiken tijdens de blindproef op het examen en dus was het uitkijken dat je bij de notities geen elementaire zaken over het hoofd zou zien die je dan punten zouden kosten. Je moet tijdens deze blindproef ook melden welke druif je in het glas denkt te hebben en welke DOC(G) daarbij hoort. Tijdens deze laatste proefsessies werd er vooral benadrukt dat je geen tegenstrijdigheden mag vertellen (wat ook geheel logisch is) én dat je toch in de goede richting moet zitten met uw eindoordeel. Het is, om een voorbeeld te schetsen, geen probleem als je een Friulano uit Friuli aan het beschrijven bent als een andere wijn uit het noordoosten van Italië met dezelfde karakteristieke eigenschappen betreffende de vinificatie. Ga je de wijn echter plaatsen in het zuiden van Italië, en bv omschrijven als een Fiano uit Campania dan krijg je een streep door de rekening. Hetzelfde als je volledig andere vinificatietechnieken omschrijft dan de wijn heeft ondergaan. We kunnen hiermee leven en hopen op een gunstig gezinde proefzin morgen.

Guided Tastings part 5 + 6

  1. Avignonesi Vino Nobile di Montepulciano DOCG 2020 (28 € – Licata)
  2. Rocca delle Macie Chianti Classico DOCG Gran Selezione ‘Tenuta Fizzano il Crocino’ 2020 (30,00 € – Wijnkennis)
  3. Tolaini Chianti Classico DOCG ‘Vallenuova’ 2021 (22 € – Baeten Vinopolis)
  4. Castello Banfi Brunello di Montalcino DOCG ‘Poggio alle Mura’ 2021 (73 € – Vino Salentu)
  5. Librandi Cirò DOC Rosso Classico Superiore Riserva ‘Duca Sanfelice’ 2021 (17 € – Licata)
  6. Audarya Monica di Sardegna DOC 2022 (14 € – Niet in België)
  7. Argiolas Cannonau di Sardegna DOC Riserva ‘Senes’ 2019 (27 € – L’arco)
  8. Guado al Melo Bolgheri DOC Rosso ‘Rute’ 2021 (23 € – Niet in België)
  9. La Valentina Montepulciano d’Abruzzo DOC Riserva ‘Spelt’ 2020 (20,50 € – Chaccali)
  10. Vignuolo Castel del Monte DOC Nero di Troia 2020 (10 € – Niet in België)
  11. Gianfranco Fino Salento IGT Primitivo ‘Es’ 2022 (80 € – VyVin)
  12. Menhir Salento Puglia IGT Negroamaro ‘N° Zero’ 2022 (11,60 € – Dulst)
  13. Leone de Castris Salice Salentino DOC Negroamaro Riserva ‘Per Lui’ 2019 (45 € – Vino Salentu)
  14. Cavalier Pepe Taurasi DOCG ‘Opera Mia’ 2016 (35 € – Dulst)
  15. Elena Fucci Aglianico del Vulture DOC ‘Titolo’ 2021 (40 € – Te koop op diverse plaatsen in België)
  16. Planeta Noto DOC Nero d’Avola ‘Santa Cecilia’ 2020 (31,50 € – Niet in België)
  17. Tabarrini Montefalco Sagrantino DOCG ‘Campo alla Cerqua’ 2018 (52 € – Niet in België)
  18. Nino Franco Valdobbiadene Prosecco Superiore DOCG Spumante Extra Brut Millesimato ‘Nodi’ 2021 (19,00 € – Niet in België)
  19. Villa Sandi Valdobbiadene Prosecco Superiore di Cartizze DOCG Spumante Brut Millesimato ‘La Rivetta’ 2023 (37 € – Wijnkennis)
  20. Sandro de Bruno Lessini Durello DOC Brut Nature Metodo Classico Millesimato ‘36’ 2018 (20 € – Niet in België)
  21. Ferrari Trento DOC Extra Brut Millesimato Riserva ‘Lunelli’ 2015 (69 € – Licata)
  22. Ca’ del Bosco Franciacorta DOCG Brut Nature Millesimato ‘Vintage Collection’ 2019 (55,00 € – Young Charly)
  23. Fontanafredda Alta Langa DOCG Brut Nature Millesimato ‘Vigna Gatinera’ 2015 (46 € – Niet in België)
  24. Graci Etna DOC Rosato 2022 (23 € – Niet in België)
  25. Gentill Bardolino Chiaretto DOC 2022 (8 € – diverse plaatsen in België)
  26. Giancarlo Ceci Agrinatura Castel del Monte Bombino Nero DOCG Rosato ‘Parchitello’ 2022 (12 € – Niet in België)
  27. Cleto Charli Lambrusco di Sorbara DOC Frizzante Secco ‘Vecchia Modena Premium Mention Honorable’ 2022 (15 € – Niet in België)
  28. Braida Brachetto d’Acqui DOCG 2023 (17 € – Licata)
  29. Marenco Moscato d’Asti DOCG ‘Scrapona’ 2023 (14 € – Niet in België)
  30. Silvio Carta Vernaccia di Oristano DOC Riserva 1968 (210 € – Niet in België)
  31. Florio Marsala DOC Superiore Riserva Semisecco 2008 (54 € – Crombé)
  32. Donnafugata Passito di Pantelleria DOC ‘Ben Ryé’ 2021 (33 € – Diverse plaatsen in België)

Tijdens deze, wel zeer uiteenlopende tasting session proefden vele mooie wijnen waar ik toch een aparte melding wil maken voor de Silvio Carta Vernaccia di Oristano. Ik had er al vele mooie dingen van gehoord maar had zelf nog nooit de kans gehad deze te proeven. Tot nu dus… en al het moois dat de wijn met zich meekrijgt is absoluut niet overdreven!

Masterclass Conegliano Valdobbiadene Prosecco Superiore DOCG Rive en Cartizze

De Prosecco masterclass kwam op zich wel op een ideaal moment. Ze gaf ons de kans het smaakpallet enigszins te reinigen. Niet dat het enkel om die reden aangenaam was hoor want naar de masterclass op zich keek je wel uit gezien deze specifiek ging over Rive en Cartizze Prosecco. Deze Prosecco’s genieten het hoogste aanzien binnen de appellatie. Toch blijf ik geen voorstander van de Martinotti (charmat) methode. Ik begrijp ten volle dat dit deel uitmaakt van de Italiaanse wijncultuur maar zal steeds een Metodo Classico prefereren boven een Martinotti. Gelukkig mogen persoonlijke voorkeuren nog steeds standhouden 😊.
Diego Tomasi kleurde de Conegliano Valdobbiadene Prosecco wel heerlijk in en ik kan iedereen aanraden, ook al ben je geen Prosecco voorstander, halt te houden in dit prachtige, UNESCO werelderfgoed, wijngebied want dit is echt wel meer dan de moeite waard. Zelfs ik ging na de adembenemende rit overstag en bestelde prompt een fles Prosecco Cartizze toen ik enkele jaren geleden deze omgeving verkende. En weet je… ze smaakte nog verdomd lekker ook ter plaatse!

  1. Ca’ Salina Conegliano Valdobbiadene Prosecco Superiore DOCG Spumante Extra Brut Millesimato Rive di Santo Stefano 2023 (19,50 € – Niet in België)
  2. Duca di Dolle Conegliano Valdobbiadene Prosecco Superiore DOCG Spumante Extra Brut Millesimato Rive di Rolle 2022 (19 € – Niet in België)
  3. Frassinelli Conegliano Valdobbiadene Prosecco Superiore DOCG Spumante Extra Brut Millesimato Rive di Santa Maria di Feletto 2023 (16 € – Entrepot du Vin)
  4. Zago Gasparini Conegliano Valdobbiadene Prosecco Superiore DOCG Spumante Brut Millesimato Rive di Collalto 2022 (18 € – Vyvin)
  5. Borgo Antico Conegliano Valdobbiadene Prosecco Superiore DOCG Spumante Extra Brut Millesimato Rive di Ogliano 2023 (15 € – Niet in België)
  6. Terre di San Venanzio Valdobbiadene Prosecco Superiore di Cartizze DOCG Spumante Brut (24 € – Niet in België)

Masterclass Sicilia DOC

De laatste masterclass op het programma was er eentje van het zuiderse eiland Sicilia en meer bepaald omtrent de herkomstbenaming Sicilia DOC. De wijnen uit Sicilia kennen de laatste jaren een onwaarschijnlijke boost (neen, niet enkel deze van Etna) en lijken zich wel aan het heruitvinden te zijn.
De vraag die al even in mijn gedachten speelt is ‘hoe het mogelijk is dat in deze tijden van global warming de alcohol percentages in de Siciliaanse wijnen lijken te dalen terwijl we deze elders zien toenemen’. Geef toe, Sicilia is toch geen cool climat zone. Zouden ze ginds technieken gebruiken om alcohol te onttrekken aan de wijnen? Giuseppe Figlioli kon of wou er me geen antwoord opgeven.
Opmerkelijk was dat in zijn betoog hij aanhaalde dat 60% tot 70% van de new style Nero d’Avola wijnen geen houtlagering meer krijgt. Dat was weleens anders in het verleden!

  1. Fazio Sicilia DOC Catarratto ‘Mont’Elimo’ 2022 (9 € – Niet in België)
  2. Tasca d’Almerita Sicilia DOC Catarratto ‘Buonsenso’ 2022 (16 € – Raineri)
  3. Rapitalà Sicilia DOC Grillo ‘Viviri’ 2023 (11 € – Niet in België)
  4. Feudo d’Arancio Sicilia DOC Nero d’Avola ‘Quèto’ 2021 (9,20 € – Vinof)
  5. Planeta Sicilia DOC Nero d’Avola ‘Plumbago’ 2020 (17 € – L’arco)
  6. Cusumano Sicilia DOC Nero d’Avola ‘Sàgana’ 2019 (30 € – Young Charly)

De zondag zat er op en er was een einde gekomen aan de masterclasses en proefsessies. Je voelde toch dat er toch een zekere nervositeit in de deelnemers sloop en dat de spanning naar morgen, de examendag, begon toe te nemen. We hadden nog één avond om ons voor te bereiden en ik had me voorgenomen om niet tot het uiterste te gaan, er geen nachtelijke studiesessie van te maken maar de boeken tijdig in de vooravond rond 22 uur dicht te doen.
Ik wist wat ik er allemaal voor gedaan had en dat ik niet oeverloos kon blijven herhalen. Ontspannen zijn, vrouwlief aan het thuisfront opbellen en genieten van een goede nachtrust. Toegeven, onderhuids zat er ook wel de dwingende gedachte ‘morgen moet het gaan gebeuren’!