Metodo Classico d’Italia Part 1 – Alta Langa DOCG

Wanneer wijnliefhebbers denken aan mousserende wijnen uit Italië, komt Prosecco vaak als eerste in gedachten. Maar voor kenners die op zoek zijn naar verfijnde bubbels gemaakt volgens de traditionele methode, biedt Italië veel meer! In deze reeks verkennen we de belangrijkste regio’s en wijnen van Italië die deze methode gebruiken.

Elke regio heeft zijn eigen verhaal, zijn eigen terroir en een unieke uitdrukking van de metodo classico. De metodo classico, de Italiaanse tegenhanger van de traditionele Champagne-methode, is de meest verfijnde bubbel techniek in de wijnwereld. Deze methode, die zich onderscheidt door een tweede gisting in de fles en een lange rijping op de gist, brengt mousserende wijnen voort met een ongeëvenaarde elegantie en complexiteit.

Introductie

We beginnen onze serie met Alta Langa DOCG. Gelegen in de glooiende heuvels van Zuid-Piemonte, is Alta Langa een toonbeeld van Italië’s rijke wijnbouwtraditie. Met wortels die teruggaan tot het midden van de 19e eeuw, belichaamt deze mousserende wijn de geest van de Metodo Classico en combineert het traditie met het unieke terroir van de provincies Asti, Alessandria en Cuneo. Erkend als DOC in 2002 en verheven tot DOCG in 2011, is Alta Langa niet zomaar een wijn – het is de belichaming van Piemonte’s expertise in mousserende wijn.

Een reis door de tijd: De historische wortels van Alta Langa

Het verhaal van Alta Langa begint in 1848, toen Carlo Gancia terugkeerde naar Italië na een studie oenologie in Reims, het hart van de Champagneproductie. Geïnspireerd door de Franse méthode champenoise richtte hij samen met zijn broer Edoardo in 1850 een wijnbedrijf op in Chivasso, nabij Turijn. In 1865 perfectioneerden de broers Gancia hun kunst en produceerden ze de eerste Italiaanse Spumante in Canelli (de geboorte van wat later bekend zal worden als Moscato d’Asti).

Het begin van de 20e eeuw markeerde een periode van expansie voor de mousserende wijnindustrie in Piemonte, met gerenommeerde producenten zoals Cinzano, Contratto en Martini & Rossi aan de leiding. Tegen het einde van de 20e eeuw leidde een gezamenlijke inspanning, bekend als het “Spumante Project,” tot een grondige analyse van de bodem en de aanplant van Pinot Noir en Chardonnay in geselecteerde gebieden van Piemonte.

In 1996 begon het proces om productie-eisen te formaliseren, wat uiteindelijk leidde tot de oprichting van de naam “Alta Langa.” Vandaag de dag blijft Alta Langa DOCG een symbool van uitmuntendheid, uitsluitend geproduceerd van Pinot Noir en Chardonnay die groeien in wijngaarden die gelegen zijn in 149 dorpen in de provincies Asti, Alessandria en Cuneo. De wijn kreeg in 2002 de DOC-status en in 2011 de prestigieuze DOCG-classificatie.

De geografie van alta langa

De wijngaarden van Alta Langa bevinden zich in het schilderachtige landschap van de heuvels van Piemonte, op een hoogte van minimaal 250 meter. Het terroir wordt gekenmerkt door kalkrijke kleigrond, ideaal voor het verbouwen van Pinot Nero en Chardonnay. Deze unieke combinatie van bodem, hoogte en een gematigd klimaat zorgt voor optimale omstandigheden om druiven te telen met een levendige zuurgraad en complexe smaken.

De productie-eisen zijn even rigoureus. Wijngaarden moeten een dichtheid van minimaal 4.000 wijnstokken per hectare hebben, met lage spaliertraining en traditionele Guyot- of cordon-snoei. De opbrengst is beperkt tot 11.000 kg per hectare en bij de persing mag slechts 65% van het sap worden geëxtraheerd, om de beste kwaliteiten van het fruit te behouden.

Druiven en vinificatie

Alta Langa is synoniem met de Metodo Classico. Dit arbeidsintensieve proces omvat een tweede gisting in de fles, gevolgd door een rijping sur lie van minimaal 30 maanden – en 36 maanden voor Riserva-wijnen. Het resultaat is een mousserende wijn met opmerkelijke finesse en diepgang.

Wat Alta Langa uniek maakt, is de toewijding aan millésimé-productie. Elke fles vermeldt trots het oogstjaar, als een blijk van het respect voor de nuances van elk groeiseizoen. Of het nu gaat om witte of rosé wijnen, brut of pas dosé, Alta Langa-wijnen zijn gemaakt om het karakter van de druiven en het terroir te benadrukken.

Alta Langa DOCG-wijnen worden gemaakt van Pinot Nero en Chardonnay, als monocépages of blends. De witte wijnen variëren van licht strogeel tot diep goud, met aroma’s van citrus en versgebakken brood en een delicate, hartige smaak. De roséwijnen, met hun poederroze tinten, tonen de aromatische intensiteit van Pinot Nero, met smaken van grapefruit en specerijen, in balans gebracht door een aanhoudende mineraliteit.

De Producenten: Hoeders van Perfectie

Alta Langa dankt zijn reputatie aan een groep toegewijde producenten die zowel de traditie omarmen als grenzen verleggen. Historische namen zoals Gancia, Fontanafredda en Contratto blijven de toon zetten, terwijl boutique wijnhuizen zoals Enrico Serafino en Ettore Germano innovatie en vakmanschap combineren. Samen zorgen zij, samen met de andere producenten, ervoor dat Alta Langa een baken van kwaliteit blijft in de wereld van Metodo Classico-wijnen.

Conclusie

Alta Langa is meer dan een mousserende wijn – het is een viering van Piemonte’s geschiedenis, geografie en wijnbouwkundige expertise. Van zijn oorsprong in 1865 tot de hedendaagse erkenning, belichaamt Alta Langa de essentie van de Metodo Classico. Met elke slok worden wijnliefhebbers meegenomen naar de glooiende heuvels van Piemonte, waar traditie en innovatie samenkomen in een glas sprankelende perfectie.

In latere schrijfsels verkennen we andere belangrijkste Metodo Classico wijnen van Italië, zoals Franciacorta (18 maanden rijping in de kelder), Trentodoc (15 maanden rijping in de kelder), Oltrepò Pavese (15 maanden rijping in de kelder) en Lessini Durello.
Om tenslotte de gestelde ‘poll’ volledig te beantwoorden: Champagne heeft een minimale rijpingsperiode in de kelder (sur lattes) van 12 maanden + 3 maanden flessenrust en is hiermee de bubbel die het minst lang moet rijpen. Alta Langa is met de 30 maanden deze met de langste voorgeschreven flessenrust… Je kan en mag discussiëren hierover gezien Alta Langa steeds een millesimato moet zijn!

Alta Langa – Het bruisende Piemonte

Wijnen uit Piemonte zijn toch die oh zo karaktervolle Nebbiolo’s, die speelse Barbera’s of de jong-fruitige Dolcetto’s. Als je bovendien aan schuimend genot denkt dan ga je in de eerste plaats aan de numero uno onder de meest perfecte dessert begeleiders denken, de Moscato d’Asti. Maar er is meer… Alta Langa! Zie je Alta Langa DOC (DOC sinds 31 oktober 2002) op het etiket prijken dan kan je enkel met een rasechte Spumante te maken hebben.
Voor eens en altijd beste mensen, het Italiaanse verzamelwoord voor schuimwijn is niet Prosecco maar Spumante of Frizzante (als je de licht schuimende variant hebt). Prosecco is in vele gevallen een afkooksel van een schuimwijn, amper de naam ‘klasse’ waardig.

Alta Langa dus. Het productiegebied covert een grote oppervlakte en ligt verspreid over Alessandria, Asti en Cuneo. De wijngaarden moeten minstens 250 meter boven de zeespiegel liggen. Een Alta Langa Spumante zal steeds gemaakt zijn volgens de metodo classico, met een tweede gisting op fles dus! Dienstdoende druivenrassen zijn Chardonnay en/of Pinot Nero. Ze moeten voor 90 tot de volle 100% deel uit maken van de Spumante. De eventuele overige 10% mag ingevuld worden door alle andere druiven die in de regio gebruikt mogen worden.
Metodo Classico wil dus zeggen met kelderlagering (sur lattes) om de bubbels perfect in de fles te krijgen. Het verheugt me ten zeerste dat de minimum kelderrijping 30 maand is. Voor een Riserva is dit zelfs 36 maand. Maar check toch eerst maar eens bij de wijnmaker of hij wel degelijk deze voorwaarde heeft nageleefd. Maakt ook dat je met een gerust gemoed enkele kistjes kan aankopen en kan opslagen in je eigen kelder. 30 maand kelderrijping maakt dat je de flesjes niet binnen het jaar soldaat dient te maken!

Naast de gewone Alta Langa Spumante bestaat er ook een Rosato, die je tevens in een Riserva versie kan krijgen.

Is Alta Langa nu de enige Spumante die Piemonte rijk is? Neen, verre van zelfs. Voor de vuist weg noem ik de Erbaluce di Caluso Spumante, de Roero Arneis Spumante of de alles omvattende Piemonte Spumante. Zelfs in rood hebben we er bubbeltjes van de Brachetto. Maar persoonlijk geniet ik het meeste van de Alta Langa 🙂

Think out of the box, Italië is rijk aan zeer goede Spumantes… Just try them out!

Gelukkig – Goed – Gek: De nieuwe DOC’G’ toekenningen

Hoewel het in het leven roepen van het nieuwe Italiaanse kwalificatiesysteem in 1980 vooral een goed initiatief was heb ik zo mijn bedenkingen bij de jaarlijkse Oscar uitreikingen die men houdt naar aanleiding van Vin Italy. Maar liefst 10 appellaties kregen hun promotieticket naar de allerhoogste divisie. Officieel staat de teller ondertussen op 59 DOCG’s. Mijn inziens moeten dat er zelfs 61 zijn als je de Moscato d’Asti en de Asti Spumente uit elkaar haalt en nog een keertje hetzelfde doet voor de Amarone della Valpolicella en de Recioto della Valpolicella.
Waar gaan we naartoe kan je je terecht afvragen. Nog enkele jaren en je bent een uitzondering als je nog een DOC bent ;-).

Welke nieuwelingen zijn tot het sterrendom toegetreden? En meer belangrijk… Ken je deze absolute vedetten?

  1. DOCG Aglianico del Taburno (Campania)
    Een vierde onderscheiding uit de provincie van Napels en omgeving. Dat men ginds al een tijdje goed bezig was is een kleine understatement. Naast de twee witte iconen Greco di Tufo en Fiano di Avellino heeft de Taurasi een broertje gekregen. Een terechte bekroning voor één van Italië’s grootste rode druiven; de Aglianico? De Aglianico del Taburno moet zoals de naam het zegt gemaakt worden van de Aglianico druif. Al mag men voor 15% liegen… euh ik bedoel afwijken hiervan. De wijngaarden staan in de omgeving van Benevento. Je kan er ook een riserva en een rosato van vinden. Het kreeg de DOC status in 1986. De wijn moet een alcoholpercentage bevatten van minimaal 12% (13 voor de riserva) en de maximumopbrengst per hectare bedraagt 70 hl/ha (65 voor de rosato).
  2. DOCG Offida (Marche)
    De vijfde DOCG reeds uit de Marche. Naast twee Verdicchio’s (di Matelica en Castelli di Jesi, beiden in Classico), de terechte Conero en de onbekende Vernaccia di Serrapetrone. Marche is meestal vrij onbekend, maar er is wel degelijk heel wat aan kwaliteit te vinden. Het is de bekroning van vooral de Pecorino druif.Offida vinden we in de omgeving van Ascoli en Piceno. We kunnen deze wijn in een verscheidenheid terugvinden op de markt: Offida Pecorino, Offida Passerina, Offida Passerina Passito, Offida Passerina Spumante, Offida Passerina Vin Santo en Offida Rosso. Of al deze types de DOCG status hebben verkregen is nog even koffiedik kijken. De vroegere DOC Offida werd omgedoopt tot DOC Terre di Offida.
    De witte wijnen Pecorino en Passerina moeten voor minstens 85% bestaan uit de genoemde druif. De Rosso moet voor minstens de helft gemaakt zijn van de Montepulciano en moet voor minstens 30% aangevuld worden met Cabernet Sauvignon. De overige 20% moet komen van de rode druivensoorten die in de omgeving toegelaten zijn.
  3. DOCG Piave Malanotte of Malanotte del Piave (Veneto)
    Nergens is het in DOCG-land meer crazy dan in Veneto, thuishaven van Verona…daar waar jaarlijks Vin Italy plaats heeft. Deze Piave Malanotte is niet de enige die tot DOCG werd gebombardeerd. Neen nog twee anderen volgen in het zog (DOCG Lison en DOCG Colli Euganei Fior d’Arancio). Hiermee kan je aanschouwen dat Veneto qua DOCG’s belangrijker wordt dan Toscane (10 – eigenlijk 11 voor Veneto en 8 voor toscane) – Hallllllooooo????? De Piave Malanotte is een afscheuring van de DOC Piave en geldt voor de rode Raboso druif (ooit al geproefd?). De stokken vinden we terug in de omgeving van Treviso. Twee verschillende type van Raboso druiven kunnen aanwezig zijn in de wijn: minstens 70% Raboso Piave, aangevuld met maximum 30% Raboso Veronese. Van deze laatste variëteit kan trouwens 5% vervangen worden door een andere, in de omgeving toegelaten rode druif. Het alcoholpercentage moet minstens 12,5% bevatten en de opbrengst per hectare moet beperkt zijn tot… kuch kuch… 120 hl/ha.
  4. DOCG Lison (Veneto)
    De DOCG Lison is een afscheuring van de DOC Lison-Pramaggiore. Het productiegebied loopt over Veneto tot aan Treviso en Pordenone. De DOCG is enkel van toepassing op witte wijnen en geldt tevens voor de Lison Classico. De wijn moet voor minstens 85% bestaan uit de Friulano (Tocai). Het alcoholpercentage moet minstens 12% bevatten en voor de Classico moet dit 12,5% zijn. Het maximum rendement bedraagt 110hl/ha.
    Opmerkelijk is dat men in het DOCG decreet heeft opgenomen dat flessen tot 3 liter moeten afgesloten worden met kurk, terwijl de flessen van 375 cl ook met schroefdop mogen worden afgesloten.
  5. DOCG Colli Euganei Fior d’Arancio (Veneto)
    Afscheuring van DOC de Colli Euganei. De DOCG geldt voor witte wijnen die voor 95% moeten bestaan van de Moscato Giallo druif. We kunnen ze vinden in de gewone versie, een Passito of een Spumante. De wijngaarden staan in de omgeving van Padova. Het alcoholpercentage moet minstens 10,5% bedragen (15,5% voor de Passito) en het rendement mag de 120 hl/ha niet overschrijden.
  6. DOCG Erbaluce di Caluso (Piemonte)
    Piëmonte raast als een bezetene verder door het DOCG landschap. Liefst 4 nieuwelingen mag deze Noord-Italiaanse trots verwelkomen. Naast de Erbaluce di Caluso zijn dit: Ruché di Castagnole Monferrato, Alta Langa en Dolcetto Diano d’Alba. Gaan er straks nog ‘gewone’ wijntjes bestaan in Piëmonte of zijn het allemaal wijnen van een buitenaards niveau :-).De witte Erbaluce druif wordt met de DOCG Erbaluce di Caluso extra in de verf gezet. Een bekroning voor één van de oudste Piëmontese druivenrassen? Concurrentie dus voor de Cortese en de Arneis die al langer tot het sterrendom werden verheven. We vinden deze wijn naast de gewone stijl ook in Passito (en Passito Riserva) ook in Spumante. En dit is nog eens een keertje duidelijke taal! De wijn mag enkel en alleen gemaakt zijn van de Erbaluce… Basta! De stokken staan in Torino, Vercelli en Biella.
    De Passitowijnen moeten een alcohol gehalte van minstens 17% hebben en mogen pas 36 maand vanaf 1 november na de oogst op de markt komen. Voor de Riserva is dit na 48 maand.
    De andere wijnen moeten een alcohol percentage van min. 11% en 11,5% (Spumante) bevatten.
    Het maximum rendement werd vastgesteld op 110 hl/ha.
  7. DOCG Ruché di Castagnole Monferrato (Piemonte)
    Naast de witte Erbaluce werd ook de blauwe Ruché druif bekroond. Ruché hoor ik u zeggen… nog nooit van gehoord. Wel laat me je alvast geruststellen ‘je zal niet de enige zijn’. De afkomst van de druif is nog niet echt vastgelegd. Er bestaan momenteel twee theorieën waarvan de eerste zegt dat hij gewoon een inheemse druif uit Piëmonte is en een tweede die stelt dat de druif zijn oorsprong kent in de Franse Bourgogne en vandaar in de 18e eeuw zijn weg heeft gevonden naar Noord-Italië.
    Bon, als de wijn ook effectief lekker is zullen we de volgende jaren vast meer te weten komen van deze druif.De DOCG Ruché di Castagnole Monferrato is dus een rode wijn die voor 90% uit de Ruché moet bestaan en aangevuld mag worden met de Barbera en/of Brachetto. De wijngaarden vinden we in de omgeving van Asti. Het alcoholgehalte moet minstens 12,50 % zijn en het rendement maximum 90 hl/ha.
  8. DOCG Alta Langa
    Met de Alta Langa zet de traditie van de laatste jaren zich verder. Namelijk het feit dat de Italiaanse bubbels aan een opmars bezig zijn. Alta Langa is een appellatie die enkel is weggelegd voor bubbels van Chardonnay en Pinot Nero. Beide druiven moeten 90 tot 100% uitmaken van de wijn. De wijnstokken staan in de omgeving van Cuneo, Asti en Allesandria. Opmerkelijk is dat uit de DOCG de bianco is weggevallen en dat deze enkel geldt voor de rosso en de rosato. Zowel van de rosso als van de rosato bestaat er een Riserva. Deze riserva moet minstens 36 maand lageren, terwijl dit voor de gewone slechts 30 maand is. 11,5 % qua alcohol en 110 hl/ha qua rendement.
  9. DOCG Dolcetto Diano d’Alba
    Met de benoeming van de Dolcetto Diano d’Alba neemt de Dolcetto opnieuw de bovenhand op de Barbera. Naast de Dogliani Superiore en de Ovada Superiore is dit immers de 3e benoeming voor een druif die als de mindere van de Barbera staat omschreven. De Diano d’Alba DOCG geldt zowel voor de rosso als voor de superiore. Enkel Dolcetto komt in aanmerking en het rendement moet beperkt worden tot 80 hl/ha. Alcohol is minstens 12% voor de rosso en 12,5% voor de superiore.
    Volgend jaar nog een Barbera’ke erbij? 😉
  10. DOCG Primitivo di Manduria Dolce Naturale (Puglia)
    Hip hip hip hoera!!! Het zuiderse Puglia is er uiteindelijk in geslaagd zijn ‘nul’ op het DOCG laddertje van zich af te gooien. 100% Primitivo zelfs! De stokken staan in Taranto en Brindisi. De wijn moet minstens 16% alcohol bevatten. Opmerkelijk is dat van al de nieuw benoemde DOCG net het hier in Puglia is dat de kleinste rendementsbeperking werd opgelegd; nl. 70 hl/ha. Opmerkelijk omdat we in het bulkwijnland bij uitstek van Italië zitten waar opbrengsten tot wel 400 hl/ha (jawel u leest het goed) toegelaten zijn.

Nog even meegeven dat er nog 2 anderen in de wachtkamer zitten ter promotie. Tot op heden is de benoeming nog niet officieel. Het betreft Montepulciano d’Abruzzo Casauria uit Abruzzo en Prosecco di Prosecco uit Friuli. Deze laatste zou trouwens gewoonweg een compensatiebenoeming zijn zodat ook de Prosecco uit Friuli naast deze uit Veneto kan gezet worden. Foei toch… of niet?

Samengevat kunnen er alweer een aantal druiven toegevoegd worden aan het ondertussen mega-DOCG -lijstje.
Volgt u nog: Albana – Aglianico – Aleatico – Arneis – Barbera – Brachetto – Cesanese – Chardonnay – Cortese – Corvina – Dolcetto – Erbaluce – Fiano – Friulano – Garganega – Glera – Greco – Montepulciano – Moscato – Nebbiolo – Nero d’Avola – Passerina – Pecorino – Picolit – Pinot Nero – Primitivo – Raboso – Ruché – Sagrantino – Sangiovese – Verdicchio – Verduzzo – Vermentino – Vernaccia

Geen nood er zijn nog honderden andere druiven die kunnen volgen!