Oxidatie is een natuurlijk proces in de wijnbereiding dat een cruciale rol speelt in het bepalen van het karakter van de uiteindelijke wijn. Het is een van de meest complexe en controversiële fenomenen in de wereld van wijn. Hoewel oxidatie soms bewust wordt toegepast om specifieke stijlen te creëren, kan ongecontroleerde oxidatie leiden tot ernstige kwaliteitsproblemen.
Wat is oxidatie in wijn?
Oxidatie is een chemische reactie waarbij wijn in contact komt met zuurstof, wat leidt tot veranderingen in kleur, aroma en smaak. In kleine, gecontroleerde hoeveelheden kan oxidatie positief bijdragen aan de complexiteit van de wijn. Overmatige blootstelling aan zuurstof kan echter schade veroorzaken, waardoor de wijn vlak, dof of bedorven wordt. Oxidatie treedt vaak op in combinatie met andere fenomenen, zoals de vorming van vluchtige zuren of andere gebreken.
Zuurstof komt op verschillende momenten tijdens het wijnbereidingsproces binnen, zoals bij het kneuzen, de fermentatie, het rijpen en het bottelen. Hoewel wijnmakers meestal proberen blootstelling te minimaliseren, wordt oxidatie bij bepaalde wijnstijlen bewust toegepast om unieke eigenschappen te verkrijgen.
De positieve kant van oxidatie
- Fermentatie en rijping: Zuurstof is essentieel in de vroege stadia van wijnmaken. Gisten hebben zuurstof nodig om zich te vermenigvuldigen en fermentatie te starten. Tijdens de rijping bevordert zuurstof de vorming van stabiele gekleurde tannine en de polymerisatie van fenolen, wat zorgt voor een aangenaam mondgevoel.
- Aromatische complexiteit: In kleine hoeveelheden kan zuurstof bijdragen aan een fijne aromatische ontwikkeling en verzachting van de smaak. Het resultaat is vaak een complexere en elegantere wijn.
De gevaren van oxidatie
Ongecontroleerde oxidatie kan de kwaliteit van een wijn ernstig aantasten, met als gevolg:
- Verlies van frisheid: Over-geoxideerde wijnen verliezen hun levendige aroma’s en smaken, die vaak worden vervangen door saaie of vlakke tonen. Denk hierbij aan de geur van bruinkleurende appels.
- Verkleuring: Witte wijnen kunnen bruin worden en rode wijnen kunnen een onaantrekkelijke bakstenen kleur krijgen, wat duidt op schade.
- Onaangename aroma’s: Foutieve oxidatie kan ongewenste aroma’s opleveren, zoals gekookte groenten, azijn of een sherry-achtige geur in wijnen die niet oxidatief bedoeld zijn.
- Korte houdbaarheid: Overmatige oxidatie versnelt het bederf, waardoor een wijn minder goed kan rijpen.
De wetenschap achter oxidatie: enzymatisch vs. chemisch
Oxidatie in wijn vindt plaats via twee belangrijke mechanismen: enzymatisch en chemisch.
1. Enzymatische oxidatie
Enzymatische oxidatie wordt aangedreven door enzymen en vindt plaats vóór fermentatie. Verantwoordelijk zijn de zogenaamde polyfenoloxidasen zoals tyrosinase, die van nature in druiven aanwezig zijn en laccase (uit schimmels zoals botrytis cinerea). Deze enzymen katalyseren de oxidatie van fenolen tot chinonen. Dit type oxidatie komt vooral voor in de vroege stadia van het vinificatieproces, zoals tijdens het kneuzen en persen. Het treft vooral witte wijnen en kan tot bruinkleuring leiden als het niet wordt beheerst.
Hoe kan je dit (gedeeltelijk) voorkomen:
- Hyperoxidatie: In sommige gevallen kiezen wijnmakers ervoor om de most bewust te laten oxideren. Hoewel dit leidt tot verlies van aromatische stoffen, zoals thiolen, kan het ook resulteren in een stabielere wijn die minder vatbaar is voor latere oxidatie.
- Antioxidanten: Glutathion, een natuurlijke antioxidant, neutraliseert chinonen en voorkomt verdere oxidatie. Bij overmatige blootstelling aan zuurstof wordt glutathion echter uitgeput, wat de most gevoeliger maakt.
- Gebruik van zwaveldioxide: Enzymatische oxidatie kan worden gecontroleerd door de druiven snel te verwerken, lage temperaturen te handhaven en zwaveldioxide (SO₂) te gebruiken.
2. Chemische Oxidatie
Chemische oxidatie vindt plaats tijdens na de fermentatie, wanneer zuurstof reageert met fenolische verbindingen. In tegenstelling tot enzymatische oxidatie verloopt dit proces langzamer en draagt het bij aan de ontwikkeling van complexe smaken. Overmatige zuurstof kan echter de antioxidanten in de wijn uitputten, wat leidt tot bederf.
- Preventie: Het juiste gebruik van SO₂, minimaliseren van zuurstofblootstelling tijdens het bottelen en goede opslagomstandigheden kunnen chemische oxidatie beperken.
De rol van SO₂ en het gebruik van antioxidanten
Zwaveldioxide (SO₂) en ascorbinezuur zijn antioxidanten en zijn een essentieel hulpmiddel in het vinificatieproces om oxidatieve schade tegen te gaan. Het helpt om:
– Oxidatie te voorkomen: SO₂ bindt zich aan zuurstof en andere reactieve moleculen, waardoor schadelijke oxidatie wordt voorkomen.
– Frisheid te behouden: Door delicate aroma’s en smaken te beschermen, behoudt het de beoogde eigenschappen van de wijn.
– Houdbaarheid te verlengen: Gecontroleerd gebruik van SO₂ zorgt ervoor dat wijnen op een elegante manier kunnen verouderen.
Het vinden van de juiste balans met SO₂ is cruciaal. Te weinig laat de wijn kwetsbaar voor oxidatie, terwijl te veel de smaak kan beïnvloeden en gezondheidsproblemen kan veroorzaken.
Waarom sommige wijnen bewust oxidatief worden gemaakt
In bepaalde gevallen kiezen wijnmakers er bewust voor om oxidatie toe te passen om unieke wijnstijlen te creëren. Oxidatieve wijnen hebben vaak complexe, nootachtige en hartige profielen die avontuurlijke wijnliefhebbers aanspreken.
– Sherry en oxidatieve Stijlen: Wijnen zoals Oloroso Sherry of Amontillado ondergaan rijping in vaten die gecontroleerde zuurstofblootstelling mogelijk maken. Dit resulteert in krachtige, gelaagde wijnen met unieke oxidatieve eigenschappen.
– Vin Jaune: Gemaakt in de Jura-regio van Frankrijk, wordt deze wijn gerijpt onder een gistlaag (flor) in vaten met opzettelijke blootstelling aan zuurstof, wat leidt tot een karakteristiek walnoot- en specerijenprofiel.
– Orange wines: Langdurig contact met de druivenschillen tijdens de fermentatie van witte wijnen introduceert oxidatieve elementen, wat resulteert in complexe, amberkleurige wijnen met hartige tonen.
Deze stijlen vieren oxidatie als een kenmerkend element in plaats van een fout, en tonen de diversiteit en kunstzinnigheid van wijnbereiding.
Conclusie
Oxidatie is een tweesnijdend zwaard in de wijnwereld. Bij vakkundig beheer kan het complexiteit toevoegen en bijdragen aan de creatie van iconische wijnstijlen. Ongecontroleerde oxidatie daarentegen kan een wijn beroven van zijn levendigheid en aantrekkingskracht. Door de wetenschap achter oxidatie, de rol van SO₂ en de bewuste creatie van oxidatieve wijnen te begrijpen, kunnen zowel wijnmakers als liefhebbers de delicate dans tussen wijn en zuurstof beter waarderen.
De magie van oxidatie ligt uiteindelijk in haar paradox: hetzelfde proces dat een wijn kan ruïneren, kan deze ook naar grote hoogten tillen.
Filed under: oenologie | Tagged: Italian wine ambassador, orange, oxidatie, sherry, vin jaune, wijn, wijnkennis | Leave a comment »
Bottle Case 