Bottle Case

In onze serie Chianti Classico UGA ‘Classificatie revisted’ verkennen we de geografische ‘UGA’-indeling van Chianti Classico en de unieke kenmerken van elke zone. Na Greve en Radda reizen we zuidwaarts naar een heel ander landschap: Castelnuovo Berardenga, het warmste en meest zuidelijke gebied binnen Chianti Classico. Hier domineren glooiende heuvels, open wijngaarden en een terroir dat robuuste, gestructureerde en zonovergoten wijnen voortbrengt. Dit is de thuisbasis van enkele van de krachtigste en meest intense expressies van Sangiovese binnen de appellatie.

Castelnuovo Berardenga UGA: warm en krachtig

Gelegen in de gemeente Castelnuovo Berardenga, beslaat deze UGA een totale oppervlakte van 5.370 hectare (13.270 acres), waarvan 760 hectare (1.877 acres) is beplant met wijngaarden, goed voor 14,2% van het totaal. Daarnaast wordt 9,3% van het gebied gebruikt voor olijfgaarden. De wijngaarden bevinden zich op een hoogte tussen 225 en 630 meter, met een aanzienlijke variatie in microklimaat en terroir.

De gemeente Castelnuovo Berardenga wordt vaak beschreven als een vlinder binnen het Chianti Classico-productiegebied, waarvan de linker ‘vleugel’ de UGA Vagliagli is en de rechter ‘vleugel’ UGA Castelnuovo Berardenga. Dit gebied heeft een sterke historische en geografische connectie met het dorp San Gusmè, dat een relevante grens markeert binnen de wijnbouw. Ten noorden van het dorpscentrum zijn slechts enkele wijngaarden te vinden, terwijl het zuiden van de UGA een rijk wijngebied is.

Castelnuovo Berardenga onderscheidt zich door zijn warme, mediterrane klimaat, wat een groot contrast vormt met de koelere, alpiene invloeden in de noordelijker gelegen UGA’s zoals Gaiole, Greve en Radda. Toch kent ook Castelnuovo Berardenga interne variaties. In het noordelijke deel, nabij Monti del Chianti, heerst een koeler microklimaat. Hier bevinden zich onder andere de wijngaarden van Podere Le Boncie, San Felice en Castell’in Villa. Verder naar het zuiden, in de zones van Fèlsina’s Rancia, Colonia en Fontalloro, zorgt de grotere blootstelling aan zon voor vollere en rijpere wijnen.

De geografie van de UGA Castelnuovo Berardenga

Het grondgebied van de gemeente Castelnuovo Berardenga, zoals erkend binnen de Chianti Classico UGA-indeling, bevindt zich in het zuidelijke deel van de appellatie. Het westelijke deel van de gemeente is afgesplitst als de UGA Vagliagli, terwijl de rechter ‘vleugel’ van de eerdergenoemde ‘vlindervorm’ bekendstaat als Castelnuovo Berardenga UGA.

Dit gebied strekt zich uit langs de laatste uitlopers van de Monti Chianti in drie parallelle zones die verschillen in hoogte en geologische formatie. De eerste zone, die de dorpen San Gusmè, Villa a Sesta en San Felice omvat, is voornamelijk een expressie van de Alberese formatie, hoewel er ook aanzienlijke gebieden met Macigno te vinden zijn, vooral nabij San Gusmè. Dit gebied kan worden omschreven als een soort plateau.

Onder deze zone slingert het terrein zich vanaf de heuvel van Rancia verder naar beneden. Dit gebied blijft gedomineerd door de Alberese bodem tot aan Castell’in Villa en Bossi, waar de zogenaamde tufo senese (Sienese tufsteen), voornamelijk bestaande uit Pliocene zandformaties, de boventoon voert. Ten slotte, aan de zuidgrens van de UGA, vinden we bodems met een hoog kleigehalte bij San Piero in Barca. In Monte Giachi en Poggio Bonelli domineren opnieuw de Pliocene zandformaties, afgewisseld met alluviale terrassen.

De precieze zuidgrens van de denominatie is moeilijk scherp af te bakenen, maar kan met enige observatie herkend worden aan de vegetatie. De felgroene gebieden tussen Pianella en Villa Monte Giachi behoren tot het Chianti Classico gebied, terwijl de bruine zones richting Monte Amiata de kleiige heidegronden van de Crete Senesi vormen. Dit landschap vormt een duidelijk onderscheid tussen de wijnbouwgronden en de ruigere, minder vruchtbare gebieden.

In de westelijke sector van Castelnuovo Berardenga UGA, tussen Pievasciata en Pontignano, weerspiegelt het terrein deze geologische complexiteit. Dit gebied wordt gekenmerkt door glooiende heuvels en een diversiteit aan bodems die bijdragen aan de unieke expressie van de wijnen uit deze regio.

Het terroir van Castelnuovo Berardenga: Complex en gestructureerd

Castelnuovo Berardenga onderscheidt zich door een opmerkelijke diversiteit in terroir, die sterk samenhangt met de variërende hoogteligging van de wijngaarden. De wijnstokken bevinden zich op hoogtes tussen 225 en 630 meter boven zeeniveau, wat een breed scala aan microklimaten en rijpingsomstandigheden oplevert. In de hoger gelegen gebieden, zoals San Gusmè en Villa a Sesta, profiteren de wijngaarden van koelere temperaturen en een langere rijpingsperiode, wat resulteert in wijnen met meer elegantie en finesse. In de lager gelegen delen, zoals Monte Giachi en San Piero in Barca, heerst een warmer microklimaat, wat zorgt voor rijpere, geconcentreerde wijnen met een robuuste structuur.

De regio wordt gedomineerd door vijf hoofdtypen bodems: Macigno, Alberese, tufo senese, klei met mariene slib en alluviale zandterrassen. Deze geologische formaties bepalen de unieke stijl van de wijnen uit deze regio en dragen bij aan hun robuuste structuur en rijpingspotentieel.

Macigno: Structuur en frisheid

Macigno is een zandsteenformatie die in de hogere delen van Castelnuovo Berardenga voorkomt, vooral nabij San Gusmè. Deze gesteenten zijn miljoenen jaren geleden gevormd uit sedimenten die onder hoge druk zijn samengeperst en uiteindelijk zijn omgezet in harde, compacte zandsteen. Door erosie en verwering heeft macigno een losse en goed doorlatende structuur gekregen, wat resulteert in bodems met uitstekende drainagecapaciteit.

Deze snelle waterafvoer dwingt de wortels van de wijnstokken diep de bodem in te dringen op zoek naar vocht en voedingsstoffen. Dit proces bevordert niet alleen de gezondheid en vitaliteit van de wijnstok, maar draagt ook bij aan de concentratie van aroma’s en zuren in de druiven. Hierdoor krijgen wijnen afkomstig van macigno bodems een uitgesproken frisheid, levendigheid en mineraliteit.

Wijnen uit wijngaarden op macigno bodems worden gekenmerkt door:

• Florale en kruidige aroma’s – Wijnen van macigno hebben vaak een verfijnd en expressief boeket met tonen van viooltjes, rozenblaadjes en mediterrane kruiden.
• Elegante en strakke structuur – De doorlatende bodem helpt bij het behoud van een fijne tanninestructuur, wat zorgt voor een uitstekende balans en precisie in de wijn.
• Levendige zuurgraad en frisheid – De koele invloeden van de hoger gelegen wijngaarden op Macigno bodems zorgen voor wijnen met een levendige zuurgraad, wat ze een verfrissend karakter geeft.
• Subtiele minerale tonen – Door de samenstelling van de zandsteen vertonen deze wijnen vaak een subtiele mineraliteit, met lichte ziltige en stenige aroma’s.

Alberese: Krachtige tannine en minerale expressie

Alberese is een harde, witte kalksteen die diep in de bodem voorkomt en die dominant is in de zone rond San Felice, Villa a Sesta en Rancia. Deze formatie is ontstaan uit oude mariene sedimenten en bestaat grotendeels uit calciumcarbonaat, wat een grote invloed heeft op de groei van de wijnstokken. De compacte, steenachtige structuur van alberese maakt de bodem moeilijk doorlaatbaar voor water, waardoor wijnstokken diep moeten wortelen om vocht en voedingsstoffen te bereiken. Dit resulteert in lage druivenopbrengsten, maar een hoge concentratie aan aroma’s en smaken.

Alberese bodems zijn bijzonder goed in het reflecteren van zonlicht en het vasthouden van warmte, wat de rijping van de druiven versnelt zonder hun frisheid te verliezen. Dit zorgt ervoor dat Sangiovese hier krachtige, gestructureerde wijnen voortbrengt met een uitgesproken mineraliteit en stevige tannine.

Wijnen afkomstig uit wijngaarden op alberese-bodems worden gekenmerkt door:

• Uitstekend rijpingspotentieel – De combinatie van stevige tannine, levendige zuren en diepe fruittonen maakt deze wijnen bijzonder geschikt voor flesrijping. Na verloop van tijd ontwikkelen ze complexe aroma’s van leer, tabak en truffel.
• Stevige tannine en structuur – Alberese wijnen hebben een krachtige, robuuste tanninestructuur die zorgt voor een lange levensduur en een diepgaande complexiteit.
• Diepe, rijpe fruitexpressie – Typische aroma’s zijn zure kersen, pruimen en wilde bessen, vaak ondersteund door kruidige en aardse tonen.

Tufo Senese: Rijp fruit en complexiteit

De tufo senese, een formatie van Pliocene zand, domineert in de wijngaarden van Castell’in Villa en Bossi. Deze bodems zijn ontstaan uit oude mariene afzettingen die gedurende miljoenen jaren zijn samengeperst tot een losse, goed doorlatende zandsteenformatie. Deze geologische samenstelling biedt uitstekende drainage, waardoor de wijnstokken worden gedwongen diep te wortelen op zoek naar water en voedingsstoffen.

De lichte, zanderige samenstelling van tufo senese zorgt ervoor dat de bodem warmte goed vasthoudt en langzaam afgeeft, wat de rijping van de druiven bevordert. Dit resulteert in wijnen met een rijke, geconcentreerde smaak en een uitgesproken aromatische complexiteit. De combinatie van een goede waterdoorlaatbaarheid en warmteopslag draagt bij aan een evenwichtige rijping van de druiven, wat leidt tot wijnen met zachte tannine en een verfijnde structuur.

Wijnen afkomstig uit wijngaarden op tufo senese-bodems worden gekenmerkt door:

• Gelaagde en expressieve afdronk – Dankzij de rijke aromatische structuur en de balans tussen fruit en specerijen hebben deze wijnen een lange, verfijnde afdronk.
• Rijk en rijp fruitprofiel – Wijnen tonen diepe aroma’s van pruimen, zwarte kersen en gedroogde vijgen, wat bijdraagt aan hun weelderige karakter.
• Zachte, fluweelachtige tannine – De goed doorlatende zandbodem draagt bij aan soepele tannine, waardoor de wijnen toegankelijker zijn in hun jeugd.
• Kruidige en aardse tonen – Door de mariene oorsprong van de bodem ontwikkelen wijnen vaak tonen van zoethout, tabak en subtiele aardse nuances.

Klei met mariene slib: Volheid en kracht

In het uiterste zuiden van Castelnuovo Berardenga, nabij San Piero in Barca, vinden we bodems die rijk zijn aan klei en mariene afzettingen. Deze formaties zijn ontstaan uit oude zeeafzettingen die miljoenen jaren geleden de regio bedekten. De zware, compacte structuur van deze bodems zorgt voor een uitstekende waterretentie, wat de groei van de wijnstokken beïnvloedt en bijdraagt aan de karakteristieke kracht en volheid van de wijnen uit deze zone.

De combinatie van klei en mariene slib maakt de bodem rijk aan mineralen en voedingsstoffen, wat resulteert in druiven met een hoge concentratie en diepe smaaklagen. De compactheid van kleibodems zorgt er tevens voor dat de wortels van de wijnstokken minder diep kunnen doordringen, wat leidt tot een trage en gelijkmatige rijping van de druiven. Dit vertraagde rijpingsproces draagt bij aan de ontwikkeling van rijpe, complexe aroma’s en een stevige tanninestructuur.

Wijnen afkomstig uit wijngaarden op klei met mariene slib worden gekenmerkt door:

• Kruidige en aardse tonen – Door de mariene oorsprong van de bodem vertonen deze wijnen vaak subtiele zilte tonen, naast nuances van leer, tabak en zoethout.
• Rijke en krachtige structuur – De compacte bodem draagt bij aan wijnen met een volle body en een intense smaakbeleving.
• Diepe, geconcentreerde fruittonen – Aroma’s van rijpe bramen, gedroogde pruimen en zwarte kersen domineren het profiel.
• Hoge tanninedichtheid en rijpingspotentieel – De stevige tanninestructuur zorgt ervoor dat deze wijnen baat hebben bij flesrijping en zich prachtig ontwikkelen met de jaren.

Alluviale zandterrassen: Elegantie en finesse

De laagste delen van de UGA, zoals Monte Giachi en Poggio Bonelli, worden gekenmerkt door alluviale zandterrassen. Deze bodems zijn gevormd door eeuwenlange sedimentatieprocessen van rivieren en stroompjes, waardoor ze bestaan uit fijnkorrelig zand, slib en kiezel. Dit type bodem heeft een losse, goed doorlatende structuur die de wortels van de wijnstokken aanmoedigt om diep te groeien, wat de opname van voedingsstoffen en mineralen bevordert.

Door hun lichte samenstelling hebben alluviale zandterrassen een uitstekende drainage, wat betekent dat de wijnstokken geen overtollig water vasthouden en de druiven een geconcentreerde, pure expressie krijgen. Bovendien absorbeert het zand overdag warmte en geeft het deze ‘s nachts langzaam af, wat zorgt voor een gelijkmatige rijping van de druiven en een verfijnd aromatisch profiel.

Wijnen afkomstig uit wijngaarden op alluviale zandterrassen worden gekenmerkt door:

• Verfrissende zuurgraad – De goed doorlatende bodem helpt bij het behouden van een levendige zuurgraad, wat resulteert in wijnen met een lange, expressieve afdronk.
• Elegante en verfijnde structuur – De losse, goed gedraineerde bodem draagt bij aan wijnen met een soepele textuur en een delicate balans tussen fruit en zuurgraad.
• Helder en fris fruitprofiel – Typische aroma’s zijn rode bessen, frambozen en granaatappel, vaak gecombineerd met florale tonen zoals viooltjes en rozenblaadjes.
• Subtiele mineraliteit – De aanwezigheid van kiezel en slib in de bodem geeft de wijnen een lichte, verfijnde mineraliteit, wat bijdraagt aan hun complexiteit.

Het samenspel van deze geologische formaties zorgt ervoor dat de wijnen van Castelnuovo Berardenga een unieke combinatie van kracht, complexiteit en finesse bezitten. Dankzij deze bodemdiversiteit kunnen wijnmakers verschillende stijlen van Chianti Classico produceren, variërend van robuust en gestructureerd tot elegant en verfijnd.

Belangrijke producenten uit UGA Castelnuovo Berardenga

Castelnuovo Berardenga UGA is de thuisbasis van enkele van de meest gerespecteerde wijnproducenten van Chianti Classico. Enkele namen die het terroir van dit gebied op indrukwekkende wijze tot uitdrukking brengen, zijn:

• Fèlsina: Een van de absolute referenties voor krachtige en terroirgedreven Sangiovese.
• Castello di Bossi: Bekend om zijn volle, gestructureerde wijnen met een klassiek karakter.
• Podere Le Boncie: Een kleinschalig domein dat zich toelegt op elegante, authentieke Sangiovese.
• San Felice: Een dynamisch landgoed met een breed scala aan hoogwaardige Chianti Classico wijnen.
• Castell’in Villa: Een producent met een lange traditie van elegante wijnen met een hoog bewaarpotentieel.
• Tenuta di Arceno: Een wijnhuis dat bekend staat om zijn krachtige, gestructureerde wijnen met een internationaal karakter.

Waarom je Chianti Classico UGA Castelnuovo Berardenga moet proeven

Wie houdt van Chianti Classico met een krachtige en volle structuur, zal zich direct thuis voelen bij de wijnen van Castelnuovo Berardenga. Deze wijnen combineren de elegantie van Sangiovese met een diepe concentratie en rijpe, fluweelzachte tannine. Dankzij het warmere klimaat en de unieke bodemstructuur bieden ze een intensere en meer gespierde interpretatie van Chianti Classico.

Bij het schrijven van dit artikel kon ik me niet lang inhouden om een Zalto glas te nemen en het te vullen met een Fèlsina Chianti Classico Rancia 2013, een wijn die in mijn kelder lag te wachten om geopend te worden. Dit is een van mijn absolute favorieten, en het schrijven van dit stuk werd daardoor een combinatie van pure passie en een constante glimlach.

Momenteel zijn de wijnen met de vermelding ‘UGA Castelnuovo Berardenga’ nog niet beschikbaar op de markt. Dit komt doordat de UGA-classificatie in 2023 werd ingevoerd en voorlopig alleen geldt voor Gran Selezione wijnen. Door de langere verplichte rijpingstijd zullen de eerste flessen met deze officiële aanduiding pas over enkele jaren verkrijgbaar zijn. Maar wie niet kan wachten, kan zich nu al verdiepen in de wijnen van deze zone, die het karakter van Castelnuovo Berardenga prachtig weerspiegelen.

Filed under: Vini Italiani | Tagged: Alberese, castell'in Villa, castello di bossi, castelnuovo berardenga, Chianti, chianti classico, felsina, firenze, Italian wine ambassador, macigno, podere le boncie, san felice, Sangiovese, siena, Tenuta di arceno, Toscane, tufo senese, uga, unita geografica aggiuntiva, wijn, wijnkennis | 8 Comments »