In onze serie UGA ‘Classificatie revisted’ verkennen we de geografische UGA-indeling van Chianti Classico en de unieke kenmerken van elke zone. Ditmaal richten we onze aandacht op de UGA Castellina, de grootste en meest dichtbeplante regio binnen Chianti Classico. Een gebied dat niet alleen uitblinkt in omvang, maar ook in diversiteit. Van historische kastelen tot moderne wijnhuizen, van steile heuvels tot glooiende valleien, Castellina herbergt een rijke variatie aan microklimaten en terroirs die de wijnen een breed palet aan expressies geven.
Castellina vormt een brug tussen de meer elegante en frisse wijnen van de hoger gelegen UGA’s, zoals Radda en Gaiole, en de krachtigere, robuuste stijlen van de zuidelijke zones zoals Castelnuovo Berardenga. Dankzij de grote verscheidenheid aan bodems en hoogtes kunnen de wijnen uit Castellina zowel finesse als structuur combineren, wat ze tot enkele van de meest complete en veelzijdige Chianti Classico’s maakt.
De UGA Castellina valt volledig samen met de grenzen van de gemeente Castellina in Chianti. Het is de UGA met de grootste oppervlakte aan wijngaarden binnen de Chianti Classico-appellatie, gevolgd door UGA San Casciano. In tegenstelling tot San Casciano is de verdeling van de wijngaarden in Castellina echter minder uniform, afhankelijk van het specifieke gebied. Dit resulteert in een onderscheid tussen verschillende zones binnen Castellina die unieke bijdragen leveren aan de algehele stijl van de wijnen.
Castellina UGA: De grootste en meest gevarieerde zone
Castellina ligt in het westelijke deel van de Chianti Classico-zone en beslaat een totale oppervlakte van 9.980 hectare (24.660 acres), waarvan 1.290 hectare (3.190 acres) is aangewezen voor Chianti Classico wijngaarden. Dit betekent dat maar liefst 19% van de regio beplant is met wijngaarden, wat Castellina de grootste UGA maakt binnen Chianti Classico. Naast wijnbouw beslaat de regio ook een aanzienlijke oppervlakte aan olijfgaarden, namelijk 750 hectare.
De wijngaarden bevinden zich op hoogtes variërend van 200 tot 500 meter boven zeeniveau, met aanzienlijke microklimatische verschillen binnen het gebied. Dit resulteert in een diverse stijl van wijnen, waarbij wijnen uit de hoger gelegen wijngaarden meer frisheid en elegantie vertonen, terwijl wijnen uit de lager gelegen delen krachtiger en rijper zijn. De combinatie van deze factoren zorgt ervoor dat Castellina een brede waaier aan expressies biedt binnen Chianti Classico.
Wat Castellina onderscheidt van andere UGA’s is de combinatie van een breed scala aan geologische formaties en een evenwichtige verdeling van wijngaarden en bossen. De regio kent zowel sterk beboste gebieden als open, zonovergoten heuvels, wat zorgt voor een grote variatie in terroir en wijnstijlen. De bodems variëren van steenachtige Sillano-bodems op de hogere hellingen tot kleirijke lacustriene afzettingen in de lager gelegen delen.
De diversiteit in hoogte, bodems en blootstelling aan zonlicht creëert een dynamisch wijnlandschap waarin verschillende stijlen Chianti Classico kunnen gedijen. De noordelijke zones van Castellina, grenzend aan Radda en Gaiole, produceren doorgaans wijnen met een uitgesproken frisheid en tanninerijke structuur. In het zuidwesten, in gebieden zoals Pomona en Casina di Cornia, zijn de bodems rijker aan klei, wat resulteert in vollere en zachtere wijnen.
Deze verscheidenheid maakt Castellina een van de meest veelzijdige en dynamische UGA’s binnen de appellatie, met wijnen die zowel jong gedronken kunnen worden als uitstekend kunnen rijpen.
De geografie van UGA Castellina
Castellina wordt gekenmerkt door een gevarieerd landschap, met een mix van glooiende heuvels, dichte bossen en diverse bodemsoorten. Volgens klimaatdata is Castellina gemiddeld de koudste stad binnen de Chianti Classico-zone, althans onder de gemeentelijke centra. Dit wordt verklaard door de hoogte en de open blootstelling aan winden. Het is echter belangrijk om niet te snel conclusies te trekken, aangezien de UGA Castellina niet alleen de wijngaarden rond het dorp omvat, maar het volledige grondgebied van de gemeente bestrijkt.
De gemeente is in wezen verdeeld in twee zeer verschillende gebieden. Links van de panoramische weg die van San Donato in Poggio naar Fonterutoli loopt, ligt een landschap dat wordt gekenmerkt door dichte bossen en een beschutte ligging in het binnenland van de Chianti regio. Rechts van deze weg opent het landschap zich juist, met ononderbroken uitzichten van Monte Amiata tot Monte Albano. Hier is een bijna gelijke verdeling tussen wijngaarden en bossen.
De grote hoogteverschillen binnen Castellina spelen een belangrijke rol in de microklimaten. De verschillen tussen de hoogste en laagste punten bedragen gemiddeld meer dan 300 meter, wat leidt tot duidelijke variaties in temperatuur, windstromen en rijpingstijden van de druiven. Dit heeft een grote invloed op de diversiteit van de wijnen binnen de regio.
Ten oosten van de provinciale weg die San Donato in Poggio met Fonterutoli verbindt, bevinden de wijngaarden zich voornamelijk rond het dorpje La Piazza. Hier zijn de bodems bijna gelijk verdeeld tussen de Sillano-formatie en Alberese, wat de wijnen een mooie balans geeft tussen mineraliteit en structuur.
In het westelijke deel van deze provinciale weg ligt een van de meest dicht beplante gebieden van de appellatie, met een opvallend hoogteverschil en een breed scala aan geologische formaties. Wijngaarden tussen 300 en 500 meter boven zeeniveau groeien voornamelijk op bodems van de Sillano-formatie, terwijl de lager gelegen gebieden (tussen 200 en 300 meter) meer kleirijke bodems van lacustriene oorsprong hebben. In het noordwesten van Lilliano zijn deze bodems meer kleiig, terwijl ze in de rest van het gebied steniger zijn.
De zuidelijke strook van Castellina, eveneens gekenmerkt door lacustriene afzettingen, heeft doorgaans fijnere en kleirijke bodems. Dit verklaart het afgeronde en onderscheidende profiel van deze heuvels. Een uitzondering vormt het gebied rond Rencine, waar de geologische structuur een van de meest complexe is in de hele appellatie.
Landschapsvariaties brengen vaak ook geologische verschillen aan het licht. Over het algemeen betekenen hoger gelegen, bosrijke gebieden rotsachtige bodems, terwijl de lager gelegen, glooiende zones met sporadische vegetatie diepere, kleirijke bodems bevatten. De overgang tussen deze twee gebieden loopt grofweg langs de bergkam die Bibbiano, Lilliano en Macie met elkaar verbindt.
Terroir UGA Castellina: bodems en invloed op de wijnstijl
De bodems van Castellina zijn gevarieerd en spelen een belangrijke rol in de stijl van de geproduceerde wijnen. De belangrijkste bodemtypes zijn:
Sillano-formatie (stenen bodems op de hogere hellingen)
De Sillano-formatie bestaat uit compacte, brokkelige leisteen en is een van de bepalende bodems van de hoger gelegen wijngaarden in Castellina. Deze bodem heeft een uitstekende drainagecapaciteit, waardoor overtollig water snel wordt afgevoerd en wijnstokken dieper moeten wortelen om voedingsstoffen en vocht te vinden. Dit diepe wortelstelsel draagt bij aan de concentratie van aroma’s en zuren in de druiven.
Bovendien zorgen de stenige structuren van de Sillano-bodem ervoor dat warmte gedurende de dag wordt opgeslagen en ’s nachts geleidelijk wordt afgegeven. Dit draagt bij aan een gelijkmatige rijping van de druiven, wat essentieel is in een regio met aanzienlijke temperatuurverschillen tussen dag en nacht. Wijnen afkomstig van Sillano-bodems vertonen vaak een verfijnde structuur met levendige zuren en een lange, minerale afdronk, waardoor ze zich uitstekend lenen voor flesrijping.
Alberese (kalkrijke bodems in het noordoosten)
Alberese is een compacte, witte kalksteen die in het noordoostelijke deel van Castellina veel voorkomt. Deze bodem is rijk aan calciumcarbonaat en heeft een hoge reflecterende capaciteit, waardoor zonlicht optimaal wordt benut. Dit draagt bij aan een gelijkmatige rijping van de druiven en bevordert de ontwikkeling van rijpe aroma’s zonder de frisheid te verliezen.
Door de harde en rotsachtige aard van Alberese kunnen wortels moeilijk doordringen, wat de wijnstokken dwingt om dieper te groeien op zoek naar water en voedingsstoffen. Dit zorgt voor een lagere opbrengst per plant, maar verhoogt de kwaliteit en intensiteit van de druiven. De wijnen die afkomstig zijn van Alberese bodems hebben een stevige tanninestructuur, een verfijnde mineraliteit en een lange, gelaagde afdronk.
Kleirijke bodems van lacustriene oorsprong (lager gelegen delen)
Deze bodems zijn ontstaan uit oude meerafzettingen en komen voor in de lager gelegen delen van Castellina. Ze zijn doorgaans rijk aan klei en mineralen, waardoor ze water goed vasthouden. Dit zorgt ervoor dat de druivenstokken een gelijkmatige watervoorziening hebben, wat leidt tot wijnen met een voller mondgevoel en een rijpere fruitexpressie.
De wijnen van deze bodems vertonen vaak zachtere tannine en een bredere, gestructureerde afdronk. Doordat klei de warmte goed vasthoudt, worden de druiven gelijkmatig rijp, wat bijdraagt aan een rijkere en meer geconcentreerde stijl van Chianti Classico. In de zuidelijke zones van Castellina, waar deze bodems overheersen, leveren ze krachtige wijnen op die uitstekend kunnen verouderen.
Kleiige en stenige bodems (voornamelijk in het noordwesten en rondom Lilliano)
Deze bodems vormen een combinatie van klei en gesteente en komen vooral voor in de noordwestelijke regio’s van Castellina. Door hun stenige aard zorgen ze voor een uitstekende drainage, terwijl het kleigehalte de vochtretentie in balans houdt. Dit geeft de wijnen een robuuste structuur, met een diepe, minerale kern en stevige tannine. Wijnen uit deze bodems hebben vaak een complexe smaakopbouw met lagen van rijp fruit, kruiden en een lange, krachtige afdronk. De combinatie van mineraliteit en kracht maakt ze ideaal voor langere rijping en ontwikkeling op fles.
Door deze gevarieerde bodemstructuur, gecombineerd met de hoogteverschillen, biedt Castellina een breed spectrum aan wijnstijlen. De wijnen uit Castellina staan bekend om hun brede mondgevoel, stevige tanninestructuur en heldere zuurgraad, waardoor ze uitstekend geschikt zijn voor veroudering.
Het klimaat: Warme Dagen, Koele Nachten en Evenwichtige Rijping
Het klimaat in Castellina is een mix van mediterrane warmte en continentale koelte. De hoge ligging van sommige wijngaarden zorgt voor aanzienlijke temperatuurverschillen tussen dag en nacht, wat bijdraagt aan een langzame en evenwichtige rijping van de druiven. Hierdoor ontwikkelen de wijnen intense aroma’s met behoud van een levendige frisheid en elegante structuur.
Door de invloed van hoogte en bodemdiversiteit kunnen de wijnen uit Castellina zowel jong genoten worden als goed rijpen in de fles. Ze kenmerken zich door een evenwichtige combinatie van kracht, fruit en verfijnde tannine.
Belangrijke producenten uit UGA Castellina
Castellina is de thuisbasis van een breed scala aan gerenommeerde producenten, van historische landgoederen tot moderne wijnhuizen die de diversiteit van het terroir in hun wijnen tot uiting brengen. Enkele prominente namen zijn:
- Bibbiano – Dit historische wijnhuis dateert uit de 19e eeuw en ligt in het hart van Castellina. Bibbiano staat bekend om zijn elegante en traditionele Chianti Classico wijnen met een sterke expressie van Sangiovese. Hun Chianti Classico Gran Selezione Vigna del Capannino is een schoolvoorbeeld van kracht en verfijning, met diepe fruittonen en een lange, minerale afdronk.
- Casina di Cornia – Een kleinschalige producent met een sterke focus op biologische wijnbouw. Dit familiebedrijf produceert ambachtelijke wijnen die het terroir van Castellina op pure wijze weerspiegelen. De Chianti Classico Riserva van Casina di Cornia wordt gekenmerkt door zijn balans tussen structuur en frisheid, met aroma’s van kersen, tabak en kruiden.
- Castellare di Castellina – Een van de meest gerespecteerde producenten in de regio, bekend om zijn indrukwekkend portfolio aan wijnen. Hun vlaggenschipwijn, I Sodi di S. Niccolò, is een van de meest iconische Super Tuscans, een blend van Sangiovese en Malvasia Nera die complexiteit, elegantie en een uitzonderlijk rijpingspotentieel biedt.
- Famiglia Cecchi (Villa Cerna en Villa Rosa) – Cecchi is een van de grotere producenten in Castellina en combineert traditie met innovatie. De Villa Cerna Chianti Classico Riserva is een krachtige wijn met een rijke structuur en tonen van rijp rood fruit, kruiden en subtiele houtinvloeden, terwijl de Villa Rosa Gran Selezione de finesse en elegantie van Sangiovese benadrukt.
- Lilliano – Een historische wijnmakerij met een sterke reputatie voor gestructureerde en evenwichtige wijnen. De Chianti Classico Gran Selezione van Lilliano toont diepe aroma’s van donker fruit, specerijen en een mooie tanninestructuur, perfect geschikt voor flesrijping.
- Piemaggio – Dit wijnhuis ligt in de heuvels van Castellina en staat bekend om zijn krachtige en gestructureerde wijnen. De Le Fioraie Chianti Classico Riserva is een expressieve wijn met aroma’s van rijpe kersen, viooltjes en een stevige tanninestructuur die hem een uitstekend rijpingspotentieel geeft. Vooraleer ik met dit artikel van start ging heb ik hun 2016 uit onze kelder gehaald en geopend. Straks, in de latere namiddag, ga ik dit flesje rustig soldaat maken! Ideaal om een zondag af te sluiten.
- Pomona – Een boutique wijnhuis dat zich richt op authentieke Chianti Classico wijnen met minimale interventie. De Chianti Classico Riserva Pomona is een elegant voorbeeld van hun filosofie, met een delicate balans tussen frisheid en rijpheid en een lange minerale afdronk.
- Rocca delle Macìe – Een belangrijke speler in de regio met een breed scala aan expressieve wijnen. Hun Chianti Classico Gran Selezione Sergio Zingarelli is een eerbetoon aan de familie erfenis en biedt een krachtige, gestructureerde stijl met verfijnde tonen van kersen, kruiden en leer.
- Rodano – Een producent die bekend staat om zijn diepe, complexe en terroir-gedreven wijnen. De Chianti Classico Riserva Viacosta is een prachtige uitdrukking van het Castellina terroir, met een rijke concentratie, een stevige ruggengraat en elegante kruidige tonen.
Waarom je Chianti Classico UGA Castellina moet proeven
Met zijn rijke geschiedenis, gevarieerde bodems en grote hoogteverschillen biedt Castellina een van de meest complete en gelaagde expressies van Chianti Classico. De combinatie van frisheid, structuur en rijpheid maakt deze wijnen zowel jong als na jaren flesrijping interessant.
Hoewel de officiële UGA-aanduiding voor Castellina nog niet op de markt beschikbaar is, weerspiegelen de wijnen die hier worden geproduceerd al jarenlang de unieke kenmerken van het terroir. Van de hooggelegen wijngaarden met hun frisse zuren en verfijnde structuur tot de vollere, krachtigere expressies uit de lager gelegen kleibodems: Castellina biedt een breed spectrum aan stijlen die zowel toegankelijk als diepgaand zijn.
De toekomst van deze UGA ziet er veelbelovend uit. Zodra de eerste officieel gelabelde wijnen op de markt komen, zal Castellina zich nog sterker profileren binnen de Chianti Classico Gran Selezione appellatie. Tot die tijd is het vooral een kwestie van verkennen: de regio biedt nu al wijnen met een breed smaakpalet, variërend van fris en elegant tot vol en krachtig. Of je nu houdt van levendige zuren of een stevige structuur, Castellina heeft een stijl die bij elke liefhebber past.
In deze reeks zijn reeds verschenen:
- Chianti Classico UGA: Classificatie revisted
- Chianti Classico UGA – Greve, de brug tussen elegantie en kracht
- Chianti Classico UGA – Radda, de puurste expressie van Sangiovese
- Chianti Classico UGA Castelnuovo Berardenga: De zuidelijke krachtpatser
- Chianti Classico UGA Vagliagli – Eigenzinnigheid troef!
- Chianti Classico UGA Gaiole – Het ruige hart van Chianti Classico
Filed under: Vini Italiani | Tagged: Alberese, bibbiano, casina di cornia, castellare di castellina, castellina, castellina in chianti, Chianti, chianti classico, firenze, Italian wine ambassador, lilliano, piemaggio, pomona, rocca delle macie, rodano, Sangiovese, siena, sillano, toscana, Toscane, uga, unita geografica aggiuntiva, villa cerna, villa rosa, wijn, wijnkennis | 5 Comments »
Bottle Case 