Refosco dal Peduncolo Rosso: Karakter in elke druppel

Posted on maart 28, 2025 by Bottle Case

Ik herinner me nog goed de vraag die Roberto Felluga me stelde tijdens ons bezoek aan zijn fantastische Relais de Russiz Superiore, nadat ik hem vertelde dat ik, naast zijn witte wijnen, ook de Refosco dal Peduncolo Rosso in mijn gamma heb zitten. “Why and how is it possible you try to sell this wine in Belgium?” was zijn onverwachte reactie. Mijn antwoord ontlokte een grote glimlach op zijn gezicht. “Because I like the wine, Roberto!”

In het mozaïek van Italiaanse druivenrassen is Refosco dal Peduncolo Rosso zonder twijfel een van de meest markante figuren. Deze inheemse held uit Friuli Venezia Giulia is niet alleen de bekendste binnen de Refosco-groep, maar geldt ook, samen met Pignolo en Schiopettino, als een van de vaandeldragers van de regio’s autochtone rode druiven. Geen doorsnee wijn, maar een druif met uitgesproken identiteit.

Zijn naam verwijst naar een van zijn unieke kenmerken: Peduncolo Rosso betekent “rode steel”, een knipoog naar de karakteristiek roodgekleurde trossteel wanneer de druif volledig rijp is. En laat dat nu net de sleutel zijn bij deze variëteit: volledige rijping is essentieel, want onrijpe Refosco dal Peduncolo Rosso kan groene, vegetale tonen à la Cabernet vertonen. Iets waar elke serieuze wijnmaker voor op zijn hoede is.

Een druif met pit (en een rode steel!)

De trossen zijn middelgroot, piramidaal van vorm en bevatten elliptische, diepblauw gekleurde druiven met een stevige, vrij dikke schil. Die maakt deze druif resistenter dan hij op het eerste gezicht lijkt. Die robuustheid proef je terug in het glas.

De plant zelf is een taaie doorzetter. Zet hem in arme, steenachtige of droge bodems en hij groeit zonder klagen door. Rijping gebeurt doorgaans laat, eind september of begin oktober. Al komt hij verrassend genoeg net iets eerder tot rijpheid dan andere Refosco-varianten.

Herkomst en geschiedenis: Een vat vol karakter

Refosco dal Peduncolo Rosso is de meest expressieve en bekendste vertegenwoordiger van de grotere Refosco-groep, waartoe ook Refosco Bianco, Refosco Gentile, Refoscone en Refosco Nostrano behoren. Het zijn stuk voor stuk inheemse druivenvariëteiten met diepe wortels in het noordoosten van Italië en Slovenië, ook al delen ze genetisch niet allemaal dezelfde achtergrond.

Binnen deze diverse groep heeft Refosco dal Peduncolo Rosso zich het duidelijkst weten te profileren: hij is het breedst aangeplant en het sterkst vertegenwoordigd in zowel wijngaard als wijnkelder.

Zijn genetische achtergrond was lange tijd voer voor discussie. Men dacht ooit dat hij identiek was aan Mondeuse Noire, of verwant aan Syrah of Pinot Noir. Inmiddels is duidelijk: hij is genetisch uniek, maar wél de afstammeling van Marzemino en zelf ouder van Corvina, een sleutelvariëteit in Valpolicella. Verder deelt hij verwantschap met druiven als Teroldego en Lagrein, wat zijn structuur en aromatische gelaagdheid deels verklaart.

De eerste officiële beschrijving verscheen in het Atlante Ampelografico van G. Poggi (1939). In 1971 werd de druif officieel erkend in het Italiaanse druivenregister (staatsblad van 24 april).

Ampelografie: Het DNA van een overlever

Wat maakt Refosco dal Peduncolo Rosso herkenbaar in het veld?

  • Scheut: groenachtig-wit, met een bruine tint en een donslaagje
  • Blad: groot, vijflobbig, met een diep groene bovenkant en behaarde onderkant
  • Tros: middelgroot, los, piramidaal, vaak met zijtakje
  • Druif: elliptisch, dikschillig, diep paars, met rijke anthocyanen
  • Zaden: groot, meestal drie per bes
  • Hout: dun, roodachtig, met korte internodiën

De plant is krachtig en productief, maar gevoelig voor oidium (echte meeldauw), wat om zorgvuldige wijngaardcontrole vraagt.

Van ruwe bolster tot verfijnde charmeur

In zijn jeugdige vorm is Refosco dal Peduncolo Rosso eerder streng dan soepel: veel zuren, robuuste tannine en een laag alcoholpercentage. Toch schuilt er, met geduld en vakmanschap, een wijn achter die initieel ruwe façade die stilaan opent als een boek met karakter.

In zijn pure vorm toont hij aroma’s van frisse kersen, bessen en een kruidige toets. Maar met houtlagering komt de verfijning: cacao, tabak, vanille en geroosterde specerijen tillen de wijn naar een hoger niveau. Eikenhout helpt bovendien om reductieve aroma’s, waarvoor de druif gevoelig is, onder controle te houden.

Aromatisch is hij zonder twijfel de meest complexe van zijn groep. In het glas opent hij zich met:

  • gedroogde rode kers
  • verse mediterrane kruiden
  • amandel
  • viooltjes, lavendel en geranium

De geuren zijn intens maar vluchtig. Perfect rijpen én correct schenken zijn dus essentieel.

Naast droge stille wijnen toont de druif potentie voor appassimento-stijl: halfzoete of versterkte wijnen van ingedroogde druiven, met een geconcentreerd en fluwelig profiel.

Waar groeit deze druif eigenlijk?

Het epicentrum ligt in Friuli Venezia Giulia, vooral in de provincie Udine (Torreano en Faedis). Daarnaast komt hij voor in DOC’s zoals:

  • Carso, Friuli Aquileia, Friuli Annia, Colli Orientali, Grave, Isonzo, Latisana en Lison-Pramaggiore
  • In Veneto: Merlara, Riviera del Brenta
  • En in IGT-zones: Trevenezie, Toscane, Puglia en Sardinië

Wat eet je erbij?

Dit is geen wijn voor lichte salades of subtiele visgerechten. Refosco dal Peduncolo Rosso vraagt om stevige kost. Denk aan wildgerechten, geroosterd vlees, oude kazen en stoofpotten. Zijn zuren snijden moeiteloos door vet en zijn tannine houden stand tegen intense smaken. Perfect dus voor een herfstige avond met een goed stuk hert of een stoofpot van everzwijn.

Waarom je ‘m echt moet proberen

Refosco dal Peduncolo Rosso is misschien niet de meest voor de hand liggende keuze in de wijnwinkel, maar dat maakt ‘m juist zo interessant. Wie hem de tijd geeft, ontdekt een wijn met gelaagdheid, karakter en bewaarpotentieel. Dus, de volgende keer dat je voor het wijnrek staat, loop eens voorbij die voorspelbare Merlot en Cabernet. Ga voor avontuur, ga voor karakter, ga voor Refosco dal Peduncolo Rosso. Je smaakpapillen zullen je dankbaar zijn.

Filed under: Uva Italia | Tagged: , , , , , , , , , , | Leave a comment »

Waarom proeven we geen druif in wijn?

Posted on oktober 31, 2024 by Bottle Case

Tijdens de initiatie lessen over wijn is één van de meest gestelde vragen hoe het komt dat we appel, kers of aardbei ruiken in een wijn en hoe het komt dat we geen druif hierin ruiken of proeven! Dit is inderdaad een goede vraag want bij het proeven van een goed glas wijn worden we vaak overweldigd door de verscheidenheid aan geuren en smaken die zich ontvouwen: van bosvruchten en kruiden tot leer en rook. Maar opvallend genoeg proeven we vrijwel nooit de smaak van de druif zelf! Het basisproduct waar wijn van gemaakt wordt, lijkt volledig verdwenen achter een rijke sluier van secundaire en tertiaire aroma’s. Dit fascinerende fenomeen roept een belangrijke vraag op: waarom smaken en ruiken we in wijn niet de druif zelf? We duiken daarom dieper in de wereld van wijnaroma’s en ontdekken we waarom de druif zelden de hoofdrol speelt.

De complexiteit van wijnaroma’s

De geur en smaak van wijn worden bepaald door een ingewikkelde samenstelling van aroma’s die gedurende verschillende stadia van het vinificatieproces ontstaan. Wijnaroma’s zijn onder te verdelen in drie hoofdcategorieën die we ondertussen allemaal wel kennen:

1. Primaire aroma’s: dit zijn de oorspronkelijke aroma’s van de druif zelf, zoals bloemige, fruitige en plantaardige geuren. Deze kunnen variëren van citrus tot tropisch fruit, afhankelijk van de druivensoort en het klimaat waarin deze groeit.

 2. Secundaire aroma’s: deze aroma’s ontstaan tijdens de vergisting en worden beïnvloed door het type gist en de fermentatieomstandigheden. Geuren zoals boter, noten en zelfs bananen zijn het resultaat van gistactiviteiten.

3. Tertiaire aroma’s: deze ontstaan door rijping in de fles of op eikenhout. Hierbij ontstaan complexere geuren zoals leer, tabak, gedroogd fruit, en zelfs aardse aroma’s zoals paddenstoelen en truffel.

Waarom proeven we de druif niet?

Hoewel de druif verantwoordelijk is voor de basis van de wijn, zijn het vooral de secundaire en tertiaire aroma’s die ons zintuiglijk prikkelen. Dit komt doordat het vinificatieproces een scala aan chemische reacties teweegbrengt die het oorspronkelijke druivenprofiel verbloemen en verrijken met nieuwe geuren en smaken. Hier zijn enkele belangrijke redenen waarom de druif zelf zo moeilijk te herkennen is:

1. Gist en vergisting: de hoofdrolspelers

Tijdens de vergisting breken gisten suikers in de druif af, waarbij alcohol en koolstofdioxide worden geproduceerd. Maar dit proces zorgt ook voor de vorming van vluchtige esters, die zorgen voor de kenmerkende aroma’s van bijvoorbeeld appel, banaan en ananas. Deze esters zijn vaak veel prominenter aanwezig dan de natuurlijke aroma’s van de druif en hebben een sterk effect op het geur- en smaakprofiel van de wijn.

2. Eikenhout en rijping: een aromatische transformatie

Wanneer wijn in eiken vaten rijpt, nemen de druivenaroma’s plaats in de achtergrond, en komen complexere geuren naar voren. Het eikenhout zelf voegt bijvoorbeeld vanille, karamel, koffie en zelfs kruidige tonen toe. Ook de chemische reacties die plaatsvinden tijdens de rijping dragen bij aan de complexiteit van de wijn. Na jaren rijpen, zeker bij rode wijn, worden de primaire aroma’s van de druif dusdanig subtiel dat ze nauwelijks meer opvallen.

3. Het oxidatieproces: een veranderend palet

Tijdens het rijpingsproces in de fles kan wijn in kleine hoeveelheden zuurstof opnemen, wat zorgt voor tertiaire aroma’s. Dit proces verandert frisse fruitige tonen in rijkere, soms aardse smaken en voegt lagen toe aan het smaakprofiel van de wijn. Hierdoor krijgen oudere wijnen geuren van gedroogd fruit, noten, tabak en zelfs mineraliteit, waardoor de oorspronkelijke druivensmaak vervaagt.

4. De invloed van terroir: druiven als product van hun omgeving

Terroir, het unieke samenspel van bodem, klimaat en topografie, speelt een cruciale rol in de uiteindelijke smaak van wijn. De mineraliteit van de bodem, de hoeveelheid zonneschijn, en de mate van regenval zijn allemaal van invloed op de druiven die worden geoogst. Terroir kan er zelfs voor zorgen dat druiven van dezelfde variëteit op verschillende locaties totaal andere smaken ontwikkelen, wat de herkenbaarheid van de druif verder bemoeilijkt.

Is de druif echt “onzichtbaar”?

Hoewel het lijkt alsof de druif “verdwijnt” in het smaakprofiel van de wijn, is dit slechts ten dele waar. De druif blijft verantwoordelijk voor de basisstructuur, het suikergehalte en de zuurgraad van de wijn, wat een belangrijke invloed heeft op de balans en de smaakervaring. Sommige druivensoorten zoals Sauvignon Blanc, Riesling en Pinot Noir behouden vaak hun herkenbare primaire aroma’s van citrus, groene appel of rood fruit, zelfs na het vinificatieproces. Toch blijft het lastig om de druif als zodanig te herkennen, omdat de combinatie van vinificatietechnieken en omgevingsfactoren ervoor zorgt dat andere aroma’s de boventoon voeren.

Het mysterie van wijn blijft voortbestaan

De complexiteit van wijnaroma’s is precies wat wijn zo fascinerend maakt. Het mysterie van een wijn die honderden geuren kan bevatten zonder te ruiken naar de druif, herinnert ons eraan dat het maken van wijn zowel wetenschap als kunst is. Iedere stap van het proces – van de wijngaard tot de fles – voegt lagen toe aan het karakter van de wijn, waardoor een veelzijdig en vaak verrassend smaakpalet ontstaat. Het lijkt misschien vreemd dat de basis, de druif, nauwelijks herkenbaar is, maar juist die verborgenheid draagt bij aan de magie van wijnproeven.

Of je nu een wijnliefhebber bent die op zoek is naar de herkenbare aroma’s van een favoriete druif, of een avonturier die geniet van het ontdekken van onverwachte smaken, één ding is zeker: elke fles wijn vertelt een uniek verhaal waarin de druif slechts het eerste hoofdstuk is.
 

Filed under: oenologie | Tagged: , , , , , , | Leave a comment »

The road to becoming an Italian Wine Ambassador (IWA) – Part 1

Posted on mei 8, 2024 by Bottle Case

Begin 2024 nam ik de beslissing om de handschoen op te nemen en de studie ‘Italian Wine Ambassador (IWA) aan te vatten. Ik had immers vastgesteld dat er nog geen enkele landgenoot deze opleiding tot een goed einde had gebracht en dus in het bezit was van deze titel. Tijd om hier verandering in te brengen toch?
Deze opleiding, in het Engels, wordt jaarlijks (sinds 2015) ingericht door Vinitaly International Academy en gaat door in Verona, de week voor de start van Vinitaly (van 27 tot 31 maart indien je wenst in te schrijven voor 2025). Ik neem jullie graag mee in deze belevenis en schets in verschillende delen de weg die er moest afgelegd worden om te slagen in deze toch wel aartsmoeilijke beproeving.

Voorafgaand moet je je kandidaat stellen en moet je toegelaten worden om deel te nemen. Dit was vrij snel in orde en nadat je het inschrijvingsgeld hebt gestort krijg je toegang tot het studieplatform en krijg je de informatie omtrent de inhoud van de studie. Deze omvat een diepe focus op de vele druiven die eigen zijn aan Italië naar afkomst, stamboom, benaming en geschiedenis. Een meer dan grondige kennis van geologie, diversiteit van de bodemstructuren en het ontstaan ervan. Bovendien mag de boeiende geschiedenis van de Italiaanse wijnbouw geen vreemde zijn. Uiteraard mag Italië geen geografische geheimen meer hebben daar waar er wijngaarden aangeplant zijn. Geloof me vrij… dat zijn er nogal wat!
En tenslotte, evident uiteraard, wordt er een grote nadruk gelegd op het proeven van de wijnen, het herkennen van de inheemse druivenrassen, het kaderen van de wijn in de juiste regio van herkomst en het beschrijven van de vinificatietechnieken die er werden gebruikt.

Voorafgaand wordt er veronderstelt dat de kandidaten een voldoende brede kennis hebben van de Italiaanse wijnwetgeving, de indeling ervan en van de DOC/DOCG gebieden weten wat ze inhouden en welke wijnen ze verzorgen. Je moet bezitten over een bovengemiddelde kennis van het proeven van de wijnen. De nodige kennis bezitten van de internationale rassen die er aangeplant staan in Italië. Kennis hebben van de belangrijkste wijnbouwers en de wijnen die ze maken zal je ook verder helpen. Cru’s, MGA’s, UGA’s, contrade, subzones… horen evenzeer tot de rijke kennis.

Samengevat komt het neer: dit is wijnland Italië en hier moet je dus alles, maar dan ook alles, over weten!

Vanaf begin januari had ik 3 maanden de tijd om aan de zelfstudie te beginnen. Hierbij geeft de Academy aan dat het lezen van de boeken Italian Wine Unplugged Grape by Grape en Sangiovese, Lambrusco and other vine stories een vereiste is om een kans tot slagen te hebben, net als het aandacht beluisteren van Italian Wine Podcast.

Aanvankelijk, bij de inschrijving, ging ik ervan uit dat het slagen hiervoor niet al te moeilijk zou zijn. Ik bezit immers een redelijk brede en uitgebreide basiskennis van het Italiaanse wijnlandschap en verzorg al meer dan 15 jaar een specifieke opleiding omtrent de Italiaanse wijnen bij Wijnkennis.
Het aanschouwen van de vereisten deden me echter slikken en beseffen dat er wel enkele blind spots zijn. Er was wel voorkennis van de diversiteit in terroir en uiteraard kennen we kalk, klei of vulkanische bodems. Maar geologie op zich, het ontstaan van de bodems en waarom en hoe deze nu net voor de vandaag aanwezige terroir structuur hebben gezorgd. Dat was toch wel andere koek.

En dus begon ik 3 maanden lang, maniakaal, de geschiedenis en het ontstaan van elke DOC en DOCG, te bestuderen. Ik genoot enigszins wel van deze zelfkastijding en absorbeerde alles net zoals ik 35 jaar terug in de tijd deed wanneer wijn zijn intrede deed in mijn leven. Vele elementen kwamen hierbij ook terug naar boven die je in lang vervlogen tijden wel wist, maar die naar de achtergrond waren verdwenen.

We hebben hierdoor de basis liggen om een rijk en volledig Italiaans wijnboek te schrijven dat naar alle waarschijnlijkheid te dik en te detaillistisch zou worden!

Vinitaly International Academy bezorgde ons ook een lijst van wijnen die je beter al een keer geproefd had alvorens af te reizen naar Verona. Van Cornalin tot Tintilia, van Vespolina naar Albarola… webshops werden bezocht en besteld. Dagelijkse proefsessies werden er gehouden waarbij we ons het gebruik om de door Sarah Heller (MW) ontworpen, en voor ons dus nieuw, proefformulier eigen te worden. Gelukkig genoot ik de nodige steun van het thuisfront en werden en vele dagelijkse klussen en uren die ik normaal in onze winkel doorbracht opgevangen.

Op woensdag 3 april was het dan zover en trokken we vol enthousiasme naar Verona waar een dag later de start werd gegeven van deze opleiding met slechts één doel… de pin van Italian Wine Ambassador te ontvangen en op te spelden!

Filed under: Vini Italiani | Tagged: , , , , , , , | Leave a comment »

Verschillende wijnstijlen – Toeval bestaat niet

Posted on mei 18, 2013 by Bottle Case

Prachtig toch hoe een cirkel zich soms sluit. In dit geval collega blogger Jelle De Roeck (http://jellederoeck.tumblr.com) maakt enkele tekeningen die een eenvoudige schets geven over hoe witte en rode wijn wordt gemaakt. Deze worden opgenomen door Winefolly (http://winefolly.wpengine.netdna-cdn.com/) uit Seattle. Jelle meldt dit op zijn facebook en dus neem ik een kijkje op Winefolly. Net daar vind ik een kaart waar ik al enige tijd naar op zoek ben: The different types of wine! Bij deze opgenomen op Bottle-Case  en de cirkel kan zich sluiten.

Enjoy!

Different-Types-of-Wine-Infographic-Chart3

Filed under: J(ust) F(or) F(un) | Tagged: , , , | Leave a comment »