macigno | Bottle Case

Chianti Classico UGA Panzano – Kracht met een hart van steen

Posted on april 20, 2025 by Bottle Case

In onze zondag reeks UGA ‘Classificatie revisited’ trekken we vandaag naar het kloppend hart van Chianti Classico: Panzano. Deze UGA ontpopt zich als een van de meest karaktervolle én homogeenste terroirs van de regio. Gelegen op de hoogste, meest compacte heuvelrug tussen Greve en Castellina, vormt Panzano een ware wijnburcht. Niet alleen geografisch, maar vooral ook qua identiteit. Hier, waar steen en zon een pact sluiten, ontstaan Chianti Classico’s van ongekende intensiteit, precisie en bewaarpotentieel.

Panzano: een natuurlijke amfitheater van Sangiovese

De UGA Panzano ligt volledig binnen de gemeente Greve in Chianti en beslaat ongeveer 2.840 hectare, waarvan circa 455 hectare beplant is met wijngaarden. Wat deze zone uniek maakt, is haar bijna perfecte natuurlijke vorm: een komvormig dal, omgeven door hoge heuvels die bescherming bieden tegen extreme weersinvloeden. Deze geografische beslotenheid creëert een uitzonderlijk microklimaat met warme dagen en koele nachten – ideaal voor de langzame en gelijkmatige rijping van Sangiovese.

De hoogte varieert van 250 tot 660 meter, wat resulteert in druiven met een verfijnde aromatiek, levendige zuren en een stevige tanninestructuur – kenmerken die als een rode draad door de wijnen van Panzano lopen.

De geologie van Panzano

Panzano ligt in het uiterste zuidwesten van de gemeente Greve in Chianti en wordt gekenmerkt door twee tegenovergestelde hellingen die samen het unieke karakter van de UGA vormen.

Aan de rechterkant vinden we de oostelijke helling, met de heuvel van Vitigliano als centraal punt. Deze zijde maakt deel uit van het stroomgebied van de rivier de Greve en kent een koeler microklimaat. De wijnen hier neigen naar een elegantere stijl, met florale tonen en verfijning.

Links ligt de westelijke helling, die uitkijkt over de vallei van de Pesa. Hoewel de structuur van de wijnen vergelijkbaar is met die van de oostelijke helling, vertonen ze hier vaak een aardser, strakker en minder fruitig karakter.

De westelijke helling is overigens niet beperkt tot de beroemde Conca d’Oro, maar omvat meerdere parallelle heuvelruggen die aflopen richting de Pesa, tot aan de Rignana-rug, nabij de grens met de UGA San Donato in Poggio. Ook de zone tussen Monte Bernardi en Crespine behoort tot deze westzijde. Hier begint het landschap, zij het niet noodzakelijk de wijnen, kenmerken te vertonen die doen denken aan de UGA Radda.

Wat betreft oriëntatie is het verschil in lichtinval opmerkelijk: de oostelijke helling kijkt uit op Monte San Michele en het Chianti-gebergte, wat zorgt voor schaduw en koelte. De westelijke helling is zuidwestelijk georiënteerd, met zicht op Monte Serra en de Tyrrheense kust. Dit resulteert in meer zonlicht en een warmer microklimaat.

De geologische opbouw van Panzano is even divers als intrigerend. Hoewel vaak geassocieerd met galestro, bestaat het overgrote deel van de ondergrond uit drie dominante formaties: pietraforte, de Sillano-formatie en argillietschalie (argillites shale). Daarnaast zijn er ook kleinere zones met macigno en alberese, al zijn deze doorgaans marginaal beplant met wijnstokken. De grenzen tussen deze geologische zones zijn zelden scherp afgebakend; ze lopen geleidelijk in elkaar over, wat bijdraagt aan de stilistische nuances tussen verschillende wijngaarden.

De Conca d’Oro: terroir in concentratie

De Conca d’Oro is het hart van Panzano en een terroir-op-zich. Dit natuurlijke amfitheater op de westelijke helling geniet van een ideale zuidexpositie, optimale drainage en een zeldzaam samenspel van bodemtypes. Van galestro in de hogere delen, via sillano naar het noorden, tot aan pietraforte en argilliet in het zuiden – deze variatie vertaalt zich in diepe, gelaagde wijnen met kracht, balans en precisie.

Het is geen toeval dat juist hier de meeste Gran Selezione-wijnen van Panzano hun oorsprong vinden. De Conca d’Oro is terroir in optima forma: een plek waar geologie, expositie, microklimaat en hoogte samenkomen in een bijna perfecte balans.

De kracht van galestro: een terroir van ruige elegantie

Panzano onderscheidt zich vooral door zijn opmerkelijke geologische eenheid. Waar andere UGA’s een lappendeken van bodemtypes tonen, wordt Panzano gedomineerd door galestro. Deze verweerde leisteen is rijk aan mineralen, brokkelig van structuur, en biedt een uitstekende drainage. Galestro komt vooral voor op de flanken van de Conca d’Oro, zowel in het hogere als lagere gedeelte. Deze bodem dwingt de wijnstokken diep te wortelen en levert wijnen met spanning, krachtige tannine en een koele mineraliteit. Topwijngaarden zoals Vigna del Sorbo liggen hier.

Hoewel galestro de hoofdrol speelt, is de geologie van Panzano allesbehalve monotoon. In verschillende zones vinden we ook alberese, pietraforte, macigno, sillano en andere leisteenvarianten. In de Conca d’Oro bijvoorbeeld loopt de bodem van noord naar zuid over van sillano naar pietraforte. Een overgang die voelbaar is in de textuur en structuur van de wijn.

Sillano formatie – finesse in kracht

De Sillano Formatie, bestaande uit afwisselende lagen kalkrijke klei en zandsteen, komt voor in het noordwesten van de Conca d’Oro, met name tussen Monte Bernardi en de hoger gelegen zones richting Crespine. Hier ontstaan wijnen met een mooi evenwicht tussen kracht en elegantie, vaak met een fijne textuur en verfrissende zuren.

Argillites shale – donkere mineraliteit

De argillietschalie komt gefragmenteerd voor in het centrale en zuidelijke deel van Panzano, verspreid over beide hellingen. Deze compacte, kleirijke leisteen draagt bij aan donkere, geconcentreerde wijnen met een steenachtige, soms grafietachtige ondertoon. In combinatie met de hoogte zorgt dit voor spanning en verticale kracht in de wijnen.

Pietraforte – kracht en grip

Pietraforte is een harde, compacte zandsteen die vooral voorkomt in het zuidwestelijke deel van de Conca d’Oro, richting Rignana. Deze bodem geeft wijnen met een stevige structuur, meer grip in de tannine, en vaak een licht rokerige, aardse toets. De combinatie met de zuidwestelijke oriëntatie zorgt hier voor krachtige, diepe wijnen met bewaarpotentieel.

Macigno – op de grens met Radda

Macigno, een zandsteenformatie die typisch is voor de hogere Chianti-zones, komt voor in het noordoosten van Panzano, op de grens met Radda. Hier, in de buurt van Vitigliano, begint het landschap al wat meer te lijken op dat van Radda: koeler, bosrijker, en met wijnen die floraler en fijner zijn, met meer zuren en minder spiermassa.

Alberese – marginaal maar aanwezig

Alberese, een kalkrijke, witte steen die elders in Chianti (zoals in Radda en Gaiole) een prominente rol speelt, is in Panzano slechts marginaal aanwezig, vooral op de oostelijke flank, richting de Greve-vallei. Waar deze bodem voorkomt, is de stijl wat lichter, eleganter en nerveuzer. Wijnen met meer lift dan breedte.

Het klimaat van Panzano

Naast geologie en expositie speelt ook het klimaat een sleutelrol in de identiteit van Panzano. De combinatie van hoogte, ligging en de natuurlijke vorm van het landschap zorgt voor een uniek microklimaat dat duidelijk zijn stempel drukt op de stijl van de wijnen.

Panzano bevindt zich op een compacte heuvelrug tussen Greve en Castellina en ligt gemiddeld hoger dan de meeste andere UGA’s in Chianti Classico. De wijngaarden variëren van 250 tot 660 meter boven zeeniveau, wat zorgt voor een relatief lang groeiseizoen. Deze hoogte betekent ook dat de nachten koel blijven, zelfs in de warmere maanden, wat essentieel is voor het behoud van zuren, aromatische frisheid en fijne tannine in de druiven.

De komvormige structuur van Panzano, met openingen naar zowel de Greve- als de Pesa-vallei, draagt bij aan een natuurlijke luchtcirculatie, waardoor vochtophoping beperkt blijft en ziekterisico’s dalen. Deze constante luchtstroom werkt in het voordeel van biologische en biodynamische wijnbouw, die in Panzano op grote schaal wordt toegepast.

Wat betreft zonlicht is het verschil tussen de twee hellingen opvallend:

De westelijke helling, waaronder de Conca d’Oro, geniet van ruime zoninval en een warme middagzon. In combinatie met de arme bodems levert dit gestructureerde, rijpe en krachtige wijnen op.
De oostelijke helling, met oriëntatie richting Monte San Michele, vangt minder directe zon en kent een iets koeler microklimaat. De wijnen van deze zijde zijn doorgaans eleganter, met een fijnere tanninestructuur en meer florale tonen.

Ondanks de relatief warme ligging in Toscane biedt Panzano dankzij zijn hoogte en ventilatie een zekere klimaatbuffer in het licht van klimaatverandering. De Sangiovese voelt zich hier thuis: rijp, maar niet log. Krachtig, maar met spanning.

Stijl in het glas: compleetheid als signatuur

De wijnen van Panzano zijn doorgaans vol, intens en gestructureerd, met een opmerkelijke balans en gelaagdheid. Ze combineren de kracht van Castelnuovo Berardenga met de precisie van Radda. Bovendien voegen ze daar een unieke minerale diepte aan toe.

Fontodi’s Vigna del Sorbo, gelegen in het bovenste deel van de Conca d’Oro, illustreert dit meesterlijk: een wijn met kracht, precisie en grote bewaarpotentie. In het lagere deel vinden we Candialle, dat elegante, evenwichtige wijnen maakt waarin structuur en finesse hand in hand gaan.

Panzano herbergt een indrukwekkende reeks topdomeinen:

Wie Panzano zegt, zegt topkwaliteit. De UGA herbergt een opvallend hoge concentratie aan toonaangevende domeinen, gaande van historische iconen tot jonge, energieke producenten. Wat hen bindt, is hun gedeelde overtuiging in het potentieel van de heuvels van Panzano, hun respect voor terroir, en hun streven naar pure, expressieve wijnen. Hier vind je producenten die Sangiovese tot het uiterste drijven.

Fontodi – Een van de vaandeldragers van Panzano én Chianti Classico als geheel. Fontodi werkt sinds jaar en dag biodynamisch en bezit enkele van de beste percelen in de Conca d’Oro. De stijl is krachtig, geconcentreerd en toch levendig, met een grote focus op balans en bewaarpotentieel.
Representatieve wijn: Vigna del Sorbo Gran Selezione: een wijn die Panzano’s spierkracht en precisie perfect samenvat..
Candialle – Een kleiner domein dat zich kenmerkt door verfijning, terroirgevoeligheid en een moderne interpretatie van klassieke elegantie. Wijnen met finesse, helderheid en een opvallende zuiverheid. Representatieve wijn: La Misse di Candialle: puur, lineair en energiek, met een strakke mineraliteit die typisch is voor de hogere zones van de Conca.
Castello dei Rampolla – Pioniers van biodynamie in de wijngaard. De stijl is krachtig, diep en intens, met cultstatus ver buiten Italië. Representatieve wijn: Vigna d’Alceo: een cultklassieker met diepe structuur en zeldzame intensiteit.
Le Cinciole – Hooggelegen wijngaarden, kleinschalige aanpak en een focus op zuivere expressie maken dit domein tot een vaste waarde in het kwaliteitslandschap. De wijnen zijn strak, mineraal en puur. Camalaione is een krachtige blend met bergachtige elegantie, die laat zien dat hoogte en diepte hand in hand kunnen gaan.
Il Molino di Grace – Een producent die trouw blijft aan het klassieke profiel van Chianti Classico, met stevige structuren en robuuste energie. Il Margone Gran Selezione is hun representatief: krachtig, rijk en langlevend, met een onmiskenbaar Panzano-karakter.
Monte Bernardi – Net op de grens met San Donato. De wijnen zijn ingetogen krachtig, met een zekere rust en diepgang. Representatieve wijn: Sa’etta: 100% Sangiovese uit oude stokken, die de puurheid en textuur van Panzano’s westelijke helling belichaamt.
Tenuta La Massa – Een modern, ambitieus domein dat zich laat inspireren door internationale stijlen, maar geworteld blijft in de Panzano-bodem. Innovatief in kelder én wijngaard. Representatieve wijn: La Massa: Een internationale blend die kracht en verfijning uitdrukt.
Isola delle Falcole – Klein maar karaktervol domein, waar precisie en terroirexpressie centraal staan. Werkt volgens biologische principes, met minimale interventie. Representatieve wijn: Chianti Classico Riserva: elegant, helder en levendig, met een ijle mineraliteit die direct uit de rotsen lijkt te komen.

Waarom je Chianti Classico UGA Panzano moet proeven

Panzano is geen opkomende ster. Het is een gevestigde grootheid. Een terroir met een duidelijke stem, gevormd door galestro, zon en hoogte, en een plek die zijn plaats in de Chianti Classico hiërarchie al lang heeft verdiend. Dit is een UGA voor liefhebbers van authentieke, krachtige wijnen met een minerale ondertoon, een stevige structuur en een indrukwekkende levensduur.

De erkenning van Panzano als officiële UGA binnen de appellatie biedt de consument een helder oriëntatiepunt in het groeiende landschap van terroirgedreven Chianti Classico. De eerste Gran Selezione’s met “Panzano” op het etiket zijn in aantocht. Het is slechts een kwestie van tijd voor ze internationaal tot referentie worden verheven.

Sommige producenten, zoals Isola delle Falcole, wekken daarbij bijzondere verwachtingen. Hun stijl is precies, puur en toont de subtiliteit die onder de spierballen van Panzano schuilgaat. Terwijl ik dit schrijf, herinner ik me gelukkig dat er nog enkele flessen in de kelder lagen. Geen Chianti Classico, wel hun Vecchia Vigna – op perfecte temperatuur gebracht, ontkurkt, ingeschonken… en geproefd, met een bevestigend knikje dat eigenlijk alles zei. Panzano stelt niet teleur. Het spreekt, krachtig, gelaagd en overtuigend.

Reeds verschenen in deze serie:

Filed under: Vini Italiani | Tagged: Alberese, candialle, castello dei rampolla, Chianti, chianti classico, conca d'oro, fontodi, galestro, greve in chianti, il molino di grace, isola della falcole, Italian wine ambassador, le cinciole, macigno, monte bernardi, panzano, pietraforte, Sangiovese, sillano, Toscane, wijn, wijnkennis | 2 Comments »

Chianti Classico UGA San Casciano – De noordelijke elegantie

Posted on april 13, 2025 by Bottle Case

In onze zondagse reeks UGA ‘Classificatie revisted’ reizen we vandaag naar het uiterste noordwesten van de appellatie, waar de heuvels van de Chianti overgaan in de uitlopers van Florence. Hier ligt San Casciano, een UGA die even klassiek als verrassend is. Deze regio kijkt terug op een lange wijnbouwtraditie, met wortels die reiken tot in de Etruskische tijd. San Casciano is ook het toneel van enkele van de meest invloedrijke ontwikkelingen in de moderne Toscaanse wijnbouw. Het is hier dat de familie Antinori haar vernieuwende visie tot leven bracht met wijnen als Tignanello, die wereldwijd tot referentie zijn uitgegroeid. Maar achter die iconen schuilt een breder verhaal van glooiende wijngaarden, oude alluviale bodems en een stijl die uitblinkt in elegantie, verteerbaarheid en pure expressie van Sangiovese.

San Casciano: Toegangspoort tot Chianti Classico

De UGA San Casciano valt volledig binnen de gemeente San Casciano in Val di Pesa en beslaat met 9.100 hectare het grootste grondgebied binnen de DOCG, waarvan 1.170 hectare wijngaard is bestemd voor Chianti Classico. Toch voelt San Casciano niet als een industriële reus, maar eerder als een verstilde, gelaagde lappendeken van traditie, innovatie en natuurlijk evenwicht.

San Casciano wordt vaak de toegangspoort tot Chianti Classico genoemd en dat is meer dan een geografische aanduiding. Gelegen aan de noordrand van het wijngebied, op de grens met Florence, vormt deze UGA voor velen de eerste kennismaking met de wereld van Chianti Classico. Hier begint de reis door de regio, zowel letterlijk als stijlmatig: het open landschap, de milde hellingen en het zachte klimaat zorgen voor wijnen die vriendelijk en toegankelijk zijn, maar toch trouw blijven aan de structuur en diepgang die de appellatie kenmerkt. Oostelijk begrensd door de rivier Greve en westelijk door de Pesa, ontvouwt zich een zachtglooiend reliëf dat varieert van 110 tot 465 meter hoogte. Een landschap dat uitnodigt en geleidelijk verdiept. De milde omstandigheden zorgen bovendien voor een vroege en regelmatige rijping, wat San Casciano tot een van de meest consistente én benaderbare UGA’s maakt van de hele Chianti Classico.

De geologie van San Casciano

San Casciano onderscheidt zich binnen Chianti Classico niet zozeer door geologische diversiteit, maar juist door een opvallende homogeniteit in bodemopbouw en landschap. Het merendeel van de wijngaarden bevindt zich op oude alluviale afzettingen, gelegen tussen de valleien van de Val di Pesa in het westen en de Val di Greve in het oosten. Deze bodems zijn overwegend kiezelrijk, roodbruin van kleur en goed drainerend, waardoor ze uitermate geschikt zijn voor het verbouwen van Sangiovese.

Het landschap zelf is een soort hoogvlakte, licht golvend, met lange valleien die noord-zuid door het gebied snijden. Hoogteverschillen zijn relatief bescheiden, maar voldoende om subtiele microklimatische verschillen te creëren. De meeste percelen liggen tussen de 150 en 300 meter hoogte, met enkele uitschieters richting 465 meter in de zuidelijke en oostelijke zones.

Een belangrijk geologisch kenmerk in het westen is de vallei van de Terzona, de breedste en meest herkenbare. Deze scheidt de heuvelrug van Montefiridolfi van de rest van de gemeente en mondt uit in de Val di Pesa, die tevens de westelijke grens vormt van de Chianti Classico appellatie.

Aan de oostzijde vinden we het meer grillige landschap van de Val di Greve, waar de contouren dieper zijn uitgesneden en het zicht op de geologie minder rechtlijnig is. De enige goed waarneembare structuur hier is het gebied tussen Mercatale Val di Pesa en Quattro Strade, waar smalle ruggen westwaarts aflopen richting de Greve. Hier bevindt zich ook de hoogste concentratie aan wijngaarden binnen San Casciano.

In het uiterste noordoosten, richting Monte Albano, ligt Cerbaia, waar de wijngaarden zich uitstrekken langs de vallei van de Sugana. Deze vormt een uitzondering in de algemene noord-zuidoriëntatie van de valleien, want haar loop volgt een oost-west-as. Daarnaast toont de bodem in de hogere delen nabij La Romola een bijzondere afwijking: hier komt het Macigno (zandsteen) aan de oppervlakte, dezelfde geologische formatie die kenmerkend is voor de hogere Chianti-zones zoals Radda en Gaiole.

Ook de zuidelijke zone rond Santa Maria a Macerata, Poggio la Croce, Campòli en Quattro Strade vormt een uitzondering op het uniforme karakter van de rest van San Casciano. De bodemtypes zijn hier diverser, het reliëf is bergachtiger en de invloed van de nabijgelegen UGA’s zoals San Donato in Poggio en Montefioralle begint voelbaar te worden. Dit is ook het gebied waar enkele van de krachtigste wijnen van San Casciano ontstaan, zoals Antinori’s befaamde Tignanello.

De combinatie van deze geologische continuïteit met enkele subtiele breuken maakt San Casciano tot een fascinerende UGA: gelijkmatig van aard, maar niet zonder nuance – en perfect geschikt om terroir in zijn meest fluïde vorm te vertalen naar het glas.

Het terroir van San Casciano: bodems en invloed op de wijnstijl

De bodems van San Casciano zijn overwegend homogeen, maar binnen dat kader zijn er duidelijke nuances die bepalend zijn voor de stijl en expressie van de wijnen. Vier terroirtypes spelen een sleutelrol in de UGA:

Alluviale bodems met kiezels (centrale en westelijke zones)

Het grootste deel van San Casciano rust op oude alluviale afzettingen, rijk aan kiezels en roodbruine leem. Deze bodems bieden een uitstekende drainage en warmen snel op, wat zorgt voor een vroege en regelmatige rijping van de druiven. Wijnen van deze bodems zijn vaak open, fruitgedreven en toegankelijk, met zachte tannine, rijp rood fruit en een soepele structuur. Ze lenen zich goed voor vroege consumptie, maar bezitten ook een verrassend vermogen tot flesrijping wanneer afkomstig van oude stokken of lager gelegen hellingen.

Macigno (rond La Romola en de hogere delen van de Sugana-vallei)

In het noordoosten van San Casciano, nabij La Romola, komt lokaal het Macigno aan de oppervlakte – een zandsteenformatie die ook kenmerkend is voor de hoger gelegen Chianti-zones. Deze arme, stenige bodem vereist diep wortelende wijnstokken en resulteert in wijnen met meer spanning, florale tonen en een opvallende mineraliteit. Hier vinden we Chianti Classico’s met een fijnmazige structuur en levendige zuren – expressief en elegant, met een potentieel voor subtiele complexiteit.

Ruggen rond Mercatale en Quattro Strade (oostelijke zone richting Val di Greve)

Tussen Mercatale Val di Pesa en Quattro Strade vinden we smalle westwaarts aflopende ruggen met kiezelhoudende leem en een hogere wijngaarddichtheid. Deze zones leveren vaak wijnen met een goede balans tussen rijp fruit en frisse zuurgraad, en zijn herkenbaar aan hun lineaire, harmonieuze profiel. Door de ligging richting de Val di Greve zijn de nachten hier iets koeler, wat bijdraagt aan aromatische verfijning.

Campòli en het zuidelijke grensgebied (overgangszone naar San Donato in Poggio en Montefioralle)

In het zuiden, rond Campòli en Poggio la Croce, neemt het reliëf toe en wordt de ondergrond gevarieerder. Hier ontstaan wijnen met meer grip, structuur en gelaagdheid, mede dankzij een grotere aanwezigheid van steenachtige bodems en hellingen met zuidwestelijke expositie. De stijl is krachtiger, met donkere fruittonen, stevige tannines en een groter bewaarpotentieel. Dit is het terroir dat ook wijnen als Tignanello draagt. Iconen die getuigen van de diepgang die San Casciano in zijn zuidelijkste flanken kan bereiken.

Microklimaat: koelte uit het noorden, rijpheid van de zon

Het klimaat van San Casciano weerspiegelt zijn ligging op de overgang tussen Florence en het hart van Chianti Classico. Als noordelijkste UGA van de appellatie profiteert het gebied van een uniek samenspel van milde temperaturen, constante ventilatie en ruime lichtinval. Factoren die rechtstreeks doorwerken in de stijl van de wijn.

De nabijheid van Florence betekent dat de winters iets zachter zijn dan in de hoger gelegen zuidelijke UGA’s, terwijl de lentes koeler starten, waardoor de vegetatieve cyclus iets trager op gang komt. Deze langzamere start resulteert in een verlengd groeiseizoen, wat de opbouw van aroma’s en zuren in de druif ten goede komt. De rijping verloopt traag maar gestaag, en vermijdt de pieken en dalen die in extremere terroirs kunnen voorkomen.

Overdag zorgt de gelijkmatige en brede zoninval voor voldoende warmte om de Sangiovese volledig tot rijpheid te brengen. De brede valleien en open ruggen van San Casciano laten het licht toe om dieper in het landschap door te dringen dan in meer gesloten amfitheaters zoals Panzano of Radda. Hierdoor kunnen ook wijngaarden op lagere hellingen consistent rijpen.

’s Nachts zorgen de dalende luchtstromen vanuit de omliggende valleien (de Val di Pesa en de Val di Greve) voor koele temperaturen en natuurlijke ventilatie. Deze dagelijkse thermische schommelingen zijn essentieel voor het behoud van aromatische frisheid, spanning en levendige zuren. Bovendien dragen ze bij aan een gezonde wijngaardconditie, met minder ziektedruk. Dit werkt dan weer biologische en duurzame wijnbouw in de hand.

Interessant is dat de vroegste rijping van druiven binnen Chianti Classico vaak in San Casciano plaatsvindt. Dit komt niet door excessieve hitte, maar juist door het zachte klimaat, de goed doorlatende bodems en de vroege warmteopbouw van het alluviale terroir. Hierdoor kunnen producenten oogsten op het ideale rijpingsmoment, zonder de zuren te verliezen – cruciaal voor balans en finesse.

In het zuiden van de UGA, bij Campòli en Poggio la Croce, is het microklimaat net iets warmer, met een zuidwestelijke expositie en meer reliëf. Hier ontstaan krachtigere wijnen met meer concentratie, maar nog steeds binnen het evenwichtige en ingetogen kader dat San Casciano typeert.

Stijl in het glas: charme, souplesse en precisie

De Chianti Classico’s uit San Casciano weerspiegelen het milde klimaat, de kiezelrijke alluviale bodems en de open landschapsvorm. Ze tonen zich lichtvoetig en transparant, met aroma’s van rijpe kers, wilde aardbei, viooltjes en fijne kruiden. De tannine zijn soepel, de zuren levendig maar niet scherp, en er is vaak een mineraal accent dat doet denken aan natte steen of krijt.

Dankzij de vroege rijping en natuurlijke balans zijn de wijnen vaak al jong toegankelijk, maar in zones met meer reliëf en stenige bodems, zoals Campòli, La Romola of de ruggen bij Quattro Strade, vertonen ze meer structuur, spanning en verouderingspotentieel. Het is een stijl die finesse verkiest boven kracht, maar die met tijd en aandacht verrassend diep kan worden.

Iconen van San Casciano: modern met wortels

Tot halverwege de 20e eeuw kende San Casciano een grote verscheidenheid aan kleine wijnboeren. Sinds de jaren ’60 heeft de regio een periode van consolidatie en herstructurering doorgemaakt, wat geleid heeft tot meer focus op kwaliteit en terroirexpressie. Vandaag telt de UGA ongeveer 45 wijnhuizen, met een mooie balans tussen historische domeinen en jonge producenten met een frisse blik.

Enkele toonaangevende producenten:

Antinori – De naam alleen al spreekt boekdelen. Tignanello, technisch geen Chianti Classico, ligt in Campòli en toont het absolute potentieel van dit zuidelijke deel van de UGA: kracht, finesse en verouderingscapaciteit.
Montesecondo – Biodynamisch pionier met focus op puurheid en spanning. De wijnen combineren lichtheid met grip en zijn toonbeelden van hedendaagse terroirwijnbouw.
Hun Montesecondo Sangiovese Chianti Classico DOCG is een pure, ongepolijste expressie van Sangiovese op kiezelrijke bodems, met levendige zuren en minerale spanning.
Cigliano di Sopra – Ambitieuze producent die oude familietraditie koppelt aan moderne vinificatie. De stijl is zuiver, floraal en energiek. Cigliano di Sopra Chianti Classico DOCG vat het frisse en open karakter van San Casciano perfect samen, met helder fruit en precisie.
Castello di Gabbiano – Groot, maar met terroir in het vizier. De Gran Selezione’s tonen structuur én elegantie, met een klassiek profiel. Bellezza Gran Selezione Chianti Classico DOCG combineert rijp fruit met stevige tannine.
La Vigna di San Martino ad Argiano – Klein domein met oude stokken, werkt traditioneel en produceert evenwichtige, lineaire wijnen met terroir-eigenheid. Hun Chianti Classico Riserva toont een sobere, elegante stijl met kalkachtige mineraliteit en langzame aromatische ontwikkeling.

Waarom je Chianti Classico UGA San Casciano moet ontdekken

San Casciano laat zien dat Chianti Classico niet altijd krachtig hoeft te zijn om indruk te maken. De wijnen uit deze UGA zijn doorgaans toegankelijk, zuiver en evenwichtig, met voldoende diepgang om ook de gevorderde wijnliefhebber te boeien. De combinatie van milde temperaturen, goed drainerende bodems en vroege rijping zorgt voor een duidelijke stijl: elegant, fruitgedreven en consistent.

Dit is een gebied waar de omstandigheden ideaal zijn voor kwaliteitswijnbouw en waar traditie en moderne aanpak goed samengaan. San Casciano is dan ook een logisch vertrekpunt voor wie Chianti Classico wil leren kennen vanuit een open, toegankelijke hoek.

Zoals altijd sluit ik af met het glas in de hand, al bleek mijn kelder op dit moment geen fles uit San Casciano te herbergen. Dan maar een waardig alternatief: een Quercia al Poggio Riserva 2017, uit de heuvels van Barberino Tavarnelle. Ook dat smaakte naar Chianti Classico zoals het hoort te zijn: eerlijk, gelaagd en karaktervol.

Reeds verschenen in deze serie:

Filed under: Vini Italiani | Tagged: antinori, castello di gabbiano, Chianti, chianti classico, cigliano di sopra, firenze, Italian wine ambassador, la vigna di san martino ad argiano, macigno, montesecondo, san casciano, Sangiovese, siena, toscana, Toscane, uga, unita geografica aggiuntiva, wijn, wijnkennis | 3 Comments »

Chianti Classico UGA Gaiole – Het ruige hart van Chianti Classico

Posted on maart 23, 2025 by Bottle Case

In onze serie UGA ‘Classificatie revisted’ duiken we dieper in de geografische UGA-indeling van Chianti Classico en de unieke kenmerken van elke zone. Deze week verkennen we Gaiole, een van de meest emblematische gebieden binnen de appellatie. Hier, te midden van ongerepte bossen, steile heuvels en historische kastelen, vinden we het ruige hart van Chianti Classico. Gaiole staat bekend om zijn kracht, structuur en elegantie.

Gaiole UGA: Een uitgestrekt en historisch gebied

Gaiole ligt in het noordoostelijke deel van de Chianti Classico, ingeklemd tussen Radda en Castelnuovo Berardenga. Het gebied beslaat een aanzienlijke oppervlakte van 12.900 hectare, waarvan 780 hectare is beplant met wijngaarden (11,2% van het totaal). Dit maakt Gaiole niet alleen de grootste UGA qua oppervlakte, maar ook een van de meest gevarieerde regio’s binnen Chianti Classico.

Gaiole heeft een lange geschiedenis als wijnbouwgebied, mede dankzij de invloed van oude aristocratische families zoals de Ricasoli’s. Het Castello di Brolio, eigendom van de familie Ricasoli, is een van de iconische kastelen die niet alleen het landschap domineren, maar ook een sleutelrol hebben gespeeld in de ontwikkeling van de Chianti-formule. Hier werd in de 19e eeuw de basis gelegd voor wat we nu kennen als Chianti Classico.

Ondanks deze rijke geschiedenis bleef Gaiole lange tijd minder toegankelijk dan andere UGA’s zoals Greve en San Casciano. De afgelegen ligging en het ruige landschap maakten investeringen minder vanzelfsprekend, waardoor het gebied niet direct dezelfde bekendheid genoot als sommige andere zones binnen Chianti Classico. Toch heeft Gaiole zich door de eeuwen heen weten te ontwikkelen tot een van de meest gewaardeerde regio’s binnen de appellatie. Dit is te danken aan het indrukwekkende terroir en de toewijding van gepassioneerde wijnmakers, die erin geslaagd zijn wijnen te produceren met een unieke combinatie van kracht, elegantie en diepgang.

De geografie van UGA Gaiole

Gaiole in Chianti, samen met Greve, is een van de weinige gemeentes binnen Chianti Classico die in een vallei ligt en niet op een heuveltop. Door zijn ligging in een kom aan de voet van de Monti del Chianti is Gaiole een van de koelere plekken binnen de appellatie. Dit klimaat draagt bij aan de frisheid en lange rijping van de druiven.

In tegenstelling tot Greve, dat praktisch omringd is door wijngaarden, heeft de vallei van Gaiole minder wijnstokken dan andere delen van de gemeente. Toch bevinden zich hier enkele historisch prestigieuze wijngaarden, vooral in de uitgestrekte zone tussen Vertine en San Donato in Perano. Dit gebied reikt tot aan de grens met Radda in Chianti en strekt zich uit richting de Gaiole-vallei.

Vanaf Vertine loopt een langgerekte heuvelrug die geassocieerd kan worden met het dorp Lecchi in Chianti. Hoewel dit gebied op het eerste gezicht nauwelijks met wijngaarden beplant lijkt, herbergt het in de hogere delen tal van prestigieuze wijngaarden. Binnen deze zone bevinden zich topdomeinen zoals Ama, Montebuoni, San Polo in Rosso, Galenda en La Mandria. Hier vinden we ook het langgerekte plateau van San Sano, dat een bijzondere wijnbouwlocatie vormt.

Kijkend naar de Monti del Chianti in de verte, zien we de wijngaarden rondom Castagnoli, met een vallei die zich uitstrekt tussen San Martino al Vento, Rietine en het dorp Castagnoli. Hier zijn de wijngaarden voornamelijk op de zuidelijke hellingen aangeplant, wat bijdraagt aan de optimale rijping van de druiven.

Aan de horizon, aan de linkerkant van het panoramische uitzicht, bevinden zich Cacchiano en Castello di Brolio, historische monumenten die als oriëntatiepunten dienen voor de omliggende wijngebieden. Hoewel de Monti-zone op afstand veel gelijkenissen vertoont met Castagnoli en Lecchi, zowel qua hoogte als bosrijkheid, is het terroir fundamenteel anders. In veel opzichten lijkt het meer op de heuvels van Castelnuovo Berardenga, en dan vooral de regio rondom San Gusmé.

Starda en Fietri zijn twee bijzonderheden binnen Gaiole. Starda ligt afgelegen in de Monti del Chianti, omgeven door bossen, maar biedt tegelijkertijd een weids uitzicht over de Arno-vallei. Hoewel het slechts een klein aantal wijngaarden herbergt, is de ligging uniek. Fietri, daarentegen, bevindt zich dichter bij Castelnuovo Berardenga en de Crete Senesi. De wijngaarden van Stignano en San Vincenti, die bij Fietri horen, profiteren van een meer open ligging met zicht op Monte Amiata in de verte. Deze geografische kenmerken zorgen voor wijnen met een eigen karakter en een subtiele invloed van hun specifieke microklimaten.

Terroir UGA Gaiole: Bodems en invloed op de wijnstijl

Gaiole heeft een complexe bodemsamenstelling die een directe invloed heeft op de stijl van de wijnen:

Alberese: verfijnde mineraliteit en structuur

Alberese is de dominante bodemsoort in Gaiole en speelt een cruciale rol in het karakter van de wijnen uit deze UGA. Deze compacte, witte kalksteen, rijk aan calciumcarbonaat, zorgt voor een uitstekende drainage. Hierdoor moeten de wijnstokken diep wortelen om water en voedingsstoffen te bereiken, wat leidt tot een lage opbrengst maar een hoge concentratie aan aroma’s en zuren in de druiven.
Een van de belangrijkste kenmerken van alberese is de hoge reflecterende capaciteit. Het witte gesteente weerkaatst zonlicht, waardoor de druiven gelijkmatiger rijpen en zowel frisheid als rijpheid behouden blijft.

De invloed van alberese is vooral merkbaar in de hoger gelegen wijngaarden van Gaiole, zoals in Monti del Chianti en de zone tussen Castagnoli en Rietine. Hier leveren de arme, rotsachtige bodems wijnen op met een gespierde structuur, lange afdronk en een opmerkelijke complexiteit. Deze wijnen hebben vaak een florale en kruidige neus, met tonen van viooltjes, wilde bessen en subtiele aardse ondertonen.
In de lager gelegen gebieden van Gaiole, waar alberese wordt gecombineerd met andere bodemsoorten zoals mariene sedimenten, vertonen de wijnen een vollere textuur en een diepere fruitexpressie, maar behouden ze nog steeds de frisheid en elegantie die kenmerkend zijn voor deze ondergrond.

Macigno: finesse en frisheid

Macigno, een kwartsrijke zandsteen, komt voor in een geïsoleerde strook van Gaiole in Chianti tot Castagnoli en Castello di Brolio. Dit gesteente, ontstaan uit oude sedimentlagen die onder hoge druk zijn samengeperst, heeft een uitstekende drainagecapaciteit en een lage vruchtbaarheid. Hierdoor moeten wijnstokken diep wortelen om voedingsstoffen en water te bereiken, wat bijdraagt aan de concentratie en complexiteit van de druiven.
De invloed van macigno op de wijnen uit Gaiole is merkbaar in hun verfijnde structuur en levendige zuurgraad. De wijnen die op deze bodems worden geproduceerd, hebben vaak een lichte, elegante tanninestructuur en een uitgesproken frisheid. Dit maakt ze bijzonder geschikt voor lange rijping en geeft ze een verfijnde balans tussen fruit, kruidigheid en mineraliteit.

In de hoger gelegen wijngaarden, zoals rond Castagnoli en de zuidelijke hellingen van Brolio, dragen de macigno bodems bij aan wijnen met een opmerkelijke finesse en een subtiele florale en kruidige expressie. De combinatie van de goed doorlatende structuur en de relatief arme bodem zorgt voor elegante Chianti Classico wijnen met een uitgesproken terroir-expressie en een levendige, aanhoudende afdronk.

Mariene zandformaties en fluviatiele terrassen: ziltige mineraliteit en soepele structuur

Mariene zandformaties en fluviatiele terrassen zijn voornamelijk te vinden in het zuiden van Gaiole, vooral in de Monti del Chianti zone. Deze bodems zijn gevormd door oude zee afzettingen en bevatten vaak fossiele resten en kalkrijke sedimenten. Ze hebben een losse, goed doorlatende structuur, wat zorgt voor een uitstekende waterafvoer en een diepe wortelgroei van de wijnstokken.
Wijnstokken die op deze bodems groeien, produceren druiven met een opvallende balans tussen rijpheid en frisheid. De wijnen hebben een subtiele ziltige toets en een zachte, ronde tanninestructuur, wat ze toegankelijker maakt in hun jeugd zonder in te boeten op diepgang en complexiteit.

De invloed van deze bodemsoorten is vooral merkbaar in de wijnen uit het zuidelijke deel van Gaiole, waar de mariene sedimenten bijdragen aan een elegante, bijna zijdeachtige textuur en een lange, minerale afdronk. De combinatie van deze bodems met de warme temperaturen van Monti del Chianti resulteert in wijnen die een unieke mix van kracht en finesse vertonen, met een verfijnde aromatische expressie van rijp rood fruit, kruiden en subtiele florale tonen.

De invloed van de Monti del Chianti

De Monti del Chianti speelt een cruciale rol in het klimaat en de bescherming van de wijngaarden in Gaiole. Dit gebergte vormt een natuurlijke barrière tegen koude winden uit het noorden en creëert een beschut microklimaat dat gunstig is voor de rijping van de druiven. Dankzij deze beschermende functie worden extreme temperatuurschommelingen gematigd, wat resulteert in een stabieler groeiseizoen met een geleidelijke rijping van de druiven.
Daarnaast beïnvloedt de Monti del Chianti het neerslagpatroon in Gaiole. De bergen vangen een aanzienlijk deel van de regenval op, waardoor de wijngaarden in de lagere zones profiteren van een beter gereguleerde waterhuishouding. Dit draagt bij aan de consistentie van de wijnen en voorkomt overmatige waterstress bij de wijnstokken.
De invloed van dit gebergte is vooral merkbaar in de balans tussen frisheid en structuur in de wijnen van Gaiole. Door de gematigde temperaturen behouden de wijnen een levendige zuurgraad, terwijl de combinatie van hoogteverschillen en bodemsamenstelling zorgt voor diepe, complexe aroma’s. Dit maakt de wijnen uit Gaiole bijzonder geschikt voor rijping en geeft ze een elegant en gestructureerd karakter.

Belangrijke producenten uit UGA Gaiole

Gaiole herbergt enkele van de meest gerenommeerde producenten binnen Chianti Classico. Enkele noemenswaardige namen zijn:

Gaiole herbergt enkele van de meest gerenommeerde producenten binnen Chianti Classico. Elk wijnhuis heeft zijn eigen interpretatie van het terroir, wat leidt tot wijnen met unieke kenmerken.

Badia a Coltibuono – Een historisch wijndomein dat bekendstaat om zijn traditionele aanpak en elegante wijnen. Hun Chianti Classico Riserva is een prachtig voorbeeld van klassieke Chianti-stijl.
Barone Ricasoli – Castello di Brolio – De grondlegger van de Chianti-formule en een toonaangevend domein in Gaiole. De Chianti Classico Gran Selezione Colledilà behoort tot de topwijnen van het huis.
Carpineta Fontalpino – Een producent die bekendstaat om zijn innovatieve benadering van Chianti Classico. De Chianti Classico Gran Selezione Vigna Dofana is hun uithangbord.
Castello di Ama – Een icoon binnen Chianti Classico met wijnen die de complexiteit van Gaiole perfect weerspiegelen. San Lorenzo Gran Selezione heeft internationale faam verworven.
Dievole – Een wijnhuis dat zich richt op terroirexpressie en elegantie. Hun Chianti Classico Riserva Novecento stelt nooit teleur.
Riecine – Een producent met een sterke focus op biodynamische wijnbouw, waarbij hun Chianti Classico de puurste expressie van Sangiovese biedt.
Rocca di Castagnoli – Een van de oudste domeinen in Gaiole met een rijke geschiedenis. Hun Chianti Classico Riserva Poggio a’ Frati is een elegante en gestructureerde wijn.
Rocca di Montegrossi – Een producent met een moderne visie en wijnen van uitzonderlijke diepgang en structuur. Hun Chianti Classico Vigneto San Marcellino is een schoolvoorbeeld van de kracht van Gaiole.
San Giusto a Rentennano – Beroemd om zijn krachtige en tegelijkertijd verfijnde wijnen. Momenteel ben ik volop aan het genieten van hun Chianti Classico Riserva Le Baroncole 2019. Het is een waardig gezelschap tijdens het opzoekwerk en het schrijven van dit artikel.

Waarom je Chianti Classico UGA Gaiole moet proeven

Wie op zoek is naar een Chianti Classico met diepgang, structuur en rijpingspotentieel, vindt in Gaiole een unieke combinatie van kracht en elegantie. De wijnen uit deze UGA onderscheiden zich door hun minerale finesse, stevige tannine en expressieve fruittonen. Ze zijn niet alleen gastronomisch veelzijdig, maar ook wijnen die met de jaren prachtig evolueren.

Dankzij de variatie in hoogte, bodemsoorten en microklimaten biedt Gaiole een breed scala aan wijnen, van frisse, elegante stijlen tot intens geconcentreerde en diep gestructureerde exemplaren. De balans tussen rijp fruit, levendige zuren en robuuste tannine maakt deze wijnen zowel op jonge leeftijd aantrekkelijk als op lange termijn complex en verfijnd.

Voor wie zich verder wil verdiepen in de wereld van Chianti Classico, is Gaiole een niet te missen bestemming. De combinatie van historische kastelen, adembenemende landschappen en topwijnmakers maakt een bezoek aan deze regio een onvergetelijke ervaring. Uiteraard is een stop bij de lokale producenten met een proeverij van deze wijnen een absolute must.

In deze reeks zijn reeds verschenen:

Filed under: Vini Italiani | Tagged: Alberese, badia a coltibuono, barone ricasoli, carpineta fontalpino, castello di ama, castello di brolio, Chianti, chianti classico, dievole, firenze, gaiole, gaiole in chiant, Italian wine ambassador, macigno, monti del chianti, riecine, rocca di castagnoli, rocca di montegrossi, san giusto a rentenano, Sangiovese, siena, toscana, Toscane, uga, unita geografica aggiuntiva, wijn, wijnkennis | 6 Comments »

Chianti Classico UGA Vagliagli – Eigenzinnigheid troef!

Posted on maart 16, 2025 by Bottle Case

In onze serie Chianti Classico UGA ‘Classificatie revisted’ verkennen we de geografische UGA-indeling van Chianti Classico en de unieke kenmerken van elke zone. We blijven in het dorpje Castenuovo Berardenga waar we de linkervleugel van de ‘vlinder’ Vagliagli gaan ontdekken. Een gebied met een eigenzinnig karakter binnen de Chianti Classico-appellatie. De weg kronkelt langs olijfgaarden en glooiende wijngaarden, terwijl cipressen en middeleeuwse dorpjes het landschap sieren. Hier, in het grensgebied tussen Castellina en Siena, bevindt zich een van de meest veelzijdige terroirs van Chianti Classico: de UGA Vagliagli.

Vagliagli UGA : Een afgebakend en gevarieerd gebied

Vagliagli ligt binnen de gemeente Castelnuovo Berardenga, ten westen van de Chianti Classico-zones Gaiole en Radda. Sinds 2023 heeft het de officiële status van Unità Geografiche Aggiuntive (UGA), wat de erkenning van zijn specifieke terroir onderstreept. De regio onderscheidt zich door een variatie in bodems, een iets warmer klimaat en hoogteverschillen die bijdragen aan de diversiteit van de wijnen.

Met een totale oppervlakte van 6.090 hectare, waarvan 640 hectare bestemd is voor Chianti Classico-wijngaarden (9,4% van het totaal), behoort Vagliagli tot de middelgrote UGA’s binnen de appellatie. Vagliagli UGA maakt deel uit van Castelnuovo Berardenga, dat op een kaart de vorm heeft van de vleugels van een vlinder: Vagliagli vormt de linkervleugel, terwijl Castelnuovo Berardenga UGA de rechtervleugel is.

Binnen Vagliagli zijn er zeven te onderscheiden zones: Dievole/Selvole, Pievasciata, Geggiano/Catignano, Pontignano, Quercegrossa, Petroio/Mocenni en Corsignano. Dit gebied heeft een complexere geologie dan Castelnuovo Berardenga, met bodems die worden gedomineerd door alberese, macigno, sillano en mariene zandformaties. Het klimaat is hier over het algemeen warmer dan in de naburige oostelijke regio’s, met een rijpingsperiode die vijf dagen tot een week eerder begint. Dit zorgt ervoor dat de wijnen uit Vagliagli vaak een zachtere tanninestructuur hebben en een rijpere fruitexpressie tonen.

De geografie van UGA Vagliagli

Wie Vagliagli binnenrijdt via de onverharde weg vanuit Castellina in Chianti, merkt een opvallende verandering in het landschap. De ruige, beboste omgeving van het Chianti Classico binnenland maakt langzaam plaats voor een zachter, bijna mediterraan landschap. Deze overgang lijkt op het eerste gezicht abrupt, maar is in werkelijkheid een geleidelijk proces.

Het gebied rondom Aiola en Dievole vertoont nog veel gelijkenissen met de meer binnenlandse zones van Radda en Gaiole. Evenzo sluit het gebied rond Mocenni naadloos aan op Casa Frassi, dat op zijn beurt deel uitmaakt van het uitgestrekte landschap van Castellina in Chianti, met Fonterutoli als belangrijk referentiepunt.

De hoogtes in Vagliagli nemen geleidelijk af richting het zuiden, wat bijdraagt aan de uniforme uitstraling van het landschap. Wie de route van Vagliagli naar Pievasciata en vervolgens naar Pianella aflegt, ervaart een consistente hoogte van ongeveer 400 meter boven zeeniveau. Dit is hoger dan men zou verwachten en draagt bij aan de evenwichtige rijping van de druiven in deze UGA.

Terroir UGA Vagliagli: Bodems en invloeden op de wijnstijl

Vagliagli heeft een gevarieerde bodemstructuur die bijdraagt aan de diversiteit van de wijnen. De belangrijkste bodemtypes in deze regio zijn alberese, macigno, sillano en mariene zandformaties. Deze bodems beïnvloeden de waterhuishouding, voedingsstoffenopname en uiteindelijk de stijl van de wijnen die hier worden geproduceerd.

Alberese: verfijnde mineraliteit en structuur

Alberese is een compacte, witte kalksteen die een groot deel van de bodemstructuur in Vagliagli bepaalt. Deze rotsachtige ondergrond, rijk aan calciumcarbonaat, zorgt voor een goede drainage, waardoor wijnstokken diep moeten wortelen om water en voedingsstoffen te bereiken. Dit stimuleert de ontwikkeling van geconcentreerde druiven met een uitgesproken terroirexpressie.

Alberese heeft daarnaast een hoge reflecterende capaciteit, waardoor zonlicht wordt teruggekaatst op de druiven. Dit draagt bij aan een gelijkmatige rijping en bevordert de ontwikkeling van rijpe aroma’s zonder de frisheid te verliezen. Door de compacte aard van de bodem kunnen wortels moeilijk doordringen, wat de opbrengst verlaagt maar de kwaliteit en intensiteit van de druiven verhoogt.

Macigno: finesse en frisheid

Macigno, een kwartsrijke zandsteen, komt in Vagliagli voor in hoger gelegen wijngaarden. Dit gesteente, ontstaan uit oude sedimentlagen die onder druk zijn samengeperst, heeft een goed doorlatende structuur en een lage vruchtbaarheid. Hierdoor moeten wijnstokken diep wortelen, wat de concentratie van aroma’s en zuren in de druiven bevordert.

Sillano: compacte leisteen met mineraalrijke expressie

Sillano is een compacte vorm van leisteen die in Vagliagli voorkomt en rijk is aan mineralen. Deze bodem, vaak in combinatie met klei, heeft een uitstekende drainagecapaciteit, wat essentieel is in een klimaat waar droge zomers voorkomen. De rotsachtige structuur dwingt de wijnstokken diep te wortelen, wat de concentratie van aroma’s en zuren in de druiven versterkt.

Mariene zandformaties: ziltige mineraliteit en soepele structuur

Mariene zandformaties in Vagliagli zijn ontstaan uit oude zeeafzettingen en bevatten vaak fossiele resten en kalkrijke sedimenten. Dit bodemtype heeft een uitstekende drainage en een relatief losse structuur, wat resulteert in goed geventileerde wortelzones en gelijkmatige rijping van de druiven.

De geologische diversiteit, in combinatie met het iets warmere klimaat van Vagliagli, zorgt ervoor dat de wijnen hier een evenwichtige balans hebben tussen frisheid, structuur en rijpheid. De wijnen zijn minder tanninerijk dan die van sommige naburige UGA’s, maar hebben een rijpere en zachtere fruitkern, wat ze toegankelijker maakt in hun jeugd zonder in te boeten op complexiteit en rijpingspotentieel.

Het klimaat: balans tussen warmte en frisheid

Het klimaat in Vagliagli is een samenspel van mediterrane invloeden en de hoogteverschillen binnen de regio. De nabijheid van Siena en de open ligging naar het westen zorgen voor meer zonuren en een iets hogere gemiddelde temperatuur dan in de meer centraal gelegen Chianti Classico-zones. Toch zorgen de heuvels en de oostelijke winden voor voldoende verkoeling, wat de frisheid in de wijnen behoudt.

Dankzij deze klimatologische factoren kunnen de druiven optimaal rijpen, wat resulteert in wijnen met een uitgebalanceerde structuur, levendige zuren en een mooie aromatische complexiteit. Dit maakt de wijnen van Vagliagli toegankelijker in hun jeugd, terwijl ze toch voldoende ruggengraat hebben om goed te rijpen.

Belangrijke producenten uit UGA Vagliagli

Vagliagli heeft een indrukwekkende reeks wijnmakers die zich richten op het tot uiting brengen van het terroir in hun wijnen. Enkele prominente producenten in deze UGA zijn:

Bindi Sergardi met zowel Tenuta I Colli als Tenuta Moceni – Een historische producent met wijnen van hoge kwaliteit die bekend zijn omwille van hun krachtige en gestructureerde wijnen.
Castello di Fonterutoli – Een gerenommeerd domein met een moderne benadering van Chianti Classico.
Dievole – Bekend om hun elegante en terroirgedreven wijnen.
Fattoria di Petroio – Een familiewijngaard met een sterke focus op traditionele Sangiovese.
Tolaini – Een producent met een moderne visie op Chianti Classico.
Villa di Geggiano – Een iconische producent met een rijke historie en verfijnde wijnen.

Waarom je Chianti Classico UGA Vagliagli moet proeven

Tijdens het schrijven van dit artikel dook ik enthousiast de wijnkelder in, op zoek naar een flesje uit Vagliagli om de theorie in de praktijk te brengen. Tot mijn grote spijt bleef het bij een droog schrijfavontuur – geen fles uit deze regio te vinden. Al hadden we recent bij Wiesen in Eindhoven nog een heerlijke fles Dievole ontkurkt, thuis blijft deze UGA vooralsnog ondervertegenwoordigd. Misschien een hint voor de volgende wijnbestelling?
Immers, wie op zoek is naar een Chianti Classico met zowel elegantie als kracht, vindt in Vagliagli een perfecte balans. De combinatie van diverse bodems, microklimaten en gepassioneerde wijnmakers zorgt voor wijnen die zowel toegankelijk als complex zijn. Deze wijnen kunnen jong genoten worden, maar ontwikkelen met de jaren een gelaagde diepgang die ze tot ware parels maakt binnen Chianti Classico.

Misschien is het tijd om een paar flessen in te slaan – voor puur onderzoeksdoeleinden uiteraard!

In deze reeks zijn reeds verschenen:

Filed under: Vini Italiani | Tagged: Alberese, castello di fonterutoli, castelnuovo berardenga, Chianti, chianti classico, dievole, fattoria di petroio, firenze, Italian wine ambassador, macigno, Sangiovese, siena, sillano, tenuata moceni, tenuta i colli, tolaini, toscana, Toscane, uga, unita geografica aggiuntiva, vagliagli, villa di geggiano, wijn, wijnkennis | 7 Comments »

Chianti Classico UGA Castelnuovo Berardenga: De zuidelijke krachtpatser

Posted on maart 9, 2025 by Bottle Case

In onze serie Chianti Classico UGA ‘Classificatie revisted’ verkennen we de geografische ‘UGA’-indeling van Chianti Classico en de unieke kenmerken van elke zone. Na Greve en Radda reizen we zuidwaarts naar een heel ander landschap: Castelnuovo Berardenga, het warmste en meest zuidelijke gebied binnen Chianti Classico. Hier domineren glooiende heuvels, open wijngaarden en een terroir dat robuuste, gestructureerde en zonovergoten wijnen voortbrengt. Dit is de thuisbasis van enkele van de krachtigste en meest intense expressies van Sangiovese binnen de appellatie.

Castelnuovo Berardenga UGA: warm en krachtig

Gelegen in de gemeente Castelnuovo Berardenga, beslaat deze UGA een totale oppervlakte van 5.370 hectare (13.270 acres), waarvan 760 hectare (1.877 acres) is beplant met wijngaarden, goed voor 14,2% van het totaal. Daarnaast wordt 9,3% van het gebied gebruikt voor olijfgaarden. De wijngaarden bevinden zich op een hoogte tussen 225 en 630 meter, met een aanzienlijke variatie in microklimaat en terroir.

De gemeente Castelnuovo Berardenga wordt vaak beschreven als een vlinder binnen het Chianti Classico-productiegebied, waarvan de linker ‘vleugel’ de UGA Vagliagli is en de rechter ‘vleugel’ UGA Castelnuovo Berardenga. Dit gebied heeft een sterke historische en geografische connectie met het dorp San Gusmè, dat een relevante grens markeert binnen de wijnbouw. Ten noorden van het dorpscentrum zijn slechts enkele wijngaarden te vinden, terwijl het zuiden van de UGA een rijk wijngebied is.

Castelnuovo Berardenga onderscheidt zich door zijn warme, mediterrane klimaat, wat een groot contrast vormt met de koelere, alpiene invloeden in de noordelijker gelegen UGA’s zoals Gaiole, Greve en Radda. Toch kent ook Castelnuovo Berardenga interne variaties. In het noordelijke deel, nabij Monti del Chianti, heerst een koeler microklimaat. Hier bevinden zich onder andere de wijngaarden van Podere Le Boncie, San Felice en Castell’in Villa. Verder naar het zuiden, in de zones van Fèlsina’s Rancia, Colonia en Fontalloro, zorgt de grotere blootstelling aan zon voor vollere en rijpere wijnen.

De geografie van de UGA Castelnuovo Berardenga

Het grondgebied van de gemeente Castelnuovo Berardenga, zoals erkend binnen de Chianti Classico UGA-indeling, bevindt zich in het zuidelijke deel van de appellatie. Het westelijke deel van de gemeente is afgesplitst als de UGA Vagliagli, terwijl de rechter ‘vleugel’ van de eerdergenoemde ‘vlindervorm’ bekendstaat als Castelnuovo Berardenga UGA.

Dit gebied strekt zich uit langs de laatste uitlopers van de Monti Chianti in drie parallelle zones die verschillen in hoogte en geologische formatie. De eerste zone, die de dorpen San Gusmè, Villa a Sesta en San Felice omvat, is voornamelijk een expressie van de Alberese formatie, hoewel er ook aanzienlijke gebieden met Macigno te vinden zijn, vooral nabij San Gusmè. Dit gebied kan worden omschreven als een soort plateau.

Onder deze zone slingert het terrein zich vanaf de heuvel van Rancia verder naar beneden. Dit gebied blijft gedomineerd door de Alberese bodem tot aan Castell’in Villa en Bossi, waar de zogenaamde tufo senese (Sienese tufsteen), voornamelijk bestaande uit Pliocene zandformaties, de boventoon voert. Ten slotte, aan de zuidgrens van de UGA, vinden we bodems met een hoog kleigehalte bij San Piero in Barca. In Monte Giachi en Poggio Bonelli domineren opnieuw de Pliocene zandformaties, afgewisseld met alluviale terrassen.

De precieze zuidgrens van de denominatie is moeilijk scherp af te bakenen, maar kan met enige observatie herkend worden aan de vegetatie. De felgroene gebieden tussen Pianella en Villa Monte Giachi behoren tot het Chianti Classico gebied, terwijl de bruine zones richting Monte Amiata de kleiige heidegronden van de Crete Senesi vormen. Dit landschap vormt een duidelijk onderscheid tussen de wijnbouwgronden en de ruigere, minder vruchtbare gebieden.

In de westelijke sector van Castelnuovo Berardenga UGA, tussen Pievasciata en Pontignano, weerspiegelt het terrein deze geologische complexiteit. Dit gebied wordt gekenmerkt door glooiende heuvels en een diversiteit aan bodems die bijdragen aan de unieke expressie van de wijnen uit deze regio.

Het terroir van Castelnuovo Berardenga: Complex en gestructureerd

Castelnuovo Berardenga onderscheidt zich door een opmerkelijke diversiteit in terroir, die sterk samenhangt met de variërende hoogteligging van de wijngaarden. De wijnstokken bevinden zich op hoogtes tussen 225 en 630 meter boven zeeniveau, wat een breed scala aan microklimaten en rijpingsomstandigheden oplevert. In de hoger gelegen gebieden, zoals San Gusmè en Villa a Sesta, profiteren de wijngaarden van koelere temperaturen en een langere rijpingsperiode, wat resulteert in wijnen met meer elegantie en finesse. In de lager gelegen delen, zoals Monte Giachi en San Piero in Barca, heerst een warmer microklimaat, wat zorgt voor rijpere, geconcentreerde wijnen met een robuuste structuur.

De regio wordt gedomineerd door vijf hoofdtypen bodems: Macigno, Alberese, tufo senese, klei met mariene slib en alluviale zandterrassen. Deze geologische formaties bepalen de unieke stijl van de wijnen uit deze regio en dragen bij aan hun robuuste structuur en rijpingspotentieel.

Macigno: Structuur en frisheid

Macigno is een zandsteenformatie die in de hogere delen van Castelnuovo Berardenga voorkomt, vooral nabij San Gusmè. Deze gesteenten zijn miljoenen jaren geleden gevormd uit sedimenten die onder hoge druk zijn samengeperst en uiteindelijk zijn omgezet in harde, compacte zandsteen. Door erosie en verwering heeft macigno een losse en goed doorlatende structuur gekregen, wat resulteert in bodems met uitstekende drainagecapaciteit.

Deze snelle waterafvoer dwingt de wortels van de wijnstokken diep de bodem in te dringen op zoek naar vocht en voedingsstoffen. Dit proces bevordert niet alleen de gezondheid en vitaliteit van de wijnstok, maar draagt ook bij aan de concentratie van aroma’s en zuren in de druiven. Hierdoor krijgen wijnen afkomstig van macigno bodems een uitgesproken frisheid, levendigheid en mineraliteit.

Wijnen uit wijngaarden op macigno bodems worden gekenmerkt door:

Florale en kruidige aroma’s – Wijnen van macigno hebben vaak een verfijnd en expressief boeket met tonen van viooltjes, rozenblaadjes en mediterrane kruiden.
Elegante en strakke structuur – De doorlatende bodem helpt bij het behoud van een fijne tanninestructuur, wat zorgt voor een uitstekende balans en precisie in de wijn.
Levendige zuurgraad en frisheid – De koele invloeden van de hoger gelegen wijngaarden op Macigno bodems zorgen voor wijnen met een levendige zuurgraad, wat ze een verfrissend karakter geeft.
Subtiele minerale tonen – Door de samenstelling van de zandsteen vertonen deze wijnen vaak een subtiele mineraliteit, met lichte ziltige en stenige aroma’s.

Alberese: Krachtige tannine en minerale expressie

Alberese is een harde, witte kalksteen die diep in de bodem voorkomt en die dominant is in de zone rond San Felice, Villa a Sesta en Rancia. Deze formatie is ontstaan uit oude mariene sedimenten en bestaat grotendeels uit calciumcarbonaat, wat een grote invloed heeft op de groei van de wijnstokken. De compacte, steenachtige structuur van alberese maakt de bodem moeilijk doorlaatbaar voor water, waardoor wijnstokken diep moeten wortelen om vocht en voedingsstoffen te bereiken. Dit resulteert in lage druivenopbrengsten, maar een hoge concentratie aan aroma’s en smaken.

Alberese bodems zijn bijzonder goed in het reflecteren van zonlicht en het vasthouden van warmte, wat de rijping van de druiven versnelt zonder hun frisheid te verliezen. Dit zorgt ervoor dat Sangiovese hier krachtige, gestructureerde wijnen voortbrengt met een uitgesproken mineraliteit en stevige tannine.

Wijnen afkomstig uit wijngaarden op alberese-bodems worden gekenmerkt door:

Uitstekend rijpingspotentieel – De combinatie van stevige tannine, levendige zuren en diepe fruittonen maakt deze wijnen bijzonder geschikt voor flesrijping. Na verloop van tijd ontwikkelen ze complexe aroma’s van leer, tabak en truffel.
Stevige tannine en structuur – Alberese wijnen hebben een krachtige, robuuste tanninestructuur die zorgt voor een lange levensduur en een diepgaande complexiteit.
Diepe, rijpe fruitexpressie – Typische aroma’s zijn zure kersen, pruimen en wilde bessen, vaak ondersteund door kruidige en aardse tonen.

Tufo Senese: Rijp fruit en complexiteit

De tufo senese, een formatie van Pliocene zand, domineert in de wijngaarden van Castell’in Villa en Bossi. Deze bodems zijn ontstaan uit oude mariene afzettingen die gedurende miljoenen jaren zijn samengeperst tot een losse, goed doorlatende zandsteenformatie. Deze geologische samenstelling biedt uitstekende drainage, waardoor de wijnstokken worden gedwongen diep te wortelen op zoek naar water en voedingsstoffen.

De lichte, zanderige samenstelling van tufo senese zorgt ervoor dat de bodem warmte goed vasthoudt en langzaam afgeeft, wat de rijping van de druiven bevordert. Dit resulteert in wijnen met een rijke, geconcentreerde smaak en een uitgesproken aromatische complexiteit. De combinatie van een goede waterdoorlaatbaarheid en warmteopslag draagt bij aan een evenwichtige rijping van de druiven, wat leidt tot wijnen met zachte tannine en een verfijnde structuur.

Wijnen afkomstig uit wijngaarden op tufo senese-bodems worden gekenmerkt door:

Gelaagde en expressieve afdronk – Dankzij de rijke aromatische structuur en de balans tussen fruit en specerijen hebben deze wijnen een lange, verfijnde afdronk.
Rijk en rijp fruitprofiel – Wijnen tonen diepe aroma’s van pruimen, zwarte kersen en gedroogde vijgen, wat bijdraagt aan hun weelderige karakter.
Zachte, fluweelachtige tannine – De goed doorlatende zandbodem draagt bij aan soepele tannine, waardoor de wijnen toegankelijker zijn in hun jeugd.
Kruidige en aardse tonen – Door de mariene oorsprong van de bodem ontwikkelen wijnen vaak tonen van zoethout, tabak en subtiele aardse nuances.

Klei met mariene slib: Volheid en kracht

In het uiterste zuiden van Castelnuovo Berardenga, nabij San Piero in Barca, vinden we bodems die rijk zijn aan klei en mariene afzettingen. Deze formaties zijn ontstaan uit oude zeeafzettingen die miljoenen jaren geleden de regio bedekten. De zware, compacte structuur van deze bodems zorgt voor een uitstekende waterretentie, wat de groei van de wijnstokken beïnvloedt en bijdraagt aan de karakteristieke kracht en volheid van de wijnen uit deze zone.

De combinatie van klei en mariene slib maakt de bodem rijk aan mineralen en voedingsstoffen, wat resulteert in druiven met een hoge concentratie en diepe smaaklagen. De compactheid van kleibodems zorgt er tevens voor dat de wortels van de wijnstokken minder diep kunnen doordringen, wat leidt tot een trage en gelijkmatige rijping van de druiven. Dit vertraagde rijpingsproces draagt bij aan de ontwikkeling van rijpe, complexe aroma’s en een stevige tanninestructuur.

Wijnen afkomstig uit wijngaarden op klei met mariene slib worden gekenmerkt door:

Kruidige en aardse tonen – Door de mariene oorsprong van de bodem vertonen deze wijnen vaak subtiele zilte tonen, naast nuances van leer, tabak en zoethout.
Rijke en krachtige structuur – De compacte bodem draagt bij aan wijnen met een volle body en een intense smaakbeleving.
Diepe, geconcentreerde fruittonen – Aroma’s van rijpe bramen, gedroogde pruimen en zwarte kersen domineren het profiel.
Hoge tanninedichtheid en rijpingspotentieel – De stevige tanninestructuur zorgt ervoor dat deze wijnen baat hebben bij flesrijping en zich prachtig ontwikkelen met de jaren.

Alluviale zandterrassen: Elegantie en finesse

De laagste delen van de UGA, zoals Monte Giachi en Poggio Bonelli, worden gekenmerkt door alluviale zandterrassen. Deze bodems zijn gevormd door eeuwenlange sedimentatieprocessen van rivieren en stroompjes, waardoor ze bestaan uit fijnkorrelig zand, slib en kiezel. Dit type bodem heeft een losse, goed doorlatende structuur die de wortels van de wijnstokken aanmoedigt om diep te groeien, wat de opname van voedingsstoffen en mineralen bevordert.

Door hun lichte samenstelling hebben alluviale zandterrassen een uitstekende drainage, wat betekent dat de wijnstokken geen overtollig water vasthouden en de druiven een geconcentreerde, pure expressie krijgen. Bovendien absorbeert het zand overdag warmte en geeft het deze ‘s nachts langzaam af, wat zorgt voor een gelijkmatige rijping van de druiven en een verfijnd aromatisch profiel.

Wijnen afkomstig uit wijngaarden op alluviale zandterrassen worden gekenmerkt door:

Verfrissende zuurgraad – De goed doorlatende bodem helpt bij het behouden van een levendige zuurgraad, wat resulteert in wijnen met een lange, expressieve afdronk.
Elegante en verfijnde structuur – De losse, goed gedraineerde bodem draagt bij aan wijnen met een soepele textuur en een delicate balans tussen fruit en zuurgraad.
Helder en fris fruitprofiel – Typische aroma’s zijn rode bessen, frambozen en granaatappel, vaak gecombineerd met florale tonen zoals viooltjes en rozenblaadjes.
Subtiele mineraliteit – De aanwezigheid van kiezel en slib in de bodem geeft de wijnen een lichte, verfijnde mineraliteit, wat bijdraagt aan hun complexiteit.

Het samenspel van deze geologische formaties zorgt ervoor dat de wijnen van Castelnuovo Berardenga een unieke combinatie van kracht, complexiteit en finesse bezitten. Dankzij deze bodemdiversiteit kunnen wijnmakers verschillende stijlen van Chianti Classico produceren, variërend van robuust en gestructureerd tot elegant en verfijnd.

Belangrijke producenten uit UGA Castelnuovo Berardenga

Castelnuovo Berardenga UGA is de thuisbasis van enkele van de meest gerespecteerde wijnproducenten van Chianti Classico. Enkele namen die het terroir van dit gebied op indrukwekkende wijze tot uitdrukking brengen, zijn:

Fèlsina: Een van de absolute referenties voor krachtige en terroirgedreven Sangiovese.
Castello di Bossi: Bekend om zijn volle, gestructureerde wijnen met een klassiek karakter.
Podere Le Boncie: Een kleinschalig domein dat zich toelegt op elegante, authentieke Sangiovese.
San Felice: Een dynamisch landgoed met een breed scala aan hoogwaardige Chianti Classico wijnen.
Castell’in Villa: Een producent met een lange traditie van elegante wijnen met een hoog bewaarpotentieel.
Tenuta di Arceno: Een wijnhuis dat bekend staat om zijn krachtige, gestructureerde wijnen met een internationaal karakter.

Waarom je Chianti Classico UGA Castelnuovo Berardenga moet proeven

Wie houdt van Chianti Classico met een krachtige en volle structuur, zal zich direct thuis voelen bij de wijnen van Castelnuovo Berardenga. Deze wijnen combineren de elegantie van Sangiovese met een diepe concentratie en rijpe, fluweelzachte tannine. Dankzij het warmere klimaat en de unieke bodemstructuur bieden ze een intensere en meer gespierde interpretatie van Chianti Classico.

Bij het schrijven van dit artikel kon ik me niet lang inhouden om een Zalto glas te nemen en het te vullen met een Fèlsina Chianti Classico Rancia 2013, een wijn die in mijn kelder lag te wachten om geopend te worden. Dit is een van mijn absolute favorieten, en het schrijven van dit stuk werd daardoor een combinatie van pure passie en een constante glimlach.

Momenteel zijn de wijnen met de vermelding ‘UGA Castelnuovo Berardenga’ nog niet beschikbaar op de markt. Dit komt doordat de UGA-classificatie in 2023 werd ingevoerd en voorlopig alleen geldt voor Gran Selezione wijnen. Door de langere verplichte rijpingstijd zullen de eerste flessen met deze officiële aanduiding pas over enkele jaren verkrijgbaar zijn. Maar wie niet kan wachten, kan zich nu al verdiepen in de wijnen van deze zone, die het karakter van Castelnuovo Berardenga prachtig weerspiegelen.

Filed under: Vini Italiani | Tagged: Alberese, castell'in Villa, castello di bossi, castelnuovo berardenga, Chianti, chianti classico, felsina, firenze, Italian wine ambassador, macigno, podere le boncie, san felice, Sangiovese, siena, Tenuta di arceno, Toscane, tufo senese, uga, unita geografica aggiuntiva, wijn, wijnkennis | 8 Comments »