Alto Adige / Südtirol Pinot Nero: Finesse from the Mountains

Posted on oktober 10, 2025 by Bottle Case

As an Italian Wine Ambassador I was once again invited by the Alto Adige / Südtirol Consorzio to contribute to the October promotion month in Belgium. Last year I kept the scope broad, this time I chose focus. A grape with a nearly indestructible reputation in Burgundy that also delivers wines of class in northern Italy, Pinot Nero. Or, if you prefer, Pinot Noir. What started as an idea became a deep dive into Alto Adige / Südtirol, with attention to location, altitude and soils, and to the way producers shape the grape in the cellar and the vineyard. I measured it against two benchmarks, the famous wines of Burgundy and the style of neighbouring Trentino. The result is a journey through an Alpine landscape where cool nights, sun-drenched slopes and limestone-rich soils meet, and where Pinot Nero shows precision, fine red fruit and a taut arc of tension. A story about how terroir in Alto Adige / Südtirol speaks today as convincingly as in its illustrious French cradle.

Alto Adige / Südtirol: Viticulture between the Alps and the Mediterranean

Say Alto Adige / Südtirol and you say contrast. This small wine region at the far north of Italy, part of Austria until 1919, is wedged between the Alps and the Dolomites and borders Austria and Switzerland. Bilingualism, German and Italian, reflects not only history but also the interplay of cultures in this unique area. The name refers to the Adige River, Etsch in German, which winds from north to south through the valleys and shapes the wine landscape.

With barely 5,800 hectares of vineyards, Alto Adige / Südtirol is one of Italy’s smallest wine regions, accounting for less than one percent of the national area. Yet the diversity is remarkably large. 4.800 winegrowers work an average of only 1.2 hectares, often on steep slopes between 200 and 1,000 meters altitude. Here wine is literally made on the mountainsides.

Although the region was traditionally known for red wines from Schiava, Vernatsch, Alto Adige / Südtirol is today above all a white wine region. Sixty-five percent of production is white varieties such as Pinot Bianco, Sauvignon Blanc and Gewürztraminer. The remaining thirty-five percent is red, dominated by Pinot Nero and Lagrein, which achieve a strikingly precise and refined style here.

Quality is central. Ninety-eight percent of all wines carry DOC status, unique in Italy. With production around forty million bottles per year, one third exported, Alto Adige / Südtirol proves that greatness lies not in size but in character.

Geology and Soils: The Backbone of Alto Adige / Südtirol

To understand the complex structure of Alto Adige / Südtirol, you must start with the soil. The region is a geological wonder, shaped by the collision of the European and African tectonic plates. That ancient fault line, the so-called Periadriatic Seam, runs right through the area and creates exceptional diversity of rock.

Within this small wine region there are more than one hundred and fifty different soil types, ranging from volcanic porphyry and weathered quartz and mica to limestone and marl. Even within a single vineyard the composition can change perceptibly. This mosaic explains the wide variation in style, tension and texture of the wines.

In the south, volcanic porphyry soils dominate, especially around Bolzano and the Bassa Atesina. They give power, color and depth. In the valleys and higher up we find light, weathered soils of quartz and mica that contribute finesse and aromatic precision. Farther north toward the Dolomites, limestone and marl take over, giving the wines marked minerality and energy.

A unique element is the presence of dolomitic limestone, formed from ancient marine deposits. These weathered rock soils are rich in minerals and offer an exceptional terroir for characterful wines. The vine roots must search deep, which results in wines with complexity, expression and a recognizable saline touch.

The combination of geological complexity with steep slopes and shifting elevations makes Alto Adige / Südtirol one of the most varied wine regions in the world.

Climate: Where Alpine Air Meets Mediterranean Sun

The climate of Alto Adige / Südtirol is one of the keys to its wine character. The region sits at the crossroads of two worlds, the cool, mountainous Alps to the north and warmer Mediterranean influences that enter via the Po Valley and Lake Garda. The interplay delivers a near paradoxical harmony of freshness and ripeness.

On average, Alto Adige / Südtirol enjoys more than three hundred days of sunshine per year, exceptional for a mountain region. The Alps form a natural barrier against cold northerly winds, while from the south warm air flows up into the valleys. Between these two air masses countless microclimates arise, each with its own balance of temperature, wind and humidity.

The Dolomites play a key role. They divide the landscape into narrow valleys with different orientations, which creates a large variety of mesoclimates. A vineyard at 400 meters in Caldaro can have a completely different microclimate than a plot at 900 meters in the Val Venosta.

The day to night temperature swings are among the largest in Europe. Slopes warm strongly during the day, while night time cooling lets the grapes breathe and preserves aromas. This natural temperature pendulum is essential for freshness, color and aromatic intensity, especially for Pinot Nero.

Pinot Nero in Alto Adige / Südtirol: Precision at Altitude

Pinot Nero, internationally better known as Pinot Noir, is one of the oldest cultivated grape varieties in our regions. The variety arose more than two thousand years ago from a cross between wild Vitis vinifera sylvestris and an early cultivated vine. In Burgundy it was already described in the early Middle Ages and from there it spread across the Alps to northern Italy. The long history also explains the wealth of names, Pinot Nero, Blauburgunder, Spätburgunder, all pointing to the same noble grape.

The first plantings in Alto Adige / Südtirol date to around 1835, with a clear intensification around 1860 in Merano, Egna and Appiano. The region proved ideal, cool enough to preserve freshness, yet with enough sun to ripen the fruit.

Pinot Nero is not an easy grape. It demands care and precision in vineyard and cellar. In Alto Adige / Südtirol it is mainly planted in three areas, Oltradige with Appiano and Caldaro, Bassa Atesina around Montagna, Egna and Salorno, and Merano with the Val Venosta. The best results come from west facing slopes at 400 to 500 meters, where the grape benefits from sun and air circulation and is protected from extreme heat.

Within the new UGA classification, Unità Geografiche Aggiuntive, officially approved on 18 October 2024, Mazzon near Egna and Glen near Montagna are regarded as top references for Pinot Nero. Both sites combine limestone rich soils with ideal gradient and altitude, which results in wines with depth, finesse and a recognizable tension.

Worldwide Pinot Noir covers about 118,000 hectares, with France, Burgundy and Champagne, as the leading producer. Italy has around 5,000 hectares, with Lombardy, Oltrepò Pavese, the largest by area, but Alto Adige / Südtirol is the epicenter of quality with about 600 hectares. Plantings have grown steadily since the nineteen sixties, driven by demand for cool climate wines.

Pinot Noir: One Grape, Three Faces

Burgundy, Alto Adige / Südtirol and Trentino Compared

Pinot Noir is a grape that rarely simply adapts. It is fascinating to see how three regions, Burgundy, Alto Adige / Südtirol and Trentino, each developed its own interpretation of the same grape, with clearly recognizable signatures.

Burgundy: The Benchmark

This is where the story began. Vineyards sit at 200 to 400 meters, in a cool continental climate distinguished by subtle microclimates between the Côte de Nuits and the Côte de Beaune. Limestone and marl soils, Kimmeridgian and Bathonian, are decisive, as is the fine-grained cru structure that has existed for centuries.
Pinot Noir shows delicate, earthy and layered character. Aromas of red cherry, raspberry and forest floor, sometimes leather or mushroom with age. The color is often light and evolves quickly toward garnet. The structure is fine and linear, carried by lively acidity. Burgundy excels in tension between fruit and complexity. Young wines are often restrained, but they mature into a symphony of truffle, sous-bois and dried flowers.

Alto Adige / Südtirol: Precision

Pinot Nero from Alto Adige / Südtirol plays a different register. The Alpine climate with strong day night shifts and a longer growing cycle creates an unusual interplay of freshness and ripeness. Vineyards lie between 400 and 800 meters, often on west facing slopes that profit from sun and cool mountain breezes.
The soils are geologically complex. Volcanic porphyry, mica, quartz, limestone and sandstone alternate from valley to valley. Clonal selection is considered. Burgundy clones 115 and 777 bring fruit and structure, while Swiss Mariafeld, and German, Freiburg, clones give looser bunches and healthier harvests.
The result is a wine with more color intensity than Burgundy, bright aromas of raspberry, blackberry, cherry and violets, and a hint of white pepper or clove. On the palate it shows fine yet slightly firmer tannin, great precision and palpable mineral tension. Pinot Nero from Alto Adige / Südtirol is usually fruit driven and combines mountain freshness with energy. It can age well, though it aims more for clarity than for tertiary complexity.

Trentino: Riper in Tone

Trentino sits right next to Alto Adige / Südtirol, yet the climate differs. Alpine and sub Mediterranean influences meet here, with slightly higher temperatures and softer day night contrasts. Vineyards are between 300 and 700 meters, often on steep terraces in the Cembra Valley or the slopes of the Vallagarina.
Soils are very diverse, limestone and alluvial material to volcanic porphyry, which yields different styles. Producers mainly use Burgundy clones, 115, 777, 943, for structure and ripening, supplemented with Swiss Mariafeld clones in cooler plots.
In the glass Trentino Pinot Nero is round, ripe and more accessible than its neighbor to the north. Aromas lean toward red cherry, strawberry and plum, sometimes with Mediterranean herbs or a balsamic accent. Acidity is softer, tannin rounder, body a touch fuller. The style combines mountain freshness with a hint of warmth, less strict, yet seductive and generous.

The Tasting: Pinot Nero in All Its Faces

To make the story of Pinot Nero tangible, we organised a tasting that let the diversity of the grape in the mountains speak. The setup was simple and deliberate, four wineries, two wines each, to show how terroir, altitude and winemaking set the tone.

We chose not to lose ourselves in the scale of cooperatives and focused on small, family run estates.

We also wanted contrast. So we added a neighbor from Trentino alongside Alto Adige / Südtirol wines. The tasting could then give a truthful picture of how this grape behaves in two adjacent yet clearly different terroirs.

At each estate we started with the classic Pinot Nero, then moved to the more ambitious cuvée, the wine where selection, maturation and altitude come together. That double approach made it possible to taste evolution and ambition within one house and to discover how subtly style shifts in Alto Adige / Südtirol.

Pojer e Sandri, Pinot Nero 2024, IGT Vigneti delle Dolomiti

The vineyards of Pojer e Sandri lie in the heart of the Cembra Valley, between the villages of Faedo and Palai, at elevations of 300 to 700 metres. The subsoil is a mix of volcanic rock with inclusions of sandstone, slate and marl. Part of the wine ages briefly in wood to add structure and depth, the rest remains in stainless steel.
In the glass the wine is light ruby and translucent, with an immediately charming nose. Fresh aromas of strawberry and raspberry stand out, supported by a subtle floral touch. The palate follows suit, light footed, with a clear acid line that gives tension and length. The fruit is playful and juicy with a fine, lively texture. This Pinot Nero celebrates pure red fruit, with a refreshing acidity that drives the flavour from start to finish.
Price: €20.20, available via Wijnkennis

Franz Haas, Pinot Nero 2022, DOC Südtirol / Alto Adige

The Pinot Nero from Franz Haas comes from the steep slopes of Montagna, a historic reference area for this grape in the Bassa Atesina. Vineyards are scattered between 350 and 900 metres on loam and limestone. The altitude differences bring tension to the wine. Lower plots deliver ripe fruit, higher plots add freshness and structure. Fermentation takes place in stainless steel tanks, followed by twelve months in barriques.
The result is a Pinot Nero that couples finesse with depth. In the glass it shows a light ruby colour with cherry red highlights. The aroma is expressive and lively, with blueberry, riper cherry and even plum, complemented by violets, lavender, rosehip and wild herbs. Subtle notes of bay, pine needles and orange peel appear. The taste is refined, precise and silky, with fine grained-tannin and energetic acidity. It is juicy, fresh and tightly structured, with a long, lightly spicy finish. Pinot Nero with great freshness and precision, a wine that unites tension and beauty, masterfully executed by Franz Haas.
Price: €28.40, available via Wijnkennis

Gump Hof, Praesulis Pinot Nero 2022, DOC Südtirol / Alto Adige

A visit to Markus Prackwieser, like his wines, is enriching. From his Gump Hof estate, tucked against the steep flanks of the Sciliar massif in the Valle Isarco, he manages some of the highest Pinot Noir vineyards. The plots lie between 500 and 550 metres, with slopes up to 55 percent, on complex soils of volcanic porphyry with limestone moraine deposits. Although Prackwieser likes to describe himself as a white wine specialist, his Praesulis Pinot Noir proves the contrary.
The wine comes from meticulous work in the vineyard with low yields, 45 hectolitres per hectare, and vinification where precision is central. Fermentation in stainless steel tanks preserves pure fruit aromas, followed by twelve months ageing in French barriques that add structure and complexity without overshadowing the fruit.
In the glass the wine shines bright cherry red. The nose opens with red and black berries, cherry, plum and subtle touches of leather and spice. The palate is juicy, fresh and balanced, with fine acidity and a silky structure. Wood use remains discreet and woven in, so the wine keeps balance and purity. The finish is long, spicy and precise, carried by mineral tension. Complex, harmonious and crystal clear, a Pinot Noir that illustrates the craftsmanship of Markus Prackwieser and convincingly brings the finesse and potential of the Valle Isarco into the glass.
Price: €35.00, available via Wijnkennis

Weingut Pfitscher, Fuchsleiten Pinot Nero 2018, DOC Südtirol / Alto Adige

Say Montagna and you say Pinot Nero. The steep, sunlit slopes above the Adige have been the epicenter for this grape in Alto Adige / Südtirol for decades. The vineyards of Pfitscher lie between 350 and 700 metres, where loam and limestone dominate. Fermentation in stainless steel tanks for ten to fourteen days, followed by a few months of ageing in oak to give the wine rounding and depth without weighing it down.
In the glass the wine shines bright ruby. The nose is seductive and complex, a mix of small red fruit, wild strawberries, raspberry, and darker tones of cherry and blackberry, with a subtle floral note and a hint of earth. With some swirling, nuances of mushroom and humus appear, wrapped in a fine smoky accent that elegantly reveals the wood. The taste is silky and harmonious, with lively acidity that keeps the fruit fresh and tannin that is very fine yet present. Juicy, seductive and well balanced.
Price: €23.90, available via Wijnkennis

Franz Haas, Pinot Nero Schweizer 2020, DOC Südtirol / Alto Adige

Pinot Nero Schweizer is one of the most emblematic wines of Franz Haas, a cuvée made only from the best grapes from carefully selected plots in Montagna. After careful cluster selection, fermentation takes place in stainless steel to preserve fruit, followed by twelve months ageing in barriques.
In the glass the wine shines ruby with a subtle gloss. The nose is alluring and intense, with ripe berries and cherries, a hint of pepper, leather and gentle spice. The aromas unfold in layers and give a sense of elegance and depth. The palate is balanced, silky and very refined. Tannin is subtle and polished, structure is seamlessly woven and acidity provides vibrancy and tension. The finish is long, harmonious and subtly spicy. Franz Haas describes this wine as for those who live intense emotions, and that is no exaggeration. Pinot Nero Schweizer combines power and grace, made for those who seek emotion in a glass.
Price: €42.90, available via Wijnkennis

Pojer e Sandri, Pinot Nero Rodel Pianezzi 2018, IGT Vigneti delle Dolomiti

Pinot Nero Rodel Pianezzi is a wine with a pronounced mountain character, from vines over 35 years old in the Rodel Pianezzi hamlet near Faedo in Trentino. The vineyard lies around 500 metres. The soil is an intriguing mix of volcanic rock, sandstone, slate and marl. Vinification takes place in open wooden vats. After fermentation, the wine ages twelve months in barriques, followed by another year in bottle.
This patience yields a Pinot Nero that is powerful, refined and crystal clear. In the glass the wine shows deep ruby. The nose is open and inviting, with wild strawberry, raspberry, ripe cherry and plum, surrounded by fine notes of tobacco, sage and clove. With some aeration, hints of sweet spice, liquorice and mint unfold, adding extra complexity. The palate is harmonious and equally complex, with perfect balance. The structure is round, supple and nuanced, supported by subtle spice and a saline, mineral tone. The wood aging is discreet and well integrated, so the wine retains its fine balance. The finish is long and refined, with echoes of cinnamon and licorice that slowly fade. A Pinot Nero of class and character, a wine that couples strength to refinement and clearly proves why Faedo is among the most intriguing terroirs of Trentino.
Price: €37.20, available via Wijnkennis

Weingut Pfitscher, Pinot Nero Riserva Matan 2016, DOC Südtirol / Alto Adige, UGA Glen

Matan Riserva comes from the Glen vineyard in Montagna, one of the most valued crus within the UGAs of Alto Adige / Südtirol, officially reconised on 18 October 2024. Vines grow here at 550 to 600 metres on slopes of loam and limestone. Fermentation in stainless steel for fourteen to sixteen days, followed by twelve to fifteen months ageing in a combination of French barriques, 225 liters, and larger oak casks.
In the glass the wine shines bright ruby. The nose is intense and complex, with ripe red fruit, blueberries and black cherries, framed by subtle notes of vanilla and light spice. There is refined tension between ripeness and freshness on the palate. It is powerful and balanced, with perfect harmony between fine acidity and ripe fruit. The structure is impressive, carried by silky tannin that shows fully only in the long finish. Matan Riserva unfolds gradually. A Pinot Nero with depth, suppleness and a serene balance.
Price: €48.50, available via Wijnkennis

Gump Hof, Pinot Nero Riserva Renaissance 2020, DOC Südtirol / Alto Adige

Stand high on the steep slopes of the Sciliar massif near Fiè allo Sciliar and you immediately understand why Markus Prackwieser finds inspiration here. Renaissance Riserva is his masterpiece, a wine that translates the character of this exceptional place with striking precision. The vineyards lie between 500 and 550 metres, with slopes up to 55 percent, cooled constantly by night winds from the Dolomites, while during the day warm air rises from Lake Garda. These unique airflows, combined with limestone rich moraine soils full of quartz and porphyry, yield wines with tension, aromatic finesse and near unmatched refinement.
The grapes ferment in stainless steel, followed by eighteen months ageing in French barriques and another six months in large wooden casks. The long maturation brings structure, depth and an almost velvety texture without the wine losing its mountain fresh energy. In the glass Renaissance is garnet red, lively and bright. The nose enchants, black cherry, wild berries and red fruit compote alongside red flowers, wild herbs, humus and sous-bois. A subtle earthy touch adds depth, a signature of the terroir.
The palate is delicate and intense at once. The wine opens spicy, with notes of pepper and sous bois, then unfolds with a silky structure and refined freshness. The finish is long, complex and layered, with mineral tension that resonates.
Price: €79.70, available via Wijnkennis

Closing Thoughts

The tasting was carefully built, with wines that together sketched a clear picture of what Pinot Nero from northern Italy can do. What lingers most is the diversity within an apparently small area. Within Alto Adige / Südtirol the style of Pinot Nero proved not only grand, it was layered and nuanced. Even within one and the same municipality, Montagna, home to both Weingut Pfitscher and Franz Haas, the difference is almost astonishing. The hand of the winemaker certainly plays a role, but just as decisive is the precise position of the plots. Orientation, altitude and soil composition leave an indelible mark on the final result.

The comparison with Trentino yielded compelling insights. On paper the differences seem subtle, in the glass they were tangible. None of the other wines had such a pronounced acid profile as the opener from Pojer e Sandri. The wine was anything but overripe, rather lively and energetic, with a playful character that charmed immediately. It is a wine that will appeal to lovers of lighter, fresher styles, where acidity carries the wine without sharpness. Rodel Pianezzi, by contrast, fit perfectly into the Trentino Pinot Nero story.

Montagna confirmed its status as one of the most impressive terroirs of Alto Adige, a place where Pinot Nero finds its most pure form, wines with energy, length and character. Then there was the surprise of the Valle Isarco, often underexposed in the literature, yet a revelation in the glass. The wines of Gump Hof proved that farther north, in cooler valleys, Pinot Nero can reach a stunning expression, mountain air in liquid form.

This tasting showed that Pinot Nero in Alto Adige / Südtirol cannot be captured in a single style or typology. It is a grape that here, more than anywhere else in Italy, translates the landscape into finesse, tension and emotion. That is precisely where its greatness lies.

Filed under: Vini Italiani | Tagged: , , , , , , , , , , , | Leave a comment »

Alto Adige / Südtirol Pinot Nero – Finesse uit de bergen

Posted on oktober 10, 2025 by Bottle Case

Als Italian Wine Ambassador kreeg ik ook dit jaar de vraag van het Consorzio van Alto Adige / Südtirol om mee te werken aan de promomaand van oktober in België. Vorig jaar hield ik het bewust breed, dit keer koos ik voor focus. Een druif met een haast onverwoestbare reputatie in Bourgogne, die in het noorden van Italië evenzeer voor wijnen met klasse zorgt, Pinot Nero. Of, voor wie wil, Pinot Noir. Wat begon als een idee groeide uit tot een Deep Dive van Alto Adige / Südtirol, met aandacht voor ligging, hoogte en bodem, en voor de manier waarop producenten de druif vormgeven in kelder en wijngaard. Ik leg bovendien de lat naast twee referenties, de beroemde wijnen uit Bourgogne en de stijl van de buren in Trentino. Het resultaat is een reis door een Alpenlandschap waar koele nachten, zonrijke hellingen en kalkrijke bodems samenkomen en waar Pinot Nero z’n precisie, fraai rood fruit en spanningsboog toont. Een verhaal over hoe terroir in Alto Adige / Südtirol vandaag net zo overtuigend spreekt als in zijn illustere Franse bakermat.
Op vraag van het Consorzio vertalen we dit artikel ook naar het Engels.

Alto Adige / Südtirol – Wijnbouw tussen Alpen en Middellandse Zee

Wie Alto Adige / Südtirol zegt, zegt contrast. Dit kleine wijngebied in het uiterste noorden van Italië, dat tot 1919 deel uitmaakte van Oostenrijk, ligt ingeklemd tussen de Alpen en de Dolomieten en grenst aan Oostenrijk en Zwitserland. De tweetaligheid – Duits en Italiaans – weerspiegelt niet alleen de geschiedenis, maar ook het samenspel van culturen uit deze unieke regio. De naam verwijst naar de rivier de Adige (Etsch in het Duits), die van noord naar zuid door de valleien slingert en het wijnlandschap zijn vorm geeft.

Met amper 5.800 hectare wijngaarden is Alto Adige / Südtirol een van de kleinste wijngebieden van Italië, goed voor minder dan één procent van het nationale areaal. Toch is de diversiteit er opmerkelijk groot. 4.800 wijnboeren bewerken gemiddeld slechts 1,2 hectare, vaak op steile hellingen tussen 200 en 1.000 meter hoogte. Hier wordt wijn letterlijk op de bergflanken gemaakt.

Hoewel de regio traditioneel bekend stond om haar rode wijnen van Schiava (Vernatsch), is Alto Adige / Südtirol vandaag vooral een wittewijnregio: 65% van de productie bestaat uit witte variëteiten zoals Pinot Bianco, Sauvignon Blanc en Gewürztraminer. De resterende 35% rode wijnen worden gedomineerd door Pinot Nero en Lagrein, die hier een opvallend precieze, verfijnde stijl bereiken.

Kwaliteit staat centraal: 98% van alle wijnen draagt een DOC-status, een unicum in Italië. Met een productie van ongeveer 40 miljoen flessen per jaar, waarvan een derde zijn weg vindt naar exportmarkten, bewijst Alto Adige / Südtirol dat grootheid niet in omvang schuilt maar in karakter.

Geologie en bodem – de ruggengraat van Alto Adige / Südtirol

Wie de complexe structuur van Alto Adige / Südtirol wil begrijpen, moet beginnen bij de bodem. De regio is een geologisch wonder, gevormd door de botsing van de Europese en Afrikaanse aardplaat. Die eeuwenoude krachtlijn, de zogenoemde Periadriatic Seam, loopt dwars door het gebied en zorgt voor een uitzonderlijke diversiteit aan gesteenten.

Binnen dit kleine wijngebied komen meer dan 150 verschillende bodemtypes voor, variërend van vulkanische porfier en verweerde kwarts- en micagesteenten tot kalk- en mergelbodems. Zelfs binnen één enkele wijngaard kan de samenstelling voelbaar verschillen. Die mozaïek aan bodems verklaart de enorme variatie in stijl, spanning en textuur van de wijnen.

In het zuiden domineren de vulkanische bodems van porfier, vooral rond Bolzano en de Bassa Atesina. Ze geven kracht, kleur en diepte. In de valleien en hogerop vinden we lichte, verweerde gronden van kwarts en mica, die bijdragen aan finesse en aromatische precisie. Nog verder naar het noorden, richting Dolomieten, nemen de kalkrijke en mergelhoudende bodems het over. Ze geven de wijnen een opvallende mineraliteit en spanning.

Een uniek element is de aanwezigheid van de dolomietkalk, ontstaan uit eeuwenoude mariene afzettingen. Deze verweerde rotsbodems bevatten een hoog gehalte aan mineralen en bieden een uitzonderlijk terroir voor karaktervolle wijnen. De wortels van de wijnstok moeten hier diep zoeken, wat resulteert in wijnen met complexiteit, expressie en een herkenbare ziltige toets.

De combinatie van deze geologische complexiteit met de steile hellingen en wisselende hoogtes maakt van Alto Adige / Südtirol een van de meest gevarieerde wijngebieden ter wereld.

Klimaat – waar Alpenlucht en mediterrane zon elkaar raken

Het klimaat van Alto Adige / Südtirol is een van de sleutels tot zijn wijnkarakter. De regio ligt op het kruispunt van twee werelden: de koele, bergachtige Alpen in het noorden en de warmere, mediterrane invloeden die via de Povlakte en het Gardameer binnendringen. Dat samenspel levert een bijna paradoxale harmonie op tussen frisheid en rijpheid.

Gemiddeld telt Alto Adige / Südtirol meer dan 300 dagen zon per jaar, een uitzonderlijke hoeveelheid voor een bergregio. De Alpen vormen een natuurlijke barrière tegen koude noordelijke winden, terwijl vanuit het zuiden warme luchtstromen opklimmen die de valleien doordringen. Tussen deze twee luchtmassa’s ontstaan talloze microklimaten, elk met een eigen balans tussen temperatuur, wind en vochtigheid.

De Dolomieten spelen hierbij een sleutelrol: ze verdelen het landschap in smalle valleien met verschillende oriëntaties, waardoor een grote variatie aan mesoklimaten ontstaat. Zo kan een wijngaard op 400 meter hoogte in Caldaro een volledig ander microklimaat hebben dan een perceel op 900 meter in de Val Venosta.

De temperatuurverschillen tussen dag en nacht behoren tot de grootste van Europa. Overdag warmen de hellingen sterk op, terwijl de nachtelijke afkoeling de druiven laat ademen en hun aroma’s conserveert. Die natuurlijke temperatuurslinger is essentieel voor het behoud van frisheid, kleur en aromatische intensiteit, vooral voor Pinot Nero.

Pinot Nero in Alto Adige / Südtirol – precisie op hoogte

De Pinot Nero, internationaal beter bekend als Pinot Noir, is een van de oudste gecultiveerde druivenrassen in onze streken. De variëteit ontstond meer dan tweeduizend jaar geleden uit een kruising tussen de wilde Vitis vinifera sylvestris en een vroege gecultiveerde wijnstok. In Bourgogne werd ze al in de vroege Middeleeuwen beschreven en van daaruit verspreidde ze zich via de Alpen naar het noorden van Italië. De lange geschiedenis verklaart ook de rijkdom aan namen: Pinot Nero, Blauburgunder, Spätburgunder: allemaal verwijzingen naar hetzelfde edele ras.

De eerste aanplantingen in Alto Adige / Südtirol dateren van omstreeks 1835, met een duidelijke intensivering rond 1860 in Merano, Egna en Appiano. De regio bleek ideaal: koel genoeg om de frisheid te bewaren, maar met voldoende zon om het fruit te laten rijpen.

Pinot Nero is geen eenvoudige druif. Hij vraagt zorg en precisie in zowel wijngaard als kelder. In Alto Adige / Südtirol wordt hij voornamelijk aangeplant in drie gebieden: Oltradige (met Appiano en Caldaro), Bassa Atesina (rond Montagna, Egna en Salorno) en Merano met de Val Venosta. De beste resultaten komen van westgerichte hellingen op 400 tot 500 meter hoogte, waar de druif profiteert van zon en luchtcirculatie, maar ook bescherming geniet tegen extreme hitte.

Binnen de nieuwe UGA-indeling (Unità Geografiche Aggiuntive), die op 18 oktober 2024 officieel werd bekrachtigd, gelden Mazzon bij Egna en Glen bij Montagna als absolute topreferenties voor Pinot Nero. Beide locaties combineren kalkrijke bodems met een ideale hellingsgraad en hoogte, wat resulteert in wijnen met diepte, verfijning en een herkenbare spanning.

Wereldwijd beslaat Pinot Noir ongeveer 118.000 hectare, waarvan Frankrijk met Bourgogne en Champagne de belangrijkste producent blijft. Italië telt zo’n 5.000 hectare, met Lombardije (Oltrepò Pavese) als grootste regio, maar Alto Adige / Südtirol is met ongeveer 600 hectare het epicentrum van kwaliteit. De aanplant groeit gestaag sinds de jaren zestig, aangewakkerd door de vraag naar koelklimaatwijnen.

Pinot Noir – drie gezichten van één druif

Bourgogne, Alto Adige / Südtirol en Trentino vergeleken

De Pinot Noir is een druif die zich zelden zomaar aanpast. Daarom is het fascinerend om te zien hoe drie verschillende regio’s – Bourgogne, Alto Adige / Südtirol en Trentino – elk hun eigen interpretatie hebben ontwikkeld van dezelfde druif, met duidelijk herkenbare signaturen.

Bourgogne – de maatstaf

In Bourgogne begon het verhaal. De wijngaarden liggen op 200 tot 400 meter hoogte, met een koel continentaal klimaat dat zich onderscheidt door subtiele microklimaten tussen de Côte de Nuits en de Côte de Beaune. De bodems van kalksteen en mergel (Kimmeridgian, Bathonian) zijn hier bepalend, net als de fijnmazige cru-indeling die al eeuwen bestaat.
Pinot Noir toont zich hier delicaat, aards en gelaagd: aroma’s van rode kers, framboos en bosgrond, soms met leer of paddenstoel in rijping. De kleur is vaak licht en evolueert snel naar granaat. De structuur is fijn en lineair, gedragen door levendige zuren. Bourgogne excelleert in spanning tussen fruit en complexiteit: jonge wijnen zijn vaak ingetogen, maar rijpen uit tot een symfonie van truffel, sous-bois en gedroogde bloemen.

Alto Adige / Südtirol – de precisie

Pinot Nero uit Alto Adige / Südtirol speelt in een ander register. Het alpiene klimaat met sterke dag/nachtverschillen en een langere groeicyclus zorgt voor een ongewoon samenspel van frisheid en rijpheid. De wijngaarden liggen tussen 400 en 800 meter hoogte, vaak op westhellingen die profiteren van zon maar ook van koele bergwinden.
De bodems zijn geologisch complex: vulkanische porfier, mica, kwarts, kalk en zandsteen wisselen elkaar af per vallei. De klonale selectie is doordacht: Bourgogne-klonen 115 en 777 brengen fruit en structuur, terwijl Zwitserse (Mariafeld) en Duitse (Freiburg) klonen zorgen voor lossere trossen en een gezondere oogst.
Het resultaat is een wijn met meer kleurintensiteit dan Bourgogne, heldere aroma’s van framboos, braam, kers en viooltjes, en een toets van peper of kruidnagel. In de mond toont hij fijne maar iets steviger tannine, veel precisie en een voelbare minerale spanning. Pinot Nero uit Alto Adige / Südtirol is doorgaans fruitgedreven en combineert bergfrisheid met energie. Hij kan mooi rijpen, maar mikt meer op helderheid dan op tertiaire complexiteit.

Trentino – rijper van toon

Trentino ligt letterlijk naast Alto Adige / Südtirol, maar het klimaat verschilt wezenlijk. Hier ontmoeten het Alpiene en submediterrane klimaat elkaar, met iets hogere temperaturen en zachtere dag/nacht-contrasten. De wijngaarden liggen tussen 300 en 700 meter, vaak op steile terrassen in de Cembra-vallei of de hellingen van de Vallagarina.
De bodems zijn zeer divers – van kalk en alluviaal materiaal tot vulkanisch porfier – wat verschillende stijlen oplevert. De producenten gebruiken vooral Bourgogne-klonen (115, 777, 943) voor structuur en rijping, aangevuld met Zwitserse Mariafeld-klonen in koelere percelen.
In het glas is Trentino-Pinot Nero rond, rijp en toegankelijker dan zijn buur uit Alto Adige / Südtirol. De aroma’s neigen naar rode kers, aardbei en pruim, soms met mediterrane kruidigheid of een balsamicoaccent. De zuren zijn zachter, de tannine ronder, de body iets voller. De stijl combineert bergfrisheid met een vleug warmte: minder streng, maar verleidelijk en gul.

De proeverij – Pinot Nero in al zijn gezichten

Om het verhaal van Pinot Nero tastbaar te maken, organiseerden we een proeverij die de diversiteit van de druif binnen de bergen liet spreken. De opzet was eenvoudig maar doelbewust: vier wijnhuizen, telkens twee wijnen, met de bedoeling om te tonen hoe terroir, hoogte en vinificatie de toon zetten.

We kozen ervoor om ons niet te verliezen in de grootschaligheid van coöperaties, maar om te focussen op kleine, familiaal geleide domeinen.

Daarnaast wilden we ook het contrast opzoeken. Daarom namen we niet enkel Pinot Nero’s uit Alto Adige / Südtirol, maar voegden we ook een buur uit Trentino toe. Zo kon de proeverij een waarheidsgetrouw beeld geven van hoe deze druif zich gedraagt in twee aangrenzende, maar toch duidelijk verschillende terroirs.

Bij elk domein startten we met hun “basiswijn”, de klassieke Pinot Nero, om vervolgens over te schakelen naar de meer ambitieuze cuvée: de wijn waarin selectie, opvoeding en hoogte samenkomen. Die dubbele aanpak maakte het mogelijk om evolutie en ambitie binnen één huis te proeven, en tegelijk te ontdekken hoe subtiel de stijlverschuivingen in Alto Adige / Südtirol kunnen zijn.

  1. Pojer e Sandri – Pinot Nero 2024, IGT Vigneti delle Dolomiti

    De wijngaarden van Pojer e Sandri liggen in het hart van de Valle di Cembra, tussen de dorpjes Faedo en Palai, op hoogtes van 300 tot 700 meter. De ondergrond is een mengeling van vulkanisch gesteente met insluitsels van zandsteen, leisteen en mergel. Een deel van de wijn rijpt kort op hout om structuur en diepgang te geven, terwijl de rest op inox verblijft.
    In het glas toont de wijn zich licht robijnrood en doorschijnend, met een neus die onmiddellijk charmeert. Frisse aroma’s van aardbei en framboos springen eruit, ondersteund door een subtiele florale toets. De mond volgt trouw: lichtvoetig maar met een heldere zuurlijn die spanning en lengte geeft. Het fruit is speels en sappig, de textuur fijn en levendig. Deze Pinot Nero is een ode aan klein rood fruit. Zijn verfrissende zuren dragen de smaak van begin tot einde.
    Prijs: 20,20 € – Te koop via Wijnkennis
  2. Franz Haas – Pinot Nero 2022, DOC Südtirol / Alto Adige

    De Pinot Nero van Franz Haas komt uit de steile hellingen van Montagna, een historisch referentiegebied voor deze druif in de Bassa Atesina. De wijngaarden liggen verspreid tussen 350 en 900 meter hoogte, op bodems van leem en kalksteen. De hoogteverschillen brengen spanning in de wijn: de lagere percelen leveren rijp fruit, de hogere zorgen voor frisheid en structuur. De vergisting gebeurt in inox kuipen, gevolgd door een rijping van twaalf maanden in barriques. Het resultaat is een Pinot Nero die finesse koppelt aan diepte. In het glas toont hij een lichte robijnrode kleur met kersrode reflecties. De geur is expressief en levendig, met aroma’s van blauwe bessen, rijpere kersjes en zelfs pruimen, aangevuld met viooltjes, lavendel, rozebottel en wilde kruiden. Er komen subtiele tonen van laurier, dennennaalden en sinaasappelschil bij. De smaak is verfijnd, precies en zijdeachtig, met een fijne korrel tannine en een energieke zuurtegraad. Het geheel is sappig, fris en strak gestructureerd, met een lange, licht kruidige afdronk. Dit is Pinot Nero met veel frisheid en precisie, een wijn die spanning en schoonheid verenigt – een toonbeeld van wat Alto Adige / Südtirol te bieden heeft, meesterlijk uitgevoerd door Franz Haas.
    Prijs: 28,40 € – Te koop via Wijnkennis
  3. Gump Hof – Praesulis Pinot Nero 2022, DOC Südtirol / Alto Adige
    Een bezoek aan Markus Prackwieser is, net als zijn wijnen, een verrijking. Vanuit zijn wijndomein Gump Hof, genesteld tegen de steile flanken van het Sciliar-massief in de Valle Isarco, beheert hij enkele hoogstgelegen Pinot Noir-wijngaarden. De percelen liggen tussen 500 en 550 meter hoogte, met hellingsgraden tot 55%, en rusten op een complexe bodem van vulkanische porfier met kalkmorene afzettingen. Hoewel Prackwieser zichzelf graag omschrijft als een specialist in witte wijnen, bewijst zijn Praesulis Pinot Noir het tegendeel. De wijn komt voort uit een nauwgezet werk in de wijngaard met lage rendementen (45 hl/ha) en een vinificatie waarin precisie centraal staat: vergisting in inox kuipen om de pure fruitaroma’s te behouden, gevolgd door 12 maanden rijping in Franse barriques die structuur en complexiteit toevoegen zonder het fruit te overheersen. In het glas schittert de wijn met een heldere, kersenrode kleur. De neus opent met rode en zwarte bessen, kers, pruim en subtiele toetsen van leder en specerijen. In de mond toont hij zich sappig, fris en evenwichtig, met fijne zuren en een zijdeachtige structuur. Het houtgebruik blijft discreet en verweven, waardoor de wijn balans en zuiverheid behoudt. De afdronk is lang, kruidig en precies, gedragen door een minerale spanning. Complex, harmonieus en loepzuiver, een Pinot Noir die niet enkel het vakmanschap van Markus Prackwieser illustreert, maar ook de finesse en het potentieel van de Valle Isarco overtuigend in het glas brengt.
    Prijs: 35,00 € – Te koop via Wijnkennis
  4. Weingut Pfitscher – Fuchsleiten Pinot Nero 2018, DOC Südtirol / Alto Adige
    Wie Montagna zegt, zegt Pinot Nero. De steile, zonrijke hellingen boven de Adige gelden al decennialang als het epicentrum voor deze druif in Alto Adige / Südtirol. De wijngaarden van Pfitscher liggen tussen 350 en 700 meter hoogte, waar leem en kalksteen de bodem domineren. Vergisting in inox kuipen gedurende 10 tot 14 dagen, gevolgd door enkele maanden rijping in eiken vaten om de wijn afronding en diepte te geven zonder hem te verzwaren. In het glas schittert de wijn met een helder robijnrode kleur. De neus is verleidelijk en complex, een mix van klein rood fruit, wilde bosaardbeitjes, framboos, en donkerder tonen van kers en braam, aangevuld met een subtiele florale toets en een vleugje aardsheid. Na wat walsen komen nuances van paddenstoel en humus lichtjes naar voren, omhuld door een fijn rokerig accent dat het houtgebruik elegant verraadt. De smaak is zijdezacht en harmonieus, met een levendige zuurgraad die het fruit fris houdt en tannine die ragfijn maar aanwezig is. De wijn is sappig, verleidelijk en mooi in balans.
    Prijs: 23,90 € – Te koop via Wijnkennis
  5. Franz Haas – Pinot Nero Schweizer 2020, DOC Südtirol / Alto Adige
    De Pinot Nero Schweizer is een van de meest emblematische wijnen van Franz Haas, een cuvée die enkel wordt gemaakt met de beste druiven uit zorgvuldig geselecteerde percelen in Montagna. Na een zorgvuldige selectie van de trossen volgt de vergisting in inox kuipen om het fruit optimaal te behouden, waarna de wijn twaalf maanden rijpt in barriques. In het glas schittert de wijn robijnrood met een subtiele glans. De neus is verleidelijk en intens, met rijpe bessen en kersen, een zweem van peper, leder en zachte kruiden. De aroma’s ontvouwen zich in lagen en geven een gevoel van elegantie en diepte. In de mond is de wijn evenwichtig, zijdeachtig en uiterst verfijnd. De tannine is subtiel en gepolijst, de structuur naadloos verweven en de zuren zorgen voor levendigheid en spanning. De afdronk is lang, harmonieus en subtiel kruidig. Franz Haas omschrijft deze wijn als “for those who live intense emotions”, en dat is niet overdreven: de Pinot Nero Schweizer is een combinatie van kracht en gratie, gemaakt voor wie emoties in een glas zoekt.
    Prijs: 42,90 € – Te koop via Wijnkennis
  6. Pojer e Sandri – Pinot Nero Rodel Pianezzi 2018, IGT Vigneti delle Dolomiti
    De Pinot Nero Rodel Pianezzi is een wijn met een uitgesproken bergkarakter, afkomstig van stokken van ruim 35 jaar oud uit de frazione Rodel-Pianezzi, vlak bij Faedo in Trentino. De wijngaard ligt op ongeveer 500 meter hoogte. De bodem bestaat uit een intrigerende mix van vulkanisch gesteente, zandsteen, leisteen en mergel. De vinificatie gebeurt in open houten kuipen. Na de gisting rijpt de wijn twaalf maanden in barriques, gevolgd door nog eens een jaar flesrust. Dit geduld levert een Pinot Nero op die tegelijk krachtig, verfijnd en loepzuiver is. In het glas toont de wijn een diep robijnrode kleur. De neus is open en uitnodigend, met aroma’s van wilde aardbei, framboos, rijpe kers en pruim, omringd door fijne toetsen van tabak, salie en kruidnagel. Met wat zuurstof ontplooien zich hints van zoete specerijen, drop en munt, die de geur extra complexiteit geven. In de mond is de wijn harmonieus en evenzeer complex, met een perfect evenwicht. De structuur is rond, zacht en genuanceerd, ondersteund door een subtiele kruidigheid en een ziltige, minerale toon. De houtlagering is discreet en mooi verweven in het geheel, waardoor de wijn zijn fraaie balans behoudt. De afdronk is lang en verfijnd, met echo’s van kaneel en zoethout die langzaam uitdoven. Dit is een Pinot Nero van klasse en karakter, een wijn die kracht koppelt aan raffinement en duidelijk bewijst waarom Faedo tot de meest intrigerende terroirs van Trentino behoort.
    Prijs: 37,20 € – Te koop via Wijnkennis
  7. Weingut Pfitscher – Pinot Nero Riserva Matan 2016, DOC Südtirol / Alto Adige – UGA Glen

    De Matan Riserva uit de Glen-wijngaard in Montagna, een van de meest gewaardeerde cru’s binnen de recent officieel erkende UGA’s van Alto Adige / Südtirol. De wijnstokken groeien hier op 550 tot 600 meter hoogte, op hellingen van leem en kalksteen. Vergisting in inox kuipen gedurende 14 tot 16 dagen, gevolgd door een rijping van 12 tot 15 maanden in een combinatie van Franse barriques (225 liter) en grotere eiken fusten.
    In het glas schittert de wijn met een helder robijnrode kleur. De neus is intens en complex, met rijp rood fruit, bosbessen en zwarte kersen, omlijst door subtiele toetsen van vanille en lichte kruidigheid. Er zit een verfijnde spanning tussen rijpheid en frisheid in de smaak. Deze is krachtig en evenwichtig, met een perfecte harmonie tussen fijn zuur en rijp fruit. De structuur is indrukwekkend, gedragen door zijdezachte tannine die zich pas in de lange afdronk volledig toont. De Matan Riserva is een wijn die zich geleidelijk ontplooit. Een Pinot Nero met diepte, souplesse en een bijna serene balans.
    Prijs: 48,50 € – Te koop via Wijnkennis
  8. Gump Hof – Pinot Nero Riserva Renaissance 2020, DOC Südtirol / Alto Adige

    Wie boven op de steile hellingen van het Sciliar-massief bij Fiè allo Sciliar staat, begrijpt onmiddellijk waarom Markus Prackwieser hier zijn inspiratie vindt. De Renaissance Riserva is zijn meesterstuk, een wijn die het karakter van deze uitzonderlijke plek met verbluffende precisie vertaalt. De wijngaarden liggen tussen 500 en 550 meter hoogte, met hellingsgraden tot 55%, en worden voortdurend gekoeld door de nachtwinden uit de Dolomieten terwijl overdag warme lucht uit het Gardameer opwaait. Deze unieke luchtstromen, gecombineerd met kalkrijke morenegronden vol kwarts en porfier, zorgen voor wijnen met spanning, aromatische finesse en een haast onnavolgbare verfijning. De druiven worden vergist in inox kuipen, gevolgd door een rijping van 18 maanden in Franse barriques en nog eens zes maanden in grote houten foeders. Die lange opvoeding brengt structuur, diepte en een haast fluwelen textuur, zonder dat de wijn zijn bergfrisse energie verliest. In het glas toont de Renaissance zich granaatrood, levendig en schitterend. De neus is ronduit betoverend: zwarte kers, wilde bessen en compote van rood fruit gaan hand in hand met rode bloemen, wilde kruiden, humus en kreupelhout. Er is een subtiele aardse toets die diepte geeft, een signatuur van het terroir. De smaak is delicaat en intens tegelijk. De wijn opent kruidig, met toetsen van peper en sousbois, en ontvouwt zich vervolgens met een zijdezachte structuur en verfijnde frisheid. De afdronk is lang, complex en gelaagd, met een minerale spanning die lang nazindert.
    Prijs: 79,70 € – Te koop via Wijnkennis

Slotbeschouwing

De degustatie werd zorgvuldig opgebouwd, met wijnen die samen een duidelijk beeld schetsten van wat Pinot Nero van Noord-Italië vermag. Wat vooral bijblijft, is de diversiteit binnen een ogenschijnlijk klein gebied. Binnen Alto Adige / Südtirol bleek de stijl van Pinot Nero niet alleen groot, maar ook gelaagd en genuanceerd. Zelfs binnen één en dezelfde gemeente, Montagna, waar zowel Weingut Pfitscher als Franz Haas hun thuisbasis hebben, is het verschil haast verbluffend. De hand van de wijnmaker speelt zonder twijfel een rol, maar even bepalend is de precieze ligging van de percelen – oriëntatie, hoogte en bodemsamenstelling drukken er een onuitwisbare stempel op het eindresultaat.

De vergelijking met Trentino leverde boeiende inzichten op. Op papier lijken de verschillen subtiel, in het glas werden ze opvallend tastbaar. Geen enkele van de andere geproefde wijnen had zo’n uitgesproken zuurprofiel als de opener van Pojer e Sandri. De wijn was allerminst rijp te noemen, maar juist levendig en energiek, met een speels karakter dat onmiddellijk charmeerde. Het is een wijn die de liefhebbers van lichtere, frissere stijlen zal aanspreken, waar de zuurstructuur de wijn draagt zonder scherpte te tonen. Rodel Pianezzi sloot daarentegen perfect aan bij het Trentino-Pinot-Nero verhaal.

Montagna bevestigde zijn status als een van de meest indrukwekkende terroirs van Alto Adige, een plek waar de Pinot Nero zijn meest pure vorm vindt, wijnen met energie, lengte en karakter. En dan was er nog de verrassing van de Valle Isarco, vaak onderbelicht in de literatuur, maar in het glas een openbaring. De wijnen van Gump Hof bewezen dat ook noordelijker, in koelere valleien, Pinot Nero een verbluffende expressie kan bereiken: berglucht in vloeibare vorm.

Deze proeverij toonde dat Pinot Nero in Alto Adige / Südtirol zich niet laat vatten in één stijl of typologie. Het is een druif die hier, meer dan waar ook in Italië, het landschap vertaalt in finesse, spanning en emotie. En precies daarin schuilt haar grootsheid.

Filed under: Vini Italiani | Tagged: , , , , , , , , , , , , | Leave a comment »