Bottle Case

In onze zondagsreeks ‘UGA ‘Classificatie revisted’ trekken we vandaag naar het hart van de Chianti Classico, naar een plaats die klein van omvang is, maar groots in wijnhistorie en karakter: Montefioralle. Met deze piepkleine UGA bevinden we ons in de heuvels boven Greve in Chianti, waar een van de meest verfijnde microzones van de appellatie schuilgaat. Lang voor de UGAs officieel erkend werden, wisten kenners al: wie finesse en concentratie zoekt, moet in Montefioralle zijn. En hoewel Montefioralle pas in een latere fase officieel van kracht wordt als UGA (2027), wordt ze nu al beschouwd als een van de meest expressieve en herkenbare terroirs van de regio. Hier, tussen middeleeuwse muren, steile wijngaardterrassen en olijfboomgaarden, worden wijnen geboren die uitblinken in precisie, charme en diepgang.

Een historisch kruispunt

Montefioralle, gelegen binnen de gemeente Greve in Chianti, beslaat een totaal oppervlak van 1.545 hectare, waarvan slechts 143 hectare is aangeplant met Chianti Classico-wijngaarden. Daarmee is het na Lamole de kleinste UGA van de appellatie. Wat het aan grootte mist, maakt het goed in geschiedenis en reputatie. Dit was ooit een strategisch bolwerk in de middeleeuwen; vandaag is het een betoverend dorpje omringd door steile terrassen, olijfbomen en wijngaarden die op hoogte dansen tussen 230 en 540 meter boven zeeniveau.

Het dorp Montefioralle zelf wordt vaak beschouwd als een van de oudste versterkte nederzettingen van Chianti. Strategisch gelegen op een heuvelrug die de valleien van de Greve en de Pesa scheidt, bevond Montefioralle zich eeuwenlang op een kruispunt van handelsroutes, militaire linies en culturele invloeden. Deze ligging maakte het tot een plek van ontmoeting en confrontatie. Tussen Siena en Florence, tussen boeren en edelen, tussen verleden en toekomst.

Tijdens de middeleeuwen diende Montefioralle als een belangrijk verdedigingspunt binnen het territorium van Florence. De cirkelvormige stadsmuur die het dorp nog steeds omringt, getuigt van deze militaire rol. Tegelijkertijd was het dorp ook een agrarisch centrum waar wijnbouw, olijventeelt en ambachtelijk vakmanschap samensmolten in een zelfvoorzienende microkosmos.

Vandaag vinden we dat historische kruispunt terug in de landschappelijke gelaagdheid. Middeleeuwse architectuur, eeuwenoude terrassen, traditionele landbouw en moderne kwaliteitswijnbouw bestaan hier naast elkaar in een delicaat evenwicht. De hellingen rond het dorp, ooit gebruikt voor gemengde teelt, zijn inmiddels grotendeels beplant met Sangiovese. Maar de historische mozaïek van bos, olijfgaarden en kleinschalige wijngaarden is behouden gebleven. Dit draagt niet alleen bij aan biodiversiteit, maar geeft ook de wijnen van Montefioralle hun unieke, ingetogen karakter.

De geologie van Montefioralle

De UGA Montefioralle is genoemd naar het eeuwenoude dorp dat het hart van deze zone vormt. Hoewel het gebied geologisch relatief homogeen is, met vooral alberese en pietraforte als dominante bodemformaties, kan het toch worden opgedeeld in drie duidelijk te onderscheiden subzones met elk hun eigen kenmerken.

De eerste zone, gelegen tussen de grens met de UGA Panzano en het dorp Montefioralle zelf, wordt gekenmerkt door een grotere aanwezigheid van pietraforte (een kalkrijke zandsteen), steile terrassen, talrijke olijfbomen en kleinschalige landbouwbedrijven. Het is een ruig, bijna handgesmeed landschap dat het karakter van de wijn, mineraal, gefocust, verfijnd, weerspiegelt.

De tweede zone begint bij de plaats Zano en strekt zich noordwaarts uit richting Calcinaia en Greti. Hier zijn de hellingen zachter, de wijngaarden groter van opzet en de hoogte gemiddeld lager. Deze streek is duidelijk gedomineerd door kalk-klei bodems die gelinkt zijn aan de albereseformatie. De wijnen uit dit deel zijn vaak iets ronder, voller en toegankelijker, met uitgesproken fruittonen.

Een derde gebied, wat meer afgezonderd en omgeven door bossen, bevindt zich rond Verrazzano. Hier blijft alberese het dominante bodemtype, wat bijdraagt aan een stijl met fijne zuren, ingetogen kracht en mooie spanning.

Tot slot strekt de UGA zich uit tot aan de heuvelkam die de valleien van de Greve en de Pesa scheidt, met hoogtes die kunnen oplopen tot boven de 500 meter. Deze hogere percelen combineren koelte met zonexpositie, wat ideaal is voor langzame, aromatische rijping van de druiven.

Het terroir van Montefioralle: steen, helling en warmte

Montefioralle is een compact en uitgesproken terroir, waar de combinatie van hoogte, expositie en ondergrond het karakter van de wijnen diepgaand bepaalt. De bodems in deze UGA worden gedomineerd door twee geologische formaties: alberese en pietraforte, beide typerend voor de meest prestigieuze delen van Chianti Classico, maar met elk een eigen invloed op de wijnstijl.

Alberese is een harde, kalkhoudende mergel die rijk is aan calciumcarbonaat. Deze gesteentesoort breekt met de tijd af in een fijn, mineraalrijk stof dat de wortels dwingt om diep te gaan. Dit bevordert een evenwichtige vegetatieve groei en een natuurlijke beperking van de opbrengst, wat leidt tot geconcentreerde druiven. Wijnen van alberese tonen vaak een heldere structuur, levendige zuren, florale tonen en een ingetogen kracht. Het zijn wijnen die langzamer rijpen en bijzonder goed ouderen.

Pietraforte, daarentegen, is een compacte kalkzandsteen die harder is dan alberese. Deze formatie levert nog drogere, stenige bodems op, met een hoge weerstand tegen erosie. Waar alberese finesse en lift geeft, zorgt pietraforte eerder voor grip, textuur en een robuustere structuur, wat bijdraagt aan een robuuste bouw en warmtevasthoudende eigenschappen, met invloed op de concentratie en extractie van de druif. In Montefioralle komt pietraforte vooral voor in de zone richting Panzano, waar het terrein steil is en de terrassen oud en smal zijn.

Het microklimaat speelt hierin een belangrijke rol. Montefioralle is relatief warm voor een binnenlandse UGA, met goede zonexpositie en bescherming tegen koude luchtstromen dankzij de omringende heuvels. De hoge ligging van veel percelen, tot boven de 500 meter, compenseert deze warmte met nachtelijke afkoeling en een trage, regelmatige rijping. Hierdoor blijven zuren behouden en ontwikkelen de aroma’s zich gelaagd.

Het terrein zelf is ruig en sterk geaccidenteerd, met veel terrassen en steile hellingen. De wijngaarden liggen versnipperd tussen bossen en olijfgaarden, wat bijdraagt aan biodiversiteit en microklimatische variatie. De meeste percelen worden kleinschalig bewerkt, vaak door familiebedrijven die nauw verbonden zijn met hun land.

De stijl in het glas: sappige charme en diepte

De Chianti Classico’s uit Montefioralle hebben een herkenbare stijl die zich ergens bevindt tussen elegantie en diepte. Ze zijn zelden massief, maar altijd gelaagd, zuiver en met een zekere ingetogen kracht.

In het glas valt meteen het fruitprofiel op: rijpe rode kers staat centraal, vaak met een vlezige, sappige textuur. Daarnaast komen ook aroma’s van rozenbottel, gedroogde kruiden, cederhout en soms een vleugje sinaasappelschil naar voren. Opvallend is ook de frisheid die in de kern van de wijn blijft doorspelen, ongeacht het warme microklimaat van de zone.

De tannines zijn doorgaans fijnkorrelig en zijdeachtig, de zuren levendig maar goed geïntegreerd. In de afdronk duikt regelmatig een mineraal accent op, dat kan doen denken aan krijt of natte steen – een reflectie van de alberese en pietraforte in de bodem.

Dankzij de combinatie van rijp fruit, frisse kern en genuanceerde structuur zijn deze wijnen vaak al jong verleidelijk, maar bezitten ze ook voldoende ruggengraat en spanning om mooi te evolueren op fles. Montefioralle levert Chianti Classico die uitnodigt tot drinken, maar ook tot herontdekken met de tijd.

Producenten die Montefioralle op de kaart zetten

Ondanks (of misschien juist dankzij) zijn kleinschaligheid, telt Montefioralle een indrukwekkend aantal ambitieuze en terroirgerichte domeinen. Deze producenten combineren traditie met innovatie en laten zien hoe groots wijn uit een kleine zone kan zijn.

Montefioralle Winery
Een kleinschalig familiebedrijf dat diep geworteld is in het dorp zelf. Werkt biologisch en volledig met eigen druiven. De stijl is zuiver, evenwichtig en doordrenkt van plaatselijke identiteit.
Referentiewijn: Montefioralle Chianti Classico Riserva – een klassieke, elegante Sangiovese met helder fruit, verfijnde zuren en fijne kruidigheid.

Villa Calcinaia
Historisch landgoed in handen van de Conti Capponi, met een filosofie die traditie koppelt aan experimentele precisie. Biodiversiteit staat centraal, net als een sobere, evenwichtige stijl.
Referentiewijn: Villa Calcinaia Chianti Classico – een schoolvoorbeeld van ingetogen kracht met rijpe kers, droge kruiden en kalkachtige frisheid.

Podere Campriano
Gerund door een familie die zowel wijngaard als kelder volledig zelf beheert. Biologisch gecertificeerd en gericht op minimale interventie.
Referentiewijn: Campriano Chianti Classico – een pure, energieke wijn met spanning, rood fruit en een opvallend mineraal profiel.

Tenute del Cabreo
Onderdeel van Ambrogio e Giovanni Folonari, met moderne faciliteiten en een duidelijke focus op elegantie en drinkbaarheid. De stijl is verfijnd en gepolijst, zonder terroir uit het oog te verliezen.
Referentiewijn: Cabreo Il Borgo Chianti Classico Gran Selezione – rijp en soepel, met donkere kers, zachte tannine en lange, harmonieuze afdronk.

Viticcio
Produceert wijnen die traditie combineren met internationale finesse. Toegankelijk, maar steeds met een duidelijke structuur en herkenbare Montefioralle-signatuur.
Referentiewijn: Viticcio Chianti Classico Riserva – intens, sappig en mooi gelaagd, met fruitige rijkdom en een vleugje balsamico.

Isola delle Falcole
Kleine producent die organisch werkt en de voorkeur geeft aan pure, sobere vinificatie. De stijl is delicaat en gefocust, met nadruk op fraîcheur en terroir.
Referentiewijn: Isola delle Falcole Chianti Classico – levendig en lichtvoetig, met florale tonen, rode besjes en opvallend kalkachtige structuur.

Castello di Verrazzano
Hoewel groter in schaal, bezit Verrazzano belangrijke percelen in Montefioralle. Hun aanpak combineert historische flair met een eigentijdse visie op precisie.
Referentiewijn: Verrazzano Chianti Classico Gran Selezione Sassello – geconcentreerd, kruidig en rijk aan structuur, met duidelijke terroirverankering.

Bibi Graetz
Bekend van Toscaanse cultwijnen, maar bezit ook kleine percelen in Montefioralle. Zijn stijl is artistiek, eigenzinnig en gefocust op pure expressie.
Referentiewijn: Bibi Graetz Colore Rosso – genereus, sensueel en met diepe structuur, al is dit technisch geen Chianti Classico.

Waarom Montefioralle niet mag ontbreken in je Chianti Classico-reis

Montefioralle is misschien klein in oppervlakte, maar groots in karakter. Het is een UGA die alles in zich draagt wat Chianti Classico bijzonder maakt: een rijke geschiedenis, een gevarieerd maar consistent terroir, uitgesproken wijnen met identiteit én een landschap dat traditie en ambacht uitademt.

De wijnen uit deze zone combineren rijp fruit met frisheid, structuur met souplesse, en charme met precisie. Of het nu gaat om een elegante basiswijn of een diepgaande Gran Selezione, Montefioralle laat telkens zien dat terroir zich ook op kleine schaal groots kan uitdrukken.

En toch, deze UGA gaat pas vanaf de oogst van 2027 officieel van kracht binnen de regelgeving van Chianti Classico. Daarmee is Montefioralle een van de laatst toegevoegde schakels in het mozaïek van subzones, maar eentje die nu al wordt erkend om zijn eigenheid en kwaliteit. De officiële status mag dan nog in de toekomst liggen, in het glas bewijst Montefioralle zich al lang.

Terwijl ik dit artikel afrond, geniet ik van mijn laatste flesje Bibi Graetz Soffocone di Vincigliata 2019. Geen Chianti Classico, dat weet ik, maar wel een Sangiovese in zijn meest pure en verleidelijke vorm. Een wijn met eenzelfde soort spanning en karakter als ik zo vaak terugvind in Montefioralle. Ideaal gezelschap tijdens het schrijven van dit artikel.

Volgende week sluiten we deze zondagse reeks af met een laatste halte: Lamole, het hoogste balkon van Chianti, waar finesse, hoogte en luchtigheid samenkomen in een stijl die je niet snel vergeet.

Reeds verschenen in deze serie:

1. Chianti Classico UGA: Classificatie revisted
2. Chianti Classico UGA – Greve, de brug tussen elegantie en kracht
3. Chianti Classico UGA – Radda, de puurste expressie van Sangiovese
4. Chianti Classico UGA Castelnuovo Berardenga: De zuidelijke krachtpatser
5. Chianti Classico UGA Vagliagli – Eigenzinnigheid troef!
6. Chianti Classico UGA Gaiole – Het ruige hart van Chianti Classico
7. Chianti Classico UGA Castellina – De ruggengraat van Chianti Classico!
8. Chianti Classico UGA San Donato in Poggio – Elegantie op het kruispunt van Chianti
9. Chianti Classico UGA San Casciano – De noordelijke elegantie
10. Chianti Classico UGA Panzano – Kracht met een hart van steen

Filed under: Vini Italiani | Tagged: Alberese, bibi graetz, castello di verrazzano, Chianti, chianti classico, firenze, greve in chianti, isola della falcole, Italian wine ambassador, montefioralle, montefioralle winery, pietraforte, podere campriano, Sangiovese, siena, tenute del cabreo, toscana, Toscane, uga, unita geografica aggiuntiva, villa calcinaia, viticcio, wijn, wijnkennis |