Ik ben het vlug even gaan opzoeken alvorens ik aan de ontleding van de Timorasso druif begin. Sinds 2012 heb ik Timorasso wijnen in mijn assortiment heb opgenomen. De aanleiding was een uiterst aangename reis naar Piemonte met een aantal internationale wijnschrijvers. Eén van de opgezette proeverijen kreeg als titel mee ‘Young promising winemakers’. Hier stonden toen de Timorasso wijnen van onder andere Pomodolce, La Colombera en Claudio Mariotto tussen. De druif fascineerde me zodanig dat ik enkele maanden later aanklopte bij Pomodolce en een samenwerking met hen startte.
Een druif met geschiedenis én karakter
Timorasso is inheems aan Zuid-Piemonte, met name het gebied rond Tortona (vroeger bekend als Derthona) in de provincie Alessandria, waar de eerste schriftelijke vermelding van de druif al dateert uit de 14e eeuw. In de 19e eeuw was het zelfs de meest aangeplante variëteit in die regio — volgens het ampelografisch bulletin van de familie Di Rovasenda uit 1885.
Toch verdween Timorasso bijna volledig van het toneel. Moeilijke bloei, onregelmatige opbrengsten, gevoeligheid voor weersomstandigheden, en druiven die bij wind gewoon van de tros vallen: dit is geen druif voor luie wijnmakers.
Tot Walter Massa in de jaren ’80 besloot dat Timorasso gered moest worden. Met amper 500 overgebleven stokken op zijn domein vinifieerde hij in 1987 zijn eerste 100% Timorasso. Hij stelde dat deze wijn niet per se baat had bij houtlagering, maar wél aan complexiteit wint door rijping “sur lie”. De rest is geschiedenis. Vandaag vormt Timorasso de ziel van de subzone Colli Tortonesi Derthona DOC.
Die wedergeboorte is ondertussen ook de veel rijkere Barolo boeren ter ore gekomen. We zien een toename van investeringen in wijngaarden rondom Tortona van deze grote namen en een serieuze stijging in de aanplant van de druif. Je kan vandaag al Timorasso wijnen van onder andere Vietti en Borgnono vinden op de markt.
Synoniemen en foute vrienden
Timorasso komt in het veld ook wel eens onder andere namen tegen: Timorosso, Timorazza en vroeger ook Morasso. De naam Barbassese wordt soms nog genoemd, maar dat is officieel een foute toewijzing.
Hoe groeit ze, hoe bloeit ze?
Ampelografisch gezien is Timorasso een beauty met karakter. De trossen zijn middelgroot tot groot, conisch tot piramidaal van vorm en vaak voorzien van een extra ‘vleugel’. De bessen zijn geelgroen, stevig van schil en hebben een sappige, licht vlezige pulp. De smaak is neutraal als druif, maar met serieuze potentie in het glas.
Ze gedijt goed op middelhoge aanplantingen, wordt doorgaans geleid volgens het Guyot-systeem en voelt zich het best op klei-kalkrijke bodems. Haar groeicyclus is uitgebalanceerd: knoppen breken door in april, de bloei volgt in juni, véraison in augustus en de oogst vindt plaats eind september. Toch is ze gevoelig voor ongunstige weersomstandigheden in het voorjaar, wat kan leiden tot misbloei en een onregelmatige opbrengst.
In de wijngaard herken je Timorasso aan haar jonge scheuten met een witgroene kleur en karminroze randjes, bedekt met zachte haartjes. De bladeren zijn middelgroot, vijf- tot zevenlobbig en vertonen een gesloten, U-vormige bladsteelsinus. De trossen zijn meestal compact en hebben een duidelijke piramidale vorm, soms met zijtrosjes. De bessen zijn groot en geelgroen van kleur, met een stevige, wasachtige schil en een sappige, neutrale pulp. Meestal bevatten ze twee zaden per bes. De houtstructuur van de plant is robuust, met een grijsbruine kleur en opvallende knopen.
De druif rijpt laat, maar vaak ongelijkmatig. Door florale abortie en de kwetsbare verbinding tussen bes en steel verliest de plant makkelijk druiven, zeker bij wind. Een goed gekozen wijngaardlocatie met voldoende beschutting en ventilatie is daarom cruciaal, net als nauwgezette zorg tijdens de rijpingsfase.
Herkomst en verspreiding
Hoewel Timorasso vandaag vrijwel synoniem is met de Colli Tortonesi DOC, is hij officieel erkend sinds 1970 en toegestaan in zowel Piemonte als Lombardije. Je vindt hem ook terug in een reeks IGT’s zoals Ronchi Varesini, Bergamasca, Provincia di Pavia en Sebino.
Timorasso werd officieel erkend in 1970, maar pas sinds 2010 schiet de aanplant de lucht in — van 21 hectare in 2000 naar 129 hectare in 2010. En dat stijgt gestaag. Er zijn momenteel twee geregistreerde klonen: CVT 13 en CVT 31, beiden erkend in 2015. De aanplant van gecertificeerde stokken stijgt jaarlijks — in 2023 werden er bijna 450.000 stokken geproduceerd.
De wijn: rijk, rijp en serieus goed
Wie voor het eerst een glas Timorasso inschenkt, merkt meteen dat dit geen wijn is die zich opdringt. De druif vraagt om aandacht en tijd, maar beloont die generositeit met gelaagdheid en karakter. De kleur is diep citroengeel en de neus opent met aroma’s van rijpe peer, perzik en abrikoos. Daarbovenop komen toetsen van tropisch fruit en florale accenten zoals acacia en meidoorn. Honingtonen geven het geheel een zachte en gulle ondertoon.
Na enkele jaren flesrijping komt er een fascinerende transformatie op gang. De uitbundige fruitigheid maakt plaats voor meer diepgang en spanning. De mineraliteit wordt prominenter en doet denken aan natte kalksteen of vuursteen. Tegelijk ontwikkelen zich tertiaire aroma’s zoals petroleum, bijenwas en gedroogde kruiden. Deze evolutie roept vergelijkingen op met grote gerijpte Rieslings, maar Timorasso behoudt altijd zijn eigenzinnige identiteit.
In de mond presenteert hij zich met een brede structuur, levendige zuren en een vol, rijk mondgevoel. Wat deze wijn typeert is de combinatie van complexiteit, evenwicht en lengte. Timorasso wordt altijd gemaakt als een droge, stille witte wijn. Houtopvoeding is niet nodig. Integendeel, de wijn ontwikkelt zijn complexiteit door langdurige rijping op de fijne lies.
Dankzij zijn stevige structuur en frisse zuren is Timorasso uitstekend geschikt om te bewaren. Vijf tot tien jaar rijping in de fles is gebruikelijk, en in topjaren of bij getalenteerde wijnmakers kan hij nog veel langer meegaan. Dit is een wijn met kracht, spanning en finesse die zich prachtig ontwikkelt in de tijd.
Wat eet je erbij?
Timorasso is een veelzijdige begeleider aan tafel, zolang de gerechten zijn karakter en intensiteit kunnen evenaren. In zijn jeugdige vorm combineert hij bijzonder goed met geitenkaas, vitello tonnato of licht gekruide kipgerechten met een oosterse toets. Zijn frisse zuren en florale aroma’s zorgen voor een mooie balans met deze verfijnde smaken.
Wanneer de wijn meer rijping heeft gehad, verandert ook de gastronomische inzetbaarheid. Rijpere Timorasso’s verdienen gerechten met meer diepte en romigheid. Denk aan een romige risotto met saffraan en truffel, waarbij de aardse tonen perfect harmoniëren met de minerale onderbouw van de wijn. Ook bij schaal- en schelpdieren zoals oesters of sappige garnalen komt zijn zilte frisheid volledig tot zijn recht. Voor wie van umami houdt, is risotto ai funghi een schot in de roos, waarbij de wijn de hartigheid van het gerecht elegant omarmt en versterkt.
Timorasso is een wijn die zich graag laat uitdagen en die, mits juist gecombineerd, elke maaltijd naar een hoger niveau tilt.
Waarom je ‘m echt moet proberen
Timorasso is een wijn met persoonlijkheid en inhoud. Geen snelle verleider, maar een ras dat zich pas toont aan wie bereid is aandacht te geven aan wat er in het glas gebeurt. Zijn combinatie van frisheid, diepgang, structuur en evolutief potentieel maakt hem uniek binnen het Italiaanse witte wijnaanbod.
Voor liefhebbers van wijnen die spanning en complexiteit bieden, is Timorasso geen curiositeit maar een logische keuze. Niet omdat hij zeldzaam is, maar omdat hij goed is. Ontdekken dus, niet als trend, maar als blijvende verrijking van je wijnervaring.
Filed under: Uva Italia | Tagged: Colli Tortonesi, italian grapes, Italian wine ambassador, piemonte, timorasso, uva italiana, wijn, wijnkennis | Leave a comment »
