Bottle Case

Het gaat voor mijn vrienden ongetwijfeld bizar overkomen dat ik dit onderwerp aansnij en een artikel schrijf over orange wines. Zij weten immers maar al te goed hoezeer ik deze wijnen hekel en hoe weinig ik me thuis voel binnen deze categorie. Wanneer een discussie hierover ontstaat, is mijn antwoord steevast hetzelfde: tannine in witte wijn stoort me. Ik zoek het niet en ik wil het niet.

Voor mij moet een witte wijn fris zijn, strak waar mogelijk, gedragen door voldoende aciditeit en liefst ondersteund door een duidelijke minerale onderbouw. Zo’n wijn krijgt bij mij nog een streepje voor wanneer hij een macération pelliculaire heeft ondergaan, een korte, koude schilweking dus, maar expliciet geen langdurig schilcontact.

Tegelijk besef ik maar al te goed dat de wijnwereld niet naar mijn pijpen danst en dat mijn persoonlijke voorkeur niet noodzakelijk die is van de mondiale wijnliefhebber. Gelukkig maar. In mijn omgeving merk ik bovendien dat jongere wijnliefhebbers zich veel minder afkerig tonen tegenover orange wines, of zoals wijnbouwers ze liever noemen, amber wines. En dus moet deze zogenaamd conservatieve liefhebber mee met zijn tijd.

Ik mag blijven genieten van mijn eigen goesting in het glas, maar wanneer het over les goûts et les couleurs gaat, hoort daar ook respect bij voor wie bewust voor een ander type wijn kiest. Mijn innerlijke ik behoudt wel het recht om zachtjes te protesteren en mijn favoriete boutade te blijven herhalen wanneer men mijn mening vraagt over orange wines: er is een reden dat doorheen de eeuwen witte wijn als witte wijn werd gemaakt en rode wijn als rode wijn. Een witte wijn maak je dus niet als een rode wijn.

Voor het vervolg van dit artikel parkeer ik mijn subjectieve visie en probeer ik het verhaal met de nodige afstand en objectiviteit te schetsen.

Van persoonlijke weerstand naar historische realiteit

Los van persoonlijke voorkeuren staat één zaak vast: wijnen met schilcontact bij witte druiven behoren tot de oudste wijnstijlen ter wereld. Lang voor technische precisie, temperatuurcontrole en helder gefilterde witte wijnen hun intrede deden, werd wijn gemaakt volgens methodes die vandaag vaak als onconventioneel worden bestempeld. Om te begrijpen waarom orange wines vandaag opnieuw zo nadrukkelijk aanwezig zijn in het wijnlandschap, is een blik op hun oorsprong en ontwikkeling onmisbaar.

Lange tijd werd witte wijn geassocieerd met helderheid, frisheid en directe drinkbaarheid. Tegen die achtergrond zorgt de heropleving van oude vinificatietechnieken vandaag voor nieuwe spanning en verdieping. Orange wine is daarvan een sprekend voorbeeld. Ondanks de naam heeft deze wijn niets te maken met citrusvruchten. Het gaat om witte wijn die wordt gemaakt volgens principes die traditioneel met rode wijn worden geassocieerd. Door witte druiven te vergisten mét schil ontstaat een wijn met een opvallende kleur, meer structuur en een uitgesproken eigen identiteit.

Die aanpak levert wijnen op die zich moeilijk laten vergelijken met klassieke witte stijlen. De aanwezigheid van tannine, extra aromatische complexiteit en een vaak tastbare textuur zorgen voor een profiel dat bewust afwijkt van wat decennialang als norm gold. Net dat eigenzinnige karakter verklaart waarom deze stijl de voorbije jaren een vaste plaats heeft veroverd bij sommeliers, natuurwijnliefhebbers en wijnbouwers die streven naar maximale expressie van druif en herkomst, eerder dan naar uniformiteit en technische perfectie.

Wat maakt een wine orange

Bij klassieke witte wijnproductie wordt het sap vrijwel onmiddellijk na het persen gescheiden van de schillen. Bij orange wine blijft dat sap daarentegen gedurende uren, dagen of zelfs maanden in contact met de schillen en soms ook met pitten of steeltjes. Deze maceratie leidt tot de extractie van kleurstoffen, aromatische componenten en tannine.

Het resultaat is een wijn met een amberkleurige tot oranje tint, meer body en een duidelijk aanwezige textuur. Sensorisch bevindt orange wine zich op het snijvlak tussen wit en rood, zonder zich volledig in een van beide categorieën te laten onderbrengen. Net die hybride positie verklaart zowel de aantrekkingskracht als de weerstand die deze stijl oproept.

De term orange wine ontstond begin jaren 2000 en verwijst in hoofdzaak naar het visuele aspect van de wijn. Hoewel de benaming technisch niet correct is, biedt ze een snel herkenbaar kader voor een stijl die anders moeilijk te vatten valt. Inhoudelijk draait het immers niet om kleur alleen, maar om een fundamenteel andere benadering van witte wijnvinificatie.

Historische wortels in de Kaukasus

De oorsprong van orange wine ligt duizenden jaren terug in de Kaukasus, in het huidige Georgië. Daar werden witte druiven traditioneel vergist met schil in qvevri, grote aardewerken amforen die ondergronds werden ingegraven. Deze methode combineerde lange schilweking met natuurlijke temperatuurstabiliteit en resulteerde in wijnen met een diepe kleur, uitgesproken structuur en een opmerkelijk bewaarpotentieel. De techniek wordt al meer dan achtduizend jaar toegepast en geldt als een van de oudste vormen van wijnmaken die we kennen.

Die aanpak was niet louter cultureel bepaald, maar ook praktisch. Door het langdurige contact met de schillen kreeg de wijn extra tannine en stabiliteit, waardoor hij beter bestand was tegen oxidatie. Vanuit Georgië verspreidde deze manier van werken zich geleidelijk naar andere regio’s, waaronder delen van het huidige Slovenië en Noordoost Italië. Met de opkomst van moderne wijnbouw in de negentiende en twintigste eeuw raakte deze stijl echter op de achtergrond. Strakkere, technisch controleerbare witte wijnen werden de norm en schilcontact bij witte druiven werd steeds vaker gezien als te rustiek en te weinig voorspelbaar.

De heropleving in de eenentwintigste eeuw

De hernieuwde belangstelling voor orange wine staat niet op zichzelf. Ze past binnen een bredere herwaardering van ambacht, authenticiteit en herkomst. Steeds meer wijnliefhebbers tonen interesse in wijnen die minder gestuurd zijn door techniek en meer ruimte laten voor druif, bodem en tijd. In die context kreeg ook schilcontact bij witte druiven opnieuw aandacht.

Orange wine vertelt immers een verhaal dat verder reikt dan vinificatietechniek alleen. Het gaat om een bewuste keuze voor minimale interventie, voor het accepteren van variatie en voor het loslaten van uniformiteit. Dat verklaart waarom deze stijl vooral aansluiting vond bij wijnbouwers en consumenten die zoeken naar expressie en identiteit, eerder dan naar technische perfectie.

Friuli en Slovenië als modern epicentrum

Dat grote wijn geen politieke grenzen kent, wordt treffend geïllustreerd door het grensgebied tussen Friuli Venezia Giulia in Noordoost Italië en Primorska in West Slovenië. Samen ontwikkelden deze regio’s zich tot het hedendaagse epicentrum van schilcontactwijnen van witte druivenrassen. Het was hier dat deze stijl eind jaren negentig opnieuw internationale aandacht kreeg, lang voor hij wereldwijd navolging vond.

Georgië blijft het historische referentiepunt, met wijnen die vaak diep amberkleurig en krachtig gestructureerd zijn. Friuli Venezia Giulia groeide uit tot een kernregio voor een meer hedendaagse interpretatie, met druivenrassen als Ribolla Gialla en Friulano. In Slovenië, met name in Brda en Vipava, ligt de nadruk vaak op finesse en balans.

Ook buiten Europa wordt schilcontact vandaag bewust en doordacht toegepast. In Oostenrijk, Spanje, Australië, Zuid Afrika, Californië, Oregon en delen van Zuid Amerika experimenteren wijnmakers met deze techniek als volwaardig instrument om structuur, textuur en herkomst tot uitdrukking te brengen. Vaak gebeurt dat los van Europese voorbeelden, vanuit een eigen terroir interpretatie en binnen uiteenlopende wijntradities. Orange wine is daarmee geen regionale curiositeit gebleven, maar uitgegroeid tot een mondiale stijltaal met vele accenten.

Radikon en Gravner als sleutelfiguren

In de heuvels van Collio DOC speelden Stanko Radikon en Josko Gravner een bepalende rol in de herwaardering van schilcontact bij witte wijn. Vanaf de jaren negentig keerden zij zich bewust af van de toenemende industrialisering van de regionale wijnbouw. Hogere opbrengsten en verregaande technische correcties haalden volgens hen de essentie uit de wijn. Hun antwoord was radicaal, maar historisch onderbouwd: terug naar lange schilweking bij witte druiven.

Binnen het domein Radikon wordt bewust afstand genomen van de term orange wine en spreekt men liever over wijnen met schilcontact. Saša Radikon, die het domein verderzet sinds 2016, erkent dat de gangbare benaming weinig precies is, maar wel helpt om het concept te duiden. De stijl van het huis omvat zowel meer toegankelijke interpretaties met beperkte maceratie als uitgesproken wijnen met langdurig schilcontact en lange rijping, waarbij structuur en bewaarpotentieel centraal staan.

Josko Gravner ging nog een stap verder door na de eeuwwisseling volledig over te schakelen op fermentatie in qvevri. Die keuze, geïnspireerd door eeuwenoude Georgische praktijken, resulteert in wijnen die bewust traag evolueren en pas na lange rijping op de markt komen. De combinatie van schilcontact, natuurlijke gisting en geduldige opvoeding levert wijnen op met grote diepte, uitgesproken structuur en een uitzonderlijke levensduur.

Vinificatie en keuzes van de wijnmaker

De productiemethode vormt het hart van deze wijnstijl. De duur van de maceratie, de keuze van het druivenras en het gebruikte vinificatiemateriaal bepalen samen het uiteindelijke profiel van de wijn. Sommige wijnmakers opteren voor een korte schilweking en streven naar relatief frisse, toegankelijkere interpretaties. Anderen laten de most weken tot maanden in contact met de schillen en soms ook met de steeltjes, wat resulteert in krachtigere wijnen met uitgesproken structuur en duidelijke tannine.

Naast traditionele qvevri worden vandaag uiteenlopende vaten ingezet. Grote houten foeders, betonnen eieren en roestvrij staal komen allemaal voor, afhankelijk van de gewenste expressie. Vaak verloopt de gisting spontaan met natuurlijke gisten en wordt sulfiet slechts beperkt gebruikt of volledig achterwege gelaten. Door de aanwezigheid van tannine uit de schillen beschikt de wijn immers over een zekere natuurlijke stabiliteit, wat filtering en correcties minder noodzakelijk maakt.

Die manier van werken laat weinig ruimte voor standaardisatie. Schilcontactvinificatie is geen exacte wetenschap en verdraagt geen vaste recepten. Elke oogst, elke druif en elke keldercontext vraagt nieuwe keuzes en aanpassingen. Net die onzekerheid dwingt wijnmakers tot voortdurende reflectie en verklaart waarom deze stijl zo sterk verbonden is met persoonlijke visie en ervaring.

Smaak, structuur en balans

Orange wines bestrijken een opvallend breed aromatisch spectrum. In de neus komen vaak tonen naar voren van gedroogde appel en abrikoos, sinaasappelschil, noten, honing en kruidigheid. In de mond staat vooral het mondgevoel centraal. De aanwezigheid van tannine geeft grip en lengte, terwijl zuren zorgen voor spanning en evenwicht.

Afhankelijk van druivenras en vinificatie kunnen deze wijnen uiteenlopen van relatief fris en aromatisch tot uitgesproken aards en krachtig. Rassen met van nature hoge aciditeit blijken het meest geschikt voor langduriger schilcontact. Die frisheid vormt samen met de tannine een stevig kader dat voorkomt dat de wijn log of zwaar wordt. Dat verklaart het succes van druiven als Ribolla Gialla, in Slovenië bekend als Rebula, Friulano en Rkatsiteli binnen deze stijl.

Het is precies deze combinatie van structuur en frisheid die orange wine zo eigen maakt. Ze zorgt voor wijnen die zich niet onmiddellijk prijsgeven, maar zich langzaam ontvouwen in het glas en aan tafel. De balans tussen extractie en spanning bepaalt daarbij of een wijn overtuigt of net weerstand oproept.

Orange wine aan tafel

Dankzij hun uitgesproken structuur en aromatische diepte zijn orange wines bijzonder geschikt voor gastronomische inzet. De combinatie van tannine, body en frisse zuren geeft deze wijnen een draagkracht die klassieke witte wijn vaak mist, zonder de dominantie van rood te benaderen. Net daardoor nemen ze aan tafel een unieke positie in.

Kruidige keukens uit het Midden Oosten, Noord Afrika en Azië vormen een natuurlijke match. Specerijen en intense smaaklagen worden opgevangen door de structuur van de wijn, terwijl de zuren zorgen voor frisheid en verteerbaarheid. Ook bij geroosterde groenten, paddenstoelen, peulvruchten en andere umamirijke bereidingen bewijzen orange wines hun meerwaarde. Ze verbinden smaken waar wit soms tekortschiet en rood te zwaar aanvoelt.

De aromatische signatuur van orange wine speelt daarbij een sleutelrol. Tonen van gedroogd fruit, kruiden, noten en soms een lichte oxidatieve nuance sluiten naadloos aan bij gerechten met diepte en complexiteit. De volle, gelaagde mondstructuur met tastbare grip nodigt uit tot eten en versterkt de interactie tussen wijn en gerecht.

Ook kazen vormen een overtuigend pairingdomein. Gerijpte harde kazen, bergkazen en zelfs blauwschimmelkaas vinden in orange wine een evenwichtige partner, dankzij het samenspel van zout, vet en structuur. Juist aan tafel tonen deze wijnen hun volledige potentieel, ook wanneer ze afkomstig zijn van een kortere maceratie en daardoor toegankelijker blijven.

Binnen die gastronomische context blijft er uiteraard ruimte voor persoonlijke voorkeur. Ook wanneer een pairing technisch klopt, hoeft ze niet noodzakelijk aan te sluiten bij wat een gast zoekt in het glas. Wanneer ik ga tafelen in een gereputeerd restaurant, vind ik het dan ook vanzelfsprekend dat ik aan de sommelier kan aangeven dat orange wines niet tot mijn persoonlijke voorkeur behoren. Indien dit type wijn deel uitmaakt van de aangepaste wijnen, kies ik bewust voor een alternatief.

Bij gastronomische menu’s met aangepaste wijnen gaat het vaak om een aanzienlijke investering. Het is dan niet meer dan logisch dat een gast zijn smaakvoorkeuren kenbaar maakt. Een goede sommelier begrijpt dat een geslaagde pairing niet alleen technisch juist moet zijn, maar ook rekening houdt met de verwachtingen en het comfort van de gast. Luisteren weegt in dat geval zwaarder dan overtuigen.

Afronding: plaatsbepaling en persoonlijke reflectie

De hedendaagse positie van orange wine laat zich moeilijk los zien van de bredere natuurwijnbeweging. Biologische en biodynamische wijngaarden, spontane vergisting en minimale ingrepen in de kelder vormen geen marketingkeuzes maar een logisch gevolg van een bepaalde visie op wijn maken. Voor veel producenten is schilcontact geen statement, maar een middel om druif en herkomst zo ongefilterd mogelijk te laten spreken.

Tegelijk spreekt deze stijl een publiek aan dat verder kijkt dan smaak alleen. Vooral jongere wijnliefhebbers hechten belang aan het verhaal achter de fles, aan authenticiteit en aan het idee dat wijn meer mag zijn dan een technisch foutloos product. Ook sommeliers spelen daarin een rol. Orange wines bieden hen de mogelijkheid om gasten kennis te laten maken met andere structuren en smaakprofielen, zonder noodzakelijk te choqueren. Hun gastronomische inzetbaarheid en uitgesproken persoonlijkheid maken ze tot een volwaardig instrument binnen de hedendaagse wijnkaart.

Dat alles betekent niet dat orange wine een universele oplossing is, of een stijl die iedereen moet omarmen. Integendeel. Net doordat deze wijnen polariseren, behouden ze hun relevantie. Ze vragen aandacht, tijd en bereidheid tot interpretatie. Ze maken keuzes zichtbaar, in de wijngaard en in de kelder, en laten weinig ruimte voor vrijblijvendheid. In een wijnwereld waar snelheid en uniformiteit vaak primeren, vormen ze een bewuste tegenbeweging die inzet op traagheid en essentie.

En daar sluit de cirkel zich met het vertrekpunt van dit artikel. Mijn persoonlijke voorkeur blijft uitgaan naar strakke, frisse witte wijnen met duidelijke aciditeit en minerale spanning. Orange wines zullen nooit mijn natuurlijke habitat worden. Maar dat hoeft ook niet. Wijncultuur leeft juist bij gratie van verschil, van debat en van uiteenlopende smaken. Door mijn eigen weerstand tijdelijk te parkeren en deze stijl met open blik te benaderen, groeit het respect voor wat ze probeert te zijn, ook wanneer ze niet is wat ik zoek in mijn glas.

Orange wine vraagt geen consensus. Ze vraagt begrip. En misschien is dat, los van persoonlijke voorkeur, haar grootste verdienste.

Filed under: Second opinions? | Tagged: amberwijn, Italian wine ambassador, orange wines, schilcontact, skincontactwine, wijn, wijnjournalistiek, wijnkennis, wijnverhaal |