Bottle Case

Met het vijfde artikel van onze zondagse grappa-reeks kijken we naar grappa door een hedendaagse bril. We onderzoeken de regels die haar identiteit bewaken, en werpen een blik op een toekomst die er alvast veelbelovend uitziet.

Wie ooit een glas grappa dronk in een lokale osteria, herinnert zich misschien een pittige, soms meedogenloze spirit. Een slok die in de keel brandde en vooral diende om een stevige maaltijd af te sluiten. Maar wie vandaag een glas heft, ontdekt een andere wereld. Grappa is zachter geworden, eleganter en nog rijker aan geuren en smaken. Het is een distillaat dat je niet meer gedachteloos drinkt, maar waarvan je elke slok proeft zoals je dat bij een mooie wijn, whisky of cognac zou doen.

Net zoals er niet één Italiaanse keuken bestaat, bestaat er ook niet dé grappa. Elke fles heeft zijn eigen identiteit. Het begint bij de druif: Cabernet, Merlot, Pinot of Glera in Veneto, Nebbiolo in Piemonte, of Nero d’Avola in Sicilië. Daarna speelt de keuze van de distilleerketel een rol, en vooral de hand van de meester-distilleerder die met ervaring en intuïtie zijn signatuur achterlaat. Het resultaat is een waaier aan stijlen, fris en floraal of houtgerijpt en rond, die samen het mozaïek vormen van Italië in het glas.

Grappa blijft een puur Italiaans distillaat, maar haar succes reikt ver buiten de landsgrenzen. Duitsland is al jaren de grootste buitenlandse afnemer, in Noord-Amerika groeit de import gestaag, en zelfs in Zweden is er een Grappa Academy opgericht. Wereldwijd ontdekken steeds meer liefhebbers dit distillaat. Achter dat succesverhaal schuilt echter een stevig juridisch kader, verrassende cijfers en een toekomst die nog volop geschreven wordt

De wetten rond grappa

Grappa is ondertussen een beschermd erfgoed. Dat werd pas relatief recent officieel vastgelegd. Lange tijd kon zowat elk distillaat van druivenresten de naam grappa dragen, ook buiten Italië. Het keerpunt kwam in 2008, toen de Europese Unie zwart op wit vastlegde dat grappa alleen in Italië mag worden gemaakt, met Italiaanse druiven. Vanaf dat moment was duidelijk: grappa behoort tot Italië, en nergens anders.

Daarna volgden dan de onvermijdelijke reeks aan regeltjes, decreten en technische fiches die precies omschrijven hoe grappa geproduceerd, gelabeld en beschermd moet worden. Zelfs de regionale expressies kregen hun eigen erkenning: Veneto, Friuli, Zuid-Tirol, Trentino, Lombardije, Piemonte en Sicilië hebben vandaag elk hun officiële geografische aanduiding. Wie een fles grappa uit een van die regio’s koopt, kan er zeker van zijn dat die naam ook echt staat voor de lokale druiven en traditie.

Het mooie is dat die bescherming meer is dan papierwerk. Het is de zekerheid dat wat in je glas belandt, echt Italiaans is, geworteld in de wijngaarden en tradities van het noorden tot het zuiden van het land.

Voor de liefhebber maakt dit allemaal een wereld van verschil. Die wetten en verdragen klinken misschien droog, maar ze zorgen ervoor dat in jouw glas alleen de échte grappa belandt. Een distillaat dat eeuwen geschiedenis, vakmanschap en identiteit draagt, en dat vandaag meer dan ooit bewijst dat Italië zijn erfgoed niet alleen koestert, maar ook beschermt.

De toekomst van grappa

Wie vandaag grappa drinkt, doet dat bewust en met mate. Het is geen dorstlesser zoals bier of een snelle cocktail, maar een distillaat dat krachtiger is dan wijn en daardoor om bewuste consumptie vraagt. In Italië alleen al zijn er zo’n acht miljoen volwassenen die af en toe een glas nemen, bijna dubbel zoveel als in de jaren negentig. Opvallend daarbij is dat het vooral de lichte en middelgrote liefhebbers zijn die groeien, mensen die gemiddeld drie keer per maand een glas inschenken en kiezen voor kwaliteit boven kwantiteit.

Waar grappa vroeger vaak gold als een stoere mannenlikeur met stevige alcoholpercentages van 50 tot 60 procent, is het beeld de laatste decennia sterk veranderd. Het gemiddelde alcoholgehalte ligt vandaag rond de 40 procent, waardoor grappa eleganter en toegankelijker is geworden. Dat opent de deur naar een nieuw publiek: jongere consumenten tussen 25 en 35 jaar, maar ook steeds meer vrouwen ontdekken de finesse van grappa. In het eerste artikel van deze reeks vertelde ik al dat er thuis een klein grappa-schapje ontstond, en dat beeld staat niet alleen. Het illustreert hoe grappa intussen een vaste plek verovert naast wijn en andere kwaliteitsdranken.

Wat overeind blijft, is de uniciteit. Uit studies blijkt dat grappa met zijn geur en smaak onmiddellijk herkenbaar is, zelfs door onervaren proevers. Toch vinden velen het lastig om die complexiteit onder woorden te brengen. Vandaar de opkomst van cursussen en proeverijen die grappa helpen duiden, en de trend om het distillaat langzaam en aandachtig te drinken in huiselijke kring, in restaurants of wijnbars.

Het vooruitzicht is helder: grappa heeft de sprong gemaakt naar een modern publiek dat openstaat voor finesse en variatie. Grappa is niet langer het brute slotstuk van een maaltijd, maar een spirit die staat voor finesse, variatie en een zekere ingetogen elegantie.

De cijfers achter grappa

Achter de charme van grappa schuilen ook cijfers die verrassend veel vertellen, van de ketels in Veneto tot de exportcijfers richting Tokio.

Italië telt ongeveer 130 producenten, maar die zijn lang niet gelijk verspreid. Bijna twee derde van de distilleerderijen bevindt zich in het noordoosten, met Veneto als absolute koploper. Daar tellen we 45 producenten, in Trentino 38 en in Piemonte 24. Toscane en Sicilië daarentegen moeten het doen met respectievelijk vier en drie producenten. Verrassend weinig voor regio’s die internationaal toch naam hebben met wijn. Daarbij gaat het om gespecialiseerde distilleerderijen, niet om wijnhuizen die sporadisch een grappa laten stoken.

Grappa moet volgens de wet minstens 37,5% alcohol bevatten, en wie de geografische aanduiding draagt zelfs 40%. Dat maakt haar krachtiger dan wijn, maar tegelijk eleganter dan vroeger. En zoals bij alle sterke dranken gaat er bij elke fles ook een stukje naar de schatkist, in de vorm van accijnzen. Een herinnering dat grappa niet alleen smaak, maar ook economische waarde heeft.

Op het vlak van flessenformaten heeft de tijd zijn werk gedaan. De literflessen uit grootvaders tijd zijn bijna verdwenen, vandaag zwaait de 700 ml-fles de plak, terwijl mini’s van 100 ml populair zijn bij nieuwsgierige proevers. Sommige distilleerderijen halen nog wel eens een gigantische fles van 2 of 3 liter boven, maar die is vooral bedoeld als blikvanger in de etalage.

De productie kende de voorbije jaren een opmerkelijke opleving. Volgens de laatst gepubliceerde cijfers (2022) werd er 83.000 hectoliter grappa gestookt, 12% meer dan het jaar ervoor. Dat lijkt veel, maar ter vergelijking: dat zijn ruwweg 12 miljoen flessen van 700 ml. Toch blijven de volumes lager dan in de hoogdagen tussen 2012 en 2015, toen de vraag nog groter was.

Wat consumptie betreft, blijft Italië de solide basis. Ongeveer 30% van de Italianen tussen 18 en 65 jaar drinkt grappa. Bijna de helft van hen doet dat buitenshuis, in een restaurant of bar, vaak als afsluiter van een maaltijd. De traditie om grappa puur te drinken blijft stevig verankerd, maar er waait ook een frisse wind: 35% van de consumenten staat open voor cocktails op basis van grappa, een trend die vooral jonge liefhebbers aanspreekt. Volgende week gaan we hier in een laatste artikel dieper op in.

Internationaal groeit de belangstelling gestaag. De afgelopen jaren steeg de export met 32%, goed voor 60 miljoen euro. Duitsland blijft met 54% van de markt de grootste fan, maar de Verenigde Staten en Japan laten stevige groeicijfers zien.

Op weg naar het glas

Met regels en cijfers, en met een publiek dat steeds breder wordt, staat grappa vandaag steviger dan ooit op de kaart. Maar hoe breng je die veelzijdigheid nu zelf in het glas? In het volgende en laatste artikel van deze reeks kijken we naar de kunst van het proeven: de juiste temperatuur, het perfecte glas, en hoe grappa niet alleen puur schittert, maar ook een verrassende rol speelt in de keuken en in cocktails.

Reeds gepubliceerd in de grappa-reeks

1. Grappa op zondag: zes weken lang proeven, ontdekken en begrijpen
2. Grappa: Wat is het en hoe wordt het gemaakt?
3. Grappa en zijn regionale wortels
4. Het verhaal achter Grappa
5. De vele gezichten van grappa

Filed under: Vini Italiani | Tagged: digestief, distillaat, grappa, Italian wine ambassador, wijn, wijnkennis |